<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="case-report">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">G5y9Vc9f9ZhXBF7LTW8vQ9J</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00017</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2011001100017</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(11)09700217</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2011001100017</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Relato de Caso</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Uso do octreotide no tratamento do quilot&#243;rax e quiloperit&#244;neo</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Pessotti</surname>
            <given-names>Cristiane Felix Ximenes</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Jatene</surname>
            <given-names>Ieda Biscegli</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Buononato</surname>
            <given-names>Paulo Emanuel Uhrovcik</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Elias</surname>
            <given-names>Patr&#237;cia Figueiredo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Pinto</surname>
            <given-names>Anna Carolina Domingues</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Kok</surname>
            <given-names>Maria Fernanda Jensen</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state"/>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Hospital do Cora&#231;&#227;o</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Hospital do Cora&#231;&#227;o </institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>08</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
      <volume>97</volume>
      <issue>2</issue>
      <fpage>e33</fpage>
      <lpage>e36</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>17</day>
          <month>10</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>09</day>
          <month>03</month>
          <year>2010</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>09</day>
          <month>04</month>
          <year>2010</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>Relato de tr&#234;s casos de quilot&#243;rax e um caso de ascite quilosa em crian&#231;as em p&#243;s-operat&#243;rio de cirurgia card&#237;aca, que evolu&#237;ram sem resposta ao tratamento cl&#237;nico habitual, baseado em jejum e nutri&#231;&#227;o parenteral prolongada. Tratamento com octreotide na dose inicial de 1,0 mcg/kg/h foi escolhido, com aumento progressivo de 1,0 mcg/kg/h/dia at&#233; a dose m&#225;xima de 4,0 mcg/kg/h. Todos os casos tiveram resposta favor&#225;vel, com redu&#231;&#227;o progressiva do d&#233;bito do dreno, at&#233; resolu&#231;&#227;o do quadro, sem efeito colateral significativo.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Quilot&#243;rax</kwd>
        <kwd>octreotide</kwd>
        <kwd>cirurgia tor&#225;cica</kwd>
        <kwd>ascite quilosa</kwd>
        <kwd>crian&#231;a</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>04</day>
        <month>10</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>RELATO DE CASO</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Uso do octreotide no tratamento do quilot&#243;rax e quiloperit&#244;neo</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Cristiane Felix Ximenes Pessotti; Ieda Biscegli Jatene; Paulo Emanuel Uhrovcik Buononato; Patr&#237;cia Figueiredo Elias; Anna Carolina Domingues Pinto; Maria Fernanda Jensen Kok</bold>
    </p>
    <p>Hospital do Cora&#231;&#227;o - Associa&#231;&#227;o do Sanat&#243;rio S&#237;rio, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="nota1">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p>Relato de tr&#234;s casos de quilot&#243;rax e um caso de ascite quilosa em crian&#231;as em p&#243;s-operat&#243;rio de cirurgia card&#237;aca, que evolu&#237;ram sem resposta ao tratamento cl&#237;nico habitual, baseado em jejum e nutri&#231;&#227;o parenteral prolongada. Tratamento com octreotide na dose inicial de 1,0 mcg/kg/h foi escolhido, com aumento progressivo de 1,0 mcg/kg/h/dia at&#233; a dose m&#225;xima de 4,0 mcg/kg/h. Todos os casos tiveram resposta favor&#225;vel, com redu&#231;&#227;o progressiva do d&#233;bito do dreno, at&#233; resolu&#231;&#227;o do quadro, sem efeito colateral significativo.</p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> Quilot&#243;rax / terapia, octreotide, cirurgia tor&#225;cica / complica&#231;&#245;es, ascite quilosa / terapia, crian&#231;a.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>O quilot&#243;rax &#233; o ac&#250;mulo de l&#237;quido linf&#225;tico rico em quilom&#237;crons na cavidade pleural, por obstru&#231;&#227;o e dificuldade de escoamento da linfa, como ocorre nas malforma&#231;&#245;es linf&#225;ticas, no aumento da press&#227;o ou na lacera&#231;&#227;o do ducto tor&#225;cico, sendo as causas mais comuns, as neoplasias, o trauma, a infec&#231;&#227;o e a trombose venosa.</p>
    <p>Esse tipo de les&#227;o tem sido descrito principalmente nos procedimentos cir&#250;rgicos realizados no estreito tor&#225;cico superior esquerdo e em procedimentos diagn&#243;sticos, como a arteriografia translombar e a cateteriza&#231;&#227;o venosa central em veias jugular ou subcl&#225;via esquerdas<sup>1</sup>.</p>
    <p>Consiste em complica&#231;&#227;o rara no p&#243;s-operat&#243;rio de cirurgia card&#237;aca, com incid&#234;ncia em torno de 0,5% a 2%<sup>2-4</sup>, o que aumenta a morbidade e a mortalidade do procedimento, prolongando o tempo de hospitaliza&#231;&#227;o.</p>
    <p>H&#225; ainda controv&#233;rsias no tratamento do quilot&#243;rax. O tratamento conservador consiste em drenagem pleural e dieta isenta de l&#237;pides com triglic&#233;rides de cadeia m&#233;dia, ou jejum e nutri&#231;&#227;o parenteral prolongada. A abordagem cir&#250;rgica fica normalmente reservada para fal&#234;ncia do tratamento conservador por duas semanas. De forma semelhante, o quiloperit&#244;nio ou ascite quilosa &#233; o ac&#250;mulo de linfa, produzida nos linf&#225;ticos do intestino delgado por absor&#231;&#227;o dos produtos da digest&#227;o da gordura, na cavidade peritoneal. A maior parte dos casos tem causa cong&#234;nita ou idiop&#225;tica, sendo 10% de causa traum&#225;tica.</p>
    <p>Recentemente, o octreotide (an&#225;logo sint&#233;tico da somatostatina) tem sido usado no tratamento conservador do quilot&#243;rax, ainda com pouca experi&#234;ncia na literatura mundial.</p>
    <p>Descrevemos aqui o relato de tr&#234;s casos de uso de octreotide no tratamento do quilot&#243;rax e um da ascite quilosa, todos em p&#243;s-operat&#243;rio de cirurgia card&#237;aca.</p>
    <p>
      <bold>Relato do Caso</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>CASO 1</bold>
    </p>
    <p>S.N., um dia de vida, sexo masculino, pardo, com diagn&#243;stico de transposi&#231;&#227;o das grandes art&#233;rias, comunica&#231;&#227;o interatrial e persist&#234;ncia do canal arterial. No segundo dia de vida, foi submetido &#224; atriosseptostomia por cateter-bal&#227;o e, aos 11 dias de vida, &#224; cirurgia de Jatene. No 9&#186; dia ap&#243;s a opera&#231;&#227;o, apresentou quiloperit&#244;neo, com triglic&#233;rides no l&#237;quido peritoneal de 428,0 mg/dl, sendo iniciado tratamento conservador com jejum e nutri&#231;&#227;o parenteral, sem melhora ap&#243;s 12 dias. Ent&#227;o, optou-se por iniciar octreotide na dose de 1,0 mcg/kg/h com aumento progressivo at&#233; 4,0 mcg/kg/h, com resolu&#231;&#227;o do quadro em 5 dias. Teve alta hospitalar em dois meses, devido a complica&#231;&#245;es infecciosas.</p>
    <p>
      <bold>Caso 2</bold>
    </p>
    <p>E.M.C.J., dois anos, sexo masculino, branco, portador de S&#237;ndrome de Down, com diagn&#243;stico de atresia pulmonar com comunica&#231;&#227;o interventricular e persist&#234;ncia do canal arterial. Admitido em nosso servi&#231;o para realiza&#231;&#227;o de cirurgia de Rastelli, com amplia&#231;&#227;o da art&#233;ria pulmonar esquerda. No 21&#186; dia p&#243;s-operat&#243;rio, apresentou quilot&#243;rax com triglic&#233;rides no l&#237;quido pleural de 2.196,0 mg/dl. Jejum e nutri&#231;&#227;o parenteral foram iniciados sem melhora ap&#243;s 10 dias. Foi iniciado uso de octreotide (1 at&#233; 4 mcg/kg/h), sendo apresentado aumento de enzimas hep&#225;ticas com regress&#227;o espont&#226;nea, mesmo ap&#243;s manuten&#231;&#227;o do uso da medica&#231;&#227;o. Houve boa resposta ao tratamento institu&#237;do e resolu&#231;&#227;o do quadro em 8 dias, evoluindo para a retirada do dreno pleural em 15 dias e alta hospitalar ap&#243;s 18 dias do in&#237;cio do tratamento com octreotide.</p>
    <p>
      <bold>CASO 3</bold>
    </p>
    <p>J.M.U.S., 4 meses, sexo masculino, negro, portador de S&#237;ndrome de Down e desnutri&#231;&#227;o energ&#233;tico prot&#233;ica grau III, com diagn&#243;stico de coarcta&#231;&#227;o de aorta, persist&#234;ncia do canal arterial e f&#237;stula da art&#233;ria pulmonar para ventr&#237;culo esquerdo. Foi submetido &#224; istmoplastia a&#243;rtica com sec&#231;&#227;o e sutura do canal arterial. No 2&#186; dia p&#243;s-operat&#243;rio, apresentou quilot&#243;rax com triglic&#233;rides de 594 mg/dl. Apresentou resolu&#231;&#227;o no quadro ap&#243;s 4 dias de nutri&#231;&#227;o parenteral e jejum, sendo, ent&#227;o, iniciada progress&#227;o lenta da oferta de l&#237;pides na dieta. Ap&#243;s 10 dias, a crian&#231;a voltou a apresentar desconforto respirat&#243;rio, sendo diagnosticado quilot&#243;rax &#224; direita (<xref ref-type="fig" rid="a17fig01">Figura 1.a</xref>) com triglic&#233;rides no l&#237;quido pleural de 4.954 mg/dl. Optou-se por ligadura do ducto tor&#225;cico e nutri&#231;&#227;o parenteral associada a jejum oral, sem sucesso ap&#243;s 15 dias. Iniciado octreotide (1 a 4 mcg/kg/h), houve aumento do d&#233;bito urin&#225;rio (10 ml/kg/h), normalizado com a suspens&#227;o do octreotide. O quilot&#243;rax foi resolvido em 7 dias, sendo retirado o dreno pleural, ap&#243;s 20 dias do in&#237;cio do uso da droga (<xref ref-type="fig" rid="a17fig01">Figura 1.b</xref>). O paciente teve alta hospitalar em 26 dias.</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="a17fig01">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-97-02-0e33-00017-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>
      <bold>CASO 4</bold>
    </p>
    <p>A.C.G.C.D., 6 meses, sexo feminino, branca, portadora de desnutri&#231;&#227;o energ&#233;tico-prot&#233;ica grau II, com diagn&#243;stico de dupla via de entrada de ventr&#237;culo &#250;nico tipo direito, invers&#227;o ventricular, dupla via de sa&#237;da do ventr&#237;culo direito e persist&#234;ncia do canal arterial. Submetida &#224; cirurgia de Glenn bidirecional, amplia&#231;&#227;o da art&#233;ria pulmonar direita e esquerda, bandagem do tronco pulmonar, atriosseptectomia, sec&#231;&#227;o e sutura do canal arterial. Recebeu alta hospitalar no 9&#186; dia p&#243;s-operat&#243;rio. No 15&#186; dia p&#243;s-operat&#243;rio, retornou ao hospital, por desconforto respirat&#243;rio progressivo h&#225; tr&#234;s dias, sendo diagnosticado quilot&#243;rax, com melhora ap&#243;s 7 dias de nutri&#231;&#227;o parenteral exclusiva, e recidiva ap&#243;s introdu&#231;&#227;o de dieta geral. Foram reiniciados jejum e nutri&#231;&#227;o parenteral com nova recidiva ap&#243;s 23 dias, j&#225; em uso de dieta isenta de triglic&#233;rides. O tratamento com octreotide foi Iniciado (1-4,0 mcg/kg/h) com aumento do d&#233;bito urin&#225;rio (8,0 ml/kg/h) e de enzimas hep&#225;ticas, normalizadas atrav&#233;s de adequa&#231;&#245;es na nutri&#231;&#227;o parenteral. O paciente fez uso do octreotide por 12 dias, com resolu&#231;&#227;o do quadro no 13&#186; dia. Retirado dreno ap&#243;s 3 dias e alta hospitalar depois de 7 dias do in&#237;cio da medica&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <bold>Resultados</bold>
    </p>
    <p>Nenhuma crian&#231;a apresentou efeito colateral grave que exigisse a redu&#231;&#227;o ou suspens&#227;o do tratamento. A dose utilizada foi baseada na literatura, iniciando em 1,0 mcg/kg/h, com aumento progressivo at&#233; 4mcg/kg/h em bomba de infus&#227;o cont&#237;nua, e posterior regress&#227;o, sendo que o volume de drenagem pleural mostrou redu&#231;&#227;o progressiva em todos os casos, &#224; medida que se aumentava a infus&#227;o da droga (<xref ref-type="fig" rid="a17fig02">Figura 2</xref>).</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="a17fig02">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-97-02-0e33-00017-gf02.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A principal causa do quiloperit&#244;nio em crian&#231;as &#233; cong&#234;nita, havendo ainda causas obstrutivas por m&#225; rota&#231;&#227;o, intussep&#231;&#227;o, h&#233;rnia encarcerada, linfangioma, trauma abdominal, hepatopatias e tuberculose<sup>2</sup>. Sua evolu&#231;&#227;o tem mortalidade de 11,1% a 17%<sup>3</sup>. A perda de l&#237;quido linf&#225;tico gera hipoalbuminemia, altera&#231;&#245;es hidroeletrol&#237;ticas, de coagula&#231;&#227;o e imunodefici&#234;ncias<sup>4</sup>, com importante comprometimento do quadro cl&#237;nico da crian&#231;a e aumento da morbimortalidade.</p>
    <p>Tanto para o quilot&#243;rax quanto para o quiloperit&#244;nio, existem tratamentos conservadores e cir&#250;rgicos, sendo o &#250;ltimo normalmente indicado ap&#243;s fal&#234;ncia do tratamento conservador, depois de duas a tr&#234;s semanas<sup>5</sup>. Estudo envolvendo 39 pacientes com quilot&#243;rax por diferentes causas, ap&#243;s 45 dias de tratamento conservador, mostrou que o quadro foi resolvido em 77% dos pacientes<sup>6</sup>. Pego e cols.<sup>7</sup> relatam 4 casos de ligadura cir&#250;rgica do ducto tor&#225;cico, em que todos os pacientes apresentaram melhora importante do quilot&#243;rax, ap&#243;s a ligadura do ducto tor&#225;cico. Concluiu-se que a sua realiza&#231;&#227;o precoce poderia descartar as poss&#237;veis falhas dos tratamentos conservadores, diminuindo as agress&#245;es e o tempo de sofrimento dos pacientes. No entanto, tal procedimento &#233; limitado pelas varia&#231;&#245;es anat&#244;micas da localiza&#231;&#227;o do ducto, bem como pela dificuldade em identificar o local de drenagem.</p>
    <p>O octreotide &#233; um an&#225;logo da somatostatina que inibe a secre&#231;&#227;o de alguns horm&#244;nios hipofis&#225;rios e gastrointestinais, aumentando a resist&#234;ncia arteriolar espl&#226;ncnica, diminuindo o fluxo gastrointestinal e, por consequ&#234;ncia, o fluxo linf&#225;tico<sup>8</sup>. Esse vem sendo frequentemente relatado na literatura mundial no tratamento tanto do quilot&#243;rax quanto do quiloperit&#244;nio, com resultados bastante animadores, diminuindo o tempo de tratamento e a necessidade de interven&#231;&#227;o cir&#250;rgica<sup>5</sup>.</p>
    <p>Os efeitos colaterais do octreotide est&#227;o relacionados &#224; redu&#231;&#227;o da motilidade e da secre&#231;&#227;o intestinal: hipertens&#227;o, m&#225; absor&#231;&#227;o, n&#225;useas, flatul&#234;ncia, disfun&#231;&#227;o hep&#225;tica e hiperglicemia<sup>9</sup>. Embora normalmente sejam poucos os efeitos colaterais encontrados no seguimento de pacientes em uso do octreotide, tal pr&#225;tica j&#225; foi associada a s&#233;rias complica&#231;&#245;es, tais como enterocolite necrotisante, sendo seu uso contraindicado em pacientes com antecedentes de doen&#231;a vascular significativa. Durante seu uso, recomenda-se o controle peri&#243;dico de fun&#231;&#227;o hep&#225;tica, glicemia e fun&#231;&#227;o tireoidiana<sup>10</sup>.</p>
    <p>
      <bold>Conclus&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Os resultados encontrados nos 4 casos s&#227;o animadores com rela&#231;&#227;o &#224; seguran&#231;a da droga, facilidade na manipula&#231;&#227;o e resultado favor&#225;vel no tratamento do quilot&#243;rax e ascite quilosa, nos casos de fal&#234;ncia dos tratamentos habituais ou na impossibilidade de interven&#231;&#227;o cir&#250;rgica pela m&#225; condi&#231;&#227;o cl&#237;nica da crian&#231;a.</p>
    <p>Um estudo prospectivo e randomizado, avaliando um grupo maior de pacientes, faz-se necess&#225;rio para confirmar os achados desse pequeno grupo de pacientes.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <fn id="nota1" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold>Correspond&#234;ncia:</bold>
        </label>
        <p> Cristiane Felix Ximenes Pessotti </p>
        <p> Rua Desembargador Eliseu Guilherme, 147 - Para&#237;so </p>
        <p> 04003-905 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p><email xlink:href="crisximenes08@gmail.com">crisximenes08@gmail.com</email>, </p>
        <p>
          <email xlink:href="crisximenes@uol.com.br">crisximenes@uol.com.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 17/10/09; revisado recebido em 09/03/10; aceito em 08/04/10.</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Vaz MAC, P&#234;go-Fernandes PM. Quilot&#243;rax. J Bras Pneumol. 2006;32(supl.4):S197-S203.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Quilot&#243;rax</article-title>
          <source>J Bras Pneumol</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>S197</fpage>
          <lpage>S203</lpage>
          <volume>32</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Vaz</surname>
              <given-names>MAC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>P&#234;go-Fernandes</surname>
              <given-names>PM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Unger SW, Chandler JG. Chylous ascites in infants and children. Surgery. 1983;93(3):455-61.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Chylous ascites in infants and children</article-title>
          <source>Surgery</source>
          <date>
            <year>1983</year>
          </date>
          <fpage>455</fpage>
          <lpage>61</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>93</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Unger</surname>
              <given-names>SW</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chandler</surname>
              <given-names>JG</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Pabst TS, McIntyre KE Jr, Schilling JD, Hunter GC, Bernhard VM. Management of chyloperitoneum after abdominal aortic surgery. Am J Surg. 1993;166(2):194-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Management of chyloperitoneum after abdominal aortic surgery</article-title>
          <source>Am J Surg</source>
          <date>
            <year>1993</year>
          </date>
          <fpage>194</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>166</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Pabst</surname>
              <given-names>TS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>McIntyre Jr</surname>
              <given-names>KE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schilling</surname>
              <given-names>JD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hunter</surname>
              <given-names>GC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bernhard</surname>
              <given-names>VM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Sahin Y, Aydin D. Congenital chylothorax treated with octreotide. Indian J Pediatr. 2005;72(10):885-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Congenital chylothorax treated with octreotide</article-title>
          <source>Indian J Pediatr</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>885</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>10</issue>
          <volume>72</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sahin</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Aydin</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Yildirim SV, Kervancioglu M, Saritas B, Varan B, Mercan S, Tokel K. Octretide infusion for the treatment of chylothorax in pediatric cardiac intensive care unit. Anadolu Kardiyol Derg. 2005;5(4):317-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Octretide infusion for the treatment of chylothorax in pediatric cardiac intensive care unit</article-title>
          <source>Anadolu Kardiyol Derg</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>317</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>5</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Yildirim</surname>
              <given-names>SV</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kervancioglu</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Saritas</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Varan</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mercan</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tokel</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Buettikker V, Fanconi S, Burguer R. Chylothorax in children. Chest. 1999;116:682-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Chylothorax in children</article-title>
          <source>Chest</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <fpage>682</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <volume>116</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Buettikker</surname>
              <given-names>V</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fanconi</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Burguer</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7.  P&#234;go-Fernandes PM, Jatene FB, Tokunaga CC, Sim&#227;o DT, Beirutty R, Iwahashi ER, et al. Ligadura do ducto tor&#225;cico para o tratamento de quilot&#243;rax em cardiopatas. Arq Bras Cardiol. 2003;81(3):309-13.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Ligadura do ducto tor&#225;cico para o tratamento de quilot&#243;rax em cardiopatas</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>309</fpage>
          <lpage>13</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>81</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>P&#234;go-Fernandes</surname>
              <given-names>PM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jatene</surname>
              <given-names>FB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tokunaga</surname>
              <given-names>CC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sim&#227;o</surname>
              <given-names>DT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Beirutty</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Iwahashi</surname>
              <given-names>ER</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Cheung Y, Leung MP, Yip M. Octreotide for treatment of postoperative chylothorax. J Pediatric. 2001;139(1):157-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Octreotide for treatment of postoperative chylothorax</article-title>
          <source>J Pediatric</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>157</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>139</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Cheung</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Leung</surname>
              <given-names>MP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yip</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Lim KA, Kim SH, Hub J, Kang IS, Lee HJ, Jun TJ, et al. Somatostatin for postoperative chylothorax after surgery for children with congenital heart disease. J Korean Med Sci. 2005;20(6):947-51.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Somatostatin for postoperative chylothorax after surgery for children with congenital heart disease</article-title>
          <source>J Korean Med Sci</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>947</fpage>
          <lpage>51</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>20</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lim</surname>
              <given-names>KA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kim</surname>
              <given-names>SH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hub</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kang</surname>
              <given-names>IS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lee</surname>
              <given-names>HJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jun</surname>
              <given-names>TJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <mixed-citation>10. Panthongviriyakul C, Bines JE. Post-operative chylothorax in children: an evidence-based management algorithm. J Paediatr Child Health. 2008;44(12):716-21.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Post-operative chylothorax in children: an evidence-based management algorithm</article-title>
          <source>J Paediatr Child Health</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>716</fpage>
          <lpage>21</lpage>
          <issue>12</issue>
          <volume>44</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Panthongviriyakul</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bines</surname>
              <given-names>JE</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Uso del octreotide en el tratamiento del quilot&#243;rax y quiloperitoneo</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>Relato de tres casos de quilot&#243;rax y un caso de ascitis quilosa en ni&#241;os en postoperatorio de cirug&#237;a card&#237;aca, que evolucionaron sin respuesta al tratamiento cl&#237;nico habitual, basado en ayuno y nutrici&#243;n parenteral prolongada. Fue elegido tratamiento con octreotide en dosis inicial de 1,0 mcg/kg/h , con aumento progresivo de 1,0 mcg/kg/h/d&#237;a hasta la dosis m&#225;xima de 4,0 mcg/kg/h. Todos los casos tuvieron respuesta favorable, con reducci&#243;n progresiva del d&#233;bito del drenaje, hasta resoluci&#243;n del cuadro, sin efecto colateral significativo.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Quilot&#243;rax</kwd>
        <kwd>octreotide</kwd>
        <kwd>cirug&#237;a tor&#225;cica</kwd>
        <kwd>ascitis quilosa</kwd>
        <kwd>ni&#241;o</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASO CL&#205;NICO</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="nota_1-body2">
          <label>
            <bold>Uso del octreotide en el tratamiento del quilot&#243;rax y quiloperitoneo</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Cristiane Felix Ximenes Pessotti; Ieda Biscegli Jatene; Paulo Emanuel Uhrovcik Buononato; Patr&#237;cia Figueiredo Elias; Anna Carolina Domingues Pinto; Maria Fernanda Jensen Kok</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Hospital do Cora&#231;&#227;o - Associa&#231;&#227;o do Sanat&#243;rio S&#237;rio, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p>Relato de tres casos de quilot&#243;rax y un caso de ascitis quilosa en ni&#241;os en postoperatorio de cirug&#237;a card&#237;aca, que evolucionaron sin respuesta al tratamiento cl&#237;nico habitual, basado en ayuno y nutrici&#243;n parenteral prolongada. Fue elegido tratamiento con octreotide en dosis inicial de 1,0 mcg/kg/h , con aumento progresivo de 1,0 mcg/kg/h/d&#237;a hasta la dosis m&#225;xima de 4,0 mcg/kg/h. Todos los casos tuvieron respuesta favorable, con reducci&#243;n progresiva del d&#233;bito del drenaje, hasta resoluci&#243;n del cuadro, sin efecto colateral significativo.</p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> Quilot&#243;rax / terapia, octreotide, cirug&#237;a tor&#225;cica / complicaciones, ascitis quilosa / terapia, ni&#241;o.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El quilot&#243;rax es el dep&#243;sito de l&#237;quido linf&#225;tico rico en quilomicrones en la cavidad pleural, por obstrucci&#243;n y dificultad de evacuaci&#243;n de la linfa, como ocurre en las malformaciones linf&#225;ticas, en el aumento de la presi&#243;n o en la laceraci&#243;n del ducto tor&#225;cico, siendo las causas m&#225;s comunes, las neoplasias, el trauma, la infecci&#243;n y la trombosis venosa. </p>
      <p>Ese tipo de lesi&#243;n ha sido descripto principalmente en los procedimientos quir&#250;rgicos realizados en el estrecho tor&#225;cico superior izquierdo y en procedimientos diagn&#243;sticos, como la arteriograf&#237;a translumbar y el cateterismo venoso central en venas yugular o subclavia izquierdas<sup>1</sup>. </p>
      <p>Consiste en complicaci&#243;n rara en el postoperatorio de cirug&#237;a card&#237;aca, con incidencia en torno de 0,5% a 2%<sup>2-4</sup>, lo que aumenta la morbilidad y la mortalidad del procedimiento, prolongando el tiempo de hospitalizaci&#243;n. </p>
      <p>Hay tambi&#233;n controversias en el tratamiento del quilot&#243;rax. El tratamiento conservador consiste en drenaje pleural y dieta exenta de l&#237;pidos con triglic&#233;ridos de cadena media, o ayuno y nutrici&#243;n parenteral prolongada. El abordaje quir&#250;rgico queda normalmente reservado para falencia del tratamiento conservador durante de los semanas. De forma semejante, el quiloperitoneo o ascitis quilosa es el dep&#243;sito de linfa, producida en los linf&#225;ticos del intestino delgado por absorci&#243;n de los productos de la digesti&#243;n de la grasa, en la cavidad peritoneal. La mayor parte de los casos tiene causa cong&#233;nita o idiop&#225;tica, siendo 10% de causa traum&#225;tica.</p>
      <p>Recientemente, el octreotide (an&#225;logo sint&#233;tico de la somatostatina) ha sido usado en el tratamiento conservador del quilot&#243;rax, tambi&#233;n con poca experiencia en la literatura mundial.</p>
      <p>Describimos aqu&#237; el relato de tres casos de uso de octreotide en el tratamiento del quilot&#243;rax y uno de la ascitis quilosa, todos en postoperatorio de cirug&#237;a card&#237;aca.</p>
      <p>
        <bold>Relato de los casos</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Caso 1</bold>
      </p>
      <p>S.N., un d&#237;a de vida, sexo masculino, pardo, con diagn&#243;stico de transposici&#243;n de las grandes arterias, comunicaci&#243;n interatrial y persistencia del canal arterial. En el segundo d&#237;a de vida, fue sometido a atrioseptostom&#237;a por cateter bal&#243;n y, a los 11 d&#237;as de vida, a cirug&#237;a de Jatene. En el 9&#186; d&#237;a despu&#233;s de la operaci&#243;n, present&#243; quiloperitoneo, con triglic&#233;ridos en el l&#237;quido peritoneal de 428,0 mg/dl, siendo iniciado tratamiento conservador con ayuno y nutrici&#243;n parenteral, sin mejora despu&#233;s de 12 d&#237;as. Se opt&#243; entonces, por iniciar octreotide en la dosis de 1,0 mcg/kg/h con aumento progresivo hasta 4,0 mcg/kg/h, con resoluci&#243;n del cuadro en 5 d&#237;as. Tuvo alta hospitalaria en dos meses, debido a complicaciones infecciosas.</p>
      <p>
        <bold>Caso 2</bold>
      </p>
      <p>E.M.C.J., dos a&#241;os, sexo masculino, blanco, portador de S&#237;ndrome de Down, con diagn&#243;stico de atresia pulmonar con comunicaci&#243;n interventricular y persistencia del canal arterial. Admitido en nuestro servicio para realizaci&#243;n de cirug&#237;a de Rastelli, con ampliaci&#243;n de la arteria pulmonar izquierda. En el 21&#186; d&#237;a postoperatorio, present&#243; quilot&#243;rax con triglic&#233;ridos en el l&#237;quido pleural de 2.196,0 mg/dl. Ayuno y nutrici&#243;n parenteral fueron iniciados sin mejora despu&#233;s de 10 d&#237;as. Fue iniciado uso de octreotide (1 hasta 4 mcg/kg/h), siendo presentado aumento de enzimas hep&#225;ticas con regresi&#243;n espont&#225;nea, aun despu&#233;s de manutenci&#243;n del uso de la medicaci&#243;n. Hubo buena respuesta al tratamiento instituido y resoluci&#243;n del cuadro en 8 d&#237;as, evolucionando al retiro del drenaje pleural en 15 d&#237;as y alta hospitalaria despu&#233;s de 18 d&#237;as del inicio del tratamiento con octreotide.</p>
      <p>
        <bold>Caso 3</bold>
      </p>
      <p>J.M.U.S., 4 meses, sexo masculino, negro, portador de S&#237;ndrome de Down y desnutrici&#243;n energ&#233;tico proteica grado III, con diagn&#243;stico de coartaci&#243;n de aorta, persistencia del canal arterial y f&#237;stula de la arteria pulmonar para ventr&#237;culo izquierdo. Fue sometido a istmoplastia a&#243;rtica con secci&#243;n y sutura del canal arterial. En el 2&#186; d&#237;a postoperatorio, present&#243; quilot&#243;rax con triglic&#233;ridos de 594 mg/dl. Present&#243; resoluci&#243;n en el cuadro despu&#233;s de 4 d&#237;as de nutrici&#243;n parenteral y ayuno, siendo, entonces, iniciada progresi&#243;n lenta de la oferta de l&#237;pidos en la dieta. Despu&#233;s de 10 d&#237;as, el ni&#241;o volvi&#243; a presentar disconfort respiratorio, siendo diagnosticado quilot&#243;rax a la derecha (<xref ref-type="fig" rid="es_a17fig01-body2">Figura 1.a</xref>) con triglic&#233;ridos en el l&#237;quido pleural de 4.954 mg/dl. Se opt&#243; por ligadura del ducto tor&#225;cico y nutrici&#243;n parenteral asociada a ayuno oral, sin &#233;xito despu&#233;s de 15 d&#237;as. Iniciado octreotide (1 a 4 mcg/kg/h), hubo aumento del d&#233;bito urinario (10 ml/kg/h), normalizado con la suspensi&#243;n del octreotide. El quilot&#243;rax fue resuelto en 7 d&#237;as, siendo retirado el drenaje pleural, despu&#233;s de 20 d&#237;as del inicio del uso de la droga (<xref ref-type="fig" rid="es_a17fig01-body2">Figura 1.b</xref>). El paciente tuvo alta hospitalaria en 26 d&#237;as.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a17fig01-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-97-02-0e33-00017-gf01-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Caso 4</bold>
      </p>
      <p>A.C.G.C.D., 6 meses, sexo femenino, blanca, portadora de desnutrici&#243;n energ&#233;tico-proteica grado II, con diagn&#243;stico de doble v&#237;a de entrada de ventr&#237;culo &#250;nico tipo derecho, inversi&#243;n ventricular, doble v&#237;a de salida del ventr&#237;culo derecho y persistencia del canal arterial. Sometida a cirug&#237;a de Glenn bidireccional, ampliaci&#243;n de la arteria pulmonar derecha e izquierda, vendaje del tronco pulmonar, atrioseptectom&#237;a, secci&#243;n y sutura del canal arterial. Recibi&#243; alta hospitalaria el 9&#186; d&#237;a postoperatorio. El 15&#186; d&#237;a post-operatorio, retorn&#243; al hospital, por disconfort respiratorio progresivo hac&#237;a tres d&#237;as, siendo diagnosticado quilot&#243;rax, con mejora despu&#233;s de 7 d&#237;as de nutrici&#243;n parenteral exclusiva, y recidiva despu&#233;s de introducci&#243;n de dieta general. Fueron reiniciados ayuno y nutrici&#243;n parenteral con nueva recidiva despu&#233;s de 23 d&#237;as, ya en uso de dieta exenta de triglic&#233;ridos. El tratamiento con octreotide fue iniciado (1-4,0 mcg/kg/h) con aumento del d&#233;bito urinario (8,0 ml/kg/h) y de enzimas hep&#225;ticas, normalizadas a trav&#233;s de adecuaciones en la nutrici&#243;n parenteral. El paciente hizo uso del octreotide por 12 d&#237;as, con resoluci&#243;n del cuadro en el 13&#186; d&#237;a. Retirado drenaje despu&#233;s de 3 d&#237;as y alta hospitalaria despu&#233;s de 7 d&#237;as del inicio de la medicaci&#243;n.</p>
      <p>
        <bold>Resultados</bold>
      </p>
      <p>Ning&#250;n ni&#241;o present&#243; efecto colateral grave que exigiese la reducci&#243;n o suspensi&#243;n del tratamiento. La dosis utilizada fue basada en la literatura, iniciando en 1,0 mcg/kg/h, con aumento progresivo hasta 4mcg/kg/h en bomba de infusi&#243;n continua, y posterior regresi&#243;n, siendo que el volumen de drenaje pleural mostr&#243; reducci&#243;n progresiva en todos los casos, a medida que se aumentaba la infusi&#243;n de la droga (<xref ref-type="fig" rid="es_a17fig02-body2">Figura 2</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a17fig02-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-97-02-0e33-00017-gf02-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>La principal causa del quiloperitoneo en ni&#241;os es cong&#233;nita, habiendo tambi&#233;n causas obstructivas por mala rotaci&#243;n, intusepci&#243;n, hernia encarcelada, linfangioma, trauma abdominal, hepatopat&#237;as y tuberculosis<sup>2</sup>. Su evoluci&#243;n tiene mortalidad de 11,1% a 17%<sup>3</sup>. La p&#233;rdida de l&#237;quido linf&#225;tico genera hipoalbuminemia, alteraciones hidroelectrol&#237;ticas, de coagulaci&#243;n y imunodeficiencias<sup>4</sup>, con importante compromiso del cuadro cl&#237;nico del ni&#241;o y aumento de la morbimortalidad.</p>
      <p>Tanto para el quilot&#243;rax como para el quiloperitoneo, existen tratamientos conservadores y quir&#250;rgicos, siendo el &#250;ltimo normalmente indicado despu&#233;s de falencia del tratamiento conservador, despu&#233;s de dos a tres semanas<sup>5</sup>. Estudio envolviendo 39 pacientes con quilot&#243;rax por diferentes causas, despu&#233;s de 45 d&#237;as de tratamiento conservador, mostr&#243; que el cuadro fue resuelto en 77% de los pacientes<sup>6</sup>. Pego et al.<sup>7</sup> relatan 4 casos de ligadura quir&#250;rgica del ducto tor&#225;cico, en que todos los pacientes presentaron mejora importante del quilot&#243;rax, despu&#233;s de la ligadura del ducto tor&#225;cico. Se concluy&#243; que su realizaci&#243;n precoz podr&#237;a descartar las posibles fallas de los tratamientos conservadores, disminuyendo las agresiones y el tiempo de sufrimiento de los pacientes. Mientras tanto, tal procedimiento es limitado por las variaciones anat&#243;micas de la ubicaci&#243;n del ducto, as&#237; como por la dificultad de identificar el lugar de drenaje. </p>
      <p>El octreotide es un an&#225;logo de la somatostatina que inhibe la secreci&#243;n de algunas hormonas hipofisarias y gastrointestinales, aumentando la resistencia arteriolar espl&#225;ncnica, diminuyendo el flujo gastrointestinal y, por consecuencia, el flujo linf&#225;tico<sup>8</sup>. Eso viene siendo frecuentemente relatado en la literatura mundial en el tratamiento tanto del quilot&#243;rax como del quiloperitoneo, con resultados bastante animadores, diminuyendo el tiempo de tratamiento y la necesidad de intervenci&#243;n quir&#250;rgica<sup>5</sup>. </p>
      <p>Los efectos colaterales del octreotide est&#225;n relacionados a la reducci&#243;n de la motilidad y de la secreci&#243;n intestinal: hipertensi&#243;n, mala absorci&#243;n, n&#225;useas, flatulencia, disfunci&#243;n hep&#225;tica y hiperglicemia<sup>9</sup>. Aunque normalmente sean pocos los efectos colaterales encontrados en el seguimiento de pacientes en uso del octreotide, tal pr&#225;ctica ya fue asociada a serias complicaciones, tales como enterocolitis necrosante, siendo su uso contraindicado en pacientes con antecedentes de enfermedad vascular significativa. Durante su uso, se recomienda el control peri&#243;dico de la funci&#243;n hep&#225;tica, glucemia y funci&#243;n tiroideana<sup>10</sup>. </p>
      <p>
        <bold>Conclusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Los resultados encontrados en los 4 casos son animadores con relaci&#243;n a la seguridad de la droga, facilidad en su manipulaci&#243;n y resultado favorable en el tratamiento del quilot&#243;rax y ascitis quilosa, en los casos de falencia de los tratamientos habituales o en la imposibilidad de intervenci&#243;n quir&#250;rgica por la mala condici&#243;n cl&#237;nica del ni&#241;o. </p>
      <p>Un estudio prospectivo y randomizado, evaluando un grupo mayor de pacientes, se hace necesario para confirmar los hallazgos de este peque&#241;o grupo de pacientes.</p>
      <p>
        <bold>PPotencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiamiento</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuvo fuentes de financiamiento externas.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>No hay vinculaci&#243;n de este estudio a programas de post grado.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Case Report</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Use of octreotide in the treatment of chylothorax and chyloperitoneum</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>Report of three cases of chylothorax and one case of chylous ascites in children who had undergone cardiac surgery with no response to routine clinical treatment, based on fasting and long-term parenteral nutrition. Treatment with octreotide at an initial dose of 1.0 mcg/kg/h was chosen, with a gradual increase of 1.0 mcg/kg/hr/day until a maximum dose of 4.0 mcg/kg/h. All cases had a favorable response, with gradual reduction of drainage output until prognosis improvement with no significant side effects.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Chylothorax</kwd>
        <kwd>octreotide</kwd>
        <kwd>chilous Ascites</kwd>
        <kwd>thoracic surgery</kwd>
        <kwd>child</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASE REPORT</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="nota_1-body3">
          <label>
            <bold>Use of octreotide in the treatment of chylothorax and chyloperitoneum</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Cristiane Felix Ximenes Pessotti; Ieda Biscegli Jatene; Paulo Emanuel Uhrovcik Buononato; Patr&#237;cia Figueiredo Elias; Anna Carolina Domingues Pinto; Maria Fernanda Jensen Kok</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Hospital do Cora&#231;&#227;o - Associa&#231;&#227;o do Sanat&#243;rio S&#237;rio, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT</bold>
      </p>
      <p>Report of three cases of chylothorax and one case of chylous ascites in children who had undergone cardiac surgery with no response to routine clinical treatment, based on fasting and long-term parenteral nutrition. Treatment with octreotide at an initial dose of 1.0 mcg/kg/h was chosen, with a gradual increase of 1.0 mcg/kg/hr/day until a maximum dose of 4.0 mcg/kg/h. All cases had a favorable response, with gradual reduction of drainage output until prognosis improvement with no significant side effects.</p>
      <p><bold>Keywords:</bold> Chylothorax / therapy; octreotide; chilous Ascites / therapy; thoracic surgery / complications; child.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>Chylothorax is the accumulation of chylomicron-rich lymph fluid in the pleural cavity due to obstruction and difficulty in the lymph flow, as occurs in lymphatic malformations, increased pressure or laceration of the thoracic duct, in which cancer, trauma, infection and venous thrombosis are the most common causes.</p>
      <p>This type of injury has been described mainly in surgical procedures performed in the narrow upper left chest and in diagnostic procedures such as translumbar angiography and central venous catheterization in jugular veins or left subclavian veins<sup>1</sup>.</p>
      <p>It consists of a rare complication in the postoperative period of cardiac surgery, with an incidence of around 0.5% to 2%<sup>2-4</sup>, which increases morbidity and mortality of the procedure, extending the length of hospitalization.</p>
      <p>There are also controversies in the treatment of chylothorax. Conservative treatment consists of pleural drainage and lipid-free diet with medium chain triglycerides, or fasting and long-term parenteral nutrition. The surgical approach is usually reserved for failure of conservative treatment for two weeks. Similarly, chyloperitoneum or chylous ascites is the accumulation of lymph nodes produced in the small intestine by absorption of products of fat digestion in the peritoneal cavity. Most cases have congenital or idiopathic causes, and 10% are of traumatic cause.</p>
      <p>Recently, octreotide (a synthetic analogue of somatostatin) has been used in the conservative treatment of chylothorax, even with little experience in world literature.</p>
      <p>We report three cases of use of octreotide in the treatment of chylothorax and chylous ascites, all in post-cardiac surgery.</p>
      <p>
        <bold>Case Report</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Case 1</bold>
      </p>
      <p>S.N., one day old, male, brown, with a diagnosis of transposition of great arteries, atrial septal defect and patent ductus arteriosus. On the second day of life, he underwent an atrial septostomy with a balloon catheter and, at 11 days of life, the Jatene procedure. On the 9<sup>th</sup> day after the operation, the patient presented chyloperitoneum with triglycerides in the peritoneal fluid of 428.0 mg/dl, conservative treatment was initiated by fasting and parenteral nutrition, with no improvement after 12 days. Then, it was decided to start octreotide at a dose of 1.0 mcg/kg/h with a gradual increase up to 4.0 mcg/kg/h, with success in five days. He was discharged from hospital in two months due to infectious complications.</p>
      <p>
        <bold>Case 2</bold>
      </p>
      <p>E.M.C.J., two-year-old, male, white patient with Down Syndrome, diagnosed with pulmonary atresia with ventricular septal defect and patent ductus arteriosus. Admitted in our hospital to perform Rastelli surgery, with expansion of the left pulmonary artery. On the 21<sup>st</sup> day after the procedure, he presented chylothorax with triglycerides in the pleural fluid of 2196.0 mg/dl. Fasting and parenteral nutrition were started without improvement after 10 days. Use of octreotide was started (1 to 4 mcg/kg/h), with increase of liver enzymes with spontaneous regression, even after maintenance of the drugs. There was good response to treatment and prognosis improvement in eight days, evolving to chest tube removal in 15 days and discharge after 18 days of starting treatment with octreotide.</p>
      <p>
        <bold>Case 3</bold>
      </p>
      <p>J.M.U.S., 4 months, male, black, suffering from Down Syndrome and protein energy malnutrition grade III. He was diagnosed with coarctation of the aorta, patent ductus arteriosus and pulmonary artery fistula to left ventricle. He underwent aortic isthmusplasty and ductus arteriosus section and suturing. On the 2<sup>nd</sup> day after the procedure, he presented chylothorax with triglycerides of 594 mg/dl. Prognosis improved after four days of parenteral nutrition and fasting. Then, a slow progression of the supply of dietary lipids was started. After 10 days, the child again presented respiratory distress, chylothorax was diagnosed on the right (<xref ref-type="fig" rid="en_a17fig01-body3">Figure 1a</xref>) with triglycerides in the pleural fluid of 4954 mg/dl. We decided to perform thoracic duct ligation and parenteral nutrition associated with oral fasting, without success after 15 days. After introducing octreotide (1 to 4 mcg/kg/h), there was an increase in urine output (10 ml/kg/h), normalized with discontinuation of octreotide. Chylothorax was resolved in 7 days. Chest tube was removed after 20 days of the onset of drug use (<xref ref-type="fig" rid="en_a17fig01-body3">Figure 1b</xref>). The patient was discharged in 26 days.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_a17fig01-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-97-02-0e33-00017-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Case 4</bold>
      </p>
      <p>ACGCD, 6 months, female, white, with chronic protein energy malnutrition grade II, diagnosis with double inlet right ventricle, ventricular inversion, double outlet right ventricle and patent ductus arteriosus. She underwent Glenn bidirectional surgery, expansion of the right pulmonary artery and left pulmonary trunk banding, atrioseptectomy, ductus arteriosus section and suturing. She was discharged on 9<sup>th</sup> postoperative day. On the 15<sup>th</sup> postoperative day, she returned to hospital due to progressive respiratory distress for three days and was diagnosed with chylothorax, improving after 7 days of total parenteral nutrition, and recurrence after introduction of general diet. Fasting and parenteral nutrition was resumed with a new recurrence after 23 days, on a diet free of triglycerides. Treatment with octreotide was started (1 to 4.0 mcg/kg/h) with increased urine output (8.0 ml/kg/h) and liver enzyme, normalized through adjustments in parenteral nutrition. The patient made use of octreotide for 12 days, with an improved prognosis by day 13. Drainage was removed after 3 days and she was discharged after seven days of starting medication.</p>
      <p>
        <bold>Findings</bold>
      </p>
      <p>No child had serious side effect requiring reduction or discontinuation. The dose was based on the literature, starting at 1.0 mcg/kg/h, progressively increasing to 4mcg/kg/h in a continuous infusion pump, and then regressed, and the volume of pleural drainage presented progressive reduction in all cases, as drug infusion increased (<xref ref-type="fig" rid="en_a17fig02-body3">Figure 2</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_a17fig02-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-97-02-0e33-00017-gf02-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>The main cause of chyloperitoneum in children is congenital. Its causes also include obstructive causes due to bad rotation, intussusception, incarcerated hernia, lymphangioma, abdominal trauma, liver diseases and tuberculosis<sup>2</sup>. Its evolution has a mortality rate of 11.1% to 17%<sup>3</sup>. The loss of lymphatic fluid causes hypoalbuminemia, hydroelectrolyte alterations, coagulation and immunodeficiency<sup>4</sup> with important involvement of clinical condition of the child and increased morbidity and mortality.</p>
      <p>Both for the chylothorax and for the chyloperitoneum, there are conservative and surgical treatments, and the latter is usually indicated after failure of conservative treatment after two to three weeks<sup>5</sup>. A study involving 39 patients with chylothorax due to different causes, after 45 days of conservative treatment, revealed that the prognosis improved in 77% of patients<sup>6</sup>. Pego et al<sup>7</sup> reported four cases of surgical ligation of the thoracic duct, in which all patients had substantial improvement of chylothorax after thoracic duct ligation. It was concluded that its early performance could rule out potential failures of conservative treatments, reducing aggressions and patients' time of suffering. However, such procedure is limited by anatomic variations of the duct location, as well as difficulty to identify the drainage site.</p>
      <p>Octreotide is a somatostatin analogue that inhibits the secretion of some pituitary and gastrointestinal hormones increasing splanchnic arteriolar resistance, reducing gastrointestinal flow and, consequently, the lymph flow<sup>8</sup>. This has been frequently reported in the world literature both in the treatment of chylothorax and chyloperitoneum, with encouraging results, reducing treatment time and the need for surgical intervention<sup>5</sup>.</p>
      <p>Side effects of octreotide relate to reduced sperm motility and intestinal secretion: hypertension, malabsorption, nausea, flatulence, hepatic dysfunction and hyperglycemia<sup>9</sup>. Although there are typically few side effects observed in the follow-up of patients using octreotide, such practice has been associated with serious complications such as necrotizing enterocolitis, and its use is contraindicated in patients with a history of significant vascular disease. During its use, we recommend the periodic control of liver function, blood glucose and thyroid function<sup>10</sup>.</p>
      <p>
        <bold>Conclusion</bold>
      </p>
      <p>The results found in the 4 cases are encouraging with respect to drug safety, ease of handling and favorable outcome in the treatment of chylothorax and chylous ascites in cases of failure of usual treatments or inability to surgery for poor clinical condition of the child.</p>
      <p>For a prospective randomized study evaluating a larger group of patients, it is necessary to confirm the findings of this small group of patients.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program.</p>
      <p>
        <bold>Reference</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
