<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">Xmw4G6YkRH6WJbjC5MrHCPN</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2012000400013</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(12)09800413</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2012000400013</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Correla&#231;&#227;o Cl&#237;nico-Radiogr&#225;fica</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Caso 3/2012: jovem de 16 anos com transposi&#231;&#227;o das grandes art&#233;rias e estenose pulmonar em evolu&#231;&#227;o natural</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Atik</surname>
            <given-names>Edmar</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">SP</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Faculdade de Medicina </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Hospital das Cl&#237;nicas</institution>
        <country country="BR">Brasil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>04</month>
        <year>2012</year>
      </pub-date>
      <volume>98</volume>
      <issue>4</issue>
      <fpage>e64</fpage>
      <lpage>e65</lpage>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>21</day>
        <month>06</month>
        <year>2012</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>CORRELA&#199;&#195;O CL&#205;NICO-RADIOGR&#193;FICA</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Caso 3/2012 - jovem de 16 anos com transposi&#231;&#227;o das grandes art&#233;rias e estenose pulmonar em evolu&#231;&#227;o natural</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Edmar Atik</bold>
    </p>
    <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o do Hospital das Cl&#237;nicas da Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP, Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="end">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> transposi&#231;&#227;o dos grandes vasos, estenose pulmonar, sopros card&#237;acos, an&#243;xia.</p>
    <p><bold>Dados cl&#237;nicos:</bold> Sopro card&#237;aco, cianose e cansa&#231;o s&#227;o observados desde o nascimento, com n&#237;tida acentua&#231;&#227;o nos &#250;ltimos anos. Sem acompanhamento m&#233;dico adequado, constatou-se recentemente hemat&#243;crito de 83% e hemoglobina de 28 g. Hemofereses repetidas diminu&#237;ram o hemat&#243;crito para 73%. Nenhuma medica&#231;&#227;o espec&#237;fica havia sido administrada desde o nascimento. </p>
    <p><bold>Exame f&#237;sico:</bold> Regular estado geral, eupneico, cianose acentuada, pulsos normais. Peso: 42,6 Kg; Altura: 160 cm; PA: 105/65 mmHg; FC: 82 bpm; FR: 20 rpm. Satura&#231;&#227;o O<sub>2</sub>: 75%. A aorta era discretamente palpada na f&#250;rcula.</p>
    <p>No prec&#243;rdio havia impuls&#245;es sist&#243;licas discretas, fr&#234;mito sist&#243;lico n&#237;tido em toda borda esternal esquerda<italic>. Ictus cordis</italic> n&#227;o era palpado. As bulhas card&#237;acas eram muito hiperfon&#233;ticas e auscultava-se sopro sist&#243;lico acentuado em toda borda esternal esquerda, com n&#237;tida irradia&#231;&#227;o para a &#225;rea a&#243;rtica. O f&#237;gado n&#227;o era palpado e os pulm&#245;es eram limpos.</p>
    <p>
      <bold>Exames complementares</bold>
    </p>
    <p><bold>Eletrocardiograma:</bold> Mostrou ritmo sinusal, sinais de sobrecarga ventricular direita acentuada com morfologia rsR's' e onda T negativa em V1; transi&#231;&#227;o brusca do complexo QRS de V1 para V2; ao lado de sobrecarga atrial direita com onda P pontiaguda com 3 mm de amplitude em D2. AP: +60&#186;, AQRS: +170&#186;, AT: +20&#186; (<xref ref-type="fig" rid="a13fig01m">fig.1</xref>). </p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="a13fig01m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0e64-00013-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p><bold>Radiografia de t&#243;rax:</bold> Mostrou &#225;rea card&#237;aca dentro de limites normais, com morfologia arredondada. O arco m&#233;dio est&#225; escavado e a trama vascular pulmonar, discretamente aumentada (<xref ref-type="fig" rid="a13fig01m">fig.1</xref>).</p>
    <p>Ecocardiograma (<xref ref-type="fig" rid="a13fig02m"><bold>fig. 2</bold></xref>): Mostrou cavidades card&#237;acas muito hipertrofiadas, especialmente o ventr&#237;culo direito. As valvas atrioventriculares eram normais e a comunica&#231;&#227;o interventricular de via de entrada com extens&#227;o para a via de sa&#237;da media 17 mm, com <italic>shunt</italic> bidirecional. A fun&#231;&#227;o biventricular era preservada. A valva pulmonar era posterior e espessada e havia hipoplasia do anel pulmonar. <italic>Straddling</italic> da v&#225;lvula anterior mitral no topo do septo ventricular era n&#237;tido. As medidas eram de VD=22, VE=42, VT=29, VM=25, APD=16, APE=19 mm. </p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="a13fig02m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0e64-00013-gf02.jpg"/></fig>
    </p>
    <p><bold>Resson&#226;ncia nuclear magn&#233;tica:</bold> Mostrou os mesmos aspectos com comunica&#231;&#227;o interventricular de 19 mm; &#225;trios aumentados; Vd2VD=90 ml/m<sup>2</sup> e Vd2VE=112 ml/m<sup>2</sup> FEVD=62%, FEVE=61%. O septo ventricular media 12 mm e a parede posterior, 7 mm. A estenose pulmonar era acentuada. </p>
    <p><bold>Cateterismo card&#237;aco:</bold> N&#227;o foi realizado dada a conclus&#227;o diagn&#243;stica adequada pelos outros exames.</p>
    <p><bold>Diagn&#243;stico cl&#237;nico:</bold> Transposi&#231;&#227;o das grandes art&#233;rias com comunica&#231;&#227;o interventricular e estenose pulmonar e <italic>straddling</italic> da valva mitral no topo do septo ventricular, em hipoxia acentuada.</p>
    <p><bold>Racioc&#237;nio cl&#237;nico:</bold> Os elementos cl&#237;nicos orientaram para cardiopatia cong&#234;nita cianog&#234;nica do tipo transposi&#231;&#227;o das grandes art&#233;rias pela hiperfonese do segundo ru&#237;do, em presen&#231;a de sopro de comunica&#231;&#227;o interventricular e de estenose pulmonar que se irradiava para a &#225;rea a&#243;rtica. Elementos radiogr&#225;ficos como fluxo pulmonar aumentado e arco m&#233;dio escavado orientam para o diagn&#243;stico de transposi&#231;&#227;o das grandes art&#233;rias associada aos outros defeitos mencionados. Os elementos de outras imagens foram decisivos para o diagn&#243;stico das anomalias.</p>
    <p><bold>Diagn&#243;stico diferencial:</bold> Outras cardiopatias que se associam a estenose pulmonar tamb&#233;m devem ser lembradas na diferencia&#231;&#227;o cl&#237;nica, como dupla via de sa&#237;da de ventr&#237;culo direito, dupla via de entrada de ventr&#237;culo &#250;nico e demais anomalias semelhantes do ponto de vista funcional. </p>
    <p><bold>Conduta:</bold> Havia d&#250;vidas em rela&#231;&#227;o &#224; t&#233;cnica corretiva a ser empregada em face da acentuada hipertrofia do ventr&#237;culo direito, elemento limitador do direcionamento do ventr&#237;culo esquerdo para a aorta pela comunica&#231;&#227;o interventricular, ao lado da coloca&#231;&#227;o de tubo do ventr&#237;culo direito para o tronco pulmonar. No entanto, como a RNM havia revelado tamanho adequado da cavidade ventricular direita, a t&#233;cnica de Rastelli foi realizada com boa evolu&#231;&#227;o inicial. O <italic>straddling</italic> valvar n&#227;o foi &#243;bice ao direcionamento do fluxo do ventr&#237;culo esquerdo para a aorta e o homoenxerto a&#243;rtico de 20 mm, interposto do ventr&#237;culo direito &#224;s art&#233;rias pulmonares. A circula&#231;&#227;o extracorp&#243;rea e o per&#237;odo an&#243;xico foram prolongados de 4h e de 3:20h, respectivamente. </p>
    <p><bold>Coment&#225;rios:</bold> Dentre as anomalias associadas &#224; transposi&#231;&#227;o das grandes art&#233;rias, sabidamente a comunica&#231;&#227;o interventricular e a estenose pulmonar s&#227;o as que, quando associadas, permitem evolu&#231;&#227;o por per&#237;odo de tempo mais prolongado. A evolu&#231;&#227;o desse paciente at&#233; 16 anos de idade, sem complica&#231;&#245;es e sem a necessidade do uso de medicamentos espec&#237;ficos, atesta essa afirma&#231;&#227;o. A hipoxia cr&#244;nica, no entanto, foi a respons&#225;vel por eleva&#231;&#227;o exagerada do hemat&#243;crito sob alto risco de trombose e a estenose pulmonar &#224; hipertrofia mioc&#225;rdica. Esses aspectos evolutivos adversos acarretam consequ&#234;ncias inadequadas, mesmo ap&#243;s a opera&#231;&#227;o corretiva, pois interferem na evolu&#231;&#227;o posterior. </p>
    <p>
      <fn id="end" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold>Correspond&#234;ncia:</bold>
        </label>
        <p> Edmar Atik </p>
        <p> InCor </p>
        <p> Av. Dr. En&#233;as Carvalho de Aguiar, 44 </p>
        <p> 05403-000 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="conatik@incor.usp.br">conatik@incor.usp.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
  </body>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Clinicalradiological Session</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Case 3/2012: 16-year old patient with transposition of great arteries and pulmonary stenosis in natural evolution</article-title>
      </title-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CLINICORADIOLOGICAL SESSION</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Case 3/2012 - 16-year old patient with transposition of great arteries and pulmonary stenosis in natural evolution</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Edmar Atik</bold>
      </p>
      <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o do Hospital das Cl&#237;nicas da Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP, Brazil</p>
      <p>
        <xref ref-type="corresp" rid="end-body2">Mailing Address</xref>
      </p>
      <p><bold>Keywords:</bold> transposition of great vessels; pulmonary valve stenosis; heart murmurs; anoxia.</p>
      <p><bold>Clinical data:</bold> heart murmur, cyanosis and fatigue are observed from birth, with clear worsening in recent years. Without proper medical treatment, 83% hematocrit and hemoglobin concentration of 28 g were recently found. Repeated hemapheresis decreased hematocrit to 73%. No specific medication had been administered since birth.</p>
      <p><bold>Physical examination:</bold> Regular general condition, eupneic, marked cyanosis, normal pulses. Weight: 42.6 kg; height: 160 cm; BP: 105/65 mmHg; HR: 82 bpm, RR: 20 rpm. O<sub>2</sub> saturation: 75%. The aorta was discreetly palpated at the suprasternal notch.</p>
      <p>Precordial systolic impulsions were discrete, sharp systolic thrill across the left sternal border. Apical impulse was not palpable. Heart sounds were very loud and systolic murmur was sharp throughout the left sternal border with radiation to the aortic area. The liver was not palpable and the lungs were clear.</p>
      <p>
        <bold>Complementary tests</bold>
      </p>
      <p>Electrocardiogram showed sinus rhythm and signs of sharp right ventricular overload with rsR's' morphology and negative T wave in V1; abrupt transition of the QRS complex from V1 to V2; along with right atrial overload with P wave peaked with 3 mm amplitude in D2. AP: +60&#186;, AQRS: +170&#186;, AT: +20&#186; (<xref ref-type="fig" rid="en_a13fig01-body2">Fig. 1</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_a13fig01-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0e64-00013-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>Chest radiography showed cardiac area within normal limits, with rounded morphology. The middle arch is excavated and the pulmonary vasculature is slightly increased (<xref ref-type="fig" rid="en_a13fig01-body2">Fig. 1</xref>).</p>
      <p>Echocardiography (<xref ref-type="fig" rid="en_a13fig02-body2">fig. 2</xref>) showed very hypertrophied cardiac chambers, especially the right ventricle. The atrioventricular valves were normal and inflow ventricular septal defect extending to the outflow measured 17 mm with bidirectional shunt. The biventricular function was preserved. The posterior pulmonary valve was thickened and had hypoplasia of the pulmonary ring. Straddling the anterior mitral valve at the top of the ventricular septum was clear. The measures were RV=22, LV=42, TV=29, MV=25, RPA=16, LPA=19 mm.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_a13fig02-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0e64-00013-gf02-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>Magnetic resonance imaging showed the same aspects with ventricular septal defect of 19 mm; increased atria; Vd2RV = 90 ml/m<sup>2</sup> and Vd2LV=112 ml/m<sup>2</sup>; RVEF = 62%; LVEF = 61%. The ventricular septum measured 12 mm and the posterior wall, 7 mm. Pulmonary stenosis was severe.</p>
      <p>Cardiac catheterization was not performed given the appropriate diagnostic conclusion by other tests.</p>
      <p><bold>Clinical diagnosis:</bold> transposition of great arteries with ventricular septal defect and pulmonary stenosis, and straddling of mitral valve at the top of the ventricular septum in severe hypoxia.</p>
      <p><bold>Clinical reasoning:</bold> The clinical elements led to cyanotic congenital heart disease of transposition of great arteries due to accentuated second sound in the presence of ventricular septal defect murmur and pulmonary stenosis radiating to the aortic area. Radiographic elements such as increased pulmonary blood flow and excavated middle arch led to the diagnosis of transposition of great arteries associated with the other defects mentioned. The elements of other images were decisive for the diagnosis of abnormalities.</p>
      <p><bold>Differential diagnosis:</bold> Other heart diseases that are associated with pulmonary stenosis should also be considered in the clinical differentiation, such as right ventricular outflow, double inlet ventricle and other similar functional anomalies.</p>
      <p><bold>Conduct:</bold> There were doubts as to the corrective technique to be employed considering the severe right ventricular hypertrophy, a limiting element in directing the left ventricle into the aorta through ventricular septal defect along with placing a tube in the right ventricle to the pulmonary trunk. However, as the MRI had revealed appropriately sized right ventricular cavity, the Rastelli technique was performed with good initial progress. Valve straddling was not an impediment to directing the flow from the left ventricle into the aorta and aortic homograft of 20 mm from the right ventricle to the pulmonary arteries. Cardiopulmonary bypass and anoxic period were prolonged, 4h and 3:20 h, respectively.</p>
      <p><bold>Comments:</bold> Among the anomalies associated with transposition of great arteries, ventricular septal defect and pulmonary stenosis are those which, when combined, allow evolution for a longer period. The evolution of this patient until 16 years of age without complications with no use of specific drugs attests this statement. Chronic hypoxia, however, was responsible for an exaggerated elevation of hematocrit at high risk of thrombosis and pulmonary stenosis to myocardial hypertrophy. These adverse evolutionary aspects entail adverse consequences even after corrective surgery, interfering with subsequent developments.</p>
      <p>
        <fn id="end-body2" fn-type="corresp">
          <label>
            <bold>Mailing Address:</bold>
          </label>
          <p> Edmar Atik</p>
          <p> InCor</p>
          <p> Av. Dr. En&#233;as Carvalho de Aguiar, 44</p>
          <p> 05403-000 - S&#227;o Paulo, SP</p>
          <p> Brazil</p>
          <p> E-mail: </p>
          <p>
            <email xlink:href="conatik@incor.usp.br">conatik@incor.usp.br</email>
          </p>
        </fn>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Caso 3/2012: joven de 16 a&#241;os con transposici&#243;n de las grandes arterias y estenosis pulmonar en evoluci&#243;n natural</article-title>
      </title-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CORRELACI&#211;N CL&#205;NICO-RADIOGR&#193;FICA</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Caso 3/2012 - joven de 16 a&#241;os con transposici&#243;n de las grandes arterias y estenosis pulmonar en evoluci&#243;n natural</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Edmar Atik</bold>
      </p>
      <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o do Hospital das Cl&#237;nicas da Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP, Brazil</p>
      <p>
        <xref ref-type="corresp" rid="end-body3">Correspondencia</xref>
      </p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> transposici&#243;n de los grandes vasos; estenosis pulmonar; soplos card&#237;acos; anoxia.</p>
      <p><bold>Datos cl&#237;nicos:</bold> Soplo card&#237;aco, cianosis y cansancio son observados desde el nacimiento, con n&#237;tida acentuaci&#243;n en los &#250;ltimos a&#241;os. Sin control m&#233;dico adecuado, se constat&#243; recientemente hematocrito de 83% y hemoglobina de 28 g. Hemaf&#233;resis repetidas disminuyeron el hematocrito para 73%. Ninguna medicaci&#243;n espec&#237;fica hab&#237;a sido administrada desde el nacimiento. </p>
      <p><bold>Examen f&#237;sico:</bold> Regular estado general, eupneico, cianosis acentuada, pulsos normales. Peso: 42,6 Kg; Altura: 160 cm; PA: 105/65 mmHg; FC: 82 lpm; FR: 20 rpm. Saturaci&#243;n O<sub>2</sub>: 75%. La aorta era discretamente palpada en la f&#250;rcula.</p>
      <p>En el precordio hab&#237;a pulsos sist&#243;licos discretos, fr&#233;mito sist&#243;lico n&#237;tido en todo el borde esternal izquierdo<italic>. Ictus cordis</italic> no era palpado. Los ruidos card&#237;acos eran muy hiperfon&#233;ticos y se auscultaba soplo sist&#243;lico acentuado en todo el borde esternal izquierdo, con n&#237;tida irradiaci&#243;n hacia la &#225;rea a&#243;rtica. El h&#237;gado no era palpado y los pulmones eran limpios.</p>
      <p>
        <bold>Ex&#225;menes complementarios</bold>
      </p>
      <p><bold>Electrocardiograma:</bold> Mostr&#243; ritmo sinusal, se&#241;ales de sobrecarga ventricular derecha acentuada con morfolog&#237;a rsR's' y onda T negativa en V1; transici&#243;n brusca del complejo QRS de V1 para V2; al lado de sobrecarga atrial derecha con onda P puntiaguda con 3 mm de amplitud en D2. AP: +60&#186;, AQRS: +170&#186;, AT: +20&#186; (<xref ref-type="fig" rid="es_a13fig01m-body3">Fig.1</xref>). </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a13fig01m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0e64-00013-gf01-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p><bold>Radiograf&#237;a de t&#243;rax:</bold> Mostr&#243; &#225;rea card&#237;aca dentro de l&#237;mites normales, con morfolog&#237;a redondeada. El arco medio est&#225; escavado y la trama vascular pulmonar, discretamente aumentada (<xref ref-type="fig" rid="es_a13fig01m-body3">Fig.1</xref>).</p>
      <p>Ecocardiograma (<xref ref-type="fig" rid="es_a13fig02m-body3"><bold>Fig. 2</bold></xref>): Mostr&#243; cavidades card&#237;acas muy hipertrofiadas, especialmente el ventr&#237;culo derecho. Las v&#225;lvulas atrioventriculares eran normales y la comunicaci&#243;n interventricular de v&#237;a de entrada con extensi&#243;n hacia la v&#237;a de salida media 17 mm, con <italic>shunt</italic> bidireccional. La funci&#243;n biventricular era preservada. La v&#225;lvula pulmonar era posterior y engrosada y hab&#237;a hipoplasia del anillo pulmonar. <italic>Straddling</italic> de la v&#225;lvula anterior mitral en la cima del septo ventricular era n&#237;tido. Las medidas eran de VD=22, VI=42, VT=29, VM=25, APD=16, API=19 mm. </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a13fig02m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0e64-00013-gf02-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p><bold>Resonancia nuclear magn&#233;tica:</bold> Mostr&#243; los mismos aspectos con comunicaci&#243;n interventricular de 19 mm; atrios aumentados; Vd2VD=90 ml/m<sup>2</sup> y Vd2VI=112 ml/m<sup>2</sup> FEVD=62%, FEVI=61%. El septo ventricular media 12 mm y la pared posterior, 7 mm. La estenosis pulmonar era acentuada. </p>
      <p><bold>Cateterismo card&#237;aco:</bold> No fue realizado dada la conclusi&#243;n diagn&#243;stica adecuada por los otros ex&#225;menes.</p>
      <p><bold>Diagn&#243;stico cl&#237;nico:</bold> Transposici&#243;n de las grandes arterias con comunicaci&#243;n interventricular y estenosis pulmonar y <italic>straddling</italic> de la v&#225;lvula mitral en la cima del septo ventricular, en hipoxia acentuada.</p>
      <p><bold>Razonamiento cl&#237;nico:</bold> Los elementos cl&#237;nicos orientaron hacia cardiopat&#237;a cong&#233;nita cianog&#233;nica del tipo transposici&#243;n de las grandes arterias por la hiperfonesis del segundo ruido, en presencia de soplo de comunicaci&#243;n interventricular y de estenosis pulmonar que se irradiaba hacia la &#225;rea a&#243;rtica. Elementos radiogr&#225;ficos como flujo pulmonar aumentado y arco medio escavado orientan para el diagn&#243;stico de transposici&#243;n de las grandes arterias asociada a los otros defectos mencionados. Los elementos de otras im&#225;genes fueron decisivos para el diagn&#243;stico de las anomal&#237;as.</p>
      <p><bold>Diagn&#243;stico diferencial:</bold> Otras cardiopat&#237;as que se asocian a estenosis pulmonar tambi&#233;n deben ser recordadas en la diferenciaci&#243;n cl&#237;nica, como doble v&#237;a de salida de ventr&#237;culo derecho, doble v&#237;a de entrada de ventr&#237;culo &#250;nico y dem&#225;s anomal&#237;as semejantes del punto de vista funcional. </p>
      <p><bold>Conducta:</bold> Hab&#237;a dudas en relaci&#243;n a la t&#233;cnica correctiva a ser empleada enfrente a la acentuada hipertrofia del ventr&#237;culo derecho, elemento limitador del direccionamiento del ventr&#237;culo izquierdo hacia la aorta por la comunicaci&#243;n interventricular, al lado de la colocaci&#243;n de tubo del ventr&#237;culo derecho para el tronco pulmonar. Mientras tanto, como la RNM hab&#237;a revelado tama&#241;o adecuado de la cavidad ventricular derecha, la t&#233;cnica de Rastelli fue realizada con buena evoluci&#243;n inicial. El <italic>straddling</italic> valvular no fue &#243;bice para el direccionamiento del flujo del ventr&#237;culo izquierdo hacia la aorta y el homoinjerto a&#243;rtico de 20 mm, interpuesto del ventr&#237;culo derecho a las arterias pulmonares. La circulaci&#243;n extracorp&#243;rea y el per&#237;odo an&#243;xico fueron prolongados, de 4h y de 3:20h, respectivamente. </p>
      <p><bold>Comentarios:</bold> Entre las anomal&#237;as asociadas a la transposici&#243;n de las grandes arterias, sabidamente la comunicaci&#243;n interventricular y la estenosis pulmonar son las que, cuando est&#225;n asociadas, permiten evoluci&#243;n por per&#237;odo de tiempo m&#225;s prolongado. La evoluci&#243;n de ese paciente hasta los 16 a&#241;os de edad, sin complicaciones y sin necesidad del uso de medicamentos espec&#237;ficos, testimonia esa afirmaci&#243;n. La hipoxia cr&#243;nica, mientras tanto, fue la responsable por elevaci&#243;n exagerada del hematocrito bajo alto risco de trombosis y la estenosis pulmonar a la hipertrofia mioc&#225;rdica. Esos aspectos evolutivos adversos acarrean consecuencias inadecuadas, aun despu&#233;s de la operaci&#243;n correctiva, pues interfieren en la evoluci&#243;n posterior.</p>
      <p>
        <fn id="end-body3" fn-type="corresp">
          <label>
            <bold>Correspondencia:</bold>
          </label>
          <p> Edmar Atik</p>
          <p> InCor - Av. Dr. En&#233;as Carvalho de Aguiar, 44</p>
          <p> 05403-000 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
          <p> E-mail: </p>
          <p>
            <email xlink:href="conatik@incor.usp.br">conatik@incor.usp.br</email>
          </p>
        </fn>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
