<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="case-report">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">L85ZT6tnkZFcjW3SHpcn3Px</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2012000300014</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(12)09800314</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2012000300014</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Relato de Caso</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Perfus&#227;o mioc&#225;rdica din&#226;mica por tomografia computadorizada de dupla fonte de raio X</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Parga Filho</surname>
            <given-names>Jos&#233; Rodrigues</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Lima</surname>
            <given-names>Cintia Souza Lima Moraes</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Lima</surname>
            <given-names>Felipe Gallego</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Jaques</surname>
            <given-names>Tiago da Silveira</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>&#193;vila</surname>
            <given-names>Luiz Francisco Rodrigues de</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Kalil Filho</surname>
            <given-names>Roberto</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Hospital S&#237;rio-Liban&#234;s</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Sociedade Beneficente de Senhoras </institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>03</month>
        <year>2012</year>
      </pub-date>
      <volume>98</volume>
      <issue>3</issue>
      <fpage>54</fpage>
      <lpage>58</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>17</day>
          <month>01</month>
          <year>2011</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>06</day>
          <month>04</month>
          <year>2011</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>18</day>
          <month>01</month>
          <year>2011</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>Relatamos caso de perfus&#227;o din&#226;mica e quantitativa pela tomografia computadorizada de m&#250;ltiplos detectores de dupla fonte de Raio X em um paciente de 44 anos, com diagn&#243;stico pr&#233;vio de doen&#231;a coronariana. A tomografia demonstrou quantitativamente d&#233;ficit de perfus&#227;o mioc&#225;rdica nos territ&#243;rios irrigados por art&#233;rias com estenoses significativas confirmadas pela angiotomografia e pela cineangiocoronariografia. A tomografia computadorizada com dupla fonte de Raio X permitiu a avalia&#231;&#227;o din&#226;mica perfusional e anat&#244;mica, em um &#250;nico estudo, durante o controle evolutivo desse paciente.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Reperfus&#227;o mioc&#225;rdica</kwd>
        <kwd>tomografia computadorizada</kwd>
        <kwd>doen&#231;a das coron&#225;rias</kwd>
        <kwd>avalia&#231;&#227;o</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>23</day>
        <month>04</month>
        <year>2012</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>RELATO DE CASO</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Perfus&#227;o mioc&#225;rdica din&#226;mica por tomografia computadorizada de dupla fonte de raio X</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Jos&#233; Rodrigues Parga Filho; Cintia Souza Lima Moraes Lima; Felipe Gallego Lima; Tiago da Silveira Jaques; Luiz Francisco Rodrigues de &#193;vila; Roberto Kalil Filho</bold>
    </p>
    <p>Sociedade Beneficente de Senhoras - Hospital S&#237;rio Liban&#234;s, S&#227;o Paulo-SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="corresp">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p>Relatamos caso de perfus&#227;o din&#226;mica e quantitativa pela tomografia computadorizada de m&#250;ltiplos detectores de dupla fonte de Raio X em um paciente de 44 anos, com diagn&#243;stico pr&#233;vio de doen&#231;a coronariana. A tomografia demonstrou quantitativamente d&#233;ficit de perfus&#227;o mioc&#225;rdica nos territ&#243;rios irrigados por art&#233;rias com estenoses significativas confirmadas pela angiotomografia e pela cineangiocoronariografia. A tomografia computadorizada com dupla fonte de Raio X permitiu a avalia&#231;&#227;o din&#226;mica perfusional e anat&#244;mica, em um &#250;nico estudo, durante o controle evolutivo desse paciente.</p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> Reperfus&#227;o mioc&#225;rdica, tomografia computadorizada, doen&#231;a das coron&#225;rias, avalia&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A Tomografia Computadorizada com M&#250;ltiplos Detectores (TCMD) revolucionou o arsenal diagn&#243;stico da Doen&#231;a Arterial Coronariana (DAC), permitindo avalia&#231;&#227;o n&#227;o invasiva da anatomia coron&#225;ria, fun&#231;&#227;o ventricular, perfus&#227;o e viabilidade mioc&#225;rdicas<sup>1-4</sup>.</p>
    <p>Existem poucos estudos utilizando a TCMD para avalia&#231;&#227;o da Perfus&#227;o Mioc&#225;rdica (PM)<sup>4-6</sup>, e no Brasil n&#227;o h&#225; relato descrevendo a PM din&#226;mica e quantitativa por TCMD.</p>
    <p>Descrevemos a utiliza&#231;&#227;o da perfus&#227;o din&#226;mica e quantitativa realizada utilizando o equipamento de segunda gera&#231;&#227;o de TCMD de dupla fonte de Raios X (SOMATOM Definition Flash, Siemens Healthcare, Forchheim, Germany) em paciente com hist&#243;ria pr&#233;via de DAC.</p>
    <p>
      <bold>Relato de caso</bold>
    </p>
    <p>Estudado paciente do sexo masculino de 44 anos, com infarto pr&#233;vio h&#225; tr&#234;s semanas, submetido a angioplastia e implante de <italic>stents</italic> nas art&#233;rias Descendente Anterior (DA) e Circunflexa (Cx). A angioplastia da DA foi considerada como insucesso e o <italic>stent</italic> da Cx apresentou migra&#231;&#227;o ap&#243;s sua expans&#227;o. A TCMD foi indicada para avaliar o posicionamento tardio do <italic>stent</italic> da Cx e pesquisa de isquemia mioc&#225;rdica residual.</p>
    <p>Foram solicitados ao paciente jejum de quatro horas para a angiotomografia e dieta sem xantina 24 horas antes da realiza&#231;&#227;o do est&#237;mulo farmacol&#243;gico. Foram detalhado o procedimento, esclarecidas as d&#250;vidas e, ap&#243;s isso, assinado o termo de consentimento informado, aprovado pelo Comit&#234; de &#201;tica da Institui&#231;&#227;o.</p>
    <p>O protocolo de estudo consistia na an&#225;lise prospectiva e quantitativa da PM, de forma din&#226;mica, seguida da avalia&#231;&#227;o luminal coronariana e da presen&#231;a ou aus&#234;ncia de Realce Tardio (RT) mioc&#225;rdico.</p>
    <p>O tempo para a aquisi&#231;&#227;o das imagens foi planejado ap&#243;s a realiza&#231;&#227;o de teste <italic>bolus</italic> para c&#225;lculo do tempo de pico do contraste na aorta, com volume de 15 mL, seguido de 50 mL de soro a 6 mL/s.</p>
    <p>O estresse farmacol&#243;gico se fez com inje&#231;&#227;o de dipiridamol na dose de 0,56 mg/kg, durante quatro minutos, e a perfus&#227;o foi realizada dois minutos ap&#243;s o t&#233;rmino da inje&#231;&#227;o do f&#225;rmaco.</p>
    <p>A sequ&#234;ncia din&#226;mica iniciou seis segundos antes da chegada do contraste na aorta ascendente, com nove fases e dura&#231;&#227;o total de 30 segundos. A aquisi&#231;&#227;o foi realizada com movimento cont&#237;nuo da mesa, acoplada ao ECG. Dados foram adquiridos durante 30 segundos atrav&#233;s de ambos os tubos com 100 kV, tempo de rota&#231;&#227;o de 0,28 segundos, 350 mAs, espessura de corte de 0,6 mm e cobertura anat&#244;mica de 73 mm. O volume de contraste iodado Optiray 350 (Ioversol 350 mg/mL-Mallinckrodt-USA) injetado foi de 50 mL, seguido de 50 mL de solu&#231;&#227;o salina a 6 mL/s. O protocolo de PM foi realizado sem complica&#231;&#245;es. Ap&#243;s a aquisi&#231;&#227;o da imagem de estresse, administramos 480 mg de aminofilina dilu&#237;da em 20 mL de soro fisiol&#243;gico para revers&#227;o do est&#237;mulo farmacol&#243;gico. Ap&#243;s a perfus&#227;o, administramos metoprolol 15 mg EV para reduzir a frequ&#234;ncia card&#237;aca a 60 bpm.</p>
    <p>Mantido o acoplamento eletrocardiogr&#225;fico e utilizando a aquisi&#231;&#227;o com "<italic>pitch</italic>" de 3.4 (modo "<italic>flash</italic>"), foram adquiridas imagens da anatomia coron&#225;ria com 120 kV, tempo de rota&#231;&#227;o de 0,28 segundos, 320 mAs e espessura de corte de 0,6 mm. Avalia&#231;&#227;o do RT foi feita sete minutos ap&#243;s a inje&#231;&#227;o do contraste, com 100 kV, tempo de rota&#231;&#227;o de 0,28 segundos, 370 mAs, espessura de corte de 0,6 mm e "<italic>pitch</italic>" de 3.4 (modo "<italic>flash</italic>").</p>
    <p>A reconstru&#231;&#227;o das imagens da perfus&#227;o foi realizada com espessura de 3 mm, incremento de 2 mm, filtro B23 e resolu&#231;&#227;o temporal de 75 ms. Dados foram coletados no final da s&#237;stole (250 ms do RR). A avalia&#231;&#227;o e a quantifica&#231;&#227;o da PM foram realizadas com software de processamento "Body Volume Perfusion CT" (Syngo VE36A, Siemens Healthcare, Forchheim, Germany). As an&#225;lises da anatomia coronariana e de RT foram feitas em esta&#231;&#227;o de trabalho (Aquarius iNtuition ver.4.4 - Terarecon Inc - USA e Leonardo Circulation, Siemens Healthcare, Forchheim, Germany) utilizando reformata&#231;&#245;es multiplanares e curvas.</p>
    <p>O paciente n&#227;o referiu sintomas durante a inje&#231;&#227;o do dipiridamol. As doses de radia&#231;&#227;o da PM, da angiotomografia e do realce tardio foram de 8,2 mSv, 1.0 mSv e 0,8 mSv, respectivamente, perfazendo dose total de 10 mSv.</p>
    <p>Na avalia&#231;&#227;o de PM utilizando o dipiridamol evidenciou-se d&#233;ficit de PM &#237;nfero-septal e &#226;ntero-lateral. Quantitativamente, a &#225;rea sem d&#233;ficit de perfus&#227;o (&#225;rea normal) apresentou fluxo mioc&#225;rdico de 119 mL/100 mL/min e volume total de 23 mL/100 mL (parede lateral), enquanto as &#225;reas com isquemia apresentavam fluxo de 52 mL/100 mL/min e volume de 11 mL/100 mL (parede &#237;nfero-septal) e 50 mL/100 mL/min e volume de 10 mL/100 mL (parede &#226;ntero-lateral) (<xref ref-type="fig" rid="a14fig01">fig. 1</xref>) (<xref ref-type="fig" rid="a14gra01">gr&#225;fico 1</xref>).</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="a14fig01">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="a14gra01">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf02.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>A angiotomografia demonstrou art&#233;rias com ectasias em toda extens&#227;o, sugerindo uma poss&#237;vel arterite. A DA apresentava ectasias, calcifica&#231;&#245;es difusas e les&#227;o grave em ter&#231;o m&#233;dio ap&#243;s o <italic>stent</italic> (<xref ref-type="fig" rid="a14fig02">fig. 2A</xref>). A Cx apresentava m&#250;ltiplas placas calcificadas, v&#225;rias &#225;reas ect&#225;sicas e <italic>stent</italic> em ter&#231;o m&#233;dio. O terceiro ramo marginal apresentava les&#227;o moderada/importante em ter&#231;o m&#233;dio. O <italic>stent</italic> n&#227;o se encontrava aderido &#224; parede arterial e localizava-se em um trecho dilatado (<xref ref-type="fig" rid="a14fig02">fig. 2B</xref>). A art&#233;ria Coronariana Direita (CD) apresentava m&#250;ltiplas placas calcificadas e redu&#231;&#227;o luminal grave em ter&#231;o m&#233;dio (<xref ref-type="fig" rid="a14fig02">fig. 2C</xref>). Os achados da angiotomografia foram similares aos encontrados na cinecoronariografia, usada como refer&#234;ncia.</p>
    <p><fig id="a14fig02"/>&#13;
&#160;&#13;
</p>
    <p>
      <fig id="a14fig02a">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf03.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>&#13;
  <fig id="a14fig02xfig02b"/><fig id="a14fig02b"><graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf04.jpg"/></fig></p>
    <p>&#13;
  <fig id="a14fig02xfig02c"/><fig id="a14fig02c"><graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf05.jpg"/></fig></p>
    <p>Ap&#243;s sete minutos da inje&#231;&#227;o de contraste nas coron&#225;rias foi realizada a avalia&#231;&#227;o de RT que n&#227;o evidenciou &#225;reas de fibrose mioc&#225;rdica (<xref ref-type="fig" rid="a14fig03">fig. 3</xref>).</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="a14fig03">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf06.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Neste estudo, relatamos um novo modo de avalia&#231;&#227;o din&#226;mica e quantitativa da PM utilizando a TCMD de dupla fonte de Raios X em paciente de 44 anos com hist&#243;ria pr&#233;via de DAC, onde foi poss&#237;vel detectar &#225;reas de isquemia mioc&#225;rdica, estenoses coronarianas e viabilidade mioc&#225;rdica preservada.</p>
    <p>A angiotomografia associada &#224; avalia&#231;&#227;o de PM nos permite fazer o diagn&#243;stico de estenoses coronarianas, detec&#231;&#227;o de isquemia e viabilidade mioc&#225;rdicas, de forma r&#225;pida, n&#227;o invasiva e com baixa dose de radia&#231;&#227;o. Cury e cols.<sup>4</sup>, utilizando um tom&#243;grafo com 64 detectores demonstraram sensibilidade e especificidade (88,0% e 79,3%), compar&#225;veis aos da cintilografia (68,8% e 76,1%) na avalia&#231;&#227;o da PM com dipiridamol<sup>4</sup>.</p>
    <p>Na literatura existe um relato de caso da aplica&#231;&#227;o da PM com adenosina utilizando o tom&#243;grafo de dupla fonte de Raio X, demonstrando uma &#243;tima associa&#231;&#227;o entre a anatomia coronariana e o fluxo mioc&#225;rdico<sup>7</sup>. A vantagem do uso da dupla fonte &#233; a aquisi&#231;&#227;o din&#226;mica durante a primeira passagem do contraste, associado a anatomia e RT, com aceit&#225;vel dose de radia&#231;&#227;o. Os estudos de PM atrav&#233;s da TCMD de &#250;nica fonte, sejam 64 ou mais, adquirem uma &#250;nica fase para a avalia&#231;&#227;o perfusional, com a informa&#231;&#227;o anat&#244;mica, seja durante o estresse isoladamente, seja associada ao repouso<sup>4</sup>. A dose de radia&#231;&#227;o deste relato foi de 10 mSv, compar&#225;vel aos estudos obtidos com outros equipamentos para avalia&#231;&#227;o anat&#244;mica. Ressaltamos a escassa literatura utilizando a segunda gera&#231;&#227;o de tom&#243;grafos de dupla fonte de Raio X<sup>1,8</sup>. A avalia&#231;&#227;o da viabilidade mioc&#225;rdica pela tomografia n&#227;o requereu infus&#227;o adicional de contraste, bem como pequeno incremento da radia&#231;&#227;o total (0,8 mSv do RT). O quadro cl&#237;nico e eletrocardiogr&#225;fico foi de infarto agudo do mioc&#225;rdio, com angioplastia de resgate precoce, o que eventualmente preservou consider&#225;vel &#225;rea mioc&#225;rdica. N&#227;o foi poss&#237;vel demonstrar a eventual presen&#231;a de infarto subendoc&#225;rdico por outro m&#233;todo, como a resson&#226;ncia magn&#233;tica, o que daria informa&#231;&#227;o mais precisa de fibrose mioc&#225;rdica, n&#227;o detectada pela tomografia.</p>
    <p>Atrav&#233;s da TCMD de dupla fonte de Raios X, avaliamos a PM com dipiridamol e detectamos n&#237;tida diminui&#231;&#227;o do fluxo mioc&#225;rdico em territ&#243;rios com estenose grave, quando comparado com &#225;reas normais. Al&#233;m disso, a angiotomografia demonstrou estenoses significativas e o posicionamento final do <italic>stent</italic>.</p>
    <p>Este relato confirma a perspectiva de utiliza&#231;&#227;o da TCMD como ferramenta diagn&#243;stica nos pacientes em investiga&#231;&#227;o de DAC, permitindo a avalia&#231;&#227;o de anatomia coronariana, perfus&#227;o e viabilidade mioc&#225;rdicas.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <fn id="corresp" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold> Correspond&#234;ncia:</bold>
        </label>
        <p> Jos&#233; Rodrigues Parga Filho </p>
        <p> Alameda Ministro Rocha Azevedo, 647/41 - Cerqueira C&#233;sar </p>
        <p> 01410-001 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p><email xlink:href="jrparga@cardiol.br">jrparga@cardiol.br</email>, </p>
        <p>
          <email xlink:href="parga@incor.usp.br">parga@incor.usp.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 17/01/11; revisado recebido em 18/01/11; aceito em 06/04/11.</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Feuchtner G, Cury RC, Plass A, Marincek B, Alkadhi H, Leschka S. Case of the issue Dec 14 th 2009. [Cited in 2010 Dec 10]. Available from: <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.diagnosticimaging.com/display/article/113619/1498426">http://www.diagnosticimaging.com/display/article/113619/1498426</ext-link></mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Case of the issue Dec 14 th 2009</source>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Feuchtner</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cury</surname>
              <given-names>RC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Plass</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Marincek</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Alkadhi</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Leschka</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. George RT, Silva C, Cordeiro MA, DiPaula A, Thompson DR, McCarthy WF, et al. Multidetector computed tomography myocardial perfusion imaging during adenosine stress. J Am Coll Cardiol. 2006;48(1):153-60.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Multidetector computed tomography myocardial perfusion imaging during adenosine stress</article-title>
          <source>J Am Coll Cardiol</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>153</fpage>
          <lpage>60</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>48</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>George</surname>
              <given-names>RT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Silva</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cordeiro</surname>
              <given-names>MA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>DiPaula</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Thompson</surname>
              <given-names>DR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>McCarthy</surname>
              <given-names>WF</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Nagao M, Matsuoka H, Kawakami H, Higashino H, Mochizuki T, Ohshita A, et al. Detection of myocardial ischemia using 64-Slice MDCT. Circ J. 2009;73(5):905-11.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Detection of myocardial ischemia using 64-Slice MDCT</article-title>
          <source>Circ J</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>905</fpage>
          <lpage>11</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>73</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Nagao</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Matsuoka</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kawakami</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Higashino</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mochizuki</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ohshita</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Cury RC, Magalh&#227;es TA, Borges AC, Shiozaki AA, Lemos PA, J&#250;nior JS, et al. Dipyridamol stress and rest myocardial perfusion by 64-detector row computed tomography in patients with suspected coronary artery disease. Am J Cardiol. 2010;106(3):310-5.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Dipyridamol stress and rest myocardial perfusion by 64-detector row computed tomography in patients with suspected coronary artery disease</article-title>
          <source>Am J Cardiol</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>310</fpage>
          <lpage>5</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>106</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Cury</surname>
              <given-names>RC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Magalh&#227;es</surname>
              <given-names>TA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Borges</surname>
              <given-names>AC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Shiozaki</surname>
              <given-names>AA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lemos</surname>
              <given-names>PA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>J&#250;nior</surname>
              <given-names>JS</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Nieman K, Shapiro MD, Ferencik M, Nomura CH, Abbara S, Hoffmann U, et al. Reperfused myocardial infarction: contrast-enhanced 64-Section CT in comparison to MR imaging. Radiology. 2008;247(1):49-56.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Reperfused myocardial infarction: contrast-enhanced 64-Section CT in comparison to MR imaging</article-title>
          <source>Radiology</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>49</fpage>
          <lpage>56</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>247</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Nieman</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Shapiro</surname>
              <given-names>MD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferencik</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nomura</surname>
              <given-names>CH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Abbara</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hoffmann</surname>
              <given-names>U</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Schuleri KH, Centola M, George RT, Amado LC, Evers KS, Kitagawa K, et al. Characterization of peri-infarct zone heterogeneity by contrast-enhanced multidetector computed tomography: a comparison with magnetic resonance imaging. J Am Coll Cardiol. 2009;53(18):1699-707.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Characterization of peri-infarct zone heterogeneity by contrast-enhanced multidetector computed tomography: a comparison with magnetic resonance imaging</article-title>
          <source>J Am Coll Cardiol</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>1699</fpage>
          <lpage>707</lpage>
          <issue>18</issue>
          <volume>53</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Schuleri</surname>
              <given-names>KH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Centola</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>George</surname>
              <given-names>RT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Amado</surname>
              <given-names>LC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Evers</surname>
              <given-names>KS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kitagawa</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Bamberg F, Klotz E, Flohr T, Becker A, Becker CR, Schmidt B, et al. Dynamic myocardial stress perfusion imaging using fast dual-source CT with alternating table positions: initial experience. Eur Radiol. 2010;20(5):1168-73.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Dynamic myocardial stress perfusion imaging using fast dual-source CT with alternating table positions: initial experience</article-title>
          <source>Eur Radiol</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>1168</fpage>
          <lpage>73</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>20</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bamberg</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Klotz</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Flohr</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Becker</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Becker</surname>
              <given-names>CR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schmidt</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Weininger M, Schoepf UJ, Ramachandra A, Fink C, Rowe GW, Costello P, et al. Adenosine-stress dynamic real-time myocardial perfusion CT and adenosine-stress first-pass dual-energy myocardial perfusion CT for the assessment of acute chest pain: Initial results. Eur J Radiol. 2010 Dec 29. [Epub ahead of print]</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Adenosine-stress dynamic real-time myocardial perfusion CT and adenosine-stress first-pass dual-energy myocardial perfusion CT for the assessment of acute chest pain: Initial results</article-title>
          <source>Eur J Radiol</source>
          <date>
            <year>2010</year>
            <day>29</day>
            <month>12</month>
          </date>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Weininger</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schoepf</surname>
              <given-names>UJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ramachandra</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fink</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rowe</surname>
              <given-names>GW</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Costello</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Case Report</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Dynamic myocardial perfusion imaging by dual-source computed tomography</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>We report a dual-source computed tomography study of dynamic and quantitative myocardial perfusion in a 44-year-old patient with previous documented coronary artery disease. Quantitatively, the tomography showed myocardial perfusion deficit in the territories with significant coronary stenosis, confirmed by computed tomography angiography and conventional angiography. Dual-source computed tomography allowed dynamic perfusion and anatomic evaluation in a single study during the follow-up of this patient.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Myocardial reperfusion</kwd>
        <kwd>computed tomography</kwd>
        <kwd>coronary disease</kwd>
        <kwd>evaluation</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASE REPORT</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="inicio-body2">
          <label>
            <bold>Dynamic myocardial perfusion imaging by dual-source computed tomography</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Jos&#233; Rodrigues Parga Filho; Cintia Souza Lima Moraes Lima; Felipe Gallego Lima; Tiago da Silveira Jaques; Luiz Francisco Rodrigues de &#193;vila; Roberto Kalil Filho</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Sociedade Beneficente de Senhoras - Hospital S&#237;rio Liban&#234;s, S&#227;o Paulo-SP - Brazil</p>
      <p>Mailing Address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT</bold>
      </p>
      <p>We report a dual-source computed tomography study of dynamic and quantitative myocardial perfusion in a 44-year-old patient with previous documented coronary artery disease. Quantitatively, the tomography showed myocardial perfusion deficit in the territories with significant coronary stenosis, confirmed by computed tomography angiography and conventional angiography. Dual-source computed tomography allowed dynamic perfusion and anatomic evaluation in a single study during the follow-up of this patient.</p>
      <p><bold>Keywords:</bold> Myocardial reperfusion; computed tomography; coronary disease; evaluation.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>Multidetector Computed Tomography (MDCT) has revolutionized the diagnostic approach of Coronary Artery Disease (CAD), allowing the noninvasive assessment of the coronary anatomy, ventricular function, myocardial perfusion and viability<sup>1-4</sup>.</p>
      <p>Few studies have used MDTC to assess myocardial perfusion (MP)<sup>4-6</sup>, and in Brazil, there have been no reports describing the dynamic and quantitative MP by MDTC.</p>
      <p>We describe the use of a second-generation equipment of dual-source computed tomography to carry out a study of dynamic and quantitative myocardial perfusion (SOMATOM Definition Flash, Siemens Healthcare, Forchheim, Germany) in a patient with a previous history of CAD.</p>
      <p>
        <bold>Case Report</bold>
      </p>
      <p>The patient was a 44-year-old male individual, with a previous infarction that had occurred three weeks before and had been submitted to angioplasty and stent implantation in the descending (DA) and circumflex (Cx) arteries. The DA angioplasty was considered a failure and Cx stent migration occurred after its expansion. The MDCT was indicated to evaluate Cx artery late stent positioning and residual myocardial ischemia.</p>
      <p>The patient was requested to maintain a four-hour fast prior to the angiotomography, as well as a xanthine-free diet for 24 hours before the pharmacologic stimulus was carried out. The patient signed the Free and Informed Consent Form after the procedure was explained in detail and any questions the patient had were answered. The procedure was approved by the Ethics Committee of the institution.</p>
      <p>The study protocol consisted in the prospective and quantitative analysis of MP, using a dynamic approach, followed by the coronary lumen evaluation and the presence or absence of myocardial Late Enhancement (LE).</p>
      <p>The time for image acquisition was planned after the bolus test was performed to calculate the aortic peak time, with a 15 mL volume, followed by 50 mL of saline at 6 mL/s.</p>
      <p>Pharmacologic stress was performed with an injection of dipyridamole at a dose of 0.56 mg/kg, for four minutes and the perfusion was carried out two minutes after the end of the drug injection.</p>
      <p>The dynamic sequence started six seconds before contrast arrival in the ascending aorta, with nine phases and a total duration of 30 seconds. The acquisition was carried out with a continuous movement of the scanning table, coupled to the ECG. Data were acquired for 30 seconds through both 100 kV tubes, rotation time of 0.28 seconds, 350 mAs, slice thickness of 0.6 mm and 73-mm anatomic coverage. The volume of Optiray 350 iodinated contrast (Ioversol 350 mg/mL-Mallinckrodt-USA) injected was 50 mL, followed by 50 mL of saline solution at 6 mL/s. The MP protocol was carried out without complications. After stress image acquisition, 480 mg of aminophylline diluted in 20 mL of saline solution was administered to attain the pharmacologic stimulus reversion. After the perfusion, 15 mg of metoprolol IV was administered to reduce heart rate to 60 bpm.</p>
      <p>Maintaining the electrocardiographic coupling and using 3.4 pitch acquisition (flash mode), coronary anatomy images were acquired with 120 kV, rotation time of 0.28 seconds, 320 mAs and slice thickness of 0.6 mm. LE assessment was carried out seven minutes after the contrast injection, with 100 kV, rotation time of 0.28 seconds, 370 mAs, slice thickness of 0.6 mm and pitch of 3.4 (flash mode).</p>
      <p>Perfusion image reconstruction was carried out with a 3-mm thickness, 2-mm increment, B23 filter and temporal resolution of 75 ms. Data were collected at the end of the systole (250 ms of the RR). The MP evaluation and quantification were carried out using the "Body Volume Perfusion CT" software (Syngo VE36A, Siemens Healthcare, Forchheim, Germany). The coronary anatomy and LE analyses were performed in a workstation (Aquarius iNtuition ver.4.4 - Terarecon Inc - USA and Leonardo Circulation, Siemens Healthcare, Forchheim, Germany) using multiplanar and curved reformatting.</p>
      <p>The patient did not report any symptoms during the dipyridamole injection. The radiation doses of the MP, angiotomography and late enhancement were 8.2 mSv, 1.0 mSv and 0.8 mSv, respectively, resulting in a total dose of 10 mSv.</p>
      <p>At the MP assessment using dipyridamole, an infero-septal and antero-lateral MP deficit was demonstrated. Quantitatively, the area with no perfusion deficit (normal area) had a myocardial flow of 119 mL/100 mL/min and total volume of 23 mL/100 mL (lateral wall), whereas the areas with ischemia had a flow of 52 mL/100 mL/min and volume of 11 mL/100 mL (infero-septal wall) and 50 mL/100 mL/min and volume of 10 mL/100 mL (antero-lateral wall) (<xref ref-type="fig" rid="en_a14fig01-body2">Figure 1</xref>) (<xref ref-type="fig" rid="en_a14cha01-body2">Chart 1</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_a14fig01-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_a14cha01-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf02-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>The angiotomography showed arterial ectasia throughout their extension, suggesting a possible arteritis. The DA artery showed ectasia, diffuse calcifications and severe lesion in its mid-third after the stent (<xref ref-type="fig" rid="en_a14fig02-body2">Figure 2A</xref>). The Cx artery showed calcified plaques, several ectatic areas and stent in its mid-third. The third marginal branch showed a moderate/significant lesion in its mid-third. The stent was not adhered to the arterial wall and was located in the dilated area (<xref ref-type="fig" rid="en_a14fig02-body2">Figure 2B</xref>). The right coronary artery (RCA) showed multiple calcified plaques and severe decrease of luminal area in its mid-third (<xref ref-type="fig" rid="en_a14fig02-body2">figure 2C</xref>). The angiotomography findings were similar to those found in the coronary angiography, which was used as reference.</p>
      <p content-type="html"><fig id="en_a14fig02-body2"><graphic xlink:href="https://minio.scielo.br/documentstore/1678-4170/L85ZT6tnkZFcjW3SHpcn3Px/72f219501cc22a82cdd6173e8c58f5fb4e8111cc.jpg"/><graphic xlink:href="https://minio.scielo.br/documentstore/1678-4170/L85ZT6tnkZFcjW3SHpcn3Px/ace3066c51b77055363fae6ea17dafbb25282d00.jpg"/><graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf03-en.jpg"/></fig>&#13;
&#160;&#13;
</p>
      <p>Seven minutes after the contrast injection in the coronaries, the LE assessment was carried out, which did not show area of myocardial fibrosis (<xref ref-type="fig" rid="en_a14fig03-body2">figure 3</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_a14fig03-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf04-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>The present study reports on a new method of dynamic and quantitative assessment of MP using dual-source computed tomography MDCT in a 44-year-old patient with a previous history of CAD, which disclosed areas of myocardial ischemia, coronary stenosis and preserved myocardial viability.</p>
      <p>The angiotomography associated with the MP assessment allows us to attain the diagnosis of coronary stenoses, ischemia detection and assess myocardial viability rapidly, noninvasively and with a low dose of radiation. Cury et al<sup>4</sup>, using 64-detector row computed tomography, demonstrated a sensitivity and specificity (88.0% and 79.3%), comparable to those of scintigraphy (68.8% and 76.1%) at the assessment of MP with dipyridamole<sup>4</sup>.</p>
      <p>The literature reports a case on the use of MP with adenosine using dual-source computed tomography, demonstrating a very good association between the coronary anatomy and myocardial flow<sup>7</sup>. The advantage of using a dual-source is the dynamic acquisition during the first passage of contrast, associated to the anatomy and LE, with an acceptable dose of radiation. The MP studies through single-source MDCT, either with 64 detector row or more, acquire a single phase for perfusion assessment with anatomic information, either during isolated stress or associated with rest<sup>4</sup>. The radiation dose used in this report was 10 mSv, comparable to the studies obtained with other equipment for anatomic assessment. We emphasize the scant literature on the use of second-generation dual-source computed tomography equipment<sup>1,8</sup>. The evaluation of myocardial viability by tomography did not require additional contrast infusion, as well as a small increase in total radiation dose (0.8 mSv of LE). The clinical and electrocardiographic picture was acute myocardial infarction, with early rescue angioplasty, which eventually preserved a considerable myocardial area. It was not possible to demonstrate the eventual presence of subendocardial infarction by another method such as magnetic resonance, which would have given more precise information on myocardial fibrosis, not detected by tomography.</p>
      <p>The dual-source computed tomography MDCT allowed us to assess MP with dipyridamole and we detected a clear decrease in myocardial flow in sites with severe stenosis, when compared with normal areas. Additionally, the angiotomography demonstrated significant stenoses and the final stent position.</p>
      <p>This report confirms the perspective of use of the MDCT as a diagnostic tool in patients undergoing investigation for CAD, allowing the assessment of the coronary anatomy, perfusion and myocardial viability.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Perfusi&#243;n mioc&#225;rdica din&#225;mica por tomograf&#237;a computarizada de doble fuente de rayos X</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>Relatamos un caso de perfusi&#243;n din&#225;mica y cuantitativa por la tomograf&#237;a computarizada de m&#250;ltiples detectores de doble fuente de Rayos X, en un paciente de 44 a&#241;os, con diagn&#243;stico previo de enfermedad coronaria. La tomograf&#237;a demostr&#243; cuantitativamente, un d&#233;ficit de perfusi&#243;n mioc&#225;rdica en los territorios irrigados por arterias con estenosis significativas confirmadas por la angiotomograf&#237;a y por la cineangiocoronariograf&#237;a. La tomograf&#237;a computarizada con doble fuente de Rayos X, permiti&#243; la evaluaci&#243;n din&#225;mica de la perfusi&#243;n y de la anatom&#237;a en un &#250;nico estudio y durante el control evolutivo de ese paciente.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Reperfusi&#243;n mioc&#225;rdica</kwd>
        <kwd>tomograf&#237;a computarizada</kwd>
        <kwd>enfermedad de las coronarias</kwd>
        <kwd>evaluaci&#243;n</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASO CL&#205;NICO</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="inicio-body3">
          <label>
            <bold>Perfusi&#243;n mioc&#225;rdica din&#225;mica por tomograf&#237;a computarizada de doble fuente de rayos X</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Jos&#233; Rodrigues Parga Filho; Cintia Souza Lima Moraes Lima; Felipe Gallego Lima; Tiago da Silveira Jaques; Luiz Francisco Rodrigues de &#193;vila; Roberto Kalil Filho</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Sociedade Beneficente de Senhoras - Hospital S&#237;rio Liban&#234;s, S&#227;o Paulo-SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p>Relatamos un caso de perfusi&#243;n din&#225;mica y cuantitativa por la tomograf&#237;a computarizada de m&#250;ltiples detectores de doble fuente de Rayos X, en un paciente de 44 a&#241;os, con diagn&#243;stico previo de enfermedad coronaria. La tomograf&#237;a demostr&#243; cuantitativamente, un d&#233;ficit de perfusi&#243;n mioc&#225;rdica en los territorios irrigados por arterias con estenosis significativas confirmadas por la angiotomograf&#237;a y por la cineangiocoronariograf&#237;a. La tomograf&#237;a computarizada con doble fuente de Rayos X, permiti&#243; la evaluaci&#243;n din&#225;mica de la perfusi&#243;n y de la anatom&#237;a en un &#250;nico estudio y durante el control evolutivo de ese paciente.</p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> Reperfusi&#243;n mioc&#225;rdica, tomograf&#237;a computarizada, enfermedad de las coronarias, evaluaci&#243;n</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>La Tomograf&#237;a Computarizada con M&#250;ltiples Detectores (TCMD), ha venido revolucionando el arsenal diagn&#243;stico de la Enfermedad Arterial Coronaria (DAC), permitiendo la evaluaci&#243;n no invasiva de la anatom&#237;a coronaria, funci&#243;n ventricular, perfusi&#243;n y viabilidad mioc&#225;rdicas<sup>1-4</sup>.</p>
      <p>Existen pocos estudios utilizando la TCMD para la evaluaci&#243;n de la Perfusi&#243;n Mioc&#225;rdica (PM)<sup>4-6</sup>, y en Brasil no existen relatos que describan la PM din&#225;mica y cuantitativa por TCMD.</p>
      <p>Comentamos la utilizaci&#243;n de la perfusi&#243;n din&#225;mica y cuantitativa realizada, utilizando el equipo de segunda generaci&#243;n de TCMD de doble fuente de Rayos X (<italic>SOMATOM Definition Flash, Siemens Healthcare, Forchheim, Germany</italic>), en un paciente con historial previo de DAC.</p>
      <p>
        <bold>Caso Cl&#237;nico</bold>
      </p>
      <p>Fue estudiado un paciente del sexo masculino, de 44 a&#241;os, que ya hab&#237;a sufrido un infarto hac&#237;a tres semanas, y que fue sometido a la angioplastia e implante de <italic>stents</italic> en las arterias Descendente Anterior (DA) y Circunfleja (Cj). La angioplastia de la DA fue considerada como un fracaso y el <italic>stent</italic> de la Cj present&#243; migraci&#243;n despu&#233;s de su expansi&#243;n. La TCMD fue indicada para evaluar el posicionamiento tard&#237;o del <italic>stent</italic> de la Cj y la investigaci&#243;n de isquemia mioc&#225;rdica residual.</p>
      <p>Se le solicit&#243; al paciente un ayuno de cuatro horas para la angiotomograf&#237;a y una dieta sin xantofila o lute&#237;na, 24 horas antes de la realizaci&#243;n del est&#237;mulo farmacol&#243;gico. Se desglos&#243; el procedimiento, se aclararon las dudas y finalmente se firm&#243; el T&#233;rmino de Consentimiento Informado, y el estudio fue aprobado por el Comit&#233; de &#201;tica de la Instituci&#243;n.</p>
      <p>El protocolo del estudio consist&#237;a en el an&#225;lisis prospectivo y cuantitativo de la PM, de forma din&#225;mica, seguido de la evaluaci&#243;n luminal coronaria y de la presencia o ausencia de Realce Tard&#237;o (RT) mioc&#225;rdico.</p>
      <p>El tiempo para la adquisici&#243;n de las im&#225;genes se planific&#243; despu&#233;s de la realizaci&#243;n del test de bolo para el c&#225;lculo del tiempo de pico del contraste en la aorta, con un volumen de 15 mL, seguido de 50 mL de suero a 6 mL/s.</p>
      <p>El estr&#233;s farmacol&#243;gico fue hecho con una inyecci&#243;n de dipiridamol en una dosis de 0,56 mg/kg, durante cuatro minutos, y la perfusi&#243;n fue realizada dos minutos despu&#233;s del t&#233;rmino de la inyecci&#243;n del f&#225;rmaco.</p>
      <p>La secuencia din&#225;mica se inici&#243; seis segundos antes de la llegada del contraste a la aorta ascendente, con nueve fases y una duraci&#243;n total de 30 segundos. La adquisici&#243;n fue realizada con el movimiento cont&#237;nuo de la mesa, que estaba acoplada al ECG. Los datos fueron adquiridos durante 30 segundos a trav&#233;s de ambos tubos con 100 kV, tiempo de rotaci&#243;n de 0,28 segundos, 350 mAs, grosor de corte de 0,6 mm y cobertura anat&#243;mica de 73 mm. El volumen de contraste iodado Optiray 350 (Ioversol 350 mg/mL-Mallinckrodt-USA) inyectado fue de 50 mL, seguido de 50 mL de soluci&#243;n salina a 6 mL/s. El protocolo de PM fue realizado sin complicaciones. Despu&#233;s de la adquisici&#243;n de la imagen de estr&#233;s, administramos 480 mg de aminofilina diluida en 20 mL de suero fisiol&#243;gico para la reversi&#243;n del est&#237;mulo farmacol&#243;gico. Despu&#233;s de la perfusi&#243;n, administramos metoprolol 15 mg EV para reducir la frecuencia card&#237;aca a 60 lpm.</p>
      <p>Se mantuvo el acople electrocardiogr&#225;fico y se us&#243; la adquisici&#243;n con "<italic>pitch</italic>" de 3.4 (modo "<italic>flash</italic>"), fueron adquiridas im&#225;genes de la anatom&#237;a coronaria con 120 kV, tiempo de rotaci&#243;n de 0,28 segundos, 320 mAs y grosor de corte de 0,6 mm. La evaluaci&#243;n del RT se hizo siete minutos despu&#233;s de la inyecci&#243;n del contraste, con 100 kV, tiempo de rotaci&#243;n de 0,28 segundos, 370 mAs, grosor de corte de 0,6 mm y "<italic>pitch</italic>" de 3.4 (modo "<italic>flash</italic>").</p>
      <p>La reconstrucci&#243;n de las im&#225;genes de la perfusi&#243;n fue realizada con un grosor de 3 mm, incremento de 2 mm, filtro B23 y una resoluci&#243;n temporal de 75 ms. Los datos se recolectaron al final de la s&#237;stole (250 ms del RR). La evaluaci&#243;n y la cuantificaci&#243;n de la PM fueron realizadas con el software de procesamiento "<italic>Body Volume Perfusion CT</italic>" (Syngo VE36A, Siemens Healthcare, Forchheim, Germany). Los an&#225;lisis de la anatom&#237;a coronaria y de RT se hicieron en una estaci&#243;n de trabajo (Aquarius iNtuition ver.4.4 - Terarecon Inc - USA y Leonardo Circulation, Siemens Healthcare, Forchheim, Germany), utilizando nuevos formateos multiplanos y en curva.</p>
      <p>El paciente no se&#241;aliz&#243; s&#237;ntomas durante la inyecci&#243;n del dipiridamol. Las dosis de radiaci&#243;n de la PM, de la angiotomograf&#237;a y del realce tard&#237;o fueron de 8,2 mSv, 1.0 mSv y 0,8 mSv, respectivamente, totalizando una dosis de 10 mSv.</p>
      <p>En la evaluaci&#243;n de PM utilizando el dipiridamol qued&#243; demostrado un d&#233;ficit de PM inferoseptal y anterolateral. Cuantitativamente, el &#225;rea sin d&#233;ficit de perfusi&#243;n (&#225;rea normal), present&#243; un flujo mioc&#225;rdico de 119 mL/100 mL/min y un volumen total de 23 mL/100 mL (pared lateral), mientras que las &#225;reas con isquemia ten&#237;an un flujo de 52 mL/100 mL/min y un volumen de 11 mL/100 mL (pared inferoseptal), y 50 mL/100 mL/min y un volumen de 10 mL/100 mL (pared anterolateral) (<xref ref-type="fig" rid="es_a14fig01-body3">fig. 1</xref>) (<xref ref-type="fig" rid="es_a14gra01-body3">gr&#225;fico 1</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a14fig01-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf01-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a14gra01-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf02-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>La angiotomograf&#237;a indic&#243; arterias con ectasias en toda la extensi&#243;n, sugiriendo una posible artritis. La DA ten&#237;a ectasias, calcificaciones difusas y lesi&#243;n grave en el tercio medio despu&#233;s del <italic>stent</italic> (<xref ref-type="fig" rid="es_a14fig02-body3">fig. 2A</xref>). La Cj presentaba m&#250;ltiples placas calcificadas, varias &#225;reas ect&#225;sicas y <italic>stent</italic> en el tercio medio. La tercera rama marginal ten&#237;a una lesi&#243;n de moderada a importante en el tercio medio. El <italic>stent</italic> no se encontraba pegado a la pared arterial y estaba en un tramo dilatado (<xref ref-type="fig" rid="es_a14fig02-body3">fig. 2B</xref>). La arteria Coronaria Derecha (CD), ten&#237;a m&#250;ltiples placas calcificadas y una reducci&#243;n luminal grave en el tercio medio (<xref ref-type="fig" rid="es_a14fig02-body3">fig. 2C</xref>). Los hallazgos de la angiotomograf&#237;a fueron similares a los encontrados en la cinecoronariograf&#237;a usada como referente.</p>
      <p content-type="html"><fig id="es_a14fig02-body3"><graphic xlink:href="https://minio.scielo.br/documentstore/1678-4170/L85ZT6tnkZFcjW3SHpcn3Px/1454500cfbadb1088bc4efc9db42861c7714f67c.jpg"/><graphic xlink:href="https://minio.scielo.br/documentstore/1678-4170/L85ZT6tnkZFcjW3SHpcn3Px/01c212d08cb919678a77e1dac45834e70f5917f0.jpg"/><graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf03-es.jpg"/></fig>&#13;
&#160;&#13;
</p>
      <p>Despu&#233;s de siete minutos de aplicada la inyecci&#243;n del contraste en las coronarias, se realiz&#243; la evaluaci&#243;n de RT, la cual no arroj&#243; &#225;reas de fibrosis mioc&#225;rdicas (<xref ref-type="fig" rid="es_a14fig03-body3">fig. 3</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a14fig03-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-98-03-0054-00014-gf04-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>En este estudio, relatamos un nuevo modo de evaluaci&#243;n din&#225;mica y cuantitativa de la PM utilizando la TCMD de doble fuente de Rayos X en un paciente de 44 a&#241;os con historial anterior de DAC, donde se pudo detectar &#225;reas de isquemia mioc&#225;rdica, estenosis coronarias y la viabilidad mioc&#225;rdica preservada.</p>
      <p>La angiotomograf&#237;a asociada a la evaluaci&#243;n de PM, nos permite hacer el diagn&#243;stico de las estenosis coronarias, la detecci&#243;n de isquemia y la viabilidad mioc&#225;rdicas, de forma r&#225;pida, no invasiva y con una baja dosis de radiaci&#243;n. Cury et al<sup>4</sup>, utilizando un tom&#243;grafo con 64 detectores, demostraron la sensibilidad y la especificidad (88,0% y 79,3%), que se pueden comparar con los niveles de la cintilograf&#237;a (68,8% y 76,1%) en la evaluaci&#243;n de la PM con dipiridamol<sup>4</sup>.</p>
      <p>En la literatura existe un relato de caso de la aplicaci&#243;n de la PM con adenosina utilizando el tom&#243;grafo de doble fuente de Rayos X, indicando una excelente asociaci&#243;n entre la anatom&#237;a coronaria y el flujo mioc&#225;rdico<sup>7</sup>. La ventaja del uso de la doble fuente es la adquisici&#243;n din&#225;mica durante el primer paso del contraste, asociado a la anatom&#237;a y RT, con una dosis aceptable de radiaci&#243;n. Los estudios de PM a trav&#233;s de la TCMD de &#250;nica fuente, sean 64 o m&#225;s, alcanzan una &#250;nica fase para la evaluaci&#243;n de la perfusi&#243;n, con la informaci&#243;n anat&#243;mica, sea durante el estr&#233;s aisladamente, o asociada al reposo<sup>4</sup>. La dosis de radiaci&#243;n de este relato fue de 10 mSv, que es comparable con los estudios obtenidos con otros equipos para la evaluaci&#243;n anat&#243;mica. Resaltamos la escasa literatura utilizando la segunda generaci&#243;n de tom&#243;grafos de doble fuente de Rayos X<sup>1,8</sup>. La evaluaci&#243;n de la viabilidad mioc&#225;rdica por la tomograf&#237;a no necesit&#243; infusi&#243;n adicional de contraste, y hubo un peque&#241;o incremento de la radiaci&#243;n total (0,8 mSv del RT). El cuadro cl&#237;nico y electrocardiogr&#225;fico fue de infarto agudo del miocardio, con angioplastia de rescate r&#225;pido, lo que eventualmente preserv&#243; considerablemente el &#225;rea mioc&#225;rdica. No fue posible demostrar la eventual presencia de infarto subendoc&#225;rdico por otro m&#233;todo, como la resonancia magn&#233;tica, lo que aportar&#237;a una informaci&#243;n m&#225;s precisa de fibrosis mioc&#225;rdica no detectada por la tomograf&#237;a.</p>
      <p>Por medio de la TCMD de doble fuente de Rayos X, pudimos calcular la PM con dipiridamol y detectamos una n&#237;tida disminuci&#243;n del flujo mioc&#225;rdico en territorios con estenosis grave, cuando se compar&#243; con las &#225;reas normales. Adem&#225;s, la angiotomograf&#237;a indic&#243; estenosis significativa y el posicionamiento final del <italic>stent</italic>.</p>
      <p>Este relato confirma la perspectiva de la utilizaci&#243;n de la TCMD como una herramienta diagn&#243;stica en los pacientes en investigaci&#243;n de DAC, permitiendo la evaluaci&#243;n de la anatom&#237;a coronaria, la perfusi&#243;n y la viabilidad mioc&#225;rdicas.</p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuve fuentes de financiaci&#243;n externas.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>No hay vinculaci&#243;n de este estudio a programas de postgrado.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
