<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">sDx5Y5xFx6Y8hjJ5k3gNHQP</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2012000300009</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(12)09800309</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2012005000019</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Artigos Originais</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>A Defici&#234;ncia de vitamina d est&#225; associada com n&#237;veis aumentados de il-17 e tnf&#945; em pacientes com insufici&#234;ncia card&#237;aca cr&#244;nica</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Milovanovic</surname>
            <given-names>Milena</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Pesic</surname>
            <given-names>Gordana</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Nikolic</surname>
            <given-names>Valentina</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Jevtovic-Stoimenov</surname>
            <given-names>Tatjana</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Vasic</surname>
            <given-names>Karin</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff03"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Jovic</surname>
            <given-names>Zorica</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Deljanin-Ilic</surname>
            <given-names>Marina</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff04"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Pesic</surname>
            <given-names>Srdjan</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state"/>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">University of Nis</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Faculty of medicine </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Institute of pharmacology and toxicology</institution>
        <country country="RS">Serbia</country>
      </aff>
      <aff id="aff02">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state"/>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">University of Nis</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Faculty of medicine </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Institute of biochemistry</institution>
        <country country="RS">Serbia</country>
      </aff>
      <aff id="aff04">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Nis</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Institute of Cardiology Niska Banja</institution>
        <country country="">S&#233;rvia</country>
      </aff>
      <aff id="aff03">
        <institution content-type="orgname">Clinical Centre Nis</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Children's Hospital </institution>
        <country country="">S&#233;rvia</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>03</month>
        <year>2012</year>
      </pub-date>
      <volume>98</volume>
      <issue>3</issue>
      <fpage>259</fpage>
      <lpage>265</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>25</day>
          <month>05</month>
          <year>2011</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>01</day>
          <month>12</month>
          <year>2011</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>25</day>
          <month>05</month>
          <year>2011</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>FUNDAMENTO: Estudos recentes revelaram uma forte associa&#231;&#227;o entre o estado de vitamina D (VD) e a insufici&#234;ncia card&#237;aca cr&#244;nica (ICC). Hoje, &#233; normalmente aceito que a resposta imune pr&#243;-inflamat&#243;ria &#233; subjacente ao desenvolvimento de ICC. OBJETIVO: Uma vez que a VD possui propriedades anti-inflamat&#243;rias, pesquisamos o seu impacto sobre as citocinas envolvidas na ICC, como TNF&#945; e IL-17, em pacientes portadores de ICC. M&#201;TODOS: Foi extra&#237;do sangue de quarenta pacientes com ICC secund&#225;ria &#224; hipertens&#227;o arterial e/ou doen&#231;a coronariana. Os n&#237;veis de VD status, IL-17 e TNF&#945;foram avaliados atrav&#233;s de 25-hidroxi VD3 EIA e ELISA de citocinas. Tamb&#233;m foram realizadas avalia&#231;&#227;o cl&#237;nica e ecocardiograma. RESULTADOS: Pacientes idosos com ICC em Nis (Sudeste da Europa, latitude 43&#186;N) apresentaram n&#237;veis de 25-hidroxi VD3 abaixo do normal. Nossos dados demonstraram que pacientes com ICC secund&#225;ria &#224; hipertens&#227;o arterial t&#234;m n&#237;veis significativamente menores de 25-hidroxi VD3, e maiores de TNF&#945;e IL-17A, se comparados com os n&#237;veis de pacientes com ICC secund&#225;ria &#224; doen&#231;a coronariana. CONCLUS&#195;O: &#201; demonstrado aqui que, mesmo em regi&#245;es com muitos dias ensolarados a defici&#234;ncia de VD &#233; motivo de preocupa&#231;&#227;o. Os dados sugerem que o d&#233;ficit de VD contribui para os elevados n&#237;veis de IL-17 e TNF&#945; e, assim, contribuir ao desenvolvimento de ICC.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Defici&#234;ncia de vitamina D</kwd>
        <kwd>insufici&#234;ncia card&#237;aca</kwd>
        <kwd>interleucina-17</kwd>
        <kwd>hipertens&#227;o</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>29</day>
        <month>02</month>
        <year>2012</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>A Defici&#234;ncia de vitamina d est&#225; associada com n&#237;veis aumentados de il-17 e tnf</bold>
      <bold>&#945;</bold>
      <bold> em pacientes com insufici&#234;ncia card&#237;aca cr&#244;nica</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Milena Milovanovic<sup>I</sup>; Gordana Pesic<sup>I</sup>; Valentina Nikolic<sup>I</sup>; Tatjana Jevtovic-Stoimenov<sup>II</sup>; Karin Vasic<sup>III</sup>; Zorica Jovic<sup>I</sup>; Marina Deljanin-Ilic<sup>IV</sup>; Srdjan Pesic<sup>I</sup></bold>
    </p>
    <p><sup>I</sup>Institute of pharmacology and toxicology, Faculty of medicine, University of Nis, S&#233;rvia </p>
    <p><sup>II</sup>Institute of biochemistry, Faculty of medicine, University of Nis, S&#233;rvia </p>
    <p><sup>III</sup>Children's Hospital, Clinical Centre Nis, S&#233;rvia </p>
    <p><sup>IV</sup>Institute of Cardiology "Niska Banja", Nis, S&#233;rvia </p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="endb">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p><bold>FUNDAMENTO: </bold> Estudos recentes revelaram uma forte associa&#231;&#227;o entre o estado de vitamina D (VD) e a insufici&#234;ncia card&#237;aca cr&#244;nica (ICC). Hoje, &#233; normalmente aceito que a resposta imune pr&#243;-inflamat&#243;ria &#233; subjacente ao desenvolvimento de ICC. </p>
    <p><bold>OBJETIVO: </bold> Uma vez que a VD possui propriedades anti-inflamat&#243;rias, pesquisamos o seu impacto sobre as citocinas envolvidas na ICC, como TNF&#945; e IL-17, em pacientes portadores de ICC. </p>
    <p><bold>M&#201;TODOS: </bold> Foi extra&#237;do sangue de quarenta pacientes com ICC secund&#225;ria &#224; hipertens&#227;o arterial e/ou doen&#231;a coronariana. Os n&#237;veis de VD status, IL-17 e TNF&#945;foram avaliados atrav&#233;s de 25-hidroxi VD3 EIA e ELISA de citocinas. Tamb&#233;m foram realizadas avalia&#231;&#227;o cl&#237;nica e ecocardiograma. </p>
    <p><bold>RESULTADOS: </bold> Pacientes idosos com ICC em Nis (Sudeste da Europa, latitude 43&#186;N) apresentaram n&#237;veis de 25-hidroxi VD3 abaixo do normal. Nossos dados demonstraram que pacientes com ICC secund&#225;ria &#224; hipertens&#227;o arterial t&#234;m n&#237;veis significativamente menores de 25-hidroxi VD3, e maiores de TNF&#945;e IL-17A, se comparados com os n&#237;veis de pacientes com ICC secund&#225;ria &#224; doen&#231;a coronariana. </p>
    <p><bold>CONCLUS&#195;O: </bold> &#201; demonstrado aqui que, mesmo em regi&#245;es com muitos dias ensolarados a defici&#234;ncia de VD &#233; motivo de preocupa&#231;&#227;o. Os dados sugerem que o d&#233;ficit de VD contribui para os elevados n&#237;veis de IL-17 e TNF&#945; e, assim, contribuir ao desenvolvimento de ICC. </p>
    <p><bold>Palavras-chave: </bold> Defici&#234;ncia de vitamina D, insufici&#234;ncia card&#237;aca, interleucina-17, hipertens&#227;o. </p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Estudos recentes revelaram uma forte associa&#231;&#227;o entre o estado de vitamina D (VD) e doen&#231;as cardiovasculares (DCV)<sup>1-3</sup>. Nos &#250;ltimos anos, a incid&#234;ncia de defici&#234;ncia de VC e a insufici&#234;ncia card&#237;aca cr&#244;nica (ICC) t&#234;m aumentado substancialmente no mundo todo<sup>4</sup>. Em geral, a ICC representa o est&#225;gio final de DCV de natureza valvular, coronariana e hipertensiva<sup>3</sup>. Hoje, &#233; normalmente aceito que a resposta imune pr&#243;-inflamat&#243;ria &#233; subjacente ao seu desenvolvimento<sup>4,5</sup>. T&#234;m sido sugeridos v&#225;rios mecanismos de prote&#231;&#227;o do calcitriol (1,25-dihidroxi VD3; forma biologicamente ativa da VD) para o desenvolvimento da ICC, a regula&#231;&#227;o da inflama&#231;&#227;o, o efeito sobre a hipertrofia de c&#233;lulas mioc&#225;rdicas e prolifera&#231;&#227;o, e a regula&#231;&#227;o do sistema SRAA<sup>3</sup>. </p>
    <p>O calcitriol &#233; um regulador bem conhecido da homeostase do c&#225;lcio e tem um papel importante na inflama&#231;&#227;o<sup>5</sup>. Isso &#233; importante, uma vez que certas citocinas pr&#243;-inflamat&#243;rias apresentam n&#237;veis elevados em pacientes com ICC<sup>5-7</sup>. O papel do fator de necrose tumoral &#945; (TNF &#945;) na DCV tem sido bem descrito<sup>6</sup>. O TNF&#945; est&#225; intimamente relacionado com a disfun&#231;&#227;o ventricular esquerda, remodela&#231;&#227;o, apoptose dos mi&#243;citos card&#237;acos, atenua&#231;&#227;o da resposta dos &#946; adren&#233;rgicos, e ativa&#231;&#227;o do &#243;xido n&#237;trico sintase induz&#237;vel<sup>7</sup>. Por outro lado, cada vez mais provas est&#227;o enfatizando o impacto da nova citocina interleucina -17A (IL-17) na patog&#234;nese da ICC<sup>8,9</sup>. A neutraliza&#231;&#227;o da IL-17 reduz a gravidade da miocardite<sup>9 </sup>e tem um papel essencial no desenvolvimento de cardiomiopatia dilatada<sup>10</sup>. C&#233;lulas Th17 infiltram-se no cora&#231;&#227;o inflamado e s&#227;o respons&#225;veis pela suprarregula&#231;&#227;o card&#237;aca espec&#237;fica de IL-6, TNF&#945;, IL-1&#946;, que podem promover, direta ou indiretamente, fibrose por indu&#231;&#227;o das metaloproteases de matriz 1, 2, 3 e 9<sup>10,11</sup>. Al&#233;m disso, a TNF&#945; e a IL-17 atuam sinergicamente para gerar um ambiente pr&#243;-inflamat&#243;rio<sup>12</sup>. Importante, o calcitriol regula diretamente a express&#227;o de TNF&#945;, IL-6, IL-17, IL-10<sup>13,14</sup> e a diferencia&#231;&#227;o das c&#233;lulas Th17 pr&#243;-inflamat&#243;rias, principal fonte de IL-17<sup>13</sup>. </p>
    <p>Apesar de ter sido demonstrada a conex&#227;o entre IL-17, TNF&#945; e citocinas no desenvolvimento e evolu&#231;&#227;o de DCV, a rela&#231;&#227;o de IL-17 com n&#237;veis VD na ICC n&#227;o tem sido considerada, at&#233; onde sabemos. Por essa raz&#227;o n&#243;s investigamos o estado da VD e seu impacto sobre o estado de IL-17 e TNF&#945; nesses pacientes<sup>14</sup>. </p>
    <p>
      <bold>M&#233;todos</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Popula&#231;&#227;o do estudo </bold>
    </p>
    <p>Quarenta pacientes portadores de ICC secund&#225;ria &#224; hipertens&#227;o arterial e/ou doen&#231;a coronariana (de acordo com as diretrizes da Sociedade Europeia de Cardiologia<sup>15</sup> foram admitidos, para estudo, no Instituto de Cardiologia "Niska Banja" em Nis (S&#233;rvia, Sudeste da Europa, coordenadas geogr&#225;ficas de latitude 43&#186;N e longitude 22&#186;L). As caracter&#237;sticas dos pacientes est&#227;o na <xref ref-type="table" rid="tab1">Tabela 1</xref>. Foi considerada hipertens&#227;o arterial, a press&#227;o arterial sist&#243;lica superior a 140 mmHg, press&#227;o arterial diast&#243;lica acima de 90 mmHg, ou uso de terapia anti-hipertensiva. A doen&#231;a coronariana inclu&#237;a hist&#243;rico de infarto do mioc&#225;rdio, insufici&#234;ncia coronariana ou angina. Das condi&#231;&#245;es que influenciam o estado da VD, foram considerados como crit&#233;rios de exclus&#227;o: gastrectomia anterior, absor&#231;&#227;o intestinal deficiente, hist&#243;rico de doen&#231;a hep&#225;tica cr&#244;nica, eleva&#231;&#227;o significativa das enzimas hep&#225;ticas, ou evid&#234;ncias bioqu&#237;micas de disfun&#231;&#227;o hep&#225;tica, uso atual de drogas antiepil&#233;pticas ou suplementos contendo vitamina D. O estudo foi aprovado pelo comit&#234; de &#233;tica do Instituto de Cardiologia e Reabilita&#231;&#227;o "Niska Banja", conduzido de acordo com a Declara&#231;&#227;o de Helsinki e todos os pacientes assinaram o Termo de Consentimento Livre e Esclarecido. </p>
    <table-wrap id="tab1">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gt01.jpg"/></table-wrap>
    <p>
      <bold>Avalia&#231;&#227;o cl&#237;nica e bioqu&#237;mica </bold>
    </p>
    <p>Amostras de sangue perif&#233;rico foram coletadas de manh&#227;, em jejum, e imediatamente processadas. Os n&#237;veis lip&#237;dicos foram determinados pelo laborat&#243;rio de diagn&#243;stico de rotina A classe de NYHA foi determinada pelo mesmo pesquisador, atrav&#233;s da observa&#231;&#227;o de cada paciente em repouso, se vestindo, caminhando e subindo as escadas. Os escores de NYHA variam de 1 (sem limita&#231;&#245;es para atividade f&#237;sica) a 4 (incapaz de realizar qualquer atividade f&#237;sica)<sup>15</sup>. </p>
    <p>
      <bold>ELISA de IL-17 e TNF</bold>
      <bold>&#945;</bold>
    </p>
    <p>Os n&#237;veis s&#233;ricos de IL-17 e TNF&#945; foram medidos pelos kits de ensaio <italic>enzyme-linked immunosorbent</italic> (ELISA), respectivamente, seguindo as instru&#231;&#245;es do fabricante (ambos da Biolegend, Fell, Alemanha). As concentra&#231;&#245;es m&#237;nimas detect&#225;veis eram 8 pg/ml para TNF&#945; e 2 pg/ml para IL-17. Todas as amostras foram medidas em duplicata. </p>
    <p>
      <bold>EIA de 25-hidroxi vitamina D3 </bold>
    </p>
    <p>Os n&#237;veis s&#233;ricos de 25-hidroxi vitamina D3 foram medidos com o kit <italic>Enzymeimmunoassay</italic> (EIA), de acordo com as instru&#231;&#245;es do fabricante (v, Frankfurt am Main, Alemanha). O limite de detec&#231;&#227;o do kit &#233; 5 nmol/ml. Todas as amostras foram medidas em duplicata. Naquele momento, os valores foram interpretados da forma seguinte: &lt;20 ng/ml (&lt;50 nmol/l) deficiente; 21-29 ng/ml (51-74 nmol/l) insuficiente; e &gt;30 (&gt;75 nmol/l) suficiente<sup>16,17</sup>.</p>
    <p>
      <bold>Ecocardiograma</bold>
    </p>
    <p>Em cada paciente foi realizado ecocardiograma transtor&#225;cico. Os seguintes par&#226;metros lineares foram medidos com aparelho Vivid 3 (Healthcare, Chalfont St. Giles, Reino Unido): di&#226;metros diast&#243;lico final (DDF) e sist&#243;lico final (DSF), e di&#226;metro de &#225;trio esquerdo (DAE).</p>
    <p>
      <bold>An&#225;lise estat&#237;stica</bold>
    </p>
    <p>As vari&#225;veis categ&#243;ricas s&#227;o apresentadas como porcentagens, e as quantitativas como m&#233;dia +/- EPM. Foi utilizado o teste bicaudal de Mann-Whitney para comparar os resultados entre os grupos. A signific&#226;ncia estat&#237;stica foi estabelecida em p &lt; 0,05. Os c&#225;lculos estat&#237;sticos foram realizados utilizando o GraphPad Prism (La Jolla, CA, USA).</p>
    <p>
      <bold>Resultados</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Pacientes portadores de insufici&#234;ncia card&#237;aca cr&#244;nica com defici&#234;ncia ou insufici&#234;ncia de vitamina D</bold>
    </p>
    <p>Visto vez que uma diminui&#231;&#227;o dos n&#237;veis de 25-hidroxi VD3 foi achada em pacientes portadores de insufici&#234;ncia card&#237;aca cr&#244;nica (ICC) nas regi&#245;es de Europa Central e do Norte1,2, testamos se pacientes com ICC em Nis (S&#233;rvia, Sudeste da Europa, 43&#186;N, 22&#186;L) poderiam apresentar diminui&#231;&#227;o nos n&#237;veis de 25-hidroxi VD3. Pacientes com ICC s&#227;o caracterizados na <xref ref-type="table" rid="tab1">Tabela 1</xref>. Pacientes portadores de ICC apresentaram n&#237;veis de 25-hidroxi VD3 inferiores a 75 nmol/ ml (<xref ref-type="fig" rid="aop01512fig01m">Fig. 1</xref>), o que &#233; considerado abaixo da faixa normal<sup>16</sup>. Uma vez que a hipertens&#227;o arterial &#233; um dos principais fatores respons&#225;veis para o desenvolvimento e evolu&#231;&#227;o da ICC3, esta foi recentemente associada &#224; defici&#234;ncia da VD18. Portanto, examinamos de perto pacientes portadores de ICC secund&#225;ria &#224; hipertens&#227;o arterial, em rela&#231;&#227;o &#224; sua resposta inflamat&#243;ria. Nossos resultados demonstram que pacientes com hipertens&#227;o e ICC t&#234;m defici&#234;ncia de VD (33,35+/-1,57) se comparados com aqueles com doen&#231;a coronariana, que t&#234;m predominantemente insufici&#234;ncia de VD (50,95+/-4,48) (<xref ref-type="fig" rid="aop01512fig01m">Fig. 1</xref>).</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="aop01512fig01m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>
      <bold>Pacientes com ICC tem n&#237;veis elevados de TNF</bold>
      <bold>&#945;</bold>
      <bold> e IL-17</bold>
    </p>
    <p>A seguir, investigamos os n&#237;veis de IL-17 e TNF &#945; e sua rela&#231;&#227;o com a 25-hidroxi VD3. Os n&#237;veis de ambas as citocinas pr&#243;-inflamat&#243;rias, TNF &#945; (55,21 +/-2,71) e IL-17 (47,22 +/-4,40) eram elevados em pacientes com ICC secund&#225;ria &#224; hipertens&#227;o arterial, se comparados com pacientes com ICC secund&#225;ria &#224; doen&#231;a coronariana (49,33 +/-4,46 e 34,91 +/-3,22, respectivamente) (<xref ref-type="fig" rid="aop01512fig02m">Fig. 2</xref>) e as diferen&#231;as alcan&#231;aram signific&#226;ncia estat&#237;stica. Estes dados sugerem que a VD pode ser o fator regulador de TNF &#945; e IL- 17 subjacentes ao desenvolvimento da hipertens&#227;o arterial, e consequentemente da ICC.</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="aop01512fig02m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gf02.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>
      <bold>Pacientes portadores de ICC com defici&#234;ncia de VD apresentam piores achados ecocardiogr&#225;ficos e maiores escores de NYHA</bold>
    </p>
    <p>A defici&#234;ncia de VD, bem como o aumento de TNF &#945; e IL-17 t&#234;m sido relacionados &#224; dilata&#231;&#227;o ventricular6,10,19. Portanto, comparamos os achados ecocardiogr&#225;ficos em pacientes portadores de ICC com defici&#234;ncia e insufici&#234;ncia de VD.</p>
    <p>Pacientes portadores de ICC com defici&#234;ncia de VD apresentaram valores mais altos, de DDF, DSF, DAE e mais baixos de FE. Contudo, as diferen&#231;as n&#227;o alcan&#231;aram signific&#226;ncia estat&#237;stica, provavelmente devido ao pequeno tamanho da amostra (<xref ref-type="table" rid="aop01512tab02m">Tabela 2</xref>).</p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="aop01512tab02m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gt02.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>Os escores de NYHA dos nossos pacientes variaram de 1 (sem limita&#231;&#245;es para atividade f&#237;sica) a 3 (importantes limita&#231;&#245;es para atividade f&#237;sica). As percentagens de indiv&#237;duos com NYHA classe 1, 2 ou 3 foram de 7,5% (3/40), 42,5% (17/40), e 50% (20/40), respectivamente. Pacientes portadores de ICC com defici&#234;ncia de VD t&#234;m maiores escores de NYHA que os pacientes com insufici&#234;ncia de VD. (<xref ref-type="fig" rid="aop01512fig03m">Fig. 3</xref>).</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="aop01512fig03m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gf03.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>&#201; mostrado aqui que pacientes idosos portadores de ICC no Nis (S&#233;rvia, Sudeste da Europa) t&#234;m n&#237;veis de 25-hidroxi VD3 inferiores aos valores normais. Tamb&#233;m identificamos que pacientes com ICC secund&#225;ria &#224; hipertens&#227;o arterial t&#234;m n&#237;veis significativamente menores de 25-hidroxi VD3, e maiores de TNF &#945; e IL-17A, se comparados com os n&#237;veis de pacientes com ICC secund&#225;ria &#224; doen&#231;a coronariana. Isto sugere que a VD d&#225; suporte ao desenvolvimento e evolu&#231;&#227;o de DCV atrav&#233;s da promo&#231;&#227;o da hipertens&#227;o arterial e sua inflama&#231;&#227;o subjacente. Al&#233;m disso, pacientes com defici&#234;ncia de VD apresentaram maiores escores de NYHA e achados ecocardiogr&#225;ficos se comparados com pacientes com insufici&#234;ncia de VD.</p>
    <p>N&#237;veis drasticamente reduzidos de 25-hidroxi VD3 na popula&#231;&#227;o idosa encontrados neste estudo indicaram que mesmo as regi&#245;es com muitos dias ensolarados ao longo do ano, como as do Sudeste da Europa, n&#227;o foram poupadas da defici&#234;ncia "epid&#234;mica" de VD. A radia&#231;&#227;o solar anual de acordo com o servi&#231;o hidrometeorol&#243;gico da Rep&#250;blica da S&#233;rvia situa-se entre 1500-2200 h por ano, mais do que a maioria dos pa&#237;ses europeus. Achados semelhantes foram observados na popula&#231;&#227;o idosa na Cro&#225;cia e Gr&#233;cia, tamb&#233;m localizadas no Sudeste da Europa<sup>20,21</sup>. Como a hipertens&#227;o arterial representa um importante fator respons&#225;vel pelo desenvolvimento da ICC3, pesquisamos pacientes com ICC secund&#225;ria a hipertens&#227;o com mais detalhe. Os dados revelaram que os pacientes que sofrem de hipertens&#227;o arterial t&#234;m estados de VD significativamente menores, o que est&#225; em conformidade com os achados anteriores de Anderson et al. demonstrando que a defici&#234;ncia de VD est&#225; altamente correlacionada com a preval&#234;ncia de hipertens&#227;o<sup>22</sup>. Curiosamente, esses pacientes portadores de ICC tinham n&#237;veis s&#233;ricos drasticamente elevados de IL-17 e TNF &#945;. Podemos observar tamb&#233;m que os pacientes em terapia com estatina antilip&#234;mica exibido n&#237;veis estatisticamente mais elevados de 25-hidroxi VD3, por&#233;m estes n&#237;veis permaneceram insuficientes (dados n&#227;o mostrados). Este achado suporta os v&#225;rios relat&#243;rios anteriores que sugeriam que as estatinas podem aumentar a s&#237;ntese do calcitriol atrav&#233;s da indu&#231;&#227;o da enzima 7 - dehidrocolesterol<sup>23,24</sup>.</p>
    <p>O papel do TNF&#945; na DCV tem sido bem estabelecida<sup>6</sup>. Ratos com sobre-express&#227;o do TNF&#945; ou tratados com TNF&#945; desenvolvem hipertens&#227;o arterial, disfun&#231;&#227;o ventricular esquerda e remodela&#231;&#227;o, e morrem de ICC<sup>25,26</sup>. De fato, nossa observa&#231;&#227;o de que pacientes com ICC secund&#225;ria &#224; hipertens&#227;o arterial t&#234;m n&#237;veis mais elevados de TNF&#945; apoiam esses achados. A nova citocina pr&#243;-inflamat&#243;rias IL-17 foi recentemente implicada na ICC<sup>10</sup>. Modelos animais demonstraram que a IL-17 &#233; essencial para o desenvolvimento de miocardiopatia dilatada, provavelmente por estimula&#231;&#227;o da fibrose atrav&#233;s da indu&#231;&#227;o direta e/ou indireta de MMP1/2/3/9<sup>10,11</sup>. A IL-17 tamb&#233;m &#233; necess&#225;ria para a express&#227;o sustentada da IL-6 durante a miocardite<sup>27</sup>. A IL-6 card&#237;aca elevada foi associada com o desenvolvimento da miocardiopatia dilatada, provavelmente atrav&#233;s da promo&#231;&#227;o da fibrose do mioc&#225;rdio. Esta opini&#227;o &#233; corroborada pelo fato de que a neutraliza&#231;&#227;o da IL-6 melhora a fibrose e a fun&#231;&#227;o card&#237;aca durante a rejei&#231;&#227;o cr&#244;nica do enxerto card&#237;aco<sup>27</sup>. No entanto, novos experimentos s&#227;o necess&#225;rios para confirmar o papel espec&#237;fico da IL-6, como sinal a jusante da IL-17 na ICC. Tem sido sugerido tamb&#233;m o papel de outras subst&#226;ncias bioqu&#237;micas, como o fator de diferencia&#231;&#227;o de crescimento -15, IL-1, IL-2 e IL-10 na ICC<sup>7,28,29</sup>. Diversos estudos encontraram n&#237;veis opostos de IL-1 e IL-2; curiosamente, a citocina anti-inflamat&#243;ria IL-10 foi encontrada em n&#237;veis elevados em pacientes com ICC, quando comparada com controles sadios. No entanto, a eleva&#231;&#227;o nos n&#237;veis de citocinas anti-inflamat&#243;rias n&#227;o &#233; adequadamente proporcional ao aumento dos n&#237;veis de citocinas pr&#243;-inflamat&#243;rias, a fim de ser ben&#233;fico para pacientes com ICC<sup>18</sup>.</p>
    <p>&#201; prov&#225;vel que a VD seja subjacente &#224; patog&#234;nese da ICC em v&#225;rios n&#237;veis (inflama&#231;&#227;o, homeostase do c&#225;lcio, sistema renina-angiotensina-aldosterona)<sup>3</sup>. Nossos achados juntamente com dados anteriores obtidos <italic>in vitro</italic> de que a VD regula a express&#227;o da IL-17 e do TNF &#945; em c&#233;lulas imunes sugerem que a a&#231;&#227;o da VD sobre as c&#233;lulas Th17 representa pelo menos um dos mecanismos que controlam a inflama&#231;&#227;o na DCV. A VD pode diminuir diretamente a produ&#231;&#227;o da IL-17, por sua principal fonte, as c&#233;lulas Th17<sup>30</sup> e prejudicam a sua diferencia&#231;&#227;o<sup>31,32</sup>. De forma importante, a IL-17 &#233; um indutor de IL-6 e TNF citocina pr&#243;-inflamat&#243;ria, especificamente no cora&#231;&#227;o<sup>10</sup>. Por outro lado, a pr&#243;pria VD diminui os n&#237;veis de citocina IL-6 e TNF &#945; citocina<sup>13</sup>, que s&#227;o importantes para a diferencia&#231;&#227;o de Th17<sup>30</sup>. Isso sugere que a VD poderia modular a inflama&#231;&#227;o inicial que conduz &#224; diferencia&#231;&#227;o de Th17, que por sua vez suporta mais inflama&#231;&#227;o e dano tecidual. Portanto, esses achados sugerem a import&#226;ncia do subconjunto de c&#233;lulas Th17 na DCV e a IL-17 como alvo supostos para futuras op&#231;&#245;es terap&#234;uticas.</p>
    <p>Como os pacientes que sofrem de hipertens&#227;o arterial t&#234;m significativamente estados mais baixos de VD e n&#237;veis s&#233;ricos aumentados de IL-17 e de TNF &#945;, &#233; poss&#237;vel que os n&#237;veis de VD ao longo do per&#237;odo de vida, poderiam arquitetar a inflama&#231;&#227;o cr&#244;nica e hipertens&#227;o, e consequentemente conduzir &#224; ICC. Dois estudos prospectivos apoiaram essa possibilidade conforme revisado por Vaidya e cols.<sup>18</sup>: O primeiro acompanhou, por 4 anos, 1.811 participantes n&#227;o hipertensos e demonstrou que pacientes com baixos n&#237;veis de com 25-hidroxi VD3 t&#234;m maior risco relativo de incid&#234;ncia de hipertens&#227;o arterial, se comparados com aqueles cujos n&#237;veis eram elevados, o segundo estudo de caso-controle incluso dentro de um estudo de coortes do Estudo de Sa&#250;de II de Nurses, mostrou resultados semelhantes<sup>18</sup>. At&#233; agora, diversos ensaios cl&#237;nicos randomizados relataram altera&#231;&#227;o na press&#227;o arterial ap&#243;s a suplementa&#231;&#227;o com VD, no entanto, somente em 2 ensaios de acompanhamento foi banido o uso de antihipertensivos. Scragg et al. demonstraram que indiv&#237;duos que receberam uma &#250;nica dose de 100.000 IU de colecalciferol n&#227;o apresentaram qualquer diferen&#231;a detect&#225;vel da press&#227;o sangu&#237;nea quando comparada com o grupo placebo ap&#243;s 5 semanas. Em outro ensaio, mulheres receberam 800 UI/dia de colecalciferol ou placebo durante 8 semanas. O grupo que recebeu <italic>verum</italic> apresentou uma redu&#231;&#227;o significativa da press&#227;o arterial sist&#243;lica em compara&#231;&#227;o com o placebo. Devido a diversos achados opostos sobre a suplementa&#231;&#227;o de VD e DCV, se est&#225; realizando atualmente um promissor ensaio randomizado de vitamina D e &#244;mega-3 Trial (VITAL) envolvendo 20.000 indiv&#237;duos. Um objetivo prim&#225;rio deste ensaio &#233; determinar se altas doses de suplementa&#231;&#227;o de vitamina D de longa dura&#231;&#227;o (5 anos) pode prevenir DCV e c&#226;ncer<sup>18</sup>.</p>
    <p>Uma vez que exclu&#237;mos outra doen&#231;a que poderia precipitar n&#237;veis diminu&#237;dos de VD, nossas observa&#231;&#245;es sugerem que o sedent&#225;rio estilo de vida moderno levou ao fato de que mesmo nas regi&#245;es com muitos dias ensolarados, a defici&#234;ncia de VD representa uma quest&#227;o preocupante. Como pacientes portadores de hipertens&#227;o arterial t&#234;m significativamente menor estado de VD e n&#237;veis s&#233;ricos aumentados de IL-17 e de TNF &#945;, &#233; poss&#237;vel que a VD suporte o desenvolvimento de DCV atrav&#233;s da promo&#231;&#227;o da hipertens&#227;o arterial e sua inflama&#231;&#227;o subjacente.</p>
    <p>
      <bold>Agradecimentos</bold>
    </p>
    <p>Este trabalho foi financiado em parte pelo Minist&#233;rio da Ci&#234;ncia e Tecnologia, Rep&#250;blica da S&#233;rvia (III41018 e TP31060). Os financiadores n&#227;o tiveram qualquer papel no desenho do estudo, na coleta de dados, na an&#225;lise, ou na decis&#227;o de publicar ou elaborar este artigo.</p>
    <p>Agradecemos a Radica Pavlovic e Slavoljub Zivanovic pelo excelente suporte t&#233;cnico.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo foi parcialmente financiado pelo Minist&#233;rio da Ci&#234;ncia e Tecnologia, Rep&#250;blica da S&#233;rvia (III41018 e TP31060).</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o. </p>
    <p>
      <fn id="endb" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold>Correspond&#234;ncia: </bold>
        </label>
        <p> Milena Milovanovic </p>
        <p> Institute of pharmacology and toxicology, Faculty of medicine, University of Nis, Bul </p>
        <p> dr Zorana Djindjica 81 </p>
        <p> 18000 Nis, S&#233;rvia </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="milena.milovanovic@medfak.ni.ac.rs">milena.milovanovic@medfak.ni.ac.rs</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 25/05/11; revisado recebido em 25/05/11; aceito em 01/12/11. </p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Reddy Vanga S, Good M, Howard PA, Vacek JL. Role of vitamin D in cardiovascular health. Am J Cardiol. 2010;106(6):798-805.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Role of vitamin D in cardiovascular health</article-title>
          <source>Am J Cardiol</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>798</fpage>
          <lpage>805</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>106</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Reddy Vanga</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Good</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Howard</surname>
              <given-names>PA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Vacek</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Grandi NC, Breitling LP, Brenner H. Vitamin D and cardiovascular disease: systematic review and meta-analysis of prospective studies. Prev Med. 2010;51(3-4):228-33.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Vitamin D and cardiovascular disease: systematic review and meta-analysis of prospective studies</article-title>
          <source>Prev Med</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>228</fpage>
          <lpage>33</lpage>
          <issue>3-4</issue>
          <volume>51</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Grandi</surname>
              <given-names>NC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Breitling</surname>
              <given-names>LP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Brenner</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Zittermann A, Schleithoff SS, Koerfer R. Vitamin D insufficiency in congestive heart failure: why and what to do about it? Heart Fail Rev. 2006;11(1):25-33.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Vitamin D insufficiency in congestive heart failure: why and what to do about it?</article-title>
          <source>Heart Fail Rev</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>25</fpage>
          <lpage>33</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>11</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Zittermann</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schleithoff</surname>
              <given-names>SS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Koerfer</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Young JB. The global epidemiology of heart failure. Med Clin North Am. 2004;88(5):1135-43, ix.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The global epidemiology of heart failure</article-title>
          <source>Med Clin North Am</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>1135</fpage>
          <lpage>43</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>88</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Young</surname>
              <given-names>JB</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Mora C, Myers RA, Coll M, Libralato S, Pitcher TJ, Sumaila RU, et al. Management effectiveness of the world's marine fisheries. PLoS Biol. 2009;7(6):e1000131.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Management effectiveness of the world's marine fisheries</article-title>
          <source>PLoS Biol</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>e1000131</fpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>7</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mora</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Myers</surname>
              <given-names>RA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Coll</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Libralato</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pitcher</surname>
              <given-names>TJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sumaila</surname>
              <given-names>RU</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. von Haehling S, Jankowska EA, Anker SD. Tumour necrosis factor-alpha and the failing heart--pathophysiology and therapeutic implications. Basic Res Cardiol. 2004;99(1):18-28.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Tumour necrosis factor-alpha and the failing heart: pathophysiology and therapeutic implications</article-title>
          <source>Basic Res Cardiol</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>18</fpage>
          <lpage>28</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>99</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>von Haehling</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jankowska</surname>
              <given-names>EA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Anker</surname>
              <given-names>SD</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Bozkurt B. Activation of cytokines as a mechanism of disease progression in heart failure. Ann Rheum Dis. 2000;59(Suppl 1):i90-3.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Activation of cytokines as a mechanism of disease progression in heart failure</article-title>
          <source>Ann Rheum Dis</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>i90</fpage>
          <lpage>3</lpage>
          <volume>59</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bozkurt</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Jafarzadeh A, Esmaeeli-Nadimi A, Nough H, Nemati M, Rezayati MT. Serum levels of interleukin (IL)-13, IL-17 and IL-18 in patients with ischemic heart disease. Anadolu Kardiyol Derg. 2009;9(2):75-83.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Serum levels of interleukin (IL)-13, IL-17 and IL-18 in patients with ischemic heart disease</article-title>
          <source>Anadolu Kardiyol Derg</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>75</fpage>
          <lpage>83</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>9</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Jafarzadeh</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Esmaeeli-Nadimi</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nough</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nemati</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rezayati</surname>
              <given-names>MT</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Sonderegger I, Rohn TA, Kurrer MO, Iezzi G, Zou Y, Kastelein RA, et al. Neutralization of IL-17 by active vaccination inhibits IL-23-dependent autoimmune myocarditis. Eur J Immunol. 2006;36(11):2849-56.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Neutralization of IL-17 by active vaccination inhibits IL-23-dependent autoimmune myocarditis</article-title>
          <source>Eur J Immunol</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>2849</fpage>
          <lpage>56</lpage>
          <issue>11</issue>
          <volume>36</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sonderegger</surname>
              <given-names>I</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rohn</surname>
              <given-names>TA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kurrer</surname>
              <given-names>MO</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Iezzi</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zou</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kastelein</surname>
              <given-names>RA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <mixed-citation>10. Baldeviano GC, Barin JG, Talor MV, Srinivasan S, Bedja D, Zheng D, et al. Interleukin-17A is dispensable for myocarditis but essential for the progression to dilated cardiomyopathy. Circ Res. 2010;106(10):1646-55.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Interleukin-17A is dispensable for myocarditis but essential for the progression to dilated cardiomyopathy</article-title>
          <source>Circ Res</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>1646</fpage>
          <lpage>55</lpage>
          <issue>10</issue>
          <volume>106</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Baldeviano</surname>
              <given-names>GC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Barin</surname>
              <given-names>JG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Talor</surname>
              <given-names>MV</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Srinivasan</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bedja</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zheng</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B11">
        <mixed-citation>11. Beklen A, Ainola M, Hukkanen M, Gurgan C, Sorsa T, Konttinen YT. MMPs, IL-1, and TNF are regulated by IL-17 in periodontitis. J Dent Res. 2007;86(4):347-51.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>MMPs, IL-1, and TNF are regulated by IL-17 in periodontitis</article-title>
          <source>J Dent Res</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>347</fpage>
          <lpage>51</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>86</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Beklen</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ainola</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hukkanen</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gurgan</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sorsa</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Konttinen</surname>
              <given-names>YT</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B12">
        <mixed-citation>12. Csiszar A, Ungvari Z. Synergistic effects of vascular IL-17 and TNFalpha may promote coronary artery disease. Med Hypotheses. 2004;63(4):696-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Synergistic effects of vascular IL-17 and TNFalpha may promote coronary artery disease</article-title>
          <source>Med Hypotheses</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>696</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>63</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Csiszar</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ungvari</surname>
              <given-names>Z</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B13">
        <mixed-citation>13. Mora JR, Iwata M, von Andrian UH. Vitamin effects on the immune system: vitamins A and D take centre stage. Nat Rev Immunol. 2008;8(9):685-98.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Vitamin effects on the immune system: vitamins A and D take centre stage</article-title>
          <source>Nat Rev Immunol</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>685</fpage>
          <lpage>98</lpage>
          <issue>9</issue>
          <volume>8</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mora</surname>
              <given-names>JR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Iwata</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>von Andrian</surname>
              <given-names>UH</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B14">
        <mixed-citation>14. Tang J, Zhou R, Luger D, Zhu W, Silver PB, Grajewski RS, et al. Calcitriol suppresses antiretinal autoimmunity through inhibitory effects on the Th17 effector response. J Immunol. 2009;182(8):4624-32.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Calcitriol suppresses antiretinal autoimmunity through inhibitory effects on the Th17 effector response</article-title>
          <source>J Immunol</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>4624</fpage>
          <lpage>32</lpage>
          <issue>8</issue>
          <volume>182</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Tang</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zhou</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Luger</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zhu</surname>
              <given-names>W</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Silver</surname>
              <given-names>PB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Grajewski</surname>
              <given-names>RS</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B15">
        <mixed-citation>15. Dickstein K, Cohen-Solal A, Filippatos G, McMurray JJ, Ponikowski P, Poole- Wilson PA, et al. ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure 2008: the Task Force for the Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Heart Failure 2008 of the European Society of Cardiology. Developed in collaboration with the Heart Failure Association of the ESC (HFA) and endorsed by the European Society of Intensive Care Medicine (ESICM). Eur Heart J. 2008;29(19):2388-442.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure 2008: the Task Force for the Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Heart Failure 2008 of the European Society of Cardiology. Developed in collaboration with the Heart Failure Association of the ESC (HFA) and endorsed by the European Society of Intensive Care Medicine (ESICM)</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>2388</fpage>
          <lpage>442</lpage>
          <issue>19</issue>
          <volume>29</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Dickstein</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cohen-Solal</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Filippatos</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>McMurray</surname>
              <given-names>JJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ponikowski</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Poole- Wilson</surname>
              <given-names>PA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B16">
        <mixed-citation>16. Miller J, Gallo RL. Vitamin D and innate immunity. Dermatol Ther. 2010;23(1):13-22.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Vitamin D and innate immunity</article-title>
          <source>Dermatol Ther</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>13</fpage>
          <lpage>22</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>23</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Miller</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gallo</surname>
              <given-names>RL</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B17">
        <mixed-citation>17. Lehmann B, Meurer M. Vitamin D metabolism. Dermatol Ther. 2010;23(1):2-12.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Vitamin D metabolism</article-title>
          <source>Dermatol Ther</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>2</fpage>
          <lpage>12</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>23</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lehmann</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Meurer</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B18">
        <mixed-citation>18. Vaidya A, Forman JP. Vitamin D and hypertension: current evidence and future directions. Hypertension. 2010;56(5):774-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Vitamin D and hypertension: current evidence and future directions</article-title>
          <source>Hypertension</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>774</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>56</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Vaidya</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Forman</surname>
              <given-names>JP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B19">
        <mixed-citation>19. Ameri P, Ronco D, Casu M, Denegri A, Bovio M, Menoni S, et al. High prevalence of vitamin D deficiency and its association with left ventricular dilation: an echocardiography study in elderly patients with chronic heart failure. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2010;20(9):633-40.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>High prevalence of vitamin D deficiency and its association with left ventricular dilation: an echocardiography study in elderly patients with chronic heart failure</article-title>
          <source>Nutr Metab Cardiovasc Dis</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>633</fpage>
          <lpage>40</lpage>
          <issue>9</issue>
          <volume>20</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ameri</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ronco</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Casu</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Denegri</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bovio</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Menoni</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B20">
        <mixed-citation>20. Laktasic-Zerjavic N, Korsic M, Crncevic-Orlic Z, Kovac Z, Polasek O, Soldo-Juresa D. Vitamin D status, dependence on age, and seasonal variations in the concentration of vitamin D in Croatian postmenopausal women initially screened for osteoporosis. Clin Rheumatol. 2010;29(8):861-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Vitamin D status, dependence on age, and seasonal variations in the concentration of vitamin D in Croatian postmenopausal women initially screened for osteoporosis</article-title>
          <source>Clin Rheumatol</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>861</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <issue>8</issue>
          <volume>29</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Laktasic-Zerjavic</surname>
              <given-names>N</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Korsic</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Crncevic-Orlic</surname>
              <given-names>Z</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kovac</surname>
              <given-names>Z</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Polasek</surname>
              <given-names>O</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Soldo-Juresa</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B21">
        <mixed-citation>21. Papapetrou PD, Triantaphyllopoulou M, Karga H, Zagarelos P, Aloumanis K, Kostakioti E, et al. Vitamin D deficiency in the elderly in Athens, Greece. J Bone Miner Metab. 2007;25(3):198-203.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Vitamin D deficiency in the elderly in Athens, Greece</article-title>
          <source>J Bone Miner Metab</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>198</fpage>
          <lpage>203</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>25</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Papapetrou</surname>
              <given-names>PD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Triantaphyllopoulou</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Karga</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zagarelos</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Aloumanis</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kostakioti</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B22">
        <mixed-citation>22. Anderson JL, May HT, Horne BD, Bair TL, Hall NL, Carlquist JF, et al. Relation of vitamin D deficiency to cardiovascular risk factors, disease status, and incident events in a general healthcare population. Am J Cardiol. 2010;106(7):963-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Relation of vitamin D deficiency to cardiovascular risk factors, disease status, and incident events in a general healthcare population</article-title>
          <source>Am J Cardiol</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>963</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>7</issue>
          <volume>106</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Anderson</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>May</surname>
              <given-names>HT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Horne</surname>
              <given-names>BD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bair</surname>
              <given-names>TL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hall</surname>
              <given-names>NL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Carlquist</surname>
              <given-names>JF</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B23">
        <mixed-citation>23. Perez-Castrillon JL, Vega G, Abad L, Sanz A, Chaves J, Hernandez G, et al. Effects of Atorvastatin on vitamin D levels in patients with acute ischemic heart disease. Am J Cardiol. 2007;99(7):903-5.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Effects of Atorvastatin on vitamin D levels in patients with acute ischemic heart disease</article-title>
          <source>Am J Cardiol</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>903</fpage>
          <lpage>5</lpage>
          <issue>7</issue>
          <volume>99</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Perez-Castrillon</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Vega</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Abad</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sanz</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chaves</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hernandez</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B24">
        <mixed-citation>24. Guryev O, Carvalho RA, Usanov S, Gilep A, Estabrook RW. A pathway for the metabolism of vitamin D3: unique hydroxylated metabolites formed during catalysis with cytochrome P450scc (CYP11A1). Proc Natl Acad Sci U S A. 2003;100(25):14754-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>A pathway for the metabolism of vitamin D3: unique hydroxylated metabolites formed during catalysis with cytochrome P450scc (CYP11A1)</article-title>
          <source>Proc Natl Acad Sci U S A</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>14754</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>25</issue>
          <volume>100</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Guryev</surname>
              <given-names>O</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Carvalho</surname>
              <given-names>RA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Usanov</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gilep</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Estabrook</surname>
              <given-names>RW</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B25">
        <mixed-citation>25. Bryant D, Becker L, Richardson J, Shelton J, Franco F, Peshock R, et al. Cardiac failure in transgenic mice with myocardial expression of tumor necrosis factoralpha. Circulation. 1998;97(14):1375-81.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Cardiac failure in transgenic mice with myocardial expression of tumor necrosis factoralpha</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>1375</fpage>
          <lpage>81</lpage>
          <issue>14</issue>
          <volume>97</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bryant</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Becker</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Richardson</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Shelton</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Franco</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Peshock</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B26">
        <mixed-citation>26. Kubota T, McTiernan CF, Frye CS, Slawson SE, Lemster BH, Koretsky AP, et al. Dilated cardiomyopathy in transgenic mice with cardiac-specific overexpression of tumor necrosis factor-alpha. Circ Res. 1997;81(4):627-35.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Dilated cardiomyopathy in transgenic mice with cardiac-specific overexpression of tumor necrosis factor-alpha</article-title>
          <source>Circ Res</source>
          <date>
            <year>1997</year>
          </date>
          <fpage>627</fpage>
          <lpage>35</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>81</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Kubota</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>McTiernan</surname>
              <given-names>CF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Frye</surname>
              <given-names>CS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Slawson</surname>
              <given-names>SE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lemster</surname>
              <given-names>BH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Koretsky</surname>
              <given-names>AP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B27">
        <mixed-citation>27. Diaz JA, Booth AJ, Lu G, Wood SC, Pinsky DJ, Bishop DK. Critical role for IL-6 in hypertrophy and fibrosis in chronic cardiac allograft rejection. Am J Transplant. 2009;9(8):1773-83.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Critical role for IL-6 in hypertrophy and fibrosis in chronic cardiac allograft rejection</article-title>
          <source>Am J Transplant</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>1773</fpage>
          <lpage>83</lpage>
          <issue>8</issue>
          <volume>9</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Diaz</surname>
              <given-names>JA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Booth</surname>
              <given-names>AJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lu</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wood</surname>
              <given-names>SC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pinsky</surname>
              <given-names>DJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bishop</surname>
              <given-names>DK</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B28">
        <mixed-citation>28. Dinh W, Futh R, Lankisch M, Hess G, Zdunek D, Scheffold T, et al. Growthdifferentiation factor-15: a novel biomarker in patients with diastolic dysfunction? Arq Bras Cardiol. 2011;97(1):65-75.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Growthdifferentiation factor-15: a novel biomarker in patients with diastolic dysfunction?</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2011</year>
          </date>
          <fpage>65</fpage>
          <lpage>75</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>97</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Dinh</surname>
              <given-names>W</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Futh</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lankisch</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hess</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zdunek</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Scheffold</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B29">
        <mixed-citation>29. Batista ML Jr, Lopes RD, Seelaender MC, Lopes AC. Anti-inflammatory effect of physical training in heart failure: role of TNF-alpha and IL-10. Arq Bras Cardiol. 2009;93(6):643-51, 692-700.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Anti-inflammatory effect of physical training in heart failure: role of TNF-alpha and IL-10</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>643</fpage>
          <lpage>51</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>93</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Batista</surname>
              <given-names>ML Jr</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lopes</surname>
              <given-names>RD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Seelaender</surname>
              <given-names>MC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lopes</surname>
              <given-names>AC</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B30">
        <mixed-citation>30. Louten J, Boniface K, de Waal Malefyt R. Development and function of TH17 cells in health and disease. J Allergy Clin Immunol. 2009;123(5):1004-11.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Development and function of TH17 cells in health and disease</article-title>
          <source>J Allergy Clin Immunol</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>1004</fpage>
          <lpage>11</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>123</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Louten</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Boniface</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>de Waal Malefyt</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B31">
        <mixed-citation>31. Ikeda U, Wakita D, Ohkuri T, Chamoto K, Kitamura H, Iwakura Y, et al. 1alpha,25- Dihydroxyvitamin D3 and all-trans retinoic acid synergistically inhibit the differentiation and expansion of Th17 cells. Immunol Lett. 2010;134(1):7-16.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>1alpha,25- Dihydroxyvitamin D3 and all-trans retinoic acid synergistically inhibit the differentiation and expansion of Th17 cells</article-title>
          <source>Immunol Lett</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>7</fpage>
          <lpage>16</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>134</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ikeda</surname>
              <given-names>U</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wakita</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ohkuri</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chamoto</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kitamura</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Iwakura</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B32">
        <mixed-citation>32. Daniel C, Sartory NA, Zahn N, Radeke HH, Stein JM. Immune modulatory treatment of trinitrobenzene sulfonic acid colitis with calcitriol is associated with a change of a T helper (Th) 1/Th17 to a Th2 and regulatory T cell profile. J Pharmacol Exp Ther. 2008;324(1):23-33.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Immune modulatory treatment of trinitrobenzene sulfonic acid colitis with calcitriol is associated with a change of a T helper (Th) 1/Th17 to a Th2 and regulatory T cell profile</article-title>
          <source>J Pharmacol Exp Ther</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>23</fpage>
          <lpage>33</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>324</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Daniel</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sartory</surname>
              <given-names>NA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zahn</surname>
              <given-names>N</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Radeke</surname>
              <given-names>HH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Stein</surname>
              <given-names>JM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Original Articles</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Vitamin d deficiency is associated with increased il-17 and tnf&#945; levels in patients with chronic heart failure</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>BACKGROUND: Recent studies revealed a strong association between vitamin D (VD) status and chronic heart failure (CHF). It is now commonly considered that proinflammatory immune response underlies CHF development. OBJECTIVE: Since VD expresses anti-inflammatory properties, we investigated its impact on cytokines implicated in CHF, such as TNF&#945; and IL-17, in patients suffering from CHF. METHODS: Blood was obtained from forty patients with CHF secondary to hypertension and/or coronary heart disease. VD status, IL-17 and TNF&#945;levels were assessed using 25-hydroxy VD3 EIA and cytokine ELISAs. Clinical assessment and echocardiography was also performed. RESULTS: Elderly patients with CHF in Nis (Southeast Europe, latitude 43&#186;N) exhibited 25-hydroxy VD3 levels below normal. Our data identified that patients with CHF secondary to hypertension have significantly lower 25-hydroxy VD3, increased TNF&#945; and IL-17A levels in comparison to donors with CHF secondary to coronary disease. CONCLUSION: This study reveals that even in regions with a lot of sunny days VD deficiency represents a concerning issue. Data suggest that impaired VD status contributes to high IL-17 and TNF&#945; levels and thereby may support CHF development.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Vitamin D deficiency</kwd>
        <kwd>heart failure</kwd>
        <kwd>interleukin-17</kwd>
        <kwd>hypertension</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <fn id="enda-body2">
          <label>
            <bold>Vitamin d deficiency is associated with increased il-17 and tnf</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>&#945;</bold>
          </p>
          <p>
            <bold> levels in patients with chronic heart failure </bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>
        <bold>Milena Milovanovic<sup>I</sup>; Gordana Pesic<sup>I</sup>; Valentina Nikolic<sup>I</sup>; Tatjana Jevtovic-Stoimenov<sup>II</sup>; Karin Vasic<sup>III</sup>; Zorica Jovic<sup>I</sup>; Marina Deljanin-Ilic<sup>IV</sup>; Srdjan Pesic<sup>I</sup></bold>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Institute of pharmacology and toxicology, Faculty of medicine, University of Nis, S&#233;rvia </p>
      <p><sup>II</sup>Institute of biochemistry, Faculty of medicine, University of Nis, S&#233;rvia </p>
      <p><sup>III</sup>Children's Hospital, Clinical Centre Nis, S&#233;rvia </p>
      <p><sup>IV</sup>Institute of Cardiology "Niska Banja", Nis, S&#233;rvia </p>
      <p>Mailing Address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT</bold>
      </p>
      <p><bold>BACKGROUND: </bold> Recent studies revealed a strong association between vitamin D (VD) status and chronic heart failure (CHF). It is now commonly considered that proinflammatory immune response underlies CHF development. </p>
      <p><bold>OBJECTIVE: </bold> Since VD expresses anti-inflammatory properties, we investigated its impact on cytokines implicated in CHF, such as TNF&#945; and IL-17, in patients suffering from CHF. </p>
      <p><bold>METHODS: </bold> Blood was obtained from forty patients with CHF secondary to hypertension and/or coronary heart disease. VD status, IL-17 and TNF&#945;levels were assessed using 25-hydroxy VD3 EIA and cytokine ELISAs. Clinical assessment and echocardiography was also performed. </p>
      <p><bold>RESULTS: </bold> Elderly patients with CHF in Nis (Southeast Europe, latitude 43&#186;N) exhibited 25-hydroxy VD3 levels below normal. Our data identified that patients with CHF secondary to hypertension have significantly lower 25-hydroxy VD3, increased TNF&#945; and IL-17A levels in comparison to donors with CHF secondary to coronary disease. </p>
      <p><bold>CONCLUSION: </bold> This study reveals that even in regions with a lot of sunny days VD deficiency represents a concerning issue. Data suggest that impaired VD status contributes to high IL-17 and TNF&#945; levels and thereby may support CHF development. </p>
      <p><bold>Keywords: </bold> Vitamin D deficiency; heart failure; interleukin-17; hypertension.</p>
      <p>
        <bold>Introduction </bold>
      </p>
      <p>Recent studies revealed a strong association between vitamin D (VD) status and cardiovascular diseases (CVD)<sup>1-3</sup>. Over the last years, the incidence of VD deficiency and chronic heart failure (CHF) substantially increased worldwide<sup>4</sup>. In general, CHF represents the end stage of hypertensive, coronary and valvular CVD<sup>3</sup>. It is nowadays commonly considered that the proinflammatory immune response underlies its development<sup>4,5</sup>. Several protective mechanisms of calcitriol (1,25-dihydroxy VD3; biologically active VD form) for the development of CHF have been suggested: the regulation of inflammation, the effect on myocardial cell hypertrophy and proliferation, and the regulation of the RAAS-system<sup>3</sup>. </p>
      <p>Calcitriol is a well known regulator of calcium homeostasis and has an important role in inflammation<sup>5</sup>. This is of importance as certain proinflammatory cytokines are high in patients suffering from CHF<sup>5-7</sup>. The role of tumor necrosis factor &#945; (TNF&#945;) in CVD has been well described<sup>6</sup>. TNF&#945; closely relates to left ventricular dysfunction, remodeling, cardiac myocyte apoptosis, attenuation of &#946; adrenergic responsiveness, and activation of inducible nitric oxide synthase<sup>7</sup>. On the other hand, increasing evidence is emphasizing the impact of novel cytokine interleukin-17A (IL-17) in the pathogenesis of CHF<sup>8,9</sup>. The neutralization of IL-17 reduces myocarditis severity<sup>9</sup> and has an essential role in the development of dilated cardiomyopathy<sup>10</sup>. Th17 cells infiltrate the inflamed heart and are responsible for heart-specific up-regulation of IL-6, TNF&#945;, IL-1&#946;, which can promote fibrosis, either directly or indirectly, by inducting matrix metal proteases 1, 2, 3 and 9<sup>10,11</sup>. Moreover, TNF&#945; and IL-17 act synergistically to create a proinflammatory environment<sup>12</sup>. Importantly, calcitriol can directly regulate the expression TNF&#945;, IL-6, IL-17, IL-10<sup>13,14</sup> and the differentiation of proinflammatory Th17 cell, the main source of IL-17<sup>13</sup>. </p>
      <p>Although IL-17 and TNF&#945; and cytokines have been brought in connection for the development and course of CVD, to the best of our knowledge, the relationship of IL-17 to VD levels in CHF has not been considered so far. For that reason, we investigated the VD status and its impact on IL-17 and TNF&#945; status in these patients<sup>14</sup>. </p>
      <p>
        <bold>Methods </bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Study population </bold>
      </p>
      <p>Forty patients suffering from CHF secondary to arterial hypertension and/or coronary heart disease (according to the European Society of Cardiology guidelines<sup>15</sup> admitted to the Institute of Cardiology "Niska Banja" in Nis (Serbia, Southeast Europe, geographic latitude 43&#186;N and longitude 22&#186;E) were taken into consideration. The characteristics of donors are defined in <xref ref-type="table" rid="tab1-body2">Table 1</xref>. Systolic blood pressure higher than 140 mmHg, diastolic blood pressure higher than 90 mmHg, or use of antihypertensive therapy was considered as hypertension. Coronary heart disease included history of myocardial infarction, coronary insufficiency or angina. The conditions known to influence the VD status were considered as exclusion criteria: previous gastrectomy, intestinal malabsorption, history of chronic liver disease, significant increase of liver enzymes, or biochemical evidence of hepatic dysfunction, current use of antiepileptic drugs or supplements containing vitamin D. The study was approved by the ethics committee of the Institute of cardiology and rehabilitation "Niska banja," conducted according to the Declaration of Helsinki Principles and all patients gave written informed consent. </p>
      <table-wrap id="tab1-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gt01-en.jpg"/></table-wrap>
      <p>
        <bold>Biochemical and clinical assessment </bold>
      </p>
      <p>Peripheral blood samples were collected in the morning after an overnight fast and immediately processed. Lipid status was determined by routine diagnostic laboratory. NYHA class was determined by the same investigator by observing each patient at rest, dressing, walking and climbing the stairs. NYHA scores range from 1 (no limitations of physical activity) to 4 (unable to carry on any physical activity)<sup>15</sup>. </p>
      <p>
        <bold>IL-17 and TNF</bold>
        <bold>&#945;</bold>
        <bold>ELISA </bold>
      </p>
      <p>Serum levels of IL-17 and TNF&#945; were measured by enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA) kits, respectively, following the manufacturer's instructions (both from Biolegend, Fell, Germany). Minimal detectable concentrations were 8 pg/ ml for TNF&#945; and 2 pg/ml for IL-17. All samples were measured in duplicates. </p>
      <p>
        <bold>25-hydroxy vitamin D3 EIA </bold>
      </p>
      <p>Serum levels of 25-hydroxy vitamin D3 were measured by the Enzymeimmunoassay (EIA) kit, according to the manufacturer's instructions (Immunodiagnostic Systems, Frankfurt am Main, Germany). The detection limit of each kit is 5 nmol/ml. All samples were measured in duplicates. The values are at this time interpreted as follows: &lt;20 ng/ ml (&lt;50 nmol/l) is deficient; 21-29 ng/ml (51-74 nmol/l) is insufficient; and &gt;30 (&gt;75 nmol/l) is sufficient<sup>16,17</sup>. </p>
      <p>
        <bold>Echocardiography </bold>
      </p>
      <p>Transthoracic echocardiography was always performed in each patient. The following linear parameters were measured by means of a Vivid 3 (Healthcare, Chalfont St. Giles, United Kingdom) echo machine: end-diastolic (EDD) and end-systolic (ESD) diameters, left atrial diameter (LAD). </p>
      <p>
        <bold>Statistical analysis </bold>
      </p>
      <p>Categorical variables are presented as percentages, quantitative ones as means +/-SEM. The two-tailed Mann-Whitney test was used to compare results between groups. Statistical significance was set at p &lt; 0.05. Statistical calculations were performed using GraphPad Prism (La Jolla, CA, USA). </p>
      <p>
        <bold>Results </bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Patients with chronic heart failure suffer from vitamin D deficiency or insufficiency </bold>
      </p>
      <p>Since decreased levels of 25-hydroxy VD3 have been found in patients suffering from chronic heart failure (CHF) in Nothern and Central European regions<sup>1,2</sup>, we tested whether patients with CHF in Nis (Serbia, Southeast Europe, 43&#186;N, 22&#186;E) may present decreased levels of 25-hydroxy VD3. Patients with CHF are characterized in <xref ref-type="table" rid="tab1-body2">Table 1</xref>. Patients suffering from CHF displayed levels of 25-hydroxy VD3 lower than 75 nmol/ml (<xref ref-type="fig" rid="en_aop01512fig01m-body2">Fig 1</xref>), which is considered under normal range<sup>16</sup>. Since hypertension is one of the major factors responsible for the development and progression of CHF<sup>3</sup>, which has been recently associated with VD deficiency<sup>18</sup>. Therefore, we closely examined patients suffering from CHF secondary to hypertension regarding their inflammatory response. Our results demonstrate that CHF patients with hypertension are VD deficient (33.35+/-1.57) compared to those with coronary disease, which are mostly VD insufficient (50.95+/-4.48) (<xref ref-type="fig" rid="en_aop01512fig01m-body2">Fig. 1</xref>). </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_aop01512fig01m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Patients with CHF have high levels of TNF</bold>
        <bold>&#945;</bold>
        <bold> and IL-17</bold>
      </p>
      <p> Next, we investigated the levels of IL-17 and TNF&#945; and their relationship with 25-hydroxy VD3. The levels of both proinflammatory cytokines, TNF&#945; (55.21+/-2.71) and IL- 17 (47.22+/-4.40) were high in CHF patients secondary to hypertension compared to donors with CHF secondary to coronary disease (49.33+/-4.46 and 34.91+/-3.22, respectively) (<xref ref-type="fig" rid="en_aop01512fig02m-body2">Fig. 2</xref>) and the differences reached statistical significance. These data suggested that VD may be the factor regulating TNF&#945; and IL-17 underlying the development of hypertension and thereby CHF.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_aop01512fig02m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gf02-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>VD deficient CHF patients have worse echocardiographic findings and present higher NYHA score</bold>
      </p>
      <p> VD deficiency, as well as TNF&#945; and IL-17 increase has been related to left ventricular dilatation<sup>6,10,19</sup>. Therefore, we compared the echocardiographic findings in VD deficient and insufficient CHF patients.</p>
      <p> VD deficient CHF patients had higher values of EDD, ESD, LAD, and lower EF. However, though differences have not reached statistical significance, probably due to the small sample size (<xref ref-type="table" rid="en_aop01512tab02m-body2">Table 2</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_aop01512tab02m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gt02-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p> Our patients had NYHA scores from 1 (no limitations of physical activity) to 3 (marked limitations of physical activity). The percentages of individuals with NYHA class 1, 2 or 3 were 7.5% (3/40), 42.5% (17/40), and 50% (20/40), respectively. VD deficient CHF patients have higher NYHA score than VD insufficient patients. (<xref ref-type="fig" rid="en_aop01512fig03m-body2">Fig. 3</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_aop01512fig03m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gf03-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p> This study shows that elderly patients suffering from CHF in the Nis (Serbia, Southeast Europe) have 25-hydroxy VD3 levels below the normal range. We also found that patients suffering from CHF secondary to hypertension show significantly lower 25-hydroxy VD3, increased TNF&#945; and IL-17A levels, compared to donors with CHF secondary to coronary heart disease. This suggests that VD supports the development and progression of CVD by promoting hypertension and underlying inflammation. Moreover, VD deficient patients had higher NYHA score and echocardiographic findings compared to VD insufficient patients.</p>
      <p> Severely reduced 25-hydroxy VD3 levels in the elderly population found in this study indicated that even regions with a lot of sunny days throughout the year, such as those laying in Southeast Europe, have not been spared by the "epidemic" of VD deficiency. The annual solar radiation according to the Republic hydrometeorogical service of Serbia is between 1500-2200 h annually, which is a higher rate than in most European countries. A similar finding has been observed in the elderly population in Croatia and Greece, also located in Southeast Europe<sup>20,21</sup>. As hypertension represents a major factor responsible for the development of CHF<sup>3</sup>, we investigated patients with CHF secondary to hypertension in more detail. Data revealed that patients suffering from hypertension have significantly lower VD status, which is in line with previous findings by Anderson et al. demonstrating that VD deficiency highly correlates with hypertension prevalence<sup>22</sup>. Interestingly, these CHF patients had drastically increased serum IL-17 and TNF&#945;. We could also observe that patients on antilipemic statin therapy presented statistically higher levels of 25-hydroxy VD3. However, these levels remained insufficient (data not shown). This finding supports several previous reports which suggested that statins may increase the synthesis of calcitriol by inducing enzyme 7-dechydrocholesterol<sup>23,24</sup>. </p>
      <p>The role of TNF&#945; in CVD has been quite established<sup>6</sup>. Mice over expressing TNF&#945; or treated with TNF&#945; develop hypertension, left ventricular dysfunction and remodeling, and die of CHF<sup>25,26</sup>. Indeed, our observation that patients with CHF secondary to hypertension have higher TNF&#945; levels supports these findings. Novel proinflammatory cytokine IL17 has recently become implicated in CHF<sup>10</sup>. Animal models demonstrated that IL-17 is essential for the development of dilated cardiomyopathy, probably by stimulating fibrosis through direct and/or indirect induction of MMP1/2/3/9<sup>10,11</sup>. IL-17 is also required for the sustained expression of IL-6 during myocarditis<sup>27</sup>. High cardiac IL-6 was associated with the development of dilated cardiomyopahty, probably by promoting myocardial fibrosis. This is supported by the fact that the neutralization of IL-6 ameliorates fibrosis and improves heart function during chronic cardiac allograft rejection<sup>27</sup>. However, further experiments are needed to confirm the specific role of IL-6 as a downstream signal of IL-17 in CHF. The role of other biochemicals has been suggested as well, such as growth differentiation factor-15, IL-1, IL-2, and IL-10 in CHF<sup>7,28,29</sup>. Several studies found opposing levels of IL-1 and IL-2, Interestingly, the antiinflammatory cytokine is IL-10 found to be high in CHF patients compared to healthy controls. However, the increase in anti-inflammatory cytokine levels is not adequately proportional to the increase in proinflammatory cytokine levels in order to be beneficial for CHF patients<sup>18</sup>. </p>
      <p>It is likely that VD underlies the pathogenesis of CHF on multiple levels (inflammation, calcium homeostasis, renninangiotensin-aldosterone-system)<sup>3</sup>. Our findings, together with previous in vitro-gained data that VD regulates the expression of IL-17 and TNF&#945; in immune cells, suggest that VD action on Th17 cells represents at least one of the mechanisms controlling inflammation in CVD. VD can directly decrease IL-17 production, by its main source, the Th17 cells<sup>30</sup><underline>,</underline> and impair their differentiation<sup>31,32</sup>. Importantly, IL-17 is an inducer of proinflammatory cytokine IL-6 and TNF&#945; specifically in the heart<sup>10</sup>. On the other hand, VD can itself decrease the IL-6 and TNF&#945; cytokine levels<sup>13</sup>, which are important for Th17 differentiation<sup>30</sup>. This suggests that VD may modulate initial inflammation that can lead to Th17 differentiation, which in turn supports further inflammation and tissue damage. Therefore, these findings suggest the importance of Th17 cell subset in CVD and suggest IL-17 as a putative target for future therapeutic options.</p>
      <p>Since patients suffering from hypertension have significantly lower VD status and increased IL-17 and TNF&#945; serum levels, it could be possible that VD levels throughout a longer life period may orchestrate chronic inflammation and thereby hypertension driving CHF. Two prospective studies supported this possibility as reviewed by Vaidya et al<sup>18</sup>: The first study followed 1,811 non-hypertensive participants for 4 years and showed that donors with 25-hydroxy low 25-hydroxy VD3 levels have higher relative risk for incident hypertension compared with those whose levels were high; the second nested case-control study within the Nurses' Health Study II cohort study showed similar results<sup>18</sup>. So far, several randomized trials have reported change in blood pressure after VD supplementation. However, only in 2 of the following trials the use of antihypertensive medications was not allowed. Scragg et al. showed that individuals who received a single dose of 100 000 IU cholecalciferol had no detectable blood pressure difference compared with the placebo group after 5 weeks. In another trial, women received 800 IU/day of cholecalciferol or placebo for 8 weeks. The group receiving verum had a significant decrease in systolic blood pressure compared with placebo. Due to the several opposing findings regarding VD supplementation and CVD, a very promising study randomized VITamin D and omegA-3 triaL (VITAL) enrolling 20,000 individuals is underway. One primary goal of this trial is to determine whether high-dose vitamin D supplementation over a long period (5 years) can prevent CVD and cancer<sup>18</sup>. </p>
      <p>Since we excluded other diseases that could precipitate lower VD levels, our observations suggest that the modern sedentary lifestyle has lead to the conclusion that even in the regions with a lot of sunny days, VD deficiency represents a concerning issue. As patients suffering from hypertension have significantly lower VD status and increased IL-17 and TNF&#945; serum levels, it is possible that VD may support the development of CVD by promoting hypertension and its underlying inflammation. </p>
      <p>
        <bold>Acknowledgement </bold>
      </p>
      <p>This work was partially supported by the Ministry of Science and Technology, Republic of Serbia (III41018 and TP31060). The funders had no role in study design, data collection, analysis, the decision to publish or preparation of the manuscript. </p>
      <p>We thank Radica Pavlovic and Slavoljub Zivanovic for excellent technical support. </p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest </bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported. </p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding </bold>
      </p>
      <p>This study was partially funded by Ministry of Science and Technology, Republic of Serbia (III41018 and TP31060). </p>
      <p>
        <bold>Study Association </bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program. </p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">La deficiencia de vitamina D est&#225; asociada a niveles aumentados de IL-17 y Tnf&#945; en pacientes con insuficiencia card&#237;aca cr&#243;nica</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>FUNDAMENTO: Estudios recientes revelaron una fuerte asociaci&#243;n entre el estado de la vitamina D (VD) y la insuficiencia card&#237;aca cr&#243;nica (ICC). Hoy, es normalmente aceptado que la respuesta inmune pro-inflamatoria es subyacente al desarrollo de ICC. OBJETIVO: Una vez que la VD posee propiedades antiinflamatorias, investigamos su impacto sobre las citocinas envueltas en la ICC, como TNF&#945; y IL-17, en pacientes portadores de ICC. M&#201;TODOS: Fue extra&#237;da sangre de cuarenta pacientes con ICC secundaria a la hipertensi&#243;n arterial y/o enfermedad coronaria. Los niveles de VD status, IL-17 y TNF&#945; fueron evaluados a trav&#233;s de 25-hidroxi VD3 EIA y ELISA de citocinas. Tambi&#233;n fueron realizadas evaluaci&#243;n cl&#237;nica y ecocardiograma. RESULTADOS: Pacientes a&#241;osos con ICC en Nis (Sudeste de Europa, latitud 43&#186;N) presentaron niveles de 25-hidroxi VD3 debajo de lo normal. Nuestros datos demostraron que pacientes con ICC secundaria a la hipertensi&#243;n arterial tienen niveles significativamente menores de 25-hidroxi VD3, y mayores de TNF&#945; y IL-17A, si son comparados con los niveles de pacientes con ICC secundaria a la enfermedad coronaria. CONCLUSIONES: Es demostrado aqu&#237; que, aun en regiones con muchos d&#237;as de sol la deficiencia de VD es motivo de preocupaci&#243;n. Los datos sugieren que el d&#233;ficit de VD contribuye para los elevados niveles de IL-17 y TNF&#945; y, as&#237;, al desarrollo de ICC.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Deficiencia de vitamina D</kwd>
        <kwd>insuficiencia card&#237;aca</kwd>
        <kwd>interleucina-17</kwd>
        <kwd>hipertensi&#243;n</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ART&#205;CULO ORIGINAL</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="inicio-body3">
          <label>
            <bold>La deficiencia de vitamina D est&#225; asociada a niveles aumentados de IL-17 y Tnf</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>&#945;</bold>
          </p>
          <p>
            <bold> en pacientes con insuficiencia card&#237;aca cr&#243;nica</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>
        <bold>Milena Milovanovic<sup>I</sup>; Gordana Pesic<sup>I</sup>; Valentina Nikolic<sup>I</sup>; Tatjana Jevtovic-Stoimenov<sup>II</sup>; Karin Vasic<sup>III</sup>; Zorica Jovic<sup>I</sup>; Marina Deljanin-Ilic<sup>IV</sup>; Srdjan Pesic<sup>I</sup></bold>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Institute of pharmacology and toxicology, Faculty of medicine, University of Nis</p>
      <p><sup>II</sup>Institute of biochemistry, Faculty of medicine, University of Nis</p>
      <p><sup>III</sup>Children's Hospital, Clinical Centre Nis</p>
      <p><sup>IV</sup>Institute of Cardiology "Niska Banja", Nis, S&#233;rvia </p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p><bold>FUNDAMENTO:</bold> Estudios recientes revelaron una fuerte asociaci&#243;n entre el estado de la vitamina D (VD) y la insuficiencia card&#237;aca cr&#243;nica (ICC). Hoy, es normalmente aceptado que la respuesta inmune pro-inflamatoria es subyacente al desarrollo de ICC.</p>
      <p><bold>OBJETIVO:</bold> Una vez que la VD posee propiedades antiinflamatorias, investigamos su impacto sobre las citocinas envueltas en la ICC, como TNF&#945; y IL-17, en pacientes portadores de ICC.</p>
      <p><bold>M&#201;TODOS:</bold> Fue extra&#237;da sangre de cuarenta pacientes con ICC secundaria a la hipertensi&#243;n arterial y/o enfermedad coronaria. Los niveles de VD status, IL-17 y TNF&#945; fueron evaluados a trav&#233;s de 25-hidroxi VD3 EIA y ELISA de citocinas. Tambi&#233;n fueron realizadas evaluaci&#243;n cl&#237;nica y ecocardiograma.</p>
      <p><bold>RESULTADOS:</bold> Pacientes a&#241;osos con ICC en Nis (Sudeste de Europa, latitud 43&#186;N) presentaron niveles de 25-hidroxi VD3 debajo de lo normal. Nuestros datos demostraron que pacientes con ICC secundaria a la hipertensi&#243;n arterial tienen niveles significativamente menores de 25-hidroxi VD3, y mayores de TNF&#945; y IL-17A, si son comparados con los niveles de pacientes con ICC secundaria a la enfermedad coronaria.</p>
      <p><bold>CONCLUSIONES:</bold> Es demostrado aqu&#237; que, aun en regiones con muchos d&#237;as de sol la deficiencia de VD es motivo de preocupaci&#243;n. Los datos sugieren que el d&#233;ficit de VD contribuye para los elevados niveles de IL-17 y TNF&#945; y, as&#237;, al desarrollo de ICC. </p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> Deficiencia de vitamina D, insuficiencia card&#237;aca, interleucina-17, hipertensi&#243;n.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Estudios recientes revelaron una fuerte asociaci&#243;n entre el estado de vitamina D (VD) y enfermedades cardiovasculares (ECV)<sup>1-3</sup>. En los &#250;ltimos a&#241;os, la incidencia de deficiencia de VC y la insuficiencia card&#237;aca cr&#243;nica (ICC) han aumentado substancialmente en todo el mundo<sup>4</sup>. En general, la ICC representa el nivel final de ECV de naturaleza valvular, coronaria y hipertensiva<sup>3</sup>. Hoy, es normalmente aceptado que la respuesta inmune pro-inflamatoria es subyacente a su desarrollo<sup>4,5</sup>. Han sido sugeridos varios mecanismos de protecci&#243;n del calcitriol (1,25-dihidroxi VD3; forma biol&#243;gicamente activa de la VD) para el desarrollo de la ICC, la regulaci&#243;n de la inflamaci&#243;n, el efecto sobre la hipertrofia de c&#233;lulas mioc&#225;rdicas y proliferaci&#243;n, y la regulaci&#243;n del sistema SRAA<sup>3</sup>. </p>
      <p>El calcitriol es un regulador bien conocido de la homeostasis del calcio y tiene un papel importante en la inflamaci&#243;n<sup>5</sup>. Eso es importante, una vez que ciertas citocinas pro-inflamatorias presentan niveles elevados en pacientes con ICC<sup>5-7</sup>. El papel del factor de necrosis tumoral &#945; (TNF &#945;) en la ECV ha sido bien descrito<sup>6</sup>. El TNF&#945; est&#225; &#237;ntimamente relacionado con la disfunci&#243;n ventricular izquierda, remodelaci&#243;n, apoptosis de los miocitos card&#237;acos, atenuaci&#243;n de la respuesta de los &#946; adren&#233;rgicos, y activaci&#243;n del &#243;xido n&#237;trico sintasa inducible<sup>7</sup>. Por otro lado, cada vez m&#225;s pruebas est&#225;n enfatizando el impacto de la nueva citocina interleucina -17A (IL-17) en la patog&#233;nesis de la ICC<sup>8,9</sup>. La neutralizaci&#243;n de la IL-17 reduce la gravedad de la miocarditis<sup>9</sup> y tiene un papel esencial en el desarrollo de cardiomiopat&#237;a dilatada<sup>10</sup>. C&#233;lulas Th17 se infiltran en el coraz&#243;n inflamado y son responsables por la suprarregulaci&#243;n card&#237;aca espec&#237;fica de IL-6, TNF&#945;, IL-1&#946;, que pueden promover, directa o indirectamente, fibrosis por inducci&#243;n de las metaloproteasas de matriz 1, 2, 3 y 9<sup>10,11</sup>. Adem&#225;s de eso, la TNF&#945; y la IL-17 act&#250;an sin&#233;rgicamente para generar un ambiente pro-inflamatorio<sup>12</sup>. Importante, el calcitriol regula directamente la expresi&#243;n de TNF&#945;, IL-6, IL-17, IL-10<sup>13,14</sup> y la diferenciaci&#243;n de las c&#233;lulas Th17 pro-inflamatorias, principal fuente de IL-17<sup>13</sup>.</p>
      <p>A pesar de haber sido demostrada la conexi&#243;n entre IL-17, TNF&#945; y citocinas en el desarrollo y evoluci&#243;n de ECV, la relaci&#243;n de IL-17 con niveles VD en la ICC no ha sido considerada, hasta donde sabemos. Por esa raz&#243;n nosotros investigamos el estado de la VD y su impacto sobre el estado de IL-17 y TNF&#945; en esos pacientes<sup>14</sup>.</p>
      <p>
        <bold>M&#233;todos</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Poblaci&#243;n del estudio</bold>
      </p>
      <p>Cuarenta pacientes portadores de ICC secundaria a la hipertensi&#243;n arterial y/o enfermedad coronaria (de acuerdo con las directrices de la Sociedad Europea de Cardiolog&#237;a<sup>15</sup> fueron admitidos, para estudio, en el Instituto de Cardiolog&#237;a "Niska Banja" en Nis (Servia, Sudeste de Europa, coordenadas geogr&#225;ficas; latitud 43&#186;N y longitud 22&#186;E). Las caracter&#237;sticas de los pacientes est&#225;n en la <xref ref-type="table" rid="tab01-body3">Tabla 1</xref>. Fue considerada hipertensi&#243;n arterial, la presi&#243;n arterial sist&#243;lica superior a 140 mmHg, presi&#243;n arterial diast&#243;lica encima de 90 mmHg, o uso de terapia antihipertensiva. La enfermedad coronaria inclu&#237;a historia de infarto de miocardio, insuficiencia coronaria o angina. De las condiciones que influencian el estado de la VD, fueron considerados como criterios de exclusi&#243;n: gastrectom&#237;a anterior, absorci&#243;n intestinal deficiente, historia de enfermedad hep&#225;tica cr&#243;nica, elevaci&#243;n significativa de las enzimas hep&#225;ticas, o evidencias bioqu&#237;micas de disfunci&#243;n hep&#225;tica, uso actual de drogas antiepil&#233;pticas o suplementos conteniendo vitamina D. El estudio fue aprobado por el comit&#233; de &#233;tica del Instituto de Cardiolog&#237;a y Rehabilitaci&#243;n "Niska Banja", conducido de acuerdo con la Declaraci&#243;n de Helsinki y todos los pacientes firmaron el T&#233;rmino de Consentimiento Libre y Aclarado.</p>
      <table-wrap id="tab01-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gt01-es.jpg"/></table-wrap>
      <p>
        <bold>Evaluaci&#243;n cl&#237;nica y bioqu&#237;mica</bold>
      </p>
      <p>Muestras de sangre perif&#233;rico fueron colectadas de ma&#241;ana, en ayunas, e inmediatamente procesadas. Los niveles lip&#237;dicos fueron determinados por el laboratorio de diagn&#243;stico de rutina. La clase de NYHA fue determinada por el mismo investigador, a trav&#233;s de la observaci&#243;n de cada paciente en reposo, visti&#233;ndose, caminando y subiendo la escalera. Los escores de NYHA var&#237;an de 1 (sin limitaciones para actividad f&#237;sica) a 4 (incapaz de realizar cualquier actividad f&#237;sica)<sup>15</sup>.</p>
      <p>
        <bold>ELISA de IL-17 y TNF</bold>
        <bold>&#945;</bold>
      </p>
      <p>Los niveles s&#233;ricos de IL-17 y TNF&#945; fueron medidos por los kits de ensayo <italic>enzyme-linked immunosorbent</italic> (ELISA), respectivamente, siguiendo las instrucciones del fabricante (ambos de la Biolegend, Fell, Alemania). Las concentraciones m&#237;nimas detectables eran 8 pg/ml para TNF&#945; y 2 pg/ml para IL-17. Todas las muestras fueron medidas por duplicado.</p>
      <p>
        <bold>EIA de 25-hidroxi vitamina D3</bold>
      </p>
      <p>Los niveles s&#233;ricos de 25-hidroxi vitamina D3 fueron medidos con el kit <italic>Enzymeimmunoassay</italic> (EIA), de acuerdo con las instrucciones del fabricante (v, Frankfurt am Main, Alemania). El l&#237;mite de detecci&#243;n del kit es 5 nmol/ml. Todas las muestras fueron medidas por duplicado. En aquel momento, los valores fueron interpretados de la forma siguiente: &lt;20 ng/ml (&lt;50 nmol/l) deficiente; 21-29 ng/ml (51-74 nmol/l) insuficiente; y &gt;30 (&gt;75 nmol/l) suficiente<sup>16,17</sup>.</p>
      <p>
        <bold>Ecocardiograma</bold>
      </p>
      <p>En cada paciente fue realizado ecocardiograma transtor&#225;cico. Los siguientes par&#225;metros lineales fueron medidos con aparato Vivid 3 (Healthcare, Chalfont St. Giles, Reino Unido): di&#225;metros diast&#243;lico final (DDF) y sist&#243;lico final (DSF), y di&#225;metro de atrio izquierdo (DAI).</p>
      <p>
        <bold>An&#225;lisis estad&#237;stico</bold>
      </p>
      <p>Las variables categ&#243;ricas son presentadas como porcentajes, y las cuantitativas como media +/- DEM. Fue utilizado el test bicaudal de Mann-Whitney para comparar los resultados entre los grupos. La significaci&#243;n estad&#237;stica fue establecida en p &lt; 0,05. Los c&#225;lculos estad&#237;sticos fueron realizados utilizando el GraphPad Prism (La Jolla, CA, USA).</p>
      <p>
        <bold>Resultados</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Pacientes portadores de insuficiencia card&#237;aca cr&#243;nica con deficiencia o insuficiencia de vitamina D</bold>
      </p>
      <p>Visto que una disminuci&#243;n de los niveles de 25-hidroxi VD3 fue encontrada en pacientes portadores de insuficiencia card&#237;aca cr&#243;nica (ICC) en las regiones de Europa Central y del Norte<sup>1,2</sup>, testeamos si pacientes con ICC en Nis (Servia, Sudeste de Europa, 43&#186;N, 22&#186;E) podr&#237;an presentar disminuci&#243;n en los niveles de 25-hidroxi VD3. Pacientes con ICC son caracterizados en la <xref ref-type="table" rid="tab01-body3">Tabla 1</xref>. Pacientes portadores de ICC presentaron niveles de 25-hidroxi VD3 inferiores a 75 nmol/ml (<xref ref-type="fig" rid="es_a09fig01-body3">Fig. 1</xref>), lo que es considerado abajo de la franja normal<sup>16</sup>. Una vez que la hipertensi&#243;n arterial es uno de los principales factores responsables para el desarrollo y evoluci&#243;n de la ICC<sup>3</sup>, esta fue recientemente asociada a la deficiencia de la VD<sup>18</sup>. Por lo tanto, examinamos de cerca pacientes portadores de ICC secundaria a la hipertensi&#243;n arterial, en relaci&#243;n a su respuesta inflamatoria. Nuestros resultados demuestran que pacientes con hipertensi&#243;n y ICC tienen deficiencia de VD (33,35+/-1,57) si son comparados con aquellos con enfermedad coronaria, que tienen predominantemente insuficiencia de VD (50,95+/-4,48) (<xref ref-type="fig" rid="es_a09fig01-body3">Fig. 1</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a09fig01-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gf01-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Pacientes con ICC tienen niveles elevados de TNF</bold>
        <bold>&#945;</bold>
        <bold> y IL-17</bold>
      </p>
      <p>A continuaci&#243;n, investigamos los niveles de IL-17 y TNF&#945; y su relaci&#243;n con la 25-hidroxi VD3. Los niveles de ambas citocinas pro-inflamatorias, TNF&#945; (55,21 +/-2,71) y IL-17 (47,22 +/-4,40) eran elevados en pacientes con ICC secundaria a la hipertensi&#243;n arterial, si eran comparados con pacientes con ICC secundaria a la enfermedad coronaria (49,33 +/-4,46 y 34,91 +/-3,22, respectivamente) (<xref ref-type="fig" rid="es_a09fig02-body3">Fig. 2</xref>) y las diferencias alcanzaron significaci&#243;n estad&#237;stica. Estos datos sugieren que la VD puede ser el factor regulador de TNF&#945; y IL-17 subyacentes al desarrollo de la hipertensi&#243;n arterial, y consecuentemente de la ICC.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a09fig02-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gf02-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Pacientes portadores de ICC con deficiencia de VD presentan peores hallazgos ecocardiogr&#225;ficos y mayores escores de NYHA</bold>
      </p>
      <p>La deficiencia de VD, as&#237; como el aumento de TNF&#945; y IL-17 han sido relacionados a la dilataci&#243;n ventricular<sup>6,10,19</sup>. Por lo tanto, comparamos los hallazgos ecocardiogr&#225;ficos en pacientes portadores de ICC con deficiencia e insuficiencia de VD.</p>
      <p>Pacientes portadores de ICC con deficiencia de VD presentaron valores m&#225;s altos, de DDF, DSF, DAI y m&#225;s bajos de FE. Con todo, las diferencias no alcanzaron significaci&#243;n estad&#237;stica, probablemente debido al peque&#241;o tama&#241;o de la muestra (<xref ref-type="table" rid="es_a09tab02-body3">Tabla 2</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a09tab02-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gt02-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>Los escores de NYHA de nuestros pacientes variaron de 1 (sin limitaciones para actividad f&#237;sica) a 3 (importantes limitaciones para actividad f&#237;sica). Las porcentajes de individuos con NYHA clase 1, 2 o 3 fueron de 7,5% (3/40), 42,5% (17/40), y 50% (20/40), respectivamente. Pacientes portadores de ICC con deficiencia de VD tienen mayores escores de NYHA que los pacientes con insuficiencia de VD. (<xref ref-type="fig" rid="es_a09fig03-body3">Fig. 3</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a09fig03-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0259-00019-gf03-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Es mostrado aqu&#237; que pacientes a&#241;osos portadores de ICC en Nis (Servia, Sudeste de Europa) tienen niveles de 25-hidroxi VD3 inferiores a los valores normales. Tambi&#233;n identificamos que pacientes con ICC secundaria a la hipertensi&#243;n arterial tienen niveles significativamente menores de 25-hidroxi VD3, y mayores de TNF&#945; y IL-17A, si son comparados con los niveles de pacientes con ICC secundaria a la enfermedad coronaria. Esto sugiere que la VD da soporte al desarrollo y evoluci&#243;n de ECV a trav&#233;s de la promoci&#243;n de la hipertensi&#243;n arterial y su inflamaci&#243;n subyacente. Adem&#225;s de eso, pacientes con deficiencia de VD presentaron mayores escores de NYHA y hallazgos ecocardiogr&#225;ficos si eran comparados con pacientes con insuficiencia de VD.</p>
      <p>Niveles dr&#225;sticamente reducidos de 25-hidroxi VD3 en la poblaci&#243;n a&#241;osa encontrados en este estudio indicaron que aun las regiones con muchos d&#237;as de sol a lo largo del a&#241;o, como las del Sudeste de Europa, no evitaron la deficiencia "epid&#233;mica" de VD. La radiaci&#243;n solar anual de acuerdo con el servicio hidrometeorol&#243;gico de la Rep&#250;blica de Servia se sit&#250;a entre 1500-2200 h por a&#241;o, m&#225;s que la mayor&#237;a de los pa&#237;ses europeos. Hallazgos semejantes fueron observados en la poblaci&#243;n a&#241;osa en Croacia y Grecia, tambi&#233;n ubicadas en el Sudeste de Europa20,21. Como la hipertensi&#243;n arterial representa un importante factor responsable por el desarrollo de la ICC<sup>3</sup>, investigamos pacientes con ICC secundaria a hipertensi&#243;n con m&#225;s detalle. Los datos revelaron que los pacientes que sufren de hipertensi&#243;n arterial tienen estados de VD significativamente menores, lo que est&#225; en conformidad con los hallazgos anteriores de Anderson et al. demostrando que la deficiencia de VD est&#225; altamente correlacionada con la prevalencia de hipertensi&#243;n<sup>22</sup>. Curiosamente, esos pacientes portadores de ICC ten&#237;an niveles s&#233;ricos dr&#225;sticamente elevados de IL-17 y TNF&#945;. Podemos observar tambi&#233;n que los pacientes en terapia con estatina antilipid&#233;mica exhib&#237;an niveles estad&#237;sticamente m&#225;s elevados de 25-hidroxi VD3, sin embargo estos niveles permanecieron insuficientes (datos no mostrados). Este hallazgo apoya los varios informes anteriores que sugirieron que las estatinas pueden aumentar la s&#237;ntesis del calcitriol a trav&#233;s de la inducci&#243;n de la enzima 7 - dehidrocolesterol<sup>23,24</sup>.</p>
      <p>El papel del TNF&#945; en la ECV ha sido bien establecido<sup>6</sup>. Ratones con sobre-expresi&#243;n del TNF&#945; o tratados con TNF&#945; desarrollan hipertensi&#243;n arterial, disfunci&#243;n ventricular izquierda y remodelado, y mueren de ICC<sup>25,26</sup>. De hecho, nuestra observaci&#243;n de que pacientes con ICC secundaria a la hipertensi&#243;n arterial tienen niveles m&#225;s elevados de TNF&#945; apoya esos hallazgos. La nueva citocina pro-inflamatoria IL-17 fue recientemente implicada en la ICC<sup>10</sup>. Modelos animales demostraron que la IL-17 es esencial para el desarrollo de miocardiopat&#237;a dilatada, probablemente por estimulaci&#243;n de la fibrosis a trav&#233;s de la inducci&#243;n directa y/o indirecta de MMP1/2/3/9<sup>10,11</sup>. La IL-17 tambi&#233;n es necesaria para la expresi&#243;n sostenida de la IL-6 durante la miocarditis<sup>27</sup>. La IL-6 card&#237;aca elevada fue asociada con el desarrollo de la miocardiopat&#237;a dilatada, probablemente a trav&#233;s de la promoci&#243;n de la fibrosis del miocardio. Esta opini&#243;n es corroborada por el hecho de que la neutralizaci&#243;n de la IL-6 mejora la fibrosis y la funci&#243;n card&#237;aca durante el rechazo cr&#243;nico del injerto card&#237;aco<sup>27</sup>. Mientras tanto, nuevos experimentos son necesarios para confirmar el papel espec&#237;fico de la IL-6, como se&#241;al hacia adelante de la IL-17 en la ICC. Ha sido sugerido tambi&#233;n el papel de otras substancias bioqu&#237;micas, como el factor de diferenciaci&#243;n de crecimiento -15, IL-1, IL-2 y IL-10 en la ICC<sup>7,28,29</sup>. Diversos estudios encontraron niveles opuestos de IL-1 y IL-2; curiosamente, la citocina antiinflamatoria IL-10 fue encontrada en niveles elevados en pacientes con ICC, cuando comparada con controles sanos. Mientras tanto, la elevaci&#243;n en los niveles de citocinas antiinflamatorias no es adecuadamente proporcional al aumento de los niveles de citocinas pro-inflamatorias, a fin de ser ben&#233;fico para pacientes con ICC<sup>18</sup>.</p>
      <p>Es probable que la VD sea subyacente a la patog&#233;nesis de la ICC en varios niveles (inflamaci&#243;n, homeostasis del calcio, sistema renina-angiotensina-aldosterona)<sup>3</sup>. Nuestros hallazgos juntamente con datos anteriores obtenidos <italic>in vitro</italic> de que la VD regula la expresi&#243;n de la IL-17 y del TNF&#945; en c&#233;lulas inmunes sugieren que la acci&#243;n de la VD sobre las c&#233;lulas Th17 representa por lo menos uno de los mecanismos que controlan la inflamaci&#243;n en la ECV. La VD puede disminuir directamente la producci&#243;n de la IL-17, por su principal fuente, las c&#233;lulas Th17<sup>30</sup> y perjudican su diferenciaci&#243;n<sup>31,32</sup>. De forma importante, la IL-17 es un inductor de IL-6 y TNF citocina pro-inflamatoria, espec&#237;ficamente en el coraz&#243;n<sup>10</sup>. Por otro lado, la propia VD disminuye los niveles de citocina IL-6 y TNF&#945; citocina<sup>13</sup>, que son importantes para la diferenciaci&#243;n de Th17<sup>30</sup>. Eso sugiere que la VD podr&#237;a modular la inflamaci&#243;n inicial que conduce a la diferenciaci&#243;n de Th17, que a su vez soporta m&#225;s inflamaci&#243;n y da&#241;o tisular. Por lo tanto, esos hallazgos sugieren la importancia del subconjunto de c&#233;lulas Th17 en la ECV y la IL-17 como blanco supuestos para futuras opciones terap&#233;uticas.</p>
      <p>Como los pacientes que sufren de hipertensi&#243;n arterial tienen significativamente estados m&#225;s bajos de VD y niveles s&#233;ricos aumentados de IL-17 y de TNF&#945;, es posible que los niveles de VD a lo largo del per&#237;odo de vida, pudieran generar la inflamaci&#243;n cr&#243;nica e hipertensi&#243;n, y consecuentemente conducir a la ICC. Dos estudios prospectivos apoyaron esa posibilidad seg&#250;n lo revisado por Vaidya et al<sup>18</sup>: El primero control&#243;, durante 4 a&#241;os, 1.811 participantes no hipertensos y demostr&#243; que pacientes con bajos niveles de con 25-hidroxi VD3 tienen mayor riesgo relativo de incidencia de hipertensi&#243;n arterial, si son comparados con aquellos cuyos niveles eran elevados, el segundo estudio de caso-control incluido dentro de un estudio de cohortes del Estudio de Salud II de Nurses, mostr&#243; resultados semejantes<sup>18</sup>. Hasta ahora, diversos ensayos cl&#237;nicos randomizados relataron alteraci&#243;n en la presi&#243;n arterial despu&#233;s de la suplementaci&#243;n con VD, mientras tanto, solamente en 2 ensayos de control fue evitado el uso de antihipertensivos. Scragg et al. demostraron que individuos que recibieron una &#250;nica dosis de 100.000 IU de colecalciferol no presentaron ninguna diferencia detectable de la presi&#243;n sangu&#237;nea cuando era comparada con el grupo placebo despu&#233;s de 5 semanas. En otro ensayo, mujeres recibieron 800 UI/d&#237;a de colecalciferol o placebo durante 8 semanas. El grupo que recibi&#243; <italic>verum</italic> present&#243; una reducci&#243;n significativa de la presi&#243;n arterial sist&#243;lica en comparaci&#243;n con el placebo. Debido a diversos hallazgos opuestos sobre la suplementaci&#243;n de VD y ECV, se est&#225; realizando actualmente un promisorio ensayo randomizado de vitamina D y omega-3 Trial (VITAL) envolviendo 20.000 individuos. Un objetivo primario de este ensayo es determinar si altas dosis de suplementaci&#243;n de vitamina D de larga duraci&#243;n (5 a&#241;os) pueden prevenir ECV y c&#225;ncer<sup>18</sup>.</p>
      <p>Una vez que excluimos otra enfermedad que podr&#237;a precipitar niveles disminuidos de VD, nuestras observaciones sugieren que el sedentario estilo de vida moderno llev&#243; al hecho de que aun en las regiones con muchos d&#237;as de sol, la deficiencia de VD representa una cuesti&#243;n preocupante. Como los pacientes portadores de hipertensi&#243;n arterial tienen significativamente menor estado de VD y niveles s&#233;ricos aumentados de IL-17 y de TNF&#945;, es posible que la VD soporte el desarrollo de ECV a trav&#233;s de la promoci&#243;n de la hipertensi&#243;n arterial y su inflamaci&#243;n subyacente.</p>
      <p>
        <bold>Agradecimientos</bold>
      </p>
      <p>Este trabajo fue financiado en parte por el Ministerio de Ciencia y Tecnolog&#237;a, Rep&#250;blica de Servia (III41018 y TP31060). Los financiadores no tuvieron ning&#250;n papel en el dise&#241;o del estudio, en la colecta de datos, en el an&#225;lisis, o en la decisi&#243;n de publicar o elaborar este art&#237;culo.</p>
      <p>Agradecemos a Radica Pavlovic y Slavoljub Zivanovic por el excelente soporte t&#233;cnico.</p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Minist&#233;rio da Ci&#234;ncia e tecnologia, Rep&#250;blica da S&#233;rvia (III41018 e TP31060) financi&#243; el presente estudio.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>No hay vinculaci&#243;n de este estudio a programas de postgrado.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
