<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">KF3wdPbLGMVHm4t8XR6Hj9P</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2012000400001</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(12)09800401</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2012000400001</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Artigo Especial</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Utiliza&#231;&#227;o de terap&#234;uticas comprovadamente &#250;teis no tratamento da coronariopatia aguda: compara&#231;&#227;o entre diferentes regi&#245;es brasileiras. An&#225;lise do Registro Brasileiro de S&#237;ndromes Coronarianas Agudas (BRACE - Brazilian Registry on Acute Coronary Syndromes)</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Nicolau</surname>
            <given-names>Jos&#233; Carlos</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Franken</surname>
            <given-names>Marcelo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Lotufo</surname>
            <given-names>Paulo Andrade</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Carvalho</surname>
            <given-names>Antonio Carlos</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff03"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Marin Neto</surname>
            <given-names>Jos&#233; Antonio</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff04"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Lima</surname>
            <given-names>Felipe Gallego</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Dutra</surname>
            <given-names>Oscar</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff05"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Knobel</surname>
            <given-names>Elias</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff06"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Oliveira</surname>
            <given-names>Cesar Cardoso de</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff07"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Timerman</surname>
            <given-names>S&#233;rgio</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Stefanini</surname>
            <given-names>Edson</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff03"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Faculdade de Medicina </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Hospital das Cl&#237;nicas</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff02">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Faculdade de Medicina </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Hospital Universit&#225;rio</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff05">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Porto Alegre</named-content>
          <named-content content-type="state">Rio Grande do Sul</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Instituto de Cardiologia do Rio Grande do Sul</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff04">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Ribeir&#227;o Preto</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Faculdade de Medicina </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Hospital de Cl&#237;nicas</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff03">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade Federal de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Escola Paulista de Medicina </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Hospital S&#227;o Paulo</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff07">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state"/>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Sociedade Brasileira de Cardiologia</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Grupo de Estudos em Coronariopatias, Emerg&#234;ncias e Terapia Intensiva </institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff06">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Hospital Israelita Albert Einstein</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>04</month>
        <year>2012</year>
      </pub-date>
      <volume>98</volume>
      <issue>4</issue>
      <fpage>282</fpage>
      <lpage>289</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>31</day>
          <month>01</month>
          <year>2012</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>08</day>
          <month>02</month>
          <year>2012</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>31</day>
          <month>01</month>
          <year>2012</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>FUNDAMENTO: Pouco se sabe, em nosso meio, sobre diferen&#231;as regionais no tratamento da coronariopatia aguda. OBJETIVO: Analisar o comportamento regional relativamente &#224; utiliza&#231;&#227;o de terap&#234;uticas comprovadamente &#250;teis na coronariopatia aguda. M&#201;TODOS: Foram selecionados aleatoriamente 71 hospitais, respeitando-se a proporcionalidade do pa&#237;s em rela&#231;&#227;o &#224; localiza&#231;&#227;o geogr&#225;fica, entre outros crit&#233;rios. Na popula&#231;&#227;o global, foi analisada regionalmente a utiliza&#231;&#227;o de AAS, clopidogrel, inibidor da ECA/bloqueador de AT1, betabloqueador e estatina, isoladamente e agrupados por escore individual que variou de 0 (nenhum medicamento utilizado) a 100 (todos utilizados). No infarto com supradesnivelamento de ST (IAMCSST) foram analisadas diferen&#231;as regionais sobre utiliza&#231;&#227;o de terap&#234;uticas de recanaliza&#231;&#227;o (fibrinol&#237;ticos e angioplastia prim&#225;ria). RESULTADOS: No global da popula&#231;&#227;o, nas primeiras 24 horas de hospitaliza&#231;&#227;o, a m&#233;dia de escore na regi&#227;o Norte-Nordeste (70,5 &#177; 22,1) foi menor (p &lt; 0,05) do que nas regi&#245;es Sudeste (77,7 &#177; 29,5), Centro-Oeste (82 &#177; 22,1) e Sul (82,4 &#177; 21). Por ocasi&#227;o da alta, o escore da regi&#227;o Norte-Nordeste (61,4 &#177; 32,9) foi menor (p &lt; 0,05) do que nas regi&#245;es Sudeste (69,2 &#177; 31,6), Centro-Oeste (65,3 &#177; 33,6), e Sul (73,7 &#177; 28,1); adicionalmente, o escore do Centro-Oeste foi menor (p &lt; 0,05) do que o do Sul. No IAMCSST, o uso de terap&#234;uticas de recanaliza&#231;&#227;o foi maior no Sudeste (75,4%, p = 0,001 em rela&#231;&#227;o ao restante do pa&#237;s), e menor no Norte-Nordeste (52,5%, p &lt; 0,001 em rela&#231;&#227;o ao restante do pa&#237;s). CONCLUS&#195;O: O uso de terap&#234;uticas comprovadamente &#250;teis no tratamento da coronariopatia aguda est&#225; aqu&#233;m do desej&#225;vel no pa&#237;s, com importantes diferen&#231;as regionais.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>doen&#231;a das coron&#225;rias</kwd>
        <kwd>infarto do mioc&#225;rdio</kwd>
        <kwd>isquemia mioc&#225;rdica</kwd>
        <kwd>registros m&#233;dicos</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>21</day>
        <month>06</month>
        <year>2012</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>ARTIGO ESPECIAL</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Utiliza&#231;&#227;o de terap&#234;uticas comprovadamente &#250;teis no tratamento da coronariopatia aguda: compara&#231;&#227;o entre diferentes regi&#245;es brasileiras. An&#225;lise do Registro Brasileiro de S&#237;ndromes Coronarianas Agudas (BRACE - Brazilian Registry on Acute Coronary Syndromes)</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Jos&#233; Carlos Nicolau<sup>I</sup>; Marcelo Franken<sup>I</sup>; Paulo Andrade Lotufo<sup>II</sup>; Antonio Carlos Carvalho<sup>III</sup>; Jos&#233; Antonio Marin Neto<sup>IV</sup>; Felipe Gallego Lima<sup>I</sup>; Oscar Dutra<sup>V</sup>; Elias Knobel<sup>VI</sup>; Cesar Cardoso de Oliveira<sup>VII</sup>; S&#233;rgio Timerman<sup>I</sup>; Edson Stefanini<sup>III</sup></bold>
    </p>
    <p><sup>I</sup>Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor) - Hospital das Cl&#237;nicas da Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo; Brasil </p>
    <p><sup>II</sup>Hospital Universit&#225;rio - Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo; Brasil </p>
    <p><sup>III</sup>Hospital S&#227;o Paulo - Escola Paulista de Medicina - Universidade Federal de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP; Brasil </p>
    <p><sup>IV </sup>Hospital de Cl&#237;nicas - Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo - campus Ribeir&#227;o Preto, Ribeir&#227;o Preto, SP; Brasil </p>
    <p><sup>V</sup>Instituto de Cardiologia do Rio Grande do Sul, Porto Alegre, RS; Brasil </p>
    <p><sup>VI</sup>Hospital Israelita Albert Einstein; Brasil </p>
    <p><sup>VII</sup>Grupo de Estudos em Coronariopatias, Emerg&#234;ncias e Terapia Intensiva (GECETI) da Sociedade Brasileira de Cardiologia, Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="end">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p><bold>FUNDAMENTO:</bold> Pouco se sabe, em nosso meio, sobre diferen&#231;as regionais no tratamento da coronariopatia aguda. </p>
    <p><bold>OBJETIVO:</bold> Analisar o comportamento regional relativamente &#224; utiliza&#231;&#227;o de terap&#234;uticas comprovadamente &#250;teis na coronariopatia aguda. </p>
    <p><bold>M&#201;TODOS:</bold> Foram selecionados aleatoriamente 71 hospitais, respeitando-se a proporcionalidade do pa&#237;s em rela&#231;&#227;o &#224; localiza&#231;&#227;o geogr&#225;fica, entre outros crit&#233;rios. Na popula&#231;&#227;o global, foi analisada regionalmente a utiliza&#231;&#227;o de AAS, clopidogrel, inibidor da ECA/bloqueador de AT1, betabloqueador e estatina, isoladamente e agrupados por escore individual que variou de 0 (nenhum medicamento utilizado) a 100 (todos utilizados). No infarto com supradesnivelamento de ST (IAMCSST) foram analisadas diferen&#231;as regionais sobre utiliza&#231;&#227;o de terap&#234;uticas de recanaliza&#231;&#227;o (fibrinol&#237;ticos e angioplastia prim&#225;ria). </p>
    <p><bold>RESULTADOS:</bold> No global da popula&#231;&#227;o, nas primeiras 24 horas de hospitaliza&#231;&#227;o, a m&#233;dia de escore na regi&#227;o Norte-Nordeste (70,5 &#177; 22,1) foi menor (p &lt; 0,05) do que nas regi&#245;es Sudeste (77,7 &#177; 29,5), Centro-Oeste (82 &#177; 22,1) e Sul (82,4 &#177; 21). Por ocasi&#227;o da alta, o escore da regi&#227;o Norte-Nordeste (61,4 &#177; 32,9) foi menor (p &lt; 0,05) do que nas regi&#245;es Sudeste (69,2 &#177; 31,6), Centro-Oeste (65,3 &#177; 33,6), e Sul (73,7 &#177; 28,1); adicionalmente, o escore do Centro-Oeste foi menor (p &lt; 0,05) do que o do Sul. No IAMCSST, o uso de terap&#234;uticas de recanaliza&#231;&#227;o foi maior no Sudeste (75,4%, p = 0,001 em rela&#231;&#227;o ao restante do pa&#237;s), e menor no Norte-Nordeste (52,5%, p &lt; 0,001 em rela&#231;&#227;o ao restante do pa&#237;s). </p>
    <p><bold>CONCLUS&#195;O:</bold> O uso de terap&#234;uticas comprovadamente &#250;teis no tratamento da coronariopatia aguda est&#225; aqu&#233;m do desej&#225;vel no pa&#237;s, com importantes diferen&#231;as regionais. </p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> doen&#231;a das coron&#225;rias / epidemiologia, infarto do mioc&#225;rdio / terapia, isquemia mioc&#225;rdica, registros m&#233;dicos.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Segundo os &#250;ltimos dados disponibilizados pela Organiza&#231;&#227;o Mundial da Sa&#250;de (OMS) (2008), a mais importante causa de mortalidade no mundo continua sendo a Doen&#231;a Arterial Coronariana (DAC), respons&#225;vel por aproximadamente 16% de todos os &#243;bitos em pa&#237;ses ricos e aproximadamente 12% em pa&#237;ses pobres ou intermedi&#225;rios, ocorrendo a grande maioria dos mesmos, em termos absolutos, neste &#250;ltimo grupo de pa&#237;ses (82% em 2004, &#250;ltimas informa&#231;&#245;es dispon&#237;veis)<sup>2</sup>. No Brasil, a DAC foi respons&#225;vel por 96.386 &#243;bitos de acordo com dados de 2009 disponibilizados pelo Datasus (aproximadamente 9% do total de &#243;bitos do ano), a grande maioria relacionada a infarto agudo do mioc&#225;rdio<sup>3</sup>. </p>
    <p>Como seria de se esperar as S&#237;ndromes Isqu&#234;micas Mioc&#225;rdicas Inst&#225;veis (SIMI - angina inst&#225;vel e infarto agudo do mioc&#225;rdio com ou sem supradesnivelamento do segmento ST) s&#227;o respons&#225;veis por grande volume de gastos na sa&#250;de, e a implementa&#231;&#227;o de pol&#237;ticas p&#250;blicas e privadas visando minimizar os efeitos desses n&#250;meros depende de levantamentos com grande abrang&#234;ncia, no sentido de refletirem adequadamente seu manejo diagn&#243;stico e terap&#234;utico.</p>
    <p>O Brasil tem participado de diversos estudos/registros multic&#234;ntricos nacionais e internacionais<sup>4-6</sup> sobre SIMI, o que tem permitido levantamentos sobre as condutas adotadas nos centros participantes; entretanto, tais centros n&#227;o refletem necessariamente a realidade do pa&#237;s como um todo, j&#225; que s&#227;o escolhidos levando-se em conta caracter&#237;sticas espec&#237;ficas, como complexidade, presen&#231;a de determinados procedimentos, experi&#234;ncia pr&#233;via em pesquisa, localiza&#231;&#227;o etc. Frequentemente, os dados s&#227;o obtidos a partir de centros participantes em estudos multic&#234;ntricos internacionais, portanto com os crit&#233;rios de sele&#231;&#227;o de pacientes e de centros de acordo com as exig&#234;ncias do pr&#243;prio estudo.</p>
    <p>Assim, registros hospitalares com sele&#231;&#227;o aleat&#243;ria e estratificada dos centros, para obten&#231;&#227;o de dados mais fidedignos sobre o que ocorre no Brasil de forma mais abrangente,impunham-se. O estudo BRACE se prop&#244;s a preencher essa lacuna, e na presente publica&#231;&#227;o avalia eventuais diferen&#231;as regionais quanto ao uso de terap&#234;uticas comprovadamente &#250;teis no tratamento de pacientes com SIMI ("vari&#225;veis terap&#234;uticas de desempenho"). </p>
    <p>
      <bold>Metodologia</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Objetivo principal</bold>
    </p>
    <p>Analisar o comportamento de servi&#231;os especializados representativos de diferentes regi&#245;es do pa&#237;s, no que se refere &#224; utiliza&#231;&#227;o de terap&#234;uticas comprovadamente &#250;teis no tratamento de pacientes portadores de coronariopatia aguda (uso de &#225;cido acetilsalic&#237;lico, clopidogrel, betabloqueador, estatina e terap&#234;uticas de recanaliza&#231;&#227;o).</p>
    <p>
      <bold>Delineamento da amostra</bold>
    </p>
    <p>A partir de um universo de 123.774 estabelecimentos de sa&#250;de cadastrados no Minist&#233;rio da Sa&#250;de, foram identificados 576 hospitais p&#250;blicos e privados que preenchiam os crit&#233;rios de apresentarem servi&#231;o de Cardiologia e contarem com Unidade de Terapia Intensiva (UTI). Considerando-se o universo de estudo, e levando-se em conta o n&#250;mero m&#237;nimo de pacientes a serem inclu&#237;dos, estipulou-se como ideal o n&#250;mero de hospitais na amostra entre 70 e 80 centros, a partir de metodologia que ser&#225; detalhada na sequ&#234;ncia. </p>
    <disp-quote>
      <p>1. Os hospitais selecionados s&#227;o representativos do total de hospitais com servi&#231;o de Cardiologia e UTI no Brasil, estratificados de acordo com: regi&#227;o geogr&#225;fica, esfera administrativa (p&#250;blico ou privado), e caracter&#237;sticas de hospital universit&#225;rio ou n&#227;o.</p>
      <p>2. Foi adotada a metodologia de "<italic>amostra por conglomerados</italic>". Conglomerados s&#227;o subpopula&#231;&#245;es excludentes e coletivamente exaustivas, ou seja, todo elemento da popula&#231;&#227;o &#233; classificado em um, e apenas um dos conglomerados. Com base nisso, selecionou-se de forma aleat&#243;ria a amostra dos conglomerados (hospitais).</p>
      <p>3. Para a sele&#231;&#227;o dos conglomerados, aplicou-se a metodologia de "amostragem estratificada proporcional" - sendo as &#225;reas geogr&#225;ficas consideradas como estratos. Assim como os conglomerados, os estratos s&#227;o subpopula&#231;&#245;es excludentes e coletivamente exaustivas, de tal forma que os estratos sejam os mais homog&#234;neos poss&#237;veis em sua forma&#231;&#227;o e os mais heterog&#234;neos poss&#237;veis quando comparados uns aos outros. Utilizando-se esse desenho de amostra dos conglomerados, respeitou-se a proporcionalidade quanto &#224;s &#225;reas geogr&#225;ficas, a entidade mantenedora (p&#250;blico e privado) e quanto ao fato de ser ou n&#227;o hospital universit&#225;rio. Ou seja, as mesmas propor&#231;&#245;es encontradas no universo foram mantidas na amostra, para cada uma das vari&#225;veis de interesse. Dentro de cada estrato, uma amostra aleat&#243;ria simples dos hospitais foi extra&#237;da. </p>
      <p>4. Cada hospital sorteado foi contatado via diretor cl&#237;nico e/ou diretor da Cardiologia, e convidado a participar do estudo. Nos casos em que houve recusa ou impossibilidade de participa&#231;&#227;o, o centro foi substitu&#237;do por outro, tamb&#233;m de forma aleat&#243;ria, exatamente com as mesmas caracter&#237;sticas do inicialmente selecionado. </p>
      <p>5. Para as substitui&#231;&#245;es, al&#233;m das vari&#225;veis caracterizadoras dos estratos (regi&#227;o, esfera administrativa, <italic>status</italic> de hospital universit&#225;rio e de ensino), tamb&#233;m se considerou a complexidade do hospital, caso existisse um centro equivalente.</p>
    </disp-quote>
    <p>Dos hospitais inicialmente contatados e que concordaram em participar da pesquisa, 33 foram substitu&#237;dos, obtendo-se ao final uma amostragem de 71 hospitais que efetivamente contribu&#237;ram com dados para o estudo. Uma vez que as caracter&#237;sticas do centro substitu&#237;do (regi&#227;o, esfera administrativa, <italic>status</italic> de hospital universit&#225;rio e de ensino) foram respeitadas, a escolha aleat&#243;ria se manteve durante todo o desenvolvimento da pesquisa.</p>
    <p>
      <bold>Tamanho da amostra</bold>
    </p>
    <p>A defini&#231;&#227;o inicial do tamanho da amostra baseou-se na necessidade de leitura/an&#225;lise dos dados dos pacientes segmentada por vari&#225;veis como regi&#227;o geogr&#225;fica, g&#234;nero, idade, cor, h&#225;bitos do paciente e v&#225;rias outras. </p>
    <p>Com base nessa necessidade, a amostra final foi definida como 1.067 pacientes, considerada suficiente para leituras com tais segmenta&#231;&#245;es.</p>
    <p>Esse tamanho de amostra permite a leitura do total dos dados com margem de erro m&#225;ximo de tr&#234;s pontos percentuais, considerando um n&#237;vel de confian&#231;a de 95%.</p>
    <p>Para determina&#231;&#227;o do tamanho da amostra foram especificados:</p>
    <p>1) (E) - N&#237;vel de precis&#227;o esperado para os resultados, ou seja, a margem de erro (estabeleceu-se como tr&#234;s pontos percentuais, para cima ou para baixo); </p>
    <p>2) N&#237;vel de confiabilidade da amostra (estabelecida em 95%), que significa: se o estudo fosse conduzido 100 vezes, sob as mesmas condi&#231;&#245;es, em 95 deles o intervalo criado deve conter o verdadeiro valor do par&#226;metro;</p>
    <p>3) (p) - Estimativada propor&#231;&#227;o populacional geradora da maior variabilidade (como se desconhece a propor&#231;&#227;o populacional, optou-se por defini-la como p=0,5, adotando assim a m&#225;xima variabilidade, e garantindo o intervalo mais amplo;</p>
    <p>4) (z) - Valor de z (distribui&#231;&#227;o normal) associado ao n&#237;vel de confian&#231;a adotado (z=1,96).</p>
    <p>Considerando os valores adotados para cada um dos itens acima, determinou-se o tamanho da amostra aplicando-se a seguinte f&#243;rmula:</p>
    <p>
      <disp-formula id="equ01">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-e01.jpg"/></disp-formula>
    </p>
    <p>Com essa amostra m&#237;nima garante-se que, para qualquer propor&#231;&#227;o encontrada, os resultados podem ser lidos com um erro m&#225;ximo de tr&#234;s pontos percentuais, com um n&#237;vel de confian&#231;a de 95%.</p>
    <p>Nos centros em que n&#227;o havia Comit&#234; de &#201;tica em Pesquisa (60% do total - realidade brasileira!), o Comit&#234; de &#201;tica em Pesquisa do HCFMUSP analisou e autorizou o inqu&#233;rito, ficando portanto respons&#225;vel pela resolu&#231;&#227;o de eventuais d&#250;vidas ou problemas surgidos nesses locais.</p>
    <p>No sentido de avaliar-se a consist&#234;ncia das informa&#231;&#245;es obtidas no BRACE, especialmente no que se refere &#224; distribui&#231;&#227;o amostral, perguntas como incid&#234;ncia de infartados na fam&#237;lia do(a) entrevistado(a) e incid&#234;ncia de &#243;bito relacionado a infarto foram inseridas em question&#225;rios de pesquisas paralelas de &#226;mbito nacional desenvolvidas pelo Datafolha.</p>
    <p>Quando da chegada do paciente ao hospital, a equipe era orientada a entrar em contado com um n&#250;mero "0800", sendo o paciente cadastrado no sistema. O treinamento das equipes e as monitorias foram de responsabilidade de empresa especializada contratada especificamente para essa finalidade (Eurotrials).</p>
    <p>Toda a metodologia utilizada foi desenvolvida por pessoal especializado do Datafolha, que tamb&#233;m foi respons&#225;vel pela sua implementa&#231;&#227;o, coleta/armazenamento dos dados em banco de dados espec&#237;fico, e ainda pelo levantamento dos resultados aqui apresentados. </p>
    <p>A Coordena&#231;&#227;o geral do estudo foi de responsabilidade do Grupo de Estudos em Coronariopatias, Emerg&#234;ncias e Terapia Intensiva (Geceti) da Sociedade Brasileira de Cardiologia, em conjunto com a Unidade de Coronariopatia Aguda do Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor)/HCFMUSP, e com o apoio do Minist&#233;rio da Sa&#250;de. O estudo foi registrado no <italic>site</italic> especializado norte-americano "RegistriesLive.org" (<ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.registrieslive.org">www.registrieslive.org</ext-link>).</p>
    <p>
      <bold>An&#225;lises estat&#237;sticas</bold>
    </p>
    <p>Na compara&#231;&#227;o entre vari&#225;veis categ&#243;ricas os testes do qui-quadrado e exato de Fisher foram aplicados; nas an&#225;lises entre vari&#225;veis cont&#237;nuas, foi utilizado o teste de Mann-Whitney ou <italic>t</italic> de Student, conforme indicado. As diferentes regi&#245;es do Brasil foram comparadas entre si em um primeiro momento, e cada uma delas foi comparada com o restante do pa&#237;s em an&#225;lises sequenciais. Levando-se em conta a utiliza&#231;&#227;o individual das vari&#225;veis terap&#234;uticas de desempenho, desenvolveu-se adicionalmente um escore para cada paciente, que poderia variar entre 0 (nenhuma das terap&#234;uticas utilizada) e 100 (utiliza&#231;&#227;o das cinco terap&#234;uticas). Na sequ&#234;ncia, os escores m&#233;dios de cada regi&#227;o foram comparados com a utiliza&#231;&#227;o do teste ANOVA para medidas n&#227;o repetidas com p&#243;s-teste de Tukey. Pelo fato de apresentarem resultados bastante pr&#243;ximos, as regi&#245;es Norte e Nordeste foram agrupadas para fins de an&#225;lises estat&#237;sticas. Valor de p <underline>&lt;</underline> 0,05 (bicaudal) foi considerado significativo. O programa SPSS 16.0 foi utilizado nas an&#225;lises.</p>
    <p>
      <bold>Resultados</bold>
    </p>
    <p>As caracter&#237;sticas dos hospitais est&#227;o descritas na <xref ref-type="table" rid="a01tab01m">tabela 1</xref>. A distribui&#231;&#227;o dos hospitais, como esperado pelo m&#233;todo empregado, contempla uma maioria localizada na Regi&#227;o Sudeste, seguida pelas Regi&#245;es Nordeste, Sul, Centro-Oeste e Norte. Juntas, essas institui&#231;&#245;es inclu&#237;ram um total de 1.150 pacientes no registro. Aproximadamente um quarto dos hospitais pertenciam ao setor p&#250;blico (18 hospitais, sendo sete de administra&#231;&#227;o federal, oito estadual e tr&#234;s municipal), e 10% eram universit&#225;rios. </p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="a01tab01m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt01.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>As caracter&#237;sticas demogr&#225;ficas da popula&#231;&#227;o estudada est&#227;o descritas na <xref ref-type="table" rid="a01tab02m">tabela 2</xref>. Do total de pacientes, 733 (63,7%) eram do g&#234;nero masculino e 417 (36,3%), do feminino; a idade m&#233;dia foi de 63,1 anos e797pacientes (70,1%) eram de cor branca. Na chegada ao hospital, hist&#243;rico de hipertens&#227;o arterial sist&#234;mica estava presente em mais de dois ter&#231;os dos pacientes, diabete melito em um quarto e hipercolesterolemia em mais de um ter&#231;o da popula&#231;&#227;o. Mais da metade dos pacientes referiu uso de tabaco (atual ou pregresso), e aproximadamente um quarto apresentava antecedente de infarto do mioc&#225;rdio.</p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="a01tab02m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt02.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>Os dados relacionados &#224;s terap&#234;uticas utilizadas foram obtidos, no registro, em dois momentos: prescri&#231;&#227;o nas primeiras 24 horas de hospitaliza&#231;&#227;o, e prescri&#231;&#227;o de alta hospitalar. As <xref ref-type="table" rid="a01tab03m">tabelas 3</xref>, <xref ref-type="table" rid="a01tab04m">4</xref> e <xref ref-type="table" rid="a01tab05m">5</xref> demonstram a utiliza&#231;&#227;o dessas terap&#234;uticas no total da popula&#231;&#227;o, e levando em conta as diferentes regi&#245;es analisadas.</p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="a01tab03m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt03.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="a01tab04m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt04.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="a01tab05m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt05.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>&#193;cido acetilsalic&#237;lico (AAS) foi administrado para 89% dos pacientes nas primeiras 24 horas e 86% na alta hospitalar, sendo nesse per&#237;odo mais prescrito na Regi&#227;o Sul (91,2%, p = 0,007 em rela&#231;&#227;o ao restante do pa&#237;s) e menos prescrito na regi&#227;o Centro-Oeste (80,2%, p = 0,002). Em rela&#231;&#227;o ao uso de betabloqueadores, 66,8% da popula&#231;&#227;o recebeu esse tipo de medicamento nas primeiras 24 horas, e 69,8%, na alta hospitalar; essa an&#225;lise (na alta hospitalar) mostrou diferen&#231;as significativas entre as regi&#245;es, observando-se maior percentual de prescri&#231;&#227;o de betabloqueador na Regi&#227;o Sul do pa&#237;s (79,3%, p = 0,001), e menor percentual na Regi&#227;o Centro-Oeste (64,3%, p = 0,028).</p>
    <p>Quanto &#224; utiliza&#231;&#227;o de inibidores da enzima de convers&#227;o da angiotensina (IECA) ou bloqueadores do receptor de angiotensina (BRA), observou-se que 67,2% dos pacientes receberam essa classe de medicamentos nas primeiras 24 horas e 70,6%, na alta hospitalar, e os pacientes da Regi&#227;o Centro-Oeste receberam menos essa medica&#231;&#227;o na alta (64,3%, p = 0,012). J&#225; as estatinas foram prescritas a 78,7% da popula&#231;&#227;o nas primeiras 24 horas, tamb&#233;m de forma heterog&#234;nea nas diferentes regi&#245;es, sendo mais prescritas na Regi&#227;o Sul (86,6% da popula&#231;&#227;o, p &lt; 0,001) e menos prescritas na Regi&#227;o Centro-Oeste (72,6%, p = 0,006). Na alta hospitalar, 82,7% da popula&#231;&#227;o receberam prescri&#231;&#227;o de estatina, sendo a distribui&#231;&#227;o desigual nas diferentes regi&#245;es brasileiras, com maiores percentuais na Regi&#227;o Sul (92%%, p &lt; 0,001) e menores na Regi&#227;o Centro-Oeste (76,6%, p = 0,003). </p>
    <p>Clopidogrel foi administrado nas primeiras 24 horas da chegada ao hospital em 59,7% dos casos, sendo a distribui&#231;&#227;o desigual no Brasil (p &lt; 0,001). As popula&#231;&#245;es das Regi&#245;es Sudeste (67,4%, P&lt;0,001) e Sul (65,1%, p = 0,042) apresentaram maior chance de receber clopidogrel, enquanto somente 42,2% da popula&#231;&#227;o da Regi&#227;o Norte-Nordeste recebeu esse medicamento no primeiro dia de hospitaliza&#231;&#227;o (OR 0,410, p &lt; 0,001). Na alta hospitalar esse antiplaquet&#225;rio foi prescrito a 50,1% da popula&#231;&#227;o, sendo tamb&#233;m mais frequente o seu uso na Regi&#227;o Sul (57,4%, p = 0,009), e menos frequente na Regi&#227;o Norte-Nordeste (35,1%, p &lt; 0,001).</p>
    <p>As <xref ref-type="table" rid="a01tab06m">tabelas 6</xref> e <xref ref-type="table" rid="a01tab07m">7</xref> demonstram as m&#233;dias do escore de utiliza&#231;&#227;o das vari&#225;veis terap&#234;uticas de desempenho nas diferentes regi&#245;es analisadas. Como se nota, na mesma dire&#231;&#227;o das an&#225;lises individuais das terap&#234;uticas analisadas, previamente descritas, a Regi&#227;o Norte-Nordeste apresentou desempenho significativamente inferior &#224;s demais regi&#245;es do pa&#237;s, tanto na utiliza&#231;&#227;o dos medicamentos nas primeiras 24 horas de interna&#231;&#227;o, quanto na prescri&#231;&#227;o desses por ocasi&#227;o da alta hospitalar. Adicionalmente, por ocasi&#227;o da alta hospitalar, a Regi&#227;o Centro-Oeste apresentou desempenho inferior, quando comparada &#224; Regi&#227;o Sul. </p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="a01tab06m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt06.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="a01tab07m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt07.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>Quando avaliados os &#237;ndices gerais de utiliza&#231;&#227;o de terap&#234;uticas de reperfus&#227;o nos pacientes com diagn&#243;stico de IAM com supradesnivelamento de ST (fibrin&#243;lise ou angioplastia prim&#225;ria), a desigualdade nas regi&#245;es do pa&#237;s persiste (p = 0,001), sendo as terap&#234;uticas de reperfus&#227;o mais frequentemente utilizadas na Regi&#227;o Sudeste (75,4% - OR 1,858, 95% IC 1,274 - 2,709, p = 0,001) e menos frequentemente na Regi&#227;o Norte-Nordeste (52,5% - OR 0,475, 95% IC 0,316 - 0,714, p &lt; 0,001) (<xref ref-type="fig" rid="a01fig01m">fig. 1</xref>). Quando se excluem dessa amostra os pacientes com contraindica&#231;&#245;es para utiliza&#231;&#227;o das terap&#234;uticas de reperfus&#227;o, fundamentalmente de fibrinol&#237;ticos (cirurgia ou trauma recente, sangramento ou coagulopatia, HAS persistente, doen&#231;a concomitante, tempo do in&#237;cio dos sintomas maior que 12 horas, tratamento atual com anticoagulante), o cen&#225;rio mant&#233;m-se com diferen&#231;as estatisticamente significativas, ainda que de forma menos exuberante, com menor uso na Regi&#227;o Norte-Nordeste (82,9%, p = 0,003), e maior utiliza&#231;&#227;o na Regi&#227;o Sul (96,3%, p = 0,044). </p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="a01fig01m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>O registro BRACE, ao que seja do nosso conhecimento, &#233; o primeiro registro nacional na especialidade a aplicar a presente metodologia no sentido de avaliar a realidade do pa&#237;s como um todo, no que tange ao tratamento hospitalar da coronariopatia aguda. Isso tem implica&#231;&#245;es importantes nos resultados obtidos e na valoriza&#231;&#227;o epidemiol&#243;gica dos dados para efeito de pol&#237;ticas p&#250;blicas, servindo para direcionar esfor&#231;os em &#225;reas onde fica claro haver maiores car&#234;ncias.</p>
    <p>De maneira geral, a utiliza&#231;&#227;o das terap&#234;uticas aqui analisadas fica abaixo do relatado em registros contempor&#226;neos, mesmo aqueles que inclu&#237;ram especificamente pacientes oriundos de pa&#237;ses em desenvolvimento. Por exemplo, o registro ACCESS<sup>6</sup>, que incluiu mais de 12 mil pacientes oriundos da Am&#233;rica Latina, &#193;frica e Oriente M&#233;dio, refere percentuais (por ocasi&#227;o da alta) de 90%, 76%, 89% e 76%, respectivamente, para AAS, betabloqueador, estatina e clopidogrel, &#237;ndices bastante superiores aos encontrados em nosso meio. Entretanto, essas diferen&#231;as, pelo menos em parte, devem estar relacionadas &#224; metodologia empregada, pois no registro ACCESS a sele&#231;&#227;o dos centros (como em registros similares) n&#227;o foi exatamente representativa do pa&#237;s como um todo, como reconhecido pelos pr&#243;prios autores na referida publica&#231;&#227;o.</p>
    <p>Em rela&#231;&#227;o &#224; meta principal da presente publica&#231;&#227;o, o que se demonstra &#233; que existem importantes diferen&#231;as regionais quanto &#224; utiliza&#231;&#227;o de terap&#234;uticas comprovadamente &#250;teis no tratamento das SIMI, o que de certo modo seria esperado em um pa&#237;s com grandes heterogeneidades reconhecidas e dimens&#245;es continentais como o Brasil. </p>
    <p>Enquanto os pacientes das Regi&#245;es Sul e Sudeste recebem com maior frequ&#234;ncia essas terap&#234;uticas, os pacientes da Regi&#227;o Norte-Nordeste apresentam menor chance de ser tratados conforme o preconizado por diretrizes nacionais<sup>7,8</sup> e internacionais<sup>9-11</sup>. Esses resultados podem explicar, ao menos parcialmente, dados epidemiol&#243;gicos de mortalidade previamente publicados em nosso meio<sup>12</sup>, onde se demonstra que a mortalidade por doen&#231;as isqu&#234;micas do cora&#231;&#227;o nas cinco regi&#245;es do Brasil tem mostrado decl&#237;nio nas Regi&#245;es Sul e Sudeste, estabiliza&#231;&#227;o na Regi&#227;o Centro-Oeste e aumento na Regi&#227;o Nordeste. Ou ainda, de forma mais abrangente, se se levar em conta observa&#231;&#245;es de aumento da mortalidade por DAC em regi&#245;es menos desenvolvidas e diminui&#231;&#227;o em regi&#245;es mais desenvolvidas no mundo<sup>13,14</sup>, pode-se levantar a hip&#243;tese de que o impacto de uma melhora na utiliza&#231;&#227;o de terap&#234;uticas comprovadamente &#250;teis no tratamento das SIMI viria a ser maior nos pa&#237;ses menos desenvolvidos, em rela&#231;&#227;o aos de Primeiro Mundo.</p>
    <p>Especificamente em rela&#231;&#227;o &#224; utiliza&#231;&#227;o de terap&#234;uticas de reperfus&#227;o mioc&#225;rdica (fibrin&#243;lise ou interven&#231;&#227;o percut&#226;nea prim&#225;ria) no infarto agudo do mioc&#225;rdio com supradesnivelamento do segmento ST, a mesma tend&#234;ncia se repete. Tanto no global da popula&#231;&#227;o quanto ao se excluir pacientes com justificativas para a n&#227;o utiliza&#231;&#227;o dessas terap&#234;uticas (a grande maioria por tempo entre o in&#237;cio dos sintomas e chegada ao hospital &gt;12 horas), claramente os pacientes da Regi&#227;o Norte-Nordeste tamb&#233;m s&#227;o os que menos recebem esses tratamentos. Dois importantes corol&#225;rios podem ser propostos a partir dessas constata&#231;&#245;es: os pacientes de algumas regi&#245;es do pa&#237;s tendem a demorar mais para chegar ao servi&#231;o m&#233;dico especializado para o tratamento de SCA (tal fato pode ser explicado pela demora no reconhecimento da urg&#234;ncia, bem como na dificuldade do acesso ao servi&#231;o de sa&#250;de) e quando s&#227;o atendidos ainda n&#227;o recebem, na propor&#231;&#227;o adequada, as terap&#234;uticas comprovadamente eficazes dispon&#237;veis. </p>
    <p>Dessa forma, fica claro que somente a implementa&#231;&#227;o urgente de medidas educativas visando &#224; orienta&#231;&#227;o da popula&#231;&#227;o a respeito dos sintomas da doen&#231;a coronariana aguda e a necessidade de procura urgente de servi&#231;o m&#233;dico especializado na presen&#231;a destes sintomas, bem como a facilita&#231;&#227;o do acesso ao sistema de sa&#250;de, associada ao treinamento adequado dos profissionais envolvidos no processo e organiza&#231;&#227;o de redes que aumentem a efic&#225;cia do sistema, poder&#227;o mudar para melhor o cen&#225;rio descrito. Dentro desse contexto, propostas como as do Minist&#233;rio da Sa&#250;de, de disponibilizar fibrinol&#237;tico e antiplaquet&#225;rio de segunda gera&#231;&#227;o para todo o pa&#237;s e de implementar 40 novas Unidades Coronarianas em diversas regi&#245;es do Brasil, entre outras medidas (Ministro Alexandre Padilha, Congresso SBC 09/2011, InCor 13/12/2011 e Di&#225;rio Oficial da Uni&#227;o de 31/12/2011), s&#227;o muito bem vindas, podendo contribuir de forma significativa para um melhor tratamento da coronariopatia aguda em nosso pa&#237;s.</p>
    <p>
      <bold>Limita&#231;&#245;es do estudo</bold>
    </p>
    <p>Como todo registro, este tamb&#233;m apresenta algumas limita&#231;&#245;es. Em primeiro lugar, saliente-se que n&#227;o foram inclu&#237;dos pacientes tratados em Unidades de Emerg&#234;ncia isoladas. Por um problema log&#237;stico, a atual pesquisa ficou restrita a hospitais capacitados junto ao Minist&#233;rio da Sa&#250;de para atendimento de casos cardiol&#243;gicos, e com UTI instalada. Em segundo lugar, como ocorre em praticamente todos os registros semelhantes, n&#227;o houve como nos certificarmos de que os dados de todos os pacientes que chegavam ao hospital com as caracter&#237;sticas exigidas pelo estudo eram nele inclu&#237;dos. Finalmente, h&#225; que se recordar que a grande maioria dos centros n&#227;o possu&#237;a experi&#234;ncia pr&#233;via em pesquisa; entretanto, existe a possibilidade de terem melhorado o seu desempenho exatamente por estarem participando em um estudo com a abrang&#234;ncia do presente<sup>15</sup>, o que de certo modo poderia superestimar o desempenho do pa&#237;s como um todo. Por conta dessas limita&#231;&#245;es, tomou-se o cuidado de checar a consist&#234;ncia das informa&#231;&#245;es obtidas, inserindo-se perguntas sobre o assunto em pesquisas de abrang&#234;ncia nacional desenvolvidas pelo Datafolha. As respostas a essas perguntas permitiram uma estimativa para incid&#234;ncia de infartados, incid&#234;ncia de infartados que procuram os hospitais e incid&#234;ncia de &#243;bito relacionado ao infarto, assim como a distribui&#231;&#227;o delas regionalmente. Como j&#225; referido, os dados assim observados foram concordantes com os obtidos no presente registro, validando-o indiretamente.</p>
    <p>
      <bold>Conclus&#245;es</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo demonstra claramente as importantes diferen&#231;as regionais que ocorrem no Brasil no que se refere &#224; ado&#231;&#227;o de condutas m&#233;dicas adequadas em pacientes com coronariopatia aguda. Em face da alta preval&#234;ncia dessa afec&#231;&#227;o na nossa popula&#231;&#227;o, e das evit&#225;veis consequ&#234;ncias desfavor&#225;veis associadas a essa heterogeneidade, medidas de impacto no sentido de melhorar o desempenho global e regional dos locais onde essas condutas terap&#234;uticas s&#227;o empregadas no Brasil devem ser priorizadas por parte dos nossos governantes, bem como pelas Sociedades Cient&#237;ficas envolvidas com esses processos.</p>
    <p>
      <bold>Agradecimentos</bold>
    </p>
    <p>Os autores agradecem a todos os funcion&#225;rios do Datafolha e da Eurotrials, que se envolveram no projeto muito al&#233;m das suas obriga&#231;&#245;es contratuais. Agradecem ainda a todo o pessoal de apoio da SBC, fundamentais para o bom andamento do estudo. Finalmente, agradecem de forma especial aos Laborat&#243;rios Sanofi-Aventis e Iroko pelas doa&#231;&#245;es que fizeram &#224; SBC, sem as quais n&#227;o teria sido poss&#237;vel a implanta&#231;&#227;o da pesquisa. </p>
    <p>
      <bold>Ap&#234;ndice 1 - Centros Participantes, cidade - estado (investigador principal)</bold>
    </p>
    <p>Santa Casa de Macei&#243; - AL (Sandra Batista dos Santos); Hospital Adventista de Manaus - AM (Ricardo Chaves); Real Sociedade Espanhola de Benefic&#234;ncia - Hospital Espanhol, Salvador - BA (F&#225;bio Vilas Boas); Hospital Salvador, Salvador - BA (Cl&#225;udio Marcelo Bittencourt das Virgens); Hospital Geral de Vit&#243;ria da Conquista - BA (Luis Cl&#225;udio Menezes de Carvalho); Hospital Antonio Prudente, Fortaleza - CE (Ricardo Lessa de Castro J&#250;nior); Hospital Bras&#237;lia - DF (Tullio Xavier Leirias); Instituto do Cora&#231;&#227;o - DF ( Luis Gustavo Ferreira); ProntoNorte, Bras&#237;lia - DF (Rosana Costa Oliveira); MS Hospital dos Servidores do Estado, Rio de Janeiro - RJ (Luiz Maurino Abreu); Hospital Metropolitano, Serra - ES (Hermes Carloni Ara&#250;jo); Hospital Memorial S&#227;o Francisco, Jo&#227;o Pessoa - PB (Francisco &#205;talo Kumamoto); Hospital Dr. Jo&#227;o Fel&#237;cio, Juiz de Fora - MG (Antonio Muniz); Hospital Ipiranga, S&#227;o Paulo - SP (Fernando Lara Roquette); Santa Casa de Belo Horizonte - MG (M&#225;rio L&#250;cio Perez); Casa de Caridade de Carangola - MG (Rodrigo Di Mingo); Hospital Santa Rita, Contagem - MG (&#193;lvaro Camis&#227;o de Souza); Hospital S&#227;o Lucas, Governador Valadares - MG (Alexandre Becalli Rabelo); Hospital Vaz Monteiro, Lavras - MG (Marcos Cherem); Hospital S&#227;o Jos&#233; do Ava&#237;, Itaperuna - RJ (Antonio Carlos Botelho da Silva); Santa Casa de Miseric&#243;rdia de Po&#231;os de Caldas - MG (Jos&#233; Tasca); Hospital Santa Genoveva, Uberl&#226;ndia - MG (Eduardo Tiveron Veludo); Hospital de Cardiologia Procordis, Niter&#243;i - RJ (Jos&#233; Geraldo Amino); Hospital Regional de Mato Grosso do Sul, Campo Grande - MS (Emmanuela Nunes da Costa); Hospital Universit&#225;rio Maria Aparecida Pedrossian - UFMS, Campo Grande - MS (Delcio Gon&#231;alves Silva Junior); Hospital Santa Rita, Dourados - MS (Fernando Fonseca Gouvea); AMECOR, Cuiab&#225; - MT (Ubirajara Lupoli Barbosa); FUSVAG, V&#225;rzea Grande - MT (Agnaldo Solon Arruda Ajambuja); Unidade de Emerg&#234;ncia da UNIMED, Manaus - AM (Rovanda Guimar&#227;es Sena Marques); Hospital Regional Dr. Janduhy Carneiro, Patos - PB (Klauber Marques de Fran&#231;a); Hospital Unimed, Jo&#227;o Pessoa - PB (Eug&#234;nia Di Giuseppe Deininger); Hospital Agamenon Magalh&#227;es, Recife - PE (Maria da Concei&#231;&#227;o Brand&#227;o Arruda Falc&#227;o); Hospital das Cl&#237;nicas da UFPE, Recife - PE (Edgar Guimar&#227;es Victor); Hospital Memorial de Petrolina - PE (Bedson Jos&#233; Lopes de S&#225;); UNICORDIS, Recife - PE (Levi da Cunha Pedrosa); Hospital Santa Maria, Teresina - PI (Dib Filho); Hospital Evang&#233;lico de Londrina - PR (Icanor Antonio Ribeiro); Hospital das Cl&#237;nicas da UFPR, Curitiba - PR (Cl&#225;udio Leinig Pereira da Cunha); Hospital e Maternidade Parolin, Curitiba - PR (Mauro Leiria dos Reis); Hospital Quinta D'Or, Rio de Janeiro - RJ (Carlos Cleverson Lopes Pereira); Casa de Sa&#250;de Santa Teresinha, Rio de Janeiro - RJ (Martha dos Santos Cardoso); HEMOCOR, Rio de Janeiro - RJ (Rodrigo de Franco Cardoso); Hospital S&#227;o Jos&#233;, Teres&#243;polis - RJ (Robson Sobreira Pereira); Hospital S&#227;o Lucas, Nova Friburgo - RJ (Waldir Malheiros); Casa de sa&#250;de nossa senhora do carmo -SOS Cora&#231;&#227;o, Rio de Janeiro - RJ (Adriano Mar&#231;al Nogueira Junior); Hospital Pr&#243; Card&#237;aco, Rio de Janeiro - RJ (Roberto Esporcatte); Casa de Sa&#250;de Dix Sept Rosado, Mossor&#243; - RN (Hernani de Paiva Gadelha Jr.); Hospital Nossa Senhora d Concei&#231;&#227;o, Tubar&#227;o - SC (Charles Martins de Castro); Hospital de Caridade e Benefic&#234;ncia, Cachoeira do Sul - RS (Carlos Eduardo Florence); Hospital M&#227;e de Deus, Porto Alegre - RS (Euler Roberto Fernandes Manenti); Hospital S&#227;o Lucas da PUCRS, Porto Alegre - RS (Luiz Carlos Bodanese); Hospital Regina, Novo Hamburgo - RS (Ricardo Beuren); Hospital Santo &#194;ngelo, Santo &#194;ngelo - RS (Gilmar Weber); Hospital Universit&#225;rio Santa Maria, Santa Maria - RS (Valqu&#237;ria Gallio Bulc&#227;o); Hospital Regional Hans Dieter Schmidt, Joinvile - SC (Josiane Colver); Hospital Nossa Senhora daConcei&#231;&#227;o, Porto Alegre - RS (Pedro Pimentel Filho); Hospital de Caridade, Florian&#243;polis - SC (Rodrigo Scolari); Santa Casa de Araraquara - SP (Othon Amaral Neto); Hospital Municipal de Governador Valadares - MG (Pedro Paulo Abranches Jr.); Hospital de Cl&#237;nicas M&#225;rio Lioni, Duque de Caxias - RJ (Camilo de Lellis Carneiro Junqueira); Hospital de Base de Baur&#250; - Hospital de Base S&#233;tima Regi&#227;o, Bauru - SP (Samuel Fortunato); Hospital dos Fornecedores de Cana de Piracicaba - Domingos Jos&#233; Aldrovandi, Piracicaba - SP (F&#225;bio Augusto Suzuki); Hospital Universit&#225;rio de Presidente Prudente - SP (Henrique Issa Artoni Ebaid); Hospital Imaculada Concei&#231;&#227;o, Ribeir&#227;o Preto - SP (Divino Luiz Ratts Batista); Hospital Anchieta de S&#227;o Bernardo do Campo - SP (Adriano Meneghini); Hospital Bandeirantes, S&#227;o Paulo - SP (M&#225;rio L&#250;cio Alves Baptista Filho); Hospital Escola da Universidade de Taubat&#233; - SP (Ruy Felipe Melo Viegas); Hospital Ana Costa, Santos - SP (Rider Nogueira de Brito Filho); Hospital S&#237;rio-Liban&#234;s, S&#227;o Paulo - SP (Ariane Vieira Scarlatelli Macedo); Hospital UNIMED de Sorocaba - SP (Hector Armando Archer Garcia); Hospital Geral de Palmas, Palmas - TO (Adriane Paula Gomes); Hospital e Maternidade Dom Orione, Araguaina - TO (Sandro Oliveira Sacre).</p>
    <p>
      <fn id="end" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold>Correspond&#234;ncia:</bold>
        </label>
        <p> Jos&#233; C. Nicolau </p>
        <p> Av. En&#233;as Carvalho de Aguiar, 44, 2o andar, bloco II, sala 12 </p>
        <p> 05403-000, S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="corjnicolau@incor.usp.br">corjnicolau@incor.usp.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p> Artigo recebido em 31/01/12; revisado recebido em 31/01/12; aprovado em 08/02/12.</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. World Health Organization. "Ten leading causes of death in 2008". [Cited on 2011 July 18. Available from <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/mbd/cod_2008/graph.html">http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/mbd/cod_2008/graph.html</ext-link></mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Ten leading causes of death in 2008</source>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Mathers C,  Fat DM, Boersma JT. World Health Organization. The global burden of disease: 2004 Update. Geneva (Switzerland): WHO; 2008.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>The global burden of disease: 2004 Update</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mathers</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fat</surname>
              <given-names>DM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Boersma</surname>
              <given-names>JT</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <label>3</label>
        <mixed-citation>3. Minist&#233;rio da Sa&#250;de. Datasus. Mortalidade geral. [Citado em 2011 mar 7]. Dispon&#237;vel em <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://tabnet.datasus.gov.br/cgi/deftohtm.exe?sim/cnv/obt10uf.def">http://tabnet.datasus.gov.br/cgi/deftohtm.exe?sim/cnv/obt10uf.def</ext-link></mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Datasus: Mortalidade geral</source>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Fox KAA, Goodman SG, Anderson FA, Granger CB, Moscucci M, Flather MD, et al. From guidelines to clinical practice: the impact of hospital and geographical characteristics on temporal trends in the management of acute coronary syndromes. The Global Registry of Acute Coronary Events (GRACE). Eur Heart J. 2003;24(15):1414-24.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>From guidelines to clinical practice: the impact of hospital and geographical characteristics on temporal trends in the management of acute coronary syndromes. The Global Registry of Acute Coronary Events (GRACE)</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>1414</fpage>
          <lpage>24</lpage>
          <issue>15</issue>
          <volume>24</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Fox</surname>
              <given-names>KAA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Goodman</surname>
              <given-names>SG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Anderson</surname>
              <given-names>FA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Granger</surname>
              <given-names>CB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Moscucci</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Flather</surname>
              <given-names>MD</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Saraiva JFK, Magalh&#227;es CC, C&#233;sar LAM, Nicolau JC, Janete FB, Bertolami MC, et al. Epidemiologia das s&#237;ndromes coron&#225;rias agudas no estado de S&#227;o Paulo: an&#225;lise do RESIM. In: Nobre F, Serrano Jr CV. Tratado de cardiologia SOCESP. S&#227;o Paulo: Manole; 2005. p. 34-44.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Tratado de cardiologia SOCESP</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>34</fpage>
          <lpage>44</lpage>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Saraiva</surname>
              <given-names>JFK</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Magalh&#227;es</surname>
              <given-names>CC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>C&#233;sar</surname>
              <given-names>LAM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nicolau</surname>
              <given-names>JC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Janete</surname>
              <given-names>FB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bertolami</surname>
              <given-names>MC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nobre</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Serrano Jr</surname>
              <given-names>CV</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. The ACCESS Investigators. Management of acute coronary syndromes in developing countries. Acute coronary events - a multinational survey of current management strategies. Am Heart J. 2011;162(5):852-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Management of acute coronary syndromes in developing countries: Acute coronary events - a multinational survey of current management strategies</article-title>
          <source>Am Heart J</source>
          <date>
            <year>2011</year>
          </date>
          <fpage>852</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>162</volume>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Piegas LS, Feitosa G, Mattos LA, Nicolau JC, Rossi Neto JM, Timerman A, et al. Sociedade Brasileira de Cardiologia. Diretriz da Sociedade Brasileira de Cardiologia sobre tratamento do infarto agudo do mioc&#225;rdio com supradesn&#237;vel do segmento ST. Arq Bras Cardiol. 2009;93(6 supl.2):e179-e264.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Diretriz da Sociedade Brasileira de Cardiologia sobre tratamento do infarto agudo do mioc&#225;rdio com supradesn&#237;vel do segmento ST</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>e179</fpage>
          <lpage>e264</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>93</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Piegas</surname>
              <given-names>LS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Feitosa</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mattos</surname>
              <given-names>LA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nicolau</surname>
              <given-names>JC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rossi Neto</surname>
              <given-names>JM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Timerman</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Nicolau JC, Timerman A, Piegas LS, Marin-Neto JA, Rassi A. Jr. Guidelines for unstable angina and non-ST-segment elevation myocardial infarction of the Brazilian Society of Cardiology (II Edition, 2007). Arq Bras Cardiol. 2007;89(4):e89-e131.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Jr: Guidelines for unstable angina and non-ST-segment elevation myocardial infarction of the Brazilian Society of Cardiology (II Edition, 2007)</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>e89</fpage>
          <lpage>e131</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>89</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Nicolau</surname>
              <given-names>JC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Timerman</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Piegas</surname>
              <given-names>LS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Marin-Neto</surname>
              <given-names>JA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rassi</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Kushner FG, Hand M, Smith SC Jr, King SB 3<sup>rd</sup>, Anderson JL, Antman EM, et al. 2009 focused updates: ACC/AHA guidelines for the management of patients with ST-elevation myocardial infarction (updating the 2004 guideline and 2007 focused update) and ACC/AHA/SCAI guidelines on percutaneous coronary intervention (updating the 2005 guideline and 2007 focused update) a report of the American College of Cardiology Foundation/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines. J Am Coll Cardiol. 2009;54(23):2205-41.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>2009 focused updates: ACC/AHA guidelines for the management of patients with ST-elevation myocardial infarction (updating the 2004 guideline and 2007 focused update) and ACC/AHA/SCAI guidelines on percutaneous coronary intervention (updating the 2005 guideline and 2007 focused update) a report of the American College of Cardiology Foundation/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines</article-title>
          <source>J Am Coll Cardiol</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>2205</fpage>
          <lpage>41</lpage>
          <issue>23</issue>
          <volume>54</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Kushner</surname>
              <given-names>FG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hand</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Smith Jr</surname>
              <given-names>SC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>King 3rd</surname>
              <given-names>SB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Anderson</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Antman</surname>
              <given-names>EM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <mixed-citation>10. Wright RS, Anderson JL, Adams CD, Bridges CR, Casey DE Jr, et al. 2011 ACCF/AHA Focused Update of the Guidelines for the Management of Patients With Unstable Angina/ Non-ST-Elevation Myocardial Infarction (Updating the 2007 Guideline): a report of the American College of Cardiology Foundation/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines. Circulation. 2011;123(18):2022-60.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>2011 ACCF/AHA Focused Update of the Guidelines for the Management of Patients With Unstable Angina/ Non-ST-Elevation Myocardial Infarction (Updating the 2007 Guideline): a report of the American College of Cardiology Foundation/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>2011</year>
          </date>
          <fpage>2022</fpage>
          <lpage>60</lpage>
          <issue>18</issue>
          <volume>123</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Wright</surname>
              <given-names>RS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Anderson</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Adams</surname>
              <given-names>CD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bridges</surname>
              <given-names>CR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Casey Jr</surname>
              <given-names>DE</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B11">
        <mixed-citation>11. Hamm CW, Bassand JP, Agewall S, Bax J, Boersma E, Bueno H, et al. ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes in patients presenting without persistent ST-segment elevation. The Task Force for the management of acute coronary syndromes (ACS) in patients presenting without persistent ST-segment elevation of the European Society of Cardiology (ESC). Eur Heart J. 2011;32(23):2999-3054.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes in patients presenting without persistent ST-segment elevation: The Task Force for the management of acute coronary syndromes (ACS) in patients presenting without persistent ST-segment elevation of the European Society of Cardiology (ESC)</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <date>
            <year>2011</year>
          </date>
          <fpage>2999</fpage>
          <lpage>3054</lpage>
          <issue>23</issue>
          <volume>32</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Hamm</surname>
              <given-names>CW</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bassand</surname>
              <given-names>JP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Agewall</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bax</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Boersma</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bueno</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B12">
        <mixed-citation>12. Moreira HG, Serrano CV Jr, Ganem F, Lima FG, Baracioli LM, Franken M, et al. An&#225;lise da tend&#234;ncia de mortalidade por Doen&#231;as Isqu&#234;micas do Cora&#231;&#227;o (DIC) no Brasil no per&#237;odo de 1980 a 2008. In: 65&#351; Congresso da Sociedade Brasileira de Cardiologia, 2010. Belo Horizonte; 25 a 29 setembro; 2010.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="confproc">
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Moreira</surname>
              <given-names>HG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Serrano</surname>
              <given-names>CV Jr</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ganem</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lima</surname>
              <given-names>FG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Baracioli</surname>
              <given-names>LM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Franken</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B13">
        <mixed-citation>13. Marinho de Souza MF, Timerman A, Serrano CV Jr, Santos RD, de P&#225;dua Mansur A. Tend&#234;ncias do risco de morte por doen&#231;as circulat&#243;rias nas cinco regi&#245;es do Brasil no per&#237;odo de 1979 a 1996. Arq Bras Cardiol. 2001;77(6):562-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Tend&#234;ncias do risco de morte por doen&#231;as circulat&#243;rias nas cinco regi&#245;es do Brasil no per&#237;odo de 1979 a 1996</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>562</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>77</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Marinho de Souza</surname>
              <given-names>MF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Timerman</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Serrano</surname>
              <given-names>CV Jr</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Santos</surname>
              <given-names>RD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>de P&#225;dua Mansur</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B14">
        <mixed-citation>14. Stegmayr B, Vinogradova T, Malyutina S, Peltonen M, Nikitin Y, Asplund K. Widening gap of stroke between east and west: eight-year trends in occurrence and risk factors in Russia and Sweden. Stroke. 2000;31(1):2-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Widening gap of stroke between east and west: eight-year trends in occurrence and risk factors in Russia and Sweden</article-title>
          <source>Stroke</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>2</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>31</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Stegmayr</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Vinogradova</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Malyutina</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Peltonen</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nikitin</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Asplund</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B15">
        <mixed-citation>15. Majumdar SR, Roe MT, Peterson ED, Chen AY, Gibler WB, Armstrong PW. Better outcomes for patients treated at hospitals that participate in clinical trials. Arch Intern Med. 2008;168(6):657-62.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Better outcomes for patients treated at hospitals that participate in clinical trials</article-title>
          <source>Arch Intern Med</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>657</fpage>
          <lpage>62</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>168</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Majumdar</surname>
              <given-names>SR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Roe</surname>
              <given-names>MT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Peterson</surname>
              <given-names>ED</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chen</surname>
              <given-names>AY</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gibler</surname>
              <given-names>WB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Armstrong</surname>
              <given-names>PW</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Special Article</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Use of demonstrably effective therapies in the treatment of acute coronary syndromes: comparison between different brazilian regions. Analysis of the Brazilian Registry on Acute Coronary Syndromes (BRACE)</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>BACKGROUND: Little is known in our country about regional differences in the treatment of acute coronary disease. OBJECTIVE: To analyze the behavior regarding the use of demonstrably effective regional therapies in acute coronary disease. METHODS: A total of 71 hospitals were randomly selected, respecting the proportionality of the country in relation to geographic location, among other criteria. In the overall population was regionally analyzed the use of aspirin, clopidogrel, ACE inhibitors / AT1 blocker, beta-blockers and statins, separately and grouped by individual score ranging from 0 (no drug used) to 100 (all drugs used). In myocardial infarction with ST elevation (STEMI) regional differences were analyzed regarding the use of therapeutic recanalization (fibrinolytics and primary angioplasty). RESULTS: In the overall population, within the first 24 hours of hospitalization, the mean score in the North-Northeast (70.5 &#177; 22.1) was lower (p &lt;0.05) than in the Southeast (77.7 &#177; 29.5), Midwest (82 &#177; 22.1) and South (82.4 &#177; 21) regions. At hospital discharge, the score of the North-Northeast region (61.4 &#177; 32.9) was lower (p &lt;0.05) than in the Southeast (69.2 &#177; 31.6), Midwest (65.3 &#177; 33.6) and South (73.7 &#177; 28.1) regions; additionally, the score of the Midwest was lower (p &lt;0.05) than the South region. In STEMI, the use of recanalization therapies was highest in the Southeast (75.4%, p = 0.001 compared to the rest of the country), and lowest in the North-Northeast (52.5%, p &lt;0.001 compared to the rest of the country). CONCLUSION: The use of demonstrably effective therapies in the treatment of acute coronary disease is much to be desired in the country, with important regional differences.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>coronary disease</kwd>
        <kwd>myocardial infarction</kwd>
        <kwd>myocardial ischemia</kwd>
        <kwd>medical records</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>SPECIAL ARTICLE</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="enda-body2">
          <label>
            <bold>Use of demonstrably effective therapies in the treatment of acute coronary syndromes: comparison between different brazilian regions. Analysis of the Brazilian Registry on Acute Coronary Syndromes (BRACE)</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Jos&#233; Carlos Nicolau<sup>I</sup>; Marcelo Franken<sup>I</sup>; Paulo Andrade Lotufo<sup>II</sup>; Antonio Carlos Carvalho<sup>III</sup>; Jos&#233; Antonio Marin Neto<sup>IV</sup>; Felipe Gallego Lima<sup>I</sup>; Oscar Dutra<sup>V</sup>; Elias Knobel<sup>VI</sup>; Cesar Cardoso de Oliveira<sup>VII</sup>; S&#233;rgio Timerman<sup>I</sup>; Edson Stefanini<sup>III</sup></bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor) - Hospital das Cl&#237;nicas da Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo; Brazil</p>
      <p><sup>II</sup>Hospital Universit&#225;rio - Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo; Brazil</p>
      <p><sup>III</sup>Hospital S&#227;o Paulo - Escola Paulista de Medicina - Universidade Federal de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP; Brazil</p>
      <p><sup>IV</sup>Hospital de Cl&#237;nicas - Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo - campus Ribeir&#227;o Preto, Ribeir&#227;o Preto, SP; Brazil</p>
      <p><sup>V</sup>Instituto de Cardiologia do Rio Grande do Sul, Porto Alegre, RS; Brazil</p>
      <p><sup>VI</sup>Hospital Israelita Albert Einstein; Brazil</p>
      <p><sup>VII</sup>Grupo de Estudos em Coronariopatias, Emerg&#234;ncias e Terapia Intensiva (GECETI) da Sociedade Brasileira de Cardiologia, Brazil</p>
      <p>Mailing Address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT</bold>
      </p>
      <p><bold>BACKGROUND:</bold> Little is known in our country about regional differences in the treatment of acute coronary disease.</p>
      <p><bold>OBJECTIVE:</bold> To analyze the behavior regarding the use of demonstrably effective regional therapies in acute coronary disease.</p>
      <p><bold>METHODS:</bold> A total of 71 hospitals were randomly selected, respecting the proportionality of the country in relation to geographic location, among other criteria. In the overall population was regionally analyzed the use of aspirin, clopidogrel, ACE inhibitors / AT1 blocker, beta-blockers and statins, separately and grouped by individual score ranging from 0 (no drug used) to 100 (all drugs used). In myocardial infarction with ST elevation (STEMI) regional differences were analyzed regarding the use of therapeutic recanalization (fibrinolytics and primary angioplasty).</p>
      <p><bold>RESULTS:</bold> In the overall population, within the first 24 hours of hospitalization, the mean score in the North-Northeast (70.5 &#177; 22.1) was lower (p &lt;0.05) than in the Southeast (77.7 &#177; 29.5), Midwest (82 &#177; 22.1) and South (82.4 &#177; 21) regions. At hospital discharge, the score of the North-Northeast region (61.4 &#177; 32.9) was lower (p &lt;0.05) than in the Southeast (69.2 &#177; 31.6), Midwest (65.3 &#177; 33.6) and South (73.7 &#177; 28.1) regions; additionally, the score of the Midwest was lower (p &lt;0.05) than the South region. In STEMI, the use of recanalization therapies was highest in the Southeast (75.4%, p = 0.001 compared to the rest of the country), and lowest in the North-Northeast (52.5%, p &lt;0.001 compared to the rest of the country).</p>
      <p><bold>CONCLUSION:</bold>The use of demonstrably effective therapies in the treatment of acute coronary disease is much to be desired in the country, with important regional differences.</p>
      <p><bold>Keywords:</bold> coronary disease / epidemiology; myocardial infarction / therapy; myocardial ischemia; medical records.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>According to the latest data released by the World Health Organization (WHO) (2008), Coronary Artery Disease (CAD) remains the main cause of worldwide mortality, accounting for approximately 16% of all deaths in developed countries, and approximately 12% in developing or underdeveloped ones<sup>1</sup>. The vast majority, in absolute numbers, occurs in the latter group of countries (82% in 2004, last information available)<sup>2</sup>. In Brazil, CAD was responsible for 96,386 deaths according to 2009 data provided by the Datasus (approximately 9% of all deaths in the year), the vast majority related to acute myocardial infarction<sup>3</sup>. </p>
      <p>As expected, Acute Coronary Syndromes (ACS - unstable angina and acute myocardial infarction with or without ST-segment elevation) are responsible for high costs in healthcare, and the implementation of public and private policies to minimize the effects of these numbers depends on comprehensive studies in order that properly reflect their diagnostic and therapeutic management.</p>
      <p>Brazil has participated in several national and international multicenter studies/registries<sup>4-6</sup> on unstable myocardial ischemic syndromes, which has allowed surveys on the approaches used in the participating centers; however, these centers do not necessarily reflect the country's reality as a whole, as they are chosen taking into account specific features such as complexity, presence of certain procedures, previous experience in research, location etc. Frequently, data are obtained from participating centers in international multicenter studies, thus following the criteria for patient and center selection in accordance with the requirements of the study itself.</p>
      <p>Thus, hospital registries with a stratified and random selection of centers, in order to obtain more reliable and comprehensive data about what occurs in Brazil are mandatory. The BRACE study aimed to fill this gap and evaluates regional differences regarding the use of demonstrably effective therapies to treat patients with ACS ("therapeutic variables of performance"). </p>
      <p>
        <bold>Methods</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Main Objective</bold>
      </p>
      <p>The main objective of the present study is to analyze the behavior of specialized services representing different regions of the country, regarding the use of demonstrably effective therapies in the treatment of patients with acute coronary disease (use of acetyl salicylic acid, clopidogrel, beta blockers, statins and recanalization therapy). </p>
      <p>
        <bold>Sample design </bold>
      </p>
      <p>Of a sample of 123,774 healthcare establishments registered at the Ministry of Health, 576 public and private hospitals were identified that met the criteria of having a Cardiology Unit and Intensive Care Unit (ICU). Considering the study setting, and taking into account the minimum number of patients to be included, a sample of 70 to 80 centers was calculated as the ideal number of hospitals, based on the methodology that will be outlined below. </p>
      <disp-quote>
        <p>1. The selected hospitals are representative of all the hospitals with ICU and Cardiology Unit in Brazil, stratified according to: geographic region, administrative characteristics (public or private), and whether it was a university hospital or not.</p>
        <p>2. We adopted the methodology of "cluster sampling". Cluster sampling consists in exclusive and collectively exhaustive subpopulations, i.e., every element of the population is classified in one and only one of the clusters. Based on that, we selected a random sample of clusters (hospitals). </p>
        <p>3. For the selection of clusters, the "proportional stratified sampling" methodology was applied - with the geographic areas being considered as strata. As the clusters, the strata are exclusive and collectively exhaustive subpopulations, in a way that the strata are the most homogeneous in their formation and the most heterogeneous when compared to each other. Using to this cluster sample design, the proportionality was taken into account regarding the geographic areas the sponsor entity (public and private) as to whether or not it was a university hospital. That is, the same proportions found in the setting were maintained in the sample, for each of the variables of interest. Within each stratum, a random sample of hospitals was obtained.</p>
        <p>4. Each hospital was contacted through its randomly selected Clinical Director and/or director of Cardiology Unit and invited to participate. Where they were unwilling or unable to participate, the hospital was replaced by another, also at random, with exactly the same characteristics as the one initially selected.</p>
        <p>5. For substitutions, in addition to the variables characterizing the strata (region, the administrative characteristics, university and teaching hospital status) we also considered the complexity of the hospital, when there was an equivalent center.</p>
      </disp-quote>
      <p>Of the initially contacted hospitals and that agreed to participate in the study, 33 were substituted, resulting in a final sample of 71 hospitals that supplied data to the study. As the characteristics of the replaced centers (region, administrative characteristics, university and teaching hospital status) were taken into account, randomization was maintained throughout research development. </p>
      <p>
        <bold>Sample size</bold>
      </p>
      <p>The initial estimation of sample size was based on the need for reading/analysis of patient data segmented by variables such as geographic region, gender, age, ethnicity, habits of the patient and several others.</p>
      <p>Based on this need, the final sample size was defined as 1,067 patients, considered sufficient for readings with such segmentations.</p>
      <p>This sample size allows reading of the total data with a maximum margin of error of three points, considering a confidence level of 95%. </p>
      <p>To determine the sample size, the following were specified: </p>
      <p>1) (E) - Expected accuracy level for results, i.e., the margin of error (established as three percentage points upwards or downwards); </p>
      <p>2) Level of confidence of the sample (set at 95%), which means: if the study was conducted 100 times, under the same conditions, in 95 of them the created interval should contain the true value of the parameter; </p>
      <p>3) (p) - Estimate of the population proportion generating the highest variability (as the population proportion is unknown, we chose to define it as p = 0.5, thus adopting the highest variability, and ensuring the widest interval; </p>
      <p>4) (z) - Z value (normal distribution) associated to the established level of confidence (z=1.96).</p>
      <p>Considering the values adopted for each of the above items, sample size was determined through the formula: </p>
      <p>
        <disp-formula id="equ01-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-e01-en.jpg"/></disp-formula>
      </p>
      <p>With this minimum sample one ensures that, for any proportion found, the results can be read with a maximum error of three percentage points, with a confidence level of 95%.</p>
      <p>In centers where there was no Research Ethics Committee (60% of the total - Brazilian reality!), The Ethics Committee in Research of HCFMUSP reviewed and approved the survey and are therefore responsible for resolving any questions or problems encountered at these sites.</p>
      <p>In order to evaluate the consistency of information obtained at BRACE, especially regarding the sampling distribution, questions such as incidence of myocardial infarction in the family of the respondent and incidence of death related to myocardial infarction were included in questionnaires of parallel national surveys carried out by Datafolha. </p>
      <p>When the patient arrived at the hospital, the staff was directed to contact a "0800" number and the patient was registered into the system. The training of teams and monitoring tutoring was in charge of a specialized firm hired specifically for this purpose (Eurotrials). </p>
      <p>The entire methodology was developed by specialized Datafolha staff, which was also responsible for its implementation, collection/storage of data in a specific database, and also by the survey results presented here. </p>
      <p>The General Coordination of the study was supervised by the Study Group on Coronary Artery Disease, Emergency and Intensive Care (Geceti) of the Brazilian Society of Cardiology together with the Acute Coronary Disease Unit, Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor) / HCFMUSP, with the support the Brazilian Ministry of Health. The study was registered at the specialized American website "RegistriesLive.org" (<ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.registrieslive.org">www.registrieslive.org</ext-link>). </p>
      <p>
        <bold>Statistical Analysis </bold>
      </p>
      <p>When comparing categorical variables, the chi-square e Fisher exact tests were applied; the analysis of continuous variables was performed using the Mann-Whitney and Student <italic>t</italic> test, as indicated. The different regions of Brazil were compared at first, and each one of them was compared with the rest of the country in sequential analysis. Taking into account the individual use of therapeutic variables of performance, we developed a score for each patient, which could vary from 0 (no therapeutics used) to 100 (using the five treatments).</p>
      <p>Subsequently, the scores of each region were compared using the ANOVA test for non-repeated measures with Tukey's post-test. Because they had very similar results, the North and Northeast regions were grouped together for statistical analysis. P-value &lt;0.05 (two-tailed) was considered significant. SPSS software release 16.0 was used for all analyzes.</p>
      <p>
        <bold>Results</bold>
      </p>
      <p>The characteristics of the hospitals are described in <xref ref-type="table" rid="en_a01tab01m-body2">Table 1</xref>. The distribution of hospitals, as expected by the method employed, shows a majority of them located in the Southeast, followed by the Northeast, South, Midwest and North regions. Together, these institutions included a total of 1,150 patients in the registry. Approximately one quarter of hospitals belong to the public sector (18 hospitals, seven of federal, eight state and three municipal administration), and 10% were university ones. </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_a01tab01m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt01-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>The demographic characteristics of the study population are shown in <xref ref-type="table" rid="en_a01tab02m-body2">Table 2</xref>. Of the total patients, 733 (63.7%) were males and 417 (36.3%), females; the mean age was 63.1 years and 797 patients (70.1%) were Caucasians. Upon arrival at the hospital, a history of hypertension was present in more than two-thirds of patients, diabetes mellitus in one-fourth and hypercholesterolemia in more than one-third of the population. More than half of the patients reported tobacco use (current or previous), and approximately one quarter had a history of myocardial infarction.</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_a01tab02m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt02-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>Data related to therapeutics used were obtained, in the registry, in two stages: prescription within 24 hours of hospitalization, and prescription at hospital discharge. <xref ref-type="table" rid="en_a01tab03m-body2">Tables 3</xref>, <xref ref-type="table" rid="en_a01tab04m-body2">4</xref> and <xref ref-type="table" rid="en_a01tab05m-body2">5</xref> show the use of these therapies in the total population, and taking into account the different regions analyzed.</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_a01tab03m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt03-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_a01tab04m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt04-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_a01tab05m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt05-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>Acetylsalicylic acid (ASA) was administered to 89% of patients within 24 hours of hospitalization and 86% at discharge, being more often prescribed during this period in the South (91.2%, p = 0.007 in relation to the rest of the country) and less often in the Midwest (80.2%, p = 0.002). Regarding the use of beta blockers, 66.8% of the population received the drugs within the first 24 hours, and 69.8% at discharge; this analysis (at discharge) showed significant differences between regions, with the highest percentage of prescriptions of beta blockers in the South Region (79.3%, p = 0.001) and the lowest in the Midwest (64.3%, p = 0.028).</p>
      <p>The use of angiotensin-converting enzyme inhibitors (ACEI) and angiotensin-receptor blockers (ARB), it was observed that 67.2% of patients received this class of drugs within the 24 hours and 70.6% at hospital discharge, whereas patients in the Midwest received this medication less often at discharge (64.3%, p = 0.012). As for statins, they were prescribed to 78.7% of the population within 24 hours of hospitalization, also heterogeneously in different regions, being more commonly prescribed in the South (86.6% of the population, p &lt;0.001) and less commonly prescribed in the Midwest (72.6%, p = 0.006). At hospital discharge, 82.7% of the population were prescribed statins, with an unequal distribution in different regions of Brazil, with the highest percentages in the South (92%%, p &lt;0.001) and lowest in the Midwest (76.6 %, p = 0.003). </p>
      <p>Clopidogrel was administered within 24 hours of hospital admission in 59.7% of cases, with an unequal distribution throughout the country (p &lt;0.001). Populations in the Southeast (67.4%, p &lt;0.001) and South (65.1%, p = 0.042) were more likely to receive clopidogrel, while only 42.2% of the population of North-Northeast Region received this drug on the first day of hospitalization (OR 0.410, p &lt;0.001). At hospital discharge, this antiplatelet agent was prescribed to 50.1% of the population, with its prescription being more frequent in the South (57.4%, p = 0.009) and less frequent in the North-Northeast regions (35.1%, p &lt;0.001). </p>
      <p><xref ref-type="table" rid="en_a01tab06m-body2">Tables 6</xref> and <xref ref-type="table" rid="en_a01tab07m-body2">7</xref> show the mean score of the use of therapeutic variables of performance in the several regions analyzed. As it can be observed, similarly to the individual analyses of the previously described therapies, the North-Northeast region had significantly lower performance when compared to the other regions of the country, both regarding the use of drugs within the first 24 hours of admission, and drug prescription at hospital discharge. Additionally, at the discharge, the Midwest Region had a lower performance, when compared to the South Region.</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_a01tab06m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt06-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_a01tab07m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt07-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>When assessing the overall rates of reperfusion therapy use in patients with AMI with ST elevation (fibrinolysis or primary angioplasty), the disparity persists among the country regions (p = 0.001), with reperfusion therapies most often used in the Southeast (75.4% - OR 1.858, 95% CI 1.274 to 2.709, p = 0.001) and less frequently in the North-Northeast region (52.5% - OR 0.475, 95% CI 0.316 to 0.714, p &lt;0.001) (<xref ref-type="fig" rid="en_a01fig01m-body2">Fig. 1</xref>). </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_a01fig01m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>When patients with contraindications to the use of reperfusion therapy, mainly to fibrinolytic agents (recent surgery or trauma, bleeding or coagulopathy, persistent hypertension, concomitant disease, time from onset of symptoms greater than 12 hours, current treatment with anticoagulant) are excluded from this sample, the scenario persists with statistically significant differences, albeit less exuberant, with the therapy being less used in the North-Northeast (82.9%, p = 0.003), and more used in the South region (96.3%, p = 0.044). </p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>The BRACE registry is, to the best of our knowledge, the first national registry in its field to apply the present methodology to assess the reality of the country as a whole, in regard to hospital treatment of acute coronary disease. This has important implications on the obtained results and appraisal of epidemiological data for purposes of public policies, as it can be used to direct efforts in areas where the greatest need is evident.</p>
      <p>In general, the use of the therapies reviewed here is lower than that reported in current registries, even those that specifically included patients from developing countries. For example, the ACCESS<sup>6</sup> registry, which included more than 12,000 patients from Latin America, Africa and the Middle East, reports percentage (at hospital discharge) of 90%, 76%, 89% and 76%, respectively, for ASA, beta-blockers, statins and clopidogrel, rates that are well above those found in our country. However, these differences, at least in part, must be related to the methodology employed, as in the ACCESS registry, center selection (as in similar registries) was not exactly representative of the country as a whole, as recognized by the authors in their publication.</p>
      <p>Regarding the main objective of this publication, it was shown that there are significant regional differences in the use of demonstrably effective therapies in the treatment of ACS, which is somewhat expected in a large country with continental dimensions and recognized heterogeneities, such as Brazil. </p>
      <p>While patients from the South and Southeast regions more often receive these therapies, patients in the North-Northeast regions are less likely to be treated as recommended by national<sup>7,8</sup> and international<sup>9-11 </sup>guidelines. These results may explain, at least partially, epidemiological mortality data previously published in our country<sup>12</sup>, which has shown that mortality due to ischemic heart disease in the five regions of Brazil has decreased in the South and Southeast regions, remained stable in the Midwest and increased in the Northeast. Or, more comprehensively, if we take into account observations of increase in mortality due to CAD in the less developed regions and decrease in more developed regions in the world<sup>13,14</sup>, one can hypothesize that the impact of improvement in the use of demonstrably effective therapies in the treatment of unstable myocardial ischemic syndromes would be greater in less developed countries, when compared to developed ones. </p>
      <p>Specifically regarding the use of myocardial reperfusion therapy (fibrinolysis or primary PCI) in acute myocardial infarction with ST-segment elevation, the same pattern repeats itself. </p>
      <p>Both in the overall population, as well as when patients with justifications for not using these therapies (most due to time between symptom onset and hospital arrival &gt; 12 hours) are excluded, clearly the patients in the North-Northeast region are also those who less often receive these treatments. Two important corollaries can be proposed from these findings: patients in some regions of the country tend to take longer to get to specialized medical services for the treatment of ACS (this fact can be explained by the delay in recognizing the urgency and the difficult access to healthcare services) and when they do get treated, they do not receive, at appropriate proportions, available demonstrably effective therapies. </p>
      <p>Thus, it is clear that only the urgent implementation of educational measures aimed at the population about acute coronary disease symptoms and the need for specialized emergency medical service in the presence of these symptoms, as well as easier access to health care associated with the proper training of professionals involved in the process and organization of networks that increase system effectiveness can improve the described scenario. Within this context, proposals such as the one by the Ministry of Health, to provide second-generation fibrinolytic and antiplatelet treatment for the whole country and to implement 40 new Coronary Units in several regions of Brazil, among other measures (Minister Alexandre Padilha, SBC Congress 09/2011 , InCor 12.13.2011 and Diario Oficial da Uniao, 31/12/2011), are very welcome, and can contribute significantly to improve the treatment of acute coronary disease in our country.</p>
      <p>
        <bold>Study limitations</bold>
      </p>
      <p>As any record, it also has some limitations. First, it should be noted that patients treated at isolated Emergency Units were not included in it. Due to a logistic problem, the current research was restricted to hospitals qualified by the Ministry of Health to care for cardiac cases, and which had an ICU. Second, as in almost all similar registries, there was no making sure that the data of all patients that came to the hospital with the characteristics required by the study were included in it. Finally, it must be recalled that the vast majority of centers had no previous experience in research; however, it is possible that they have improved their performance precisely because they participated in a study with the scope of present one<sup>15</sup>, which somehow could overestimate the country performance as a whole. Because of these limitations, the consistency of the obtained information was carefully checked by inserting questions on the subject in national surveys carried out by Datafolha. The answers to these questions allowed an estimation of the incidence of individuals that suffered a myocardial infarction, incidence of individuals that suffered myocardial infarctions that sought hospital care and incidence of infarction-related death, as well as its regional distribution. As mentioned before, the data thus observed were consistent with those obtained in the present registry, indirectly validating it.</p>
      <p>
        <bold>Conclusions</bold>
      </p>
      <p>The present study clearly demonstrates the important regional differences that occur in Brazil regarding the adoption of appropriate medical procedures in patients with acute coronary disease. Given the high prevalence of this disease in our population, and the preventable adverse consequences associated with this heterogeneity, impact measures to improve the overall and regional performance of centers where these therapeutic approaches are employed in Brazil should be prioritized by our government and by the Scientific Societies involved in these processes. </p>
      <p>
        <bold>Acknowledgments</bold>
      </p>
      <p>The authors thank the staff of Datafolha and Eurotrials, who were involved in the project beyond their contractual obligations. We also thank the support staff of SBC, essential for the good performance of the study. Finally, we would like to thank Sanofi-Aventis and Iroko Laboratories donations made to SBC, without which the study would not have been possible.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Utilizaci&#243;n de terap&#233;uticas comprobadamente &#250;tiles en el tratamiento de la coronariopat&#237;a aguda: comparaci&#243;n entre diferentes regiones brasile&#241;as. An&#225;lisis del Registro Brasile&#241;o de S&#237;ndromes Coronarios Agudos (BRACE - Brazilian Registry on Acute Coronary Syndromes)</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>FUNDAMENTO: Se conocen muy poco en nuestro medio las diferencias regionales en el tratamiento de la coronariopat&#237;a aguda. OBJETIVO: Analizar el comportamiento regional relativo a la utilizaci&#243;n de terap&#233;uticas comprobadamente &#250;tiles en la coronariopat&#237;a aguda. M&#201;TODOS: Fueron seleccionados aleatoriamente 71 hospitales, respetando la proporci&#243;n del pa&#237;s con relaci&#243;n a la ubicaci&#243;n geogr&#225;fica, entre otros criterios. En la poblaci&#243;n global, fue analizada regionalmente la utilizaci&#243;n de AAS, clopidogrel, inhibidor de la ECA/bloqueante de AT1, betabloqueante y estatina, aisladamente y agrupados por una puntuaci&#243;n individual que vari&#243; de 0 (ning&#250;n medicamento utilizado) a 100 (todos utilizados). En el infarto con supradesnivelaci&#243;n de ST (IAMCSST), se analizaron las diferencias regionales sobre la utilizaci&#243;n de terap&#233;uticas de re-canalizaci&#243;n (fibrinol&#237;ticos y angioplastia primaria). RESULTADOS: En t&#233;rminos generales, en las primeras 24 horas de ingreso, la poblaci&#243;n obtuvo un promedio de puntuaci&#243;n en la regi&#243;n Norte-Nordeste de (70,5 &#177; 22,1) siendo menor (p &lt; 0,05) que en las regiones Sudeste (77,7 &#177; 29,5), Centro-Oeste (82 &#177; 22,1) y Sur (82,4 &#177; 21). En raz&#243;n del alta, la puntuaci&#243;n de la regi&#243;n Norte-Nordeste (61,4 &#177; 32,9) fue menor (p &lt; 0,05) que en las regiones Sudeste (69,2 &#177; 31,6), Centro-Oeste (65,3 &#177; 33,6), y Sur (73,7 &#177; 28,1). Por a&#241;adidura, la puntuaci&#243;n del Centro-Oeste fue menor (P&lt;0,05) que la del Sur. En el IAMCSST, el uso de terap&#233;uticas de re-canalizaci&#243;n fue mayor en el Sudeste (75,4%, P=0,001 con relaci&#243;n al resto del pa&#237;s), y menor en el Norte-Nordeste (52,5%, P&lt;0,001 con relaci&#243;n al resto del pa&#237;s). CONCLUSIONES: El uso de las terap&#233;uticas comprobadamente &#250;tiles en el tratamiento de la coronariopat&#237;a aguda, todav&#237;a no llega a los niveles deseados en el pa&#237;s existiendo importantes diferencias regionales.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>enfermedad de las coronarias</kwd>
        <kwd>infarto del miocardio</kwd>
        <kwd>isquemia mioc&#225;rdica</kwd>
        <kwd>registros m&#233;dicos</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ART&#205;CULO ESPECIAL</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="enda-body3">
          <label>
            <bold>Utilizaci&#243;n de terap&#233;uticas comprobadamente &#250;tiles en el tratamiento de la coronariopat&#237;a aguda: comparaci&#243;n entre diferentes regiones brasile&#241;as. An&#225;lisis del Registro Brasile&#241;o de S&#237;ndromes Coronarios Agudos (BRACE - Brazilian Registry on Acute Coronary Syndromes)</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Jos&#233; Carlos Nicolau<sup>I</sup>; Marcelo Franken<sup>I</sup>; Paulo Andrade Lotufo<sup>II</sup>; Antonio Carlos Carvalho<sup>III</sup>; Jos&#233; Antonio Marin Neto<sup>IV</sup>; Felipe Gallego Lima<sup>I</sup>; Oscar Dutra<sup>V</sup>; Elias Knobel<sup>VI</sup>; Cesar Cardoso de Oliveira<sup>VII</sup>; S&#233;rgio Timerman<sup>I</sup>; Edson Stefanini<sup>III</sup></bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor) - Hospital das Cl&#237;nicas da Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo; Brasil</p>
      <p><sup>II</sup>Hospital Universit&#225;rio - Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo; Brasil</p>
      <p><sup>III</sup>Hospital S&#227;o Paulo - Escola Paulista de Medicina - Universidade Federal de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP; Brasil</p>
      <p><sup>IV</sup>Hospital de Cl&#237;nicas - Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo - campus Ribeir&#227;o Preto, Ribeir&#227;o Preto, SP; Brasil</p>
      <p><sup>V</sup>Instituto de Cardiologia do Rio Grande do Sul, Porto Alegre, RS; Brasil</p>
      <p><sup>VI</sup>Hospital Israelita Albert Einstein; Brasil</p>
      <p><sup>VII</sup>Grupo de Estudos em Coronariopatias, Emerg&#234;ncias e Terapia Intensiva (GECETI) da Sociedade Brasileira de Cardiologia, Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> enfermedad de las coronarias / epidemiolog&#237;a, infarto del miocardio / terapia, isquemia mioc&#225;rdica, registros m&#233;dicos.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Seg&#250;n los &#250;ltimos datos que est&#225;n a disposici&#243;n pertenecientes a la Organizaci&#243;n Mundial de la Salud (OMS) (2008), la m&#225;s importante causa de mortalidad en el mundo contin&#250;a siendo la Enfermedad Arterial Coronaria (EAC), que es responsable de aproximadamente un 16% de todas las muertes en los pa&#237;ses ricos, y de aproximadamente un 12% en los pa&#237;ses pobres o intermedios<sup>1</sup>. En su gran mayor&#237;a aparece, en t&#233;rminos absolutos, en ese &#250;ltimo grupo de pa&#237;ses (82% en 2004, &#250;ltimas informaciones disponibles)<sup>2</sup>. En Brasil, la EAC fue responsable de 96.386 decesos de acuerdo con datos de 2009 que est&#225;n disponibles por el Datasus (aproximadamente un 9% del total de muertes del a&#241;o), la gran mayor&#237;a relacionada con el infarto agudo del miocardio<sup>3</sup>. </p>
      <p>Como se esperaba, los S&#237;ndromes Isqu&#233;micos Mioc&#225;rdicos Inestables (SIMI - angina inestable e infarto agudo del miocardio con o sin supradesnivelaci&#243;n del segmento ST), son los responsables de un gran volumen de gastos con la salud, y la implementaci&#243;n de pol&#237;ticas p&#250;blicas y privadas que intentan minimizar los efectos de esos n&#250;meros, depende de las investigaciones con un gran impacto global, en el sentido de que reflejen adecuadamente su manejo diagn&#243;stico y terap&#233;utico.</p>
      <p>Brasil ha participado en diversos estudios/registros multic&#233;ntricos nacionales e internacionales<sup>4-6</sup>sobre SIMI, lo que le ha permitido conocer investigaciones sobre las conductas adoptadas en los centros participantes. Sin embargo, tales centros no reflejan necesariamente la realidad del pa&#237;s como un todo, ya que son escogidos teniendo en cuenta algunas caracter&#237;sticas espec&#237;ficas, como la complejidad, la presencia de determinados procedimientos, la experiencia previa em investigaci&#243;n, localizaci&#243;n, etc. A menudo, los datos se obtienen a partir de centros participantes em estudios multic&#233;ntricos internacionales, por tanto, cuentan con los criterios de selecci&#243;n de pacientes y de los centros, de acuerdo con las exigencias del propio estudio.</p>
      <p>De esa forma se impon&#237;an los registros hospitalarios con una selecci&#243;n aleatoria y estratificada de los centros, para la obtenci&#243;n de los datos m&#225;s fidedignos sobre lo que ocurre en Brasil de una manera m&#225;s abarcadora. El estudio BRACE tuvo la intenci&#243;n de rellenar esa laguna, y en la presente publicaci&#243;n, evaluar las eventuales diferencias regionales en cuanto al uso de las terap&#233;uticas ya comprobadamente &#250;tiles en el tratamiento de pacientes con SIMI ("variables terap&#233;uticas de desempe&#241;o"). </p>
      <p>
        <bold>Metodolog&#237;a</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Objetivo principal</bold>
      </p>
      <p>Analizar el comportamiento de los servicios especializados representativos de diferentes regiones del pa&#237;s, en lo que se refiere a la utilizaci&#243;n de terap&#233;uticas comprobadamente &#250;tiles en el tratamiento de pacientes portadores de coronariopat&#237;a aguda (uso de &#225;cido acetilsalic&#237;lico, clopidogrel, betabloqueante, estatina y terap&#233;uticas de re-canalizaci&#243;n).</p>
      <p>
        <bold>Delineamiento de la muestra</bold>
      </p>
      <p>A partir de un universo de 123.774 establecimientos de salud con registro en el Ministerio de Sanidad, fueron identificados 576 hospitales p&#250;blicos y privados que rellenaban los criterios de presentar un servicio de Cardiolog&#237;a y que contaban con una Unidad de Cuidados Intensivos (UCI). Se tuvo en cuenta el universo del estudio, y tambi&#233;n el n&#250;mero m&#237;nimo de pacientes que ser&#237;an incluidos, estipul&#225;ndose como ideal el n&#250;mero de hospitales en la muestra entre 70 y 80 centros, a partir de la metodolog&#237;a que ser&#225; desglosada a continuaci&#243;n. </p>
      <disp-quote>
        <p>1. Los hospitales seleccionados representan el total de hospitales con servicio de Cardiolog&#237;a y UCI en Brasil, y son estratificados de acuerdo con: regi&#243;n geogr&#225;fica, esfera administrativa (p&#250;blico o privado), y caracter&#237;sticas de hospital universitario o no.</p>
        <p>2. Se adopt&#243; la metodolog&#237;a de "<italic>muestra por conglomerados</italic>". Conglomerados son sub-poblaciones excluyentes y colectivamente exhaustivas, o sea, todo elemento de la poblaci&#243;n se clasifica en uno, y solamente uno de los conglomerados. Con base en ese item, se seleccion&#243;, de forma aleatoria, la muestra de los conglomerados (hospitales).</p>
        <p>3. Para la selecci&#243;n de los conglomerados, se aplic&#243; la metodolog&#237;a del "muestreo estratificado proporcional", siendo que las &#225;reas geogr&#225;ficas se consideraron como estratos. Como los conglomerados, los estratos son subpoblaciones excluyentes y colectivamente exhaustivas, de tal forma que los estratos son los m&#225;s homog&#233;neos posible en su formaci&#243;n y los m&#225;s heterog&#233;neos posible cuando se les compara entre ellos. Utilizando ese estilo de muestra de los conglomerados, se respet&#243; la proporcionalidad en cuanto a las &#225;reas geogr&#225;ficas, la entidad mantenedora (p&#250;blico y privado), y tambi&#233;n en cuanto al hecho de ser o no un hospital universitario. O sea, que las mismas proporciones encontradas en el universo de la investigaci&#243;n fueron mantenidas en la muestra para cada una de las variables de inter&#233;s. Dentro de cada estrato, se extrajo una muestra aleatoria simple de los hospitales. </p>
        <p>4. Cada hospital sorteado se contrat&#243; v&#237;a director cl&#237;nico y/o director de Cardiolog&#237;a, y se le invit&#243; a participar en el estudio. En los casos en que hubo negativa o imposibilidad de participaci&#243;n, el centro se reemplaz&#243; por otro, tambi&#233;n de forma aleatoria, exactamente con las mismas caracter&#237;sticas del centro inicialmente seleccionado. </p>
        <p>5. Para los reemplazos, adem&#225;s de las variables de caracterizaci&#243;n de los estratos (regi&#243;n, esfera administrativa, estatus de hospital universitario y de ense&#241;anza), tambi&#233;n se tuvo en cuenta la complejidad del hospital, en el caso de que existiese un centro equivalente.</p>
      </disp-quote>
      <p>De los hospitales inicialmente contactados y que estuvieron de acuerdo en participar en la investigaci&#243;n 33 se reemplazaron, obteniendo finalmente un muestreo de 71 hospitales que de hecho aportaron datos al estudio. Una vez que las caracter&#237;sticas del centro reemplazado (regi&#243;n, esfera administrativa, estatus de hospital universitario y de ense&#241;anza) se respetaron, la elecci&#243;n aleatoria se mantuvo durante todo el desarrollo de la investigaci&#243;n.</p>
      <p>
        <bold>Tama&#241;o de la muestra</bold>
      </p>
      <p>La definici&#243;n inicial del tama&#241;o de la muestra estuvo basada en la necesidad de lectura/an&#225;lisis de los datos de los pacientes segmentada por variables como la regi&#243;n geogr&#225;fica, el sexo, la edad, la raza, los h&#225;bitos del paciente y varias otras. </p>
      <p>Con base en esa necesidad, la muestra final fue definida como 1.067 pacientes, considerada suficiente para lecturas con tales segmentaciones.</p>
      <p>Ese tama&#241;o de muestra permite la lectura del total de los datos con un margen de error m&#225;ximo de tres puntos porcentuales, considerando un nivel de confianza de un 95%.</p>
      <p>Para la determinaci&#243;n del tama&#241;o de la muestra fueron especificados:</p>
      <p>1) (E) - Nivel de exactitud esperado para los resultados, o sea, el margen de error (se estableci&#243; como tres puntos porcentuales, para arriba o para abajo); </p>
      <p>2) Nivel de confiabilidad de la muestra (establecida en un 95%) que significa: si el estudio se llevase a cabo 100 veces bajo las mismas condiciones, en 95 de ellos el intervalo creado debe contener el verdadero valor del par&#225;metro;</p>
      <p>3) (p) - Estimaci&#243;n de la proporci&#243;n poblacional generadora de la mayor variabilidad (como no se conoce la proporci&#243;n poblacional, optamos por definirla como p=0,5, adoptando as&#237; la m&#225;xima variabilidad y garantizando el intervalo m&#225;s amplio;</p>
      <p>4) (z) - Valor de z (distribuci&#243;n normal) asociado con el nivel de confianza adoptado (z=1,96).</p>
      <p>Considerando los valores adoptados para cada uno de los &#237;tems anteriores, determinamos el tama&#241;o de la muestra aplicando la siguiente f&#243;rmula:</p>
      <p>
        <disp-formula id="equ01-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-e01-es.jpg"/></disp-formula>
      </p>
      <p>Con esa muestra m&#237;nima garantizamos que, para cualquier proporci&#243;n encontrada, los resultados pueden haber sido le&#237;dos con un error m&#225;ximo de tres puntos porcentuales, y con un nivel de confianza de un 95%.</p>
      <p>En los centros em que no hab&#237;a un Comit&#233; de &#201;tica en Investigaci&#243;n (60% del total, &#161;realidad brasile&#241;a!), el Comit&#233; de &#201;tica en Investigaci&#243;n del HCFMUSP analiz&#243; y autoriz&#243; la investigaci&#243;n, quedando por tanto responsables de la resoluci&#243;n de eventuales dudas o problemas surgidos en esas regiones.</p>
      <p>En el sentido de evaluar la consistencia de las informaciones obtenidas en el BRACE, especialmente en lo que respecta a la distribuci&#243;n de la muestra, las preguntas como la incidencia de infartados en la familia del (la) entrevistado (a), y la incidencia de muertes relacionadas con el infarto, fueron insertadas en los cuestionarios de investigaciones paralelas de &#225;mbito nacional desarrolladas por el Datafolha.</p>
      <p>Cuando el paciente lleg&#243; al hospital, el equipo ten&#237;a la orientaci&#243;n de ponerse en contado con un n&#250;mero "0800", siendo que el paciente estaba ya registrado en el sistema. El entrenamiento de los equipos y los monitores qued&#243; a cargo de la empresa especializada contratada espec&#237;ficamente para esa finalidad (Eurotrials).</p>
      <p>Toda la metodolog&#237;a utilizada fue desarrollada por un personal especializado del Datafolha, que tambi&#233;n fue responsable de su implementaci&#243;n, de la recopilaci&#243;n y almacenaje de los datos en la base de datos especificada para tal, y tambi&#233;n de la investigaci&#243;n de los resultados aqu&#237; presentados. </p>
      <p>La Coordinaci&#243;n general del estudio fue de responsabilidad del Grupo de Estudios em Coronariopat&#237;as, Emergencias y Cuidados Intensivos (Geceti) de la Sociedad Brasile&#241;a de Cardiolog&#237;a, en conjunto con la Unidad de Coronariopat&#237;a Aguda del Instituto del Coraz&#243;n (InCor)/HCFMUSP, y con el apoyo del Ministerio de Sanidad. El estudio fue registrado en el P&#225;gina Web norteamericana especializada "RegistriesLive.org" (<ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.registrieslive.org">www.registrieslive.org</ext-link>).</p>
      <p>
        <bold>An&#225;lisis estad&#237;sticos</bold>
      </p>
      <p>En la comparaci&#243;n entre las variables categ&#243;ricas se aplicaron los test del Xi-Cuadrado (Xi<sup>2</sup>) y exacto de Fisher; en los an&#225;lisis entre variables continuas, se us&#243; el test de Mann-Whitney o <italic>t </italic>de Student, conforme a lo indicado. Las diferentes regiones de Brasil se compararon entre s&#237; en un primero momento, y cada una de ellas fue comparada con el resto del pa&#237;s en an&#225;lisis secuenciales. Teniendo en cuenta la utilizaci&#243;n individual de las variables terap&#233;uticas de desempe&#241;o, desarrollamos adicionalmente una puntuaci&#243;n para cada paciente, que podr&#237;a variar entre 0 (ninguna de las terap&#233;uticas utilizada), y 100 (utilizaci&#243;n de las cinco terap&#233;uticas). A continuaci&#243;n, las puntuaciones promedio de cada regi&#243;n fueron comparadas con la utilizaci&#243;n del test Anova para medidas no repetidas con un pos test de Tukey. Por el hecho de presentar resultados bastante cercanos, las regiones Norte y Nordeste se agruparon para fines de an&#225;lisis estad&#237;sticos. El valor de p <underline>&lt;</underline> 0,05 (bicaudal) fue considerado significativo. El programa SPSS 16.0 fue utilizado en los an&#225;lisis.</p>
      <p>
        <bold>Resultados</bold>
      </p>
      <p>Las caracter&#237;sticas de los hospitales aparecen delineadas en la <xref ref-type="table" rid="es_a01tab01m-body3">tabla 1</xref>. La distribuci&#243;n de los hospitales, como se esperaba por medio del m&#233;todo usado, contempla una mayor&#237;a ubicada en la Regi&#243;n Sudeste, seguida por las Regiones Nordeste, Sur, Centro-Oeste y Norte. Juntas, esas instituciones incluyeron un total de 1.150 pacientes en el registro. Aproximadamente un cuarto de los hospitales pertenec&#237;an al sector p&#250;blico (18 hospitales, siendo siete de administraci&#243;n federal, ocho pertenecientes a los diferentes Estados, y tres municipales), y un 10% eran universitarios. </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a01tab01m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt01-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>Las caracter&#237;sticas demogr&#225;ficas de la poblaci&#243;n estudiada aparecen en la <xref ref-type="table" rid="es_a01tab02m-body3">tabla 2</xref>. Del total de pacientes, 733 (63,7%) eran del sexo masculino y 417 (36,3%), del femenino. La edad promedio fue de 63,1 a&#241;os y 797 pacientes (70,1%) eran blancos. A su llegada al hospital, el historial de hipertensi&#243;n arterial sist&#233;mica estaba presente en m&#225;s de dos tercios de los pacientes, la diabetes mellitus en un cuarto y la hipercolesterolemia en m&#225;s de un tercio de la poblaci&#243;n. M&#225;s de la mitad de los pacientes dijo usar cigarro (actualmente o anteriormente), y aproximadamente un cuarto presentaba antecedentes de infarto del miocardio.</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a01tab02m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt02-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>Los datos relacionados con las terap&#233;uticas utilizadas se obtuvieron al momento del registro, en dos momentos: en la prescripci&#243;n en las primeras 24 horas del ingreso, y en la prescripci&#243;n del alta. Las <xref ref-type="table" rid="es_a01tab03m-body3">tablas 3</xref>, <xref ref-type="table" rid="es_a01tab04m-body3">4</xref> y <xref ref-type="table" rid="es_a01tab05m-body3">5</xref> arrojan la utilizaci&#243;n de esas terap&#233;uticas en el total de la poblaci&#243;n, teniendo en cuenta las diferentes regiones analizadas.</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a01tab03m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt03-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a01tab04m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt04-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a01tab05m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt05-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>El &#225;cido acetilsalic&#237;lico (AAS) fue administrado al 89% de los pacientes en las primeras 24 horas y un 86% en el alta hospitalaria, siendo en ese per&#237;odo m&#225;s prescrito en la Regi&#243;n Sur (91,2%, p = 0,007 con relaci&#243;n al resto del pa&#237;s), y menos prescrito en la regi&#243;n Centro-Oeste (80,2%, p = 0,002). Con relaci&#243;n al uso de betabloqueantes, un 66,8% de la poblaci&#243;n recibi&#243; ese tipo de medicamento en las primeras 24 horas, y un 69,8% al momento del alta. Ese an&#225;lisis (en el alta), arroj&#243; diferencias significativas entre las regiones, observando un mayor porcentaje de prescripci&#243;n de betabloqueantes en la Regi&#243;n Sur del pa&#237;s (79,3%, p = 0,001), y un menor porcentaje en la Regi&#243;n Centro-Oeste (64,3%, p = 0,028).</p>
      <p>En lo que respecta a la utilizaci&#243;n de los inhibidores de la enzima de conversi&#243;n de la angiotensina (IECA) o bloqueantes del receptor de angiotensina (BRA), vimos que un 67,2% de los pacientes recibieron esas clase de medicamentos en las primeras 24 horas y un 70,6% en el alta hospitalaria, y los pacientes de la Regi&#243;n Centro-Oeste recibieron menos esa medicaci&#243;n en el alta (64,3%, p = 0,012). Ya las estatinas se prescribieron a un 78,7% de la poblaci&#243;n en las primeras 24 horas, tambi&#233;n de forma heterog&#233;nea en las diferentes regiones, siendo m&#225;s prescritas en la Regi&#243;n Sur (86,6% de la poblaci&#243;n, p &lt; 0,001) y menos prescritas en la Regi&#243;n Centro-Oeste (72,6%, p = 0,006). En el alta, un 82,7% de la poblaci&#243;n recibieron prescripci&#243;n de estatina, siendo que la distribuci&#243;n fue desigual en las diferentes regiones brasile&#241;as con mayores porcentajes en la Regi&#243;n Sur (92%%, p &lt; 0,001) y menores en la Regi&#243;n Centro-Oeste (76,6%, p = 0,003). </p>
      <p>El Clopidogrel fue administrado en las primeras 24 horas de la llegada al hospital en un 59,7% de los casos, siendo que la distribuci&#243;n fue desigual en Brasil (p &lt; 0,001). Las poblaciones de las Regiones Sudeste (67,4%, p &lt; 0,001) y Sur (65,1%, p = 0,042) tuvieron mayor chance de recibir el clopidogrel, mientras que solamente un 42,2% de la poblaci&#243;n de la Regi&#243;n Norte-Nordeste recibi&#243; ese medicamento el primer d&#237;a del ingreso (OR 0,410, p &lt; 0,001). En el alta, ese antiplaquetario fue prescrito a un 50,1% de la poblaci&#243;n, siendo tambi&#233;n m&#225;s frecuente su uso en la Regi&#243;n Sur (57,4%, p = 0,009), y menos frecuente en la Regi&#243;n Norte-Nordeste (35,1%, p &lt; 0,001).</p>
      <p>Las <xref ref-type="table" rid="es_a01tab06m-body3">tablas 6</xref> y <xref ref-type="table" rid="es_a01tab07m-body3">7</xref> demuestran los promedios de la puntuaci&#243;n de utilizaci&#243;n de las variables terap&#233;uticas de desempe&#241;o en las diferentes regiones analizadas. Como vemos, en la misma direcci&#243;n de los an&#225;lisis individuales de las terap&#233;uticas analizadas previamente descritas, la Regi&#243;n Norte-Nordeste tuvo un desempe&#241;o significativamente inferior a las dem&#225;s regiones del pa&#237;s, tanto en la utilizaci&#243;n de los medicamentos en las primeras 24 horas de ingreso, como en su prescripci&#243;n en funci&#243;n del alta. Por a&#241;adidura, y en raz&#243;n del alta, la Regi&#243;n Centro-Oeste tuvo un desempe&#241;o inferior, cuando se le compar&#243; con la Regi&#243;n Sur. </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a01tab06m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt06-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a01tab07m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gt07-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>Cuando se evaluaron los &#237;ndices generales de utilizaci&#243;n de las terap&#233;uticas de reperfusi&#243;n en los pacientes con diagn&#243;stico de IAM con supradesnivelaci&#243;n de ST (fibrin&#243;lisis o angioplastia primaria), la desigualdad en las regiones del pa&#237;s persiste (p = 0,001), siendo que las terap&#233;uticas de reperfusi&#243;n se usan m&#225;s a menudo en la Regi&#243;n Sudeste (75,4% - OR 1,858, 95% IC 1,274 - 2,709, p = 0,001) y con menos frecuencia en la Regi&#243;n Norte-Nordeste (52,5% - OR 0,475, 95% IC 0,316 - 0,714, p &lt; 0,001) (<xref ref-type="fig" rid="es_a01fig01m-body3">Fig. 1</xref>). Cuando se excluyen de la muestra los pacientes con contraindicaciones para la utilizaci&#243;n de las terap&#233;uticas de reperfusi&#243;n, fundamentalmente de fibrinol&#237;ticos (cirug&#237;a o trauma reciente, sangramiento o coagulopat&#237;a, HAS persistente, enfermedad concomitante, tiempo de inicio de los s&#237;ntomas mayor que 12 horas, tratamiento actual con anticoagulante), el escenario se mantiene con diferencias estad&#237;sticamente significativas, aunque de una forma menos grave, con un menor uso en la Regi&#243;n Norte-Nordeste (82,9%, p = 0,003), y una mayor utilizaci&#243;n en la Regi&#243;n Sur (96,3%, p = 0,044). </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a01fig01m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-04-0282-00001-gf01-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El registro BRACE, que sepamos nosotros, es el primer registro nacional en la especialidad que aplica la presente metodolog&#237;a en el sentido de evaluar la realidad del pa&#237;s como un todo, en lo que se refiere al tratamiento hospitalario de la coronariopat&#237;a aguda. Eso implica en los importantes resultados ya obtenidos y en la valoraci&#243;n epidemiol&#243;gica de los datos con el fin de implementar las pol&#237;ticas p&#250;blicas, sirviendo para dirigir los esfuerzos hacia las &#225;reas donde queda claro que hay mayores necesidades.</p>
      <p>De forma general, la utilizaci&#243;n de las terap&#233;uticas aqu&#237; analizadas queda por debajo de lo relatado en los registros contempor&#225;neos, incluso en aquellos que incluyeron espec&#237;ficamente pacientes oriundos de pa&#237;ses en desarrollo. Por ejemplo, el registro ACCESS<sup>6</sup>, que incluy&#243; a m&#225;s de 12 mil pacientes oriundos de Latinoam&#233;rica, &#193;frica y el Medio Oriente, arroja porcentuales (en ocasi&#243;n del alta) de 90%, 76%, 89% y 76% respectivamente, para AAS, betabloqueante, estatina y clopidogrel, &#237;ndices bastante superiores a los encontrados en nuestro medio. Sin embargo, esas diferencias por lo menos en parte, deben estar relacionadas con la metodolog&#237;a usada, porque en el registro ACCESS la selecci&#243;n de los centros (como en registros similares), no fue exactamente representativa del pa&#237;s como un todo, y as&#237; fue reconocido por los propios autores en la referida publicaci&#243;n.</p>
      <p>Con relaci&#243;n a la meta principal de la presente publicaci&#243;n, lo que se demuestra es que existen importantes diferencias regionales en cuanto a la utilizaci&#243;n de terap&#233;uticas que son comprobadamente &#250;tiles en el tratamiento de las SIMI, lo que de cierto modo ya se esperaba en un pa&#237;s con grandes heterogeneidades reconocidas y dimensiones continentales como lo es Brasil. </p>
      <p>Mientras los pacientes de las Regiones Sur y Sudeste reciben con una frecuencia mayor esas terap&#233;uticas, los pacientes de la Regi&#243;n Norte-Nordeste tienen una menor chance de ser tratados conforme a lo preconizado por las directrices nacionales<sup>7,8</sup> e internacionales<sup>9-11</sup>. Esos resultados pueden explicar, por lo menos parcialmente, los datos epidemiol&#243;gicos de la mortalidad previamente publicados en nuestro medio<sup>12</sup>, donde se demuestra que la mortalidad por enfermedades isqu&#233;micas del coraz&#243;n en las cinco regiones de Brasil han mostrado una disminuci&#243;n en las Regiones Sur y Sudeste, una estabilizaci&#243;n en la Regi&#243;n Centro-Oeste y un aumento en la Regi&#243;n Nordeste. O incluso, de forma m&#225;s abarcadora, al tener en cuenta las observaciones de aumento de la mortalidad por EAC en regiones menos desarrolladas y la reducci&#243;n en regiones m&#225;s desarrolladas en el mundo<sup>13,14</sup>, podemos sustentar la hip&#243;tesis de que el impacto de una mejor&#237;a en la utilizaci&#243;n de terap&#233;uticas comprobadamente &#250;tiles en el tratamiento de las SIMI, ser&#237;a mayor en los pa&#237;ses menos desarrollados con relaci&#243;n a los del Primer Mundo.</p>
      <p>Espec&#237;ficamente con relaci&#243;n a la utilizaci&#243;n de terap&#233;uticas de reperfusi&#243;n mioc&#225;rdica (fibrin&#243;lisis o la intervenci&#243;n percut&#225;nea primaria) en el infarto agudo del miocardio con supradesnivelaci&#243;n del segmento ST, la misma tendencia se repite. Tanto en el aspecto global de la poblaci&#243;n como al excluir pacientes con justificativas para la no utilizaci&#243;n de esas terap&#233;uticas (la gran mayor&#237;a por tiempo entre el inicio de los s&#237;ntomas y la llegada al hospital &gt;12 horas), con total claridad vemos que los pacientes de la Regi&#243;n Norte-Nordeste tambi&#233;n son los que menos reciben esos tratamientos. Dos importantes colofones podr&#237;an ser propuestos a partir de esas constataciones: los pacientes de algunas regiones del pa&#237;s tienden a demorar m&#225;s para llegar al servicio m&#233;dico especializado, para el tratamiento de SCA (tal hecho se explica por la demora en el reconocimiento de la urgencia, como tambi&#233;n por la dificultad del acceso al servicio de salud), y cuando son atendidos todav&#237;a no reciben, en la debida proporci&#243;n, las terap&#233;uticas comprobadamente eficaces que est&#225;n a disposici&#243;n. </p>
      <p>Nos queda claro, por lo tanto, que solo se podr&#225; mejorar el escenario descrito con la implementaci&#243;n urgente de medidas educativas para educar a la poblaci&#243;n respecto de los s&#237;ntomas de la enfermedad coronaria aguda, sobre la necesidad de buscar un servicio m&#233;dico especializado urgente si esos s&#237;ntomas aparecen, y tambi&#233;n facilitar el acceso al sistema de sanidad, y todo eso asociado al entrenamiento adecuado de los profesionales que est&#225;n involucrados en el proceso y en la organizaci&#243;n de las redes que aumentan la eficacia del sistema. Dentro de ese contexto, las propuestas como las del Ministerio de Sanidad, de poner a disposici&#243;n el fibrinol&#237;tico y el antiplaquetario de segunda generaci&#243;n para todo el pa&#237;s, como tambi&#233;n implementar 40 nuevas Unidades Coronarias en diversas regiones de Brasil, entre otras medidas (Ministro Alexandre Padilha, Congreso SBC 09/2011, InCor 13/12/2011 y Diario Oficial de la Federaci&#243;n de 31/12/2011), son muy bien recibidas, y pueden contribuir de forma significativa para un mejor tratamiento de la coronariopat&#237;a aguda en nuestro pa&#237;s.</p>
      <p>
        <bold>Limitaciones del estudio</bold>
      </p>
      <p>Como todo registro, este tambi&#233;n presenta algunas limitaciones. En primer lugar, es bueno remarcar el hecho de que no se incluyeron los pacientes tratados en las Unidades de Emergencia aisladas. Por un problema log&#237;stico, la actual investigaci&#243;n se restringi&#243; a los hospitales capacitados del Ministerio de Sanidad para la atenci&#243;n a los casos cardiol&#243;gicos y que ten&#237;an la UCI instalada. En segundo lugar, como ocurre en pr&#225;cticamente todos los registros parecidos, no hubo manera de cerciorarnos de que los datos de todos los pacientes que llegaban al hospital con las caracter&#237;sticas exigidas por el estudio, eran incluidos en &#233;l. Y por &#250;ltimo, hay que recordar que la gran mayor&#237;a de los centros no ten&#237;a experiencia previa en investigaci&#243;n. Sin embargo, existe la posibilidad de que ellos puedan haber mejorado su desempe&#241;o exactamente porque est&#225;n participando en un estudio con la extensi&#243;n que este estudio tiene<sup>15</sup>, lo que de cierto modo podr&#237;a superestimar el desempe&#241;o del pa&#237;s como un todo. En funci&#243;n de esas limitaciones, tuvimos el cuidado de chequear la consistencia de las informaciones obtenidas, insertando preguntas sobre el asunto en las investigaciones de extensi&#243;n nacional desarrolladas por el Instituto Datafolha. Las respuestas a esas preguntas nos permitieron tener una estimaci&#243;n sobre la incidencia de infartados, incidencia de infartados que van a los hospitales e incidencia de muertes relacionadas con el infarto, y por ende, su distribuci&#243;n por regiones. Como ya hemos referido, los datos observados estuvieron a tono con los obtenidos en el presente registro, e indirectamente lo validaron.</p>
      <p>
        <bold>Conclusiones</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio demuestra claramente las importantes diferencias regionales que ocurren en Brasil en lo concerniente a la adopci&#243;n de conductas m&#233;dicas adecuadas em pacientes con coronariopat&#237;a aguda. Frente a la alta prevalencia de esa afecci&#243;n en nuestra poblaci&#243;n, y de las consecuencias evitables no favorables asociadas a esa heterogeneidad, deben ser priorizadas medidas de impacto en el sentido de mejorar el desempe&#241;o global y regional de las regiones donde esas conductas terap&#233;uticas se usan en Brasil, por parte de nuestros gobernantes, y tambi&#233;n por parte de las Sociedades Cient&#237;ficas involucradas en esos procesos.</p>
      <p>
        <bold>Agradecimientos</bold>
      </p>
      <p>Los autores desean agradecerles a todos los funcionarios del Datafolha y de la Eurotrials, que estuvieron involucrados en el proyecto m&#225;s all&#225; de sus obligaciones de contrato. Le agradecen tambi&#233;n a todo el personal de apoyo de la Sociedad Brasile&#241;a de Cardiolog&#237;a, que fueron claves para la buena consecuci&#243;n del estudio. Finalmente, hacen extensivo el agradecimiento, de forma especial, a los Laboratorios Sanofi-Aventis y Iroko por las donaciones que realizaron a la SBC, sin las cuales no habr&#237;a sido posible implantar la investigaci&#243;n. </p>
      <p>
        <bold>Refer&#234;ncias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
