<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="letter">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">YLptZ4tm4S4tHsWgFjZQFcm</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00013</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2011001300013</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(11)09700413</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2011001300013</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Carta ao Editor</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Avalia&#231;&#227;o progn&#243;stica da doen&#231;a coronariana est&#225;vel atrav&#233;s de um novo escore</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Rosa</surname>
            <given-names>Eduardo Maffini da</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff03"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Bulla</surname>
            <given-names>Aline Fabiana</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Branchi</surname>
            <given-names>Marcelo Nicola</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state">Rio Grande do Sul</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de Caxias do Sul</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff03">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state">Rio Grande do Sul</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de Caxias do Sul</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">CECS </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Instituto de Pesquisa Cl&#237;nica para Estudos Multic&#234;ntricos Liga Acad&#234;mica de Estudos e A&#231;&#245;es em Cardiologia</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff02">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state">Rio Grande do Sul</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Funda&#231;&#227;o Universit&#225;ria de Cardiologia</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Instituto de Cardiologia do RS </institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>10</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
      <volume>97</volume>
      <issue>4</issue>
      <fpage>357</fpage>
      <lpage>358</lpage>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>30</day>
        <month>11</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>CARTA AO EDITOR</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Avalia&#231;&#227;o progn&#243;stica da doen&#231;a coronariana est&#225;vel atrav&#233;s de um novo escore</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Eduardo Maffini da Rosa<sup>I,II</sup>; Aline Fabiana Bulla<sup>I</sup>; Marcelo Nicola Branchi<sup>I</sup></bold>
    </p>
    <p><sup>I</sup>Universidade de Caxias do Sul; Instituto de Cardiologia do RS - Funda&#231;&#227;o Universit&#225;ria de Cardiologia, IC-FUC </p>
    <p><sup>II</sup>Instituto de Pesquisa Cl&#237;nica para Estudos Multic&#234;ntricos (IPCEM) do CECS-UCS; Liga Acad&#234;mica de Estudos e A&#231;&#245;es em Cardiologia da Universidade de Caxias do Sul, Rio Grande do Sul, Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="endb">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> Teste de esfor&#231;o, doen&#231;a das coron&#225;rias, angina pectoris, progn&#243;stico. </p>
    <p>Nosso grupo de estudos em cardiopatia isqu&#234;mica cumprimenta os autores do artigo <italic>Arq Bras Cardiol. </italic>2011;96(5):411-9<sup>1</sup> referente a um novo escore para avalia&#231;&#227;o progn&#243;stica de doen&#231;a coronariana<sup>1</sup>.Sabe-se que a presen&#231;a de <italic>angina pectoris</italic> est&#225;vel favorece a probabilidade pr&#233;-teste de doen&#231;a coronariana<sup>2</sup>. Pacientes que apresentam angina apesar do uso de terapia medicamentosa representam um grupo com doen&#231;a coronariana mais avan&#231;ada e de pior progn&#243;stico que aqueles pacientes com angina est&#225;vel que nunca receberam tratamento medicamentoso<sup>3</sup>. E, a nosso ver, somente o fato de um paciente apresentar angina, sem levar em conta a utiliza&#231;&#227;o de terapia medicamentosa, formaria um grupo de progn&#243;stico heterog&#234;neo. Qual a opini&#227;o dos autores sobre acrescentar um novo item: "angina com uso de terap&#234;utica plena" a seu escore?</p>
    <p>
      <bold>Carta-resposta</bold>
    </p>
    <p>Agradecemos o interesse pelo artigo e as considera&#231;&#245;es.</p>
    <p>A dor tor&#225;cica faz parte do escore de Diamond-Forrester, e uma vez que se manifesta de forma t&#237;pica eleva de modo significante a probabilidade pr&#233;-teste de Doen&#231;a Arterial Coronariana (DAC). O m&#233;todo de Diamond-Forrester &#233; uma forma de avalia&#231;&#227;o probabil&#237;stica de DAC. N&#227;o se aplica &#224; nossa publica&#231;&#227;o, pois toda a amostra era composta por indiv&#237;duos com doen&#231;a coronariana documentada. Assim, a probabilidade pr&#233;-teste seria de 100%. O enfoque do nosso estudo &#233; a avalia&#231;&#227;o progn&#243;stica.</p>
    <p>Todos os nossos pacientes s&#227;o coronariopatas com documenta&#231;&#227;o angiogr&#225;fica de doen&#231;a bi ou triarterial; desses, quase 90% apresentavam angina est&#225;vel pelo menos classe funcional II e estavam em uso de medicamentos de forma otimizada para DAC. Dessa forma, j&#225; apresentam um risco cardiovascular mais elevado. Em nossa s&#233;rie, na an&#225;lise progn&#243;stica n&#227;o consideramos essa diferen&#231;a entre os padr&#245;es angiogr&#225;ficos bi ou triarterial em raz&#227;o de um baixo n&#250;mero de desfechos no per&#237;odo de seguimento, o que ocorreria para a dicotomiza&#231;&#227;o de angina com ou sem uso de terap&#234;utica plena. Fica dif&#237;cil definir o que &#233; terap&#234;utica plena, pois a terapia da DAC &#233; complexa, envolve diversas categorias de medicamentos, doses individualizadas etc.</p>
    <p>Do ponto de vista cl&#237;nico o progn&#243;stico da amostra estudada foi fundamentado no tipo de tratamento adotado ap&#243;s a randomiza&#231;&#227;o: clinico x Angioplastia Transluminal Coron&#225;ria (ATC) x Revasculariza&#231;&#227;o Cir&#250;rgica Domioc&#225;rdio (RM). </p>
    <p>A verdade &#233; que o perfil cl&#237;nico e a prova documental da isquemia, considerados no perfil basal pr&#233;-randomiza&#231;&#227;o, foram capazes de predizer risco na amostra, independentemente do tipo de tratamento adotado (mais conservador ou mais invasivo).</p>
    <p>Dessa forma, apesar de ser um dado interessante, n&#227;o se aplicaria neste estudo. Talvez possa ser incorporado em um novo estudo com outro enfoque, que vise apenas tratamento cl&#237;nico e com seguimento maior que o nosso, que foi de cinco anos, pois mesmo numa popula&#231;&#227;o de alto risco, o n&#250;mero de desfechos n&#227;o foi muito elevado.</p>
    <p>
      <fn id="endb" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold>Correspond&#234;ncia: </bold>
        </label>
        <p> Marcelo Nicola Branchi </p>
        <p> Rua Alfredo Chaves, 547 / 52, Centro </p>
        <p> 95020-460 - Caxias do Sul, RS, Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="marcelonicolabranchi@hotmail.com">marcelonicolabranchi@hotmail.com</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 12/06/11; revisado recebido em 14/07/11; aceito em 14/07/11. </p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Storti FC, Moffa PJ, Uchida AH, Hueb WA, C&#233;sar LAM, Ferreira BMA,et al.  Avalia&#231;&#227;o progn&#243;stica da doen&#231;a coronariana est&#225;vel atrav&#233;s de um novo score. Arq Bras Cardiol.2011;96(5):411-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Avalia&#231;&#227;o progn&#243;stica da doen&#231;a coronariana est&#225;vel atrav&#233;s de um novo score</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2011</year>
            <month>10</month>
          </date>
          <fpage>411</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>96</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Storti</surname>
              <given-names>FC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Moffa</surname>
              <given-names>PJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Uchida</surname>
              <given-names>AH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hueb</surname>
              <given-names>WA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>C&#233;sar</surname>
              <given-names>LAM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>BMA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Diamond GA, Forrester JS. Analysis of probability as an aid in the clinical diagnosis of coronary-artery disease.N Engl J Med. 1979;300(24):1350-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Analysis of probability as an aid in the clinical diagnosis of coronary-artery disease</article-title>
          <source>N Engl J Med</source>
          <date>
            <year>1979</year>
          </date>
          <fpage>1350</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>24</issue>
          <volume>300</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Diamond</surname>
              <given-names>GA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Forrester</surname>
              <given-names>JS</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Hubbard BL, Gibbons RJ, Lapeyre AC 3<sup>rd</sup>, ZinsmeisterAR, Clements IP. Identification of severe coronary artery disease using simple clinical parameters.Arch Intern Med.1992;152(2):309-12.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Identification of severe coronary artery disease using simple clinical parameters</article-title>
          <source>Arch Intern Med</source>
          <date>
            <year>1992</year>
          </date>
          <fpage>309</fpage>
          <lpage>12</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>152</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Hubbard</surname>
              <given-names>BL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gibbons</surname>
              <given-names>RJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lapeyre 3rd</surname>
              <given-names>AC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zinsmeister</surname>
              <given-names>AR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Clements</surname>
              <given-names>IP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Letter to the Editor</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Prognostic assessment of stable coronary artery disease with a new score</article-title>
      </title-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>LETTER TO THE EDITOR</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="enda-body2">
          <label>
            <bold>Prognostic assessment of stable coronary artery disease with a new score</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Eduardo Maffini da Rosa<sup>I,II</sup>; Aline Fabiana Bulla<sup>I</sup>; Marcelo Nicola Branchi<sup>I</sup></bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Universidade de Caxias do Sul; Instituto de Cardiologia do RS - Funda&#231;&#227;o Universit&#225;ria de Cardiologia, IC-FUC</p>
      <p><sup>II</sup>Instituto de Pesquisa Cl&#237;nica para Estudos Multic&#234;ntricos (IPCEM) do CECS-UCS; Liga Acad&#234;mica de Estudos e A&#231;&#245;es em Cardiologia da Universidade de Caxias do Sul, Rio Grande do Sul, Brasil</p>
      <p>Mailing Address</p>
      <p><bold>Keywords:</bold> Exercise test; coronary disease; angina pectoris; prognosis</p>
      <p>Our study group on ischemic heart disease congratulates the authors of the article <italic>Arq Bras Cardiol. </italic>2011;96(5):411-9<sup>1</sup> referring to a new score for the prognostic assessment of coronary artery disease<sup>1</sup>. The presence of stable <italic>angina pectoris</italic> is known to favor the pretest probability of coronary artery disease<sup>2</sup>. Patients with angina despite being on medicamentous treatment represent a group of more advanced coronary artery disease of worse prognosis than patients with stable angina who have never received medicamentous treatment<sup>3</sup>. In our opinion, the fact itself that a patient has angina, even without considering the use of medicamentous treatment, would form a group of heterogeneous prognosis. What do the authors think about adding to their score the new item: "Angina upon use of full therapy"?</p>
      <p>
        <bold>Reply</bold>
      </p>
      <p>We thank you for your interest on the article and your considerations.</p>
      <p>Chest pain is part of the Diamond-Forrester criteria, and once it manifests typically, the pretest probability of coronary artery disease (CAD) increases significantly. The Diamond-Forrester method is a probabilistic way to assess CAD, but it does not apply to our publication, because the entire sample was composed of individuals with documented CAD. Thus, the pretest probability would be 100%. Our study focused on prognostic assessment.</p>
      <p>All our patients had CAD with angiographic documentation of two- or three- vessel disease; of those, almost 90% had stable angina, at least functional class II, and were on optimized medications for CAD. Thus, they already were at a higher cardiovascular risk. In our case series, the prognostic analysis did not consider that difference between the angiographic two- or three- vessel patterns because of the low number of outcomes in the follow-up period that would occur for angina dichotomization into with or without full therapy. It is difficult to define full therapy, because the therapy for CAD is complex, involving several categories of medications and individualized doses.</p>
      <p>From the clinical viewpoint, the prognosis of the sample studied was based on the type of treatment adopted after randomization: clinical treatment x transluminal coronary angioplasty (TCA) x surgical myocardial revascularization (MR). The truth is that the clinical profile and the documental evidence of ischemia, considered in the basal profile prior to randomization, could predict the risk in the sample, independently of the type of treatment adopted (more conservative or more invasive). </p>
      <p>Thus, although interesting, those data do not apply to this study. They might be incorporated in a new study with another focus, aiming only at clinical treatment and with a longer follow-up than ours, which was of five years, because even in a population at high risk, the number of outcomes was not very elevated.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Evaluaci&#243;n de pron&#243;stico de la enfermedad coronaria estable a trav&#233;s de una nueva puntuaci&#243;n</article-title>
      </title-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CARTA AL EDITOR</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="enda-body3">
          <label>
            <bold>Evaluaci&#243;n de pron&#243;stico de la enfermedad coronaria estable a trav&#233;s de una nueva puntuaci&#243;n</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Eduardo Maffini da Rosa<sup>I,II</sup>; Aline Fabiana Bulla<sup>I</sup>; Marcelo Nicola Branchi<sup>I</sup></bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Universidade de Caxias do Sul; Instituto de Cardiologia do RS - Funda&#231;&#227;o Universit&#225;ria de Cardiologia, IC-FUC</p>
      <p><sup>II</sup>Instituto de Pesquisa Cl&#237;nica para Estudos Multic&#234;ntricos (IPCEM) do CECS-UCS; Liga Acad&#234;mica de Estudos e A&#231;&#245;es em Cardiologia da Universidade de Caxias do Sul, Rio Grande do Sul, Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> Test de esfuerzo, enfermedad de las coronarias, angina de pecho, pron&#243;stico.</p>
      <p>Nuestro grupo de estudios en cardiopat&#237;a isqu&#234;mica saluda a los autores del art&#237;culo <italic>Arq Bras Cardiol. </italic>2011;96(5):411-<italic>rchivossile&#241;os dlog&#237;.9<sup>1</sup></italic> referente a una nueva puntuaci&#243;n para la evaluaci&#243; de prgn&#243;stica de la enfermedad coronariaa<sup>1</sup>. Se conoce que la presencia de angina de pech<italic>s</italic> establl favorece la probabilidae pr-tese de enfermedad coronarna <sup>2</sup>. Los Pacientes queapresentan una angina a pesar del uso de la terapia medicamentosa, representam um grupo con enfermedad coronaria m&#225;s avan&#231;ada e de un peor prgn&#243;stico que aquellos pacientes con angina establl que nunca recibieron tratamiento medicamentoso <sup>3</sup>. En nuestra opini&#243;r, sole el hecho de que um paciente presente angina, sin tener en cuenta la utilizoci&#243;n de terapia medicamentosa, formar&#237;a um grupo de prgn&#243;stico heterog&#234;neo. &#191;Cu&#225;l es la opini&#243;n de los autores sobre a&#241;adir un nuevo item: aAngina con el uso de terap&#234;utica plena" a eu puntuaci&#243;e?</p>
      <p>
        <bold>Carta respuesta</bold>
      </p>
      <p>Agradecemos eo inter&#233;s por el art&#237;culo y las consideraciones.</p>
      <p>El dolor tor&#225;cica forma parte de la puntuaci&#243;n de Diamond-Forrester, y una vez que se manifiesta de forma t&#237;pica, eleva de modo significative la probabilidae pr- tese de Enfermedad Arterial Coronaria (DAC). EO m&#233;todo de Diamond-Forrester es una forma de evaluaci&#243;n probabil&#237;stica de la DAC. No se aplica a nuestra publicoci&#243;n, porque toda la muestra estaba compuesta por indiv&#237;duos con la enfermedad coronaria documentada. Por tantm, la probabilidad pre tese ser&#237;a de un 100%. El enfoque de nuestro estudio es la evaluaci&#243;n de prgn&#243;stica.</p>
      <p>Todos nuestros pacientes tienen coronariopat&#237;as, con documentoci&#243;n angiogr&#225;fica de enfermedad bi u triarterial; de ellos, casi un 90%apresentabam angina estable por lo menos con clase funcional II e usaban medicamentos de forma optimizada para DAC. Por lo tanta, yaapresentan un riesgo cardiovascular m&#225;s elevado. En nuestra s&#233;rie, en el an&#225;lisie de prgn&#243;stica, no tuvimos en cuentasesa diferencia entre los est&#225;ndares angiogr&#225;ficos bi u triarterial en raz&#243;n de un bajonn&#250;mero de resultados en el per&#237;odo de seguimiento, lo que ocurrir&#237;a para la dicotomizoci&#243;n de la angina con o sin el uso de la terap&#234;utica plena. Es dif&#237;cil definir lo que es terap&#234;utica plena, porque la terapia de la DAC e&#233; complexa, y envuelve diversas categorias de medicamentos, doses individualizadas et..</p>
      <p>Desde el punto de vista cl&#237;nico, el prgn&#243;stico de la muestra estudiada fui fundamentado en el tipo de tratamiento adoptado despu&#233;s de la randomizoci&#243;n: clinico x Angioplastia Transluminal Coron&#225;ria (ATC) x Revascularizoci&#243;n Quir&#250;rgica del micc&#225;rdio (RM). </p>
      <p>En verdad, el perfil cl&#237;nico y la prueba documental de la isquemia, considerados en el perfil basal pre-randomizoci&#243;n, fueron capazes de predecir el riesgo en la muestra, independientemente del tipo de tratamiento adoptado (m&#225;s conservador u m&#225;s invasivo). </p>
      <p>Por tanto, y pese a ser un dato interesante, no se aplicar&#237;a en este estudio. Tal vez pueda ser incorporado en un nuevo estudio con otro enfoque,que tenga solamente el objetivo de hacer el trattmiento cl&#237;nico y con un seguimiento m&#225;s extenso que eo nuestro, que fui de cinco a&#241;os, porque incluso en una poblaci&#243;n de alto riesgo, eo n&#250;mero de resultados no fue muy elevado.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
