<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">hFpsNjsY4xfdfjYTZmpFy8F</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00017</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2011000300017</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(11)09600317</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2011000300017</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Relato de Caso</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>S&#237;ndrome de Heyde: relato de caso e revis&#227;o da literatura</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Figuinha</surname>
            <given-names>Fernando C&#244;rtes Remisio</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Spina</surname>
            <given-names>Guilherme Sobreira</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Tarasoutchi</surname>
            <given-names>Fl&#225;vio</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">FM </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">HC</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>03</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
      <volume>96</volume>
      <issue>3</issue>
      <fpage>e42</fpage>
      <lpage>e45</lpage>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>31</day>
        <month>03</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>RELATO DE CASO</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>S&#237;ndrome de Heyde: relato de caso e revis&#227;o da literatura</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Fernando C&#244;rtes Remisio Figuinha; Guilherme Sobreira Spina; Fl&#225;vio Tarasoutchi</bold>
    </p>
    <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o - HC-FMUSP, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="endb">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p><bold>Palavras-chave: </bold>Estenose da valva a&#243;rtica, hemorragia gastrointestinal, angiodisplasia, s&#237;ndrome de Heyde. </p>
    <p>Descrevemos um caso de s&#237;ndrome de Heyde e discutimos as bases fisiopatol&#243;gicas e as possibilidades terap&#234;uticas para essa s&#237;ndrome.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A associa&#231;&#227;o entre estenose a&#243;rtica e sangramento gastrointestinal - s&#237;ndrome de Heyde - vem sendo estudada nos &#250;ltimos anos com grandes avan&#231;os no conhecimento de seu mecanismo fisiopatol&#243;gico e de terap&#234;utica. Neste relato, apresentamos um caso ilustrativo de s&#237;ndrome de Heyde e revisamos a literatura existente at&#233; o momento. </p>
    <p>
      <bold>Relato do Caso</bold>
    </p>
    <p>Paciente A.M. , masculino, de 76 anos, procurou atendimento m&#233;dico com queixa de dor tor&#225;cica em aperto, sem irradia&#231;&#227;o, associado a n&#225;useas e sudorese, de in&#237;cio geralmente aos pequenos esfor&#231;os. Apresentava tamb&#233;m dispneia aos m&#237;nimos esfor&#231;os, com ortopneia, dispneia parox&#237;stica noturna e edema de membros inferiores. Negava febre. Referia epis&#243;dios de sangramento digestivo baixo (SDB) em pequena quantidade, h&#225; seis meses. Negava outros s&#237;tios de sangramento. </p>
    <p>Relatava antecedentes de hipertens&#227;o, diabete melito tipo 2, insufici&#234;ncia renal cr&#244;nica (IRC) n&#227;o dial&#237;tica, e referia problema valvar e cansa&#231;o aos esfor&#231;os. </p>
    <p>Ao exame f&#237;sico, encontrava-se descorado, eupneico. Pulso de 82 bpm, frequ&#234;ncia respirat&#243;ria de 20 ipm, press&#227;o arterial 140 x 70 mmHg. Exame cardiovascular revelou sopro sist&#243;lico ejetivo em foco a&#243;rtico +++/6+, com irradia&#231;&#227;o para f&#250;rcula. Exame pulmonar com estertores crepitantes em bases. Edema perif&#233;rico presente ++/4+, e boa perfus&#227;o perif&#233;rica. </p>
    <p>Exames gerais mostraram hemoglobina de 6,8 g/dl, hemat&#243;crito 23%, creatinina 1,39 mg/dL. Restante dos exames mostrados na <xref ref-type="table" rid="a17tab01m">tabela 1</xref>. Inicialmente o quadro de anemia foi atribu&#237;do &#224; IRC. Entretanto, houve melhora da fun&#231;&#227;o renal ap&#243;s infus&#227;o de volume, caracterizando a disfun&#231;&#227;o renal como aguda. Em raz&#227;o do quadro de insufici&#234;ncia card&#237;aca e anemia, optou-se por transfus&#227;o sangu&#237;nea. </p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="a17tab01m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0e42-00017-gt01.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>Perfil de ferro mostrou anemia provavelmente ferropriva (<xref ref-type="table" rid="a17tab01m">tab. 1</xref>). Eletrocardiograma mostrado na <xref ref-type="fig" rid="a17fig01m">figura 1</xref>. </p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="a17fig01m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0e42-00017-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>A ecocardiografia transtor&#225;cica confirmou estenose a&#243;rtica importante, com &#225;rea valvar de 0,5 cm<sup>2</sup> e gradiente m&#225;ximo de 85 mmHg e m&#233;dio de 52 mmHg. Fra&#231;&#227;o de eje&#231;&#227;o 62%. Ventr&#237;culo esquerdo com di&#226;metro diast&#243;lico de 56 mm e sist&#243;lico de 37 mm. </p>
    <p>Cineangiocoronariografia evidenciou les&#227;o de 60% em 1/3 proximal da art&#233;ria descendente anterior; restante sem les&#245;es cr&#237;ticas, apenas com irregularidades. Gradiente VE-Ao de 45 mmHg. </p>
    <p>Para investiga&#231;&#227;o do SDB foi realizada colonoscopia, que demonstrou angiodisplasia em c&#243;lon ascendente proximal. A presen&#231;a de sangramento digestivo por angiodisplasia e estenose a&#243;rtica sugeriu o diagn&#243;stico de s&#237;ndrome de Heyde. </p>
    <p>Paciente manteve n&#237;veis de hemoglobina est&#225;veis ap&#243;s transfus&#227;o realizada na entrada. Ap&#243;s cateterismo e com melhora dos sintomas de insufici&#234;ncia card&#237;aca, optou-se por alta hospitalar e reavalia&#231;&#227;o em ambulat&#243;rio especializado para programa&#231;&#227;o de cirurgia de troca valvar. </p>
    <p>Dois meses ap&#243;s a alta, procurou novamente o pronto-socorro, tendo sido internado em UTI por quadro de insufici&#234;ncia card&#237;aca descompensada. Foi indicada cirurgia para troca valvar a&#243;rtica, mas apresentou piora cl&#237;nica em raz&#227;o de quadro infeccioso pulmonar, evoluindo para o &#243;bito por choque s&#233;ptico. </p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A s&#237;ndrome de Heyde consiste na associa&#231;&#227;o de sangramento gastrointestinal por angiodisplasia e estenose valvar a&#243;rtica (EAo). Foi originalmente descrita por Heyde em 1958<sup>1</sup>, e em 1992 Olearchyk<sup>2</sup> definiu a combina&#231;&#227;o de estenose a&#243;rtica e sangramento recorrente por angiodisplasia gastrointestinal como s&#237;ndrome de Heyde. </p>
    <p>Vincentelli e cols. <sup>3</sup> demonstraram que 21% dos pacientes com estenose a&#243;rtica grave apresentaram sangramento de pele ou mucosa nos seis meses antecedentes &#224; cirurgia valvar. </p>
    <p>V&#225;rios artigos foram publicados nos &#250;ltimos anos discutindo a fisiopatologia, pouco conhecida at&#233; o final do s&#233;culo passado, e o tratamento dessa s&#237;ndrome. Sua apresenta&#231;&#227;o est&#225; relacionada com a s&#237;ndrome de von Willebrand adquirida tipo 2A que ocorre nesses pacientes - uma s&#237;ndrome hemorr&#225;gica que surge por perda de mult&#237;meros de alto peso molecular (MAPM) do fator de von Willebrand (fvW)<sup>3</sup>. </p>
    <p>A explica&#231;&#227;o fisiopatol&#243;gica &#233; que, com a passagem do fvW pela valva esten&#243;tica, ocorre prote&#243;lise desses mult&#237;meros pela enzima ADAMTS13 (A Disintegrin And Metalloproteinase with Thrombospondin type 1 moitf, member 13) - uma proteinase que age preferencialmente sob situa&#231;&#245;es de alta tens&#227;o de cisalhamento. Esses MAPM s&#227;o mol&#233;culas muito importantes para uma adequada hemostasia mediada por plaquetas<sup>3</sup>, ligando-se &#224; glicoprote&#237;na Ib plaquet&#225;ria. O fvW &#233; secretado por c&#233;lulas endoteliais para o sangue, onde contribui para a forma&#231;&#227;o de trombos plaquet&#225;rios e age como mediador da ades&#227;o plaquet&#225;ria no s&#237;tio de les&#227;o vascular. A primeira descri&#231;&#227;o da perda de MAPM na s&#237;ndrome de Heyde foi feita por Warkentin e cols. <sup>4</sup>, em 1992. </p>
    <p>A rela&#231;&#227;o entre EAo e fun&#231;&#227;o plaquet&#225;ria foi analisada recentemente<sup>3</sup>. Quase todos os pacientes com EAo grave tinham diminui&#231;&#227;o da porcentagem de MAPM e disfun&#231;&#227;o plaquet&#225;ria. J&#225; a partir do primeiro dia p&#243;s-operat&#243;rio de troca valvar, todos os pacientes tinham seus n&#237;veis de MAPM e fun&#231;&#227;o plaquet&#225;ria normalizados, o que comprova a rela&#231;&#227;o entre a doen&#231;a valvar e essa altera&#231;&#227;o hematol&#243;gica. </p>
    <p>Em rela&#231;&#227;o &#224; alta preval&#234;ncia de angiodisplasia nesses pacientes, foi proposto que estenose a&#243;rtica hemodinamicamente relevante pode estar associada &#224; diminui&#231;&#227;o da perfus&#227;o gastrointestinal e, consequentemente, levar &#224; dilata&#231;&#227;o de vasos sangu&#237;neos induzido por hipoxemia, acelerando o desenvolvimento de vasodilata&#231;&#227;o fixa, g&#234;nese da angiodisplasia. </p>
    <p>Quanto ao tratamento, a d&#250;vida que surge ao encontrar um paciente que tem uma estenose a&#243;rtica importante e sangramento gastrointestinal associado &#233; qual conduta deve ser tomada: opera-se primeiro o cora&#231;&#227;o, com troca valvar a&#243;rtica, ou o intestino, com ressec&#231;&#227;o do segmento que apresenta o sangramento?</p>
    <p>H&#225; o receio que ap&#243;s a cirurgia valvar possam ocorrer novos sangramentos. Por outro lado, a cirurgia intestinal com EAo est&#225; associada a alto risco de complica&#231;&#245;es cardiovasculares perioperat&#243;rias pela valvopatia<sup>5</sup>. </p>
    <p>Cirurgia valvar pode, isoladamente, levar &#224; regress&#227;o das altera&#231;&#245;es que ocorrem na s&#237;ndrome de Heyde. S&#243; ocorre recorr&#234;ncia do sangramento quando o mecanismo fisiopatol&#243;gico &#233; re-estabelecido, seja por re-estenose a&#243;rtica, seja por incompatibilidade paciente-pr&#243;tese (definido por &#225;rea efetiva valvar por superf&#237;cie corp&#243;rea &lt;0,85 cm<sup>2</sup>/m<sup>2</sup> ao ecocardiograma)<sup>6</sup> - nos quais ainda existem altos gradientes a&#243;rticos no p&#243;s-operat&#243;rio mesmo com valvas normofuncionantes. </p>
    <p>O tipo valvar de escolha &#233; a pr&#243;tese biol&#243;gica, uma vez que n&#227;o necessita de anticoagula&#231;&#227;o ap&#243;s cirurgia. </p>
    <p>Quando n&#227;o h&#225; condi&#231;&#245;es para realiza&#231;&#227;o da cirurgia valvar, por alto risco cir&#250;rgico, alguns autores<sup>7</sup> sugerem a realiza&#231;&#227;o de colectomia ap&#243;s identifica&#231;&#227;o do s&#237;tio de sangramento como uma op&#231;&#227;o terap&#234;utica inicial, sabendo que poderia ocorrer recorr&#234;ncia do sangramento em outro s&#237;tio. Hoje h&#225; op&#231;&#227;o de realiza&#231;&#227;o da pr&#243;tese percut&#226;nea<sup>8</sup>. </p>
    <p>Alguns autores sugerem tamb&#233;m como tratamento alternativo &#224;queles em que a cirurgia n&#227;o obteve sucesso na resolu&#231;&#227;o do sangramento o uso de octreotide 20 mg uma vez por m&#234;s<sup>7</sup>. </p>
    <p>A suplementa&#231;&#227;o de fator de von Willebrand parece ser efetiva para prevenir complica&#231;&#245;es hemorr&#225;gicas importantes no per&#237;odo perioperat&#243;rio<sup>9</sup>, mas o tratamento a longo prazo da s&#237;ndrome von Willebrand adquirida do tipo 2A por les&#227;o valvar n&#227;o responde bem &#224; desmopressina e &#224; transfus&#227;o repetida de fatores da coagula&#231;&#227;o, necessitando assim da corre&#231;&#227;o cir&#250;rgica da estenose a&#243;rtica para resolu&#231;&#227;o definitiva dessa altera&#231;&#227;o hematol&#243;gica. </p>
    <p>Assim, o tratamento de escolha preconizado para a s&#237;ndrome de Heyde &#233; a cirurgia de troca valvar a&#243;rtica, devendo ser optada sempre que poss&#237;vel para aqueles que possuem hist&#243;ria de sangramento e estenose a&#243;rtica grave. </p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes. </p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas. </p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o. </p>
    <p>
      <fn id="endb" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold>Correspond&#234;ncia: </bold>
        </label>
        <p> Fernando C&#244;rtes Remisio Figuinha </p>
        <p> Rua Teodoro Sampaio, 408 / 24 - Pinheiros </p>
        <p> 05406-000 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> Email: </p>
        <p><email xlink:href="fefigas@yahoo.com.br">fefigas@yahoo.com.br</email>, </p>
        <p>
          <email xlink:href="drfernandofiguinha@gmail.com">drfernandofiguinha@gmail.com</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 10/09/09; revisado recebido em 04/03/10; aceito em 24/03/10. </p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1.  Heyde EC. Gastrointestinal bleeding in aortic stenosis. N Engl J Med. 1958; 259: 196.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Gastrointestinal bleeding in aortic stenosis</article-title>
          <source>N Engl J Med</source>
          <date>
            <year>1958</year>
          </date>
          <fpage>196</fpage>
          <volume>259</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Heyde</surname>
              <given-names>EC</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Olearchyk AS. Heyde's syndrome. J Thorac Cardiovasc Surg. 1992; 103 (4): 823-4.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Heyde's syndrome</article-title>
          <source>J Thorac Cardiovasc Surg</source>
          <date>
            <year>1992</year>
          </date>
          <fpage>823</fpage>
          <lpage>4</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>103</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Olearchyk</surname>
              <given-names>AS</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Vincentelli A, Susen S, Le Tourneau T, Six I, Fabre O, Juthier F, et al. Acquired von Willebrand syndrome in aortic stenosis. N Engl J Med. 2003; 349 (4): 343-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Acquired von Willebrand syndrome in aortic stenosis</article-title>
          <source>N Engl J Med</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>343</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>349</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Vincentelli</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Susen</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Le Tourneau</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Six</surname>
              <given-names>I</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fabre</surname>
              <given-names>O</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Juthier</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Warkentin TE, Moore JC, Morgan DG. Aortic stenosis and bleeding gastrointestinal angiodysplasia: is acquired von Willebrand syndrome the lynk? Lancet. 1992; 240 (8810): 35-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Aortic stenosis and bleeding gastrointestinal angiodysplasia: is acquired von Willebrand syndrome the lynk?</article-title>
          <source>Lancet</source>
          <date>
            <year>1992</year>
          </date>
          <fpage>35</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <issue>8810</issue>
          <volume>240</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Warkentin</surname>
              <given-names>TE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Moore</surname>
              <given-names>JC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Morgan</surname>
              <given-names>DG</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Christ M, Sharkova Y, Geldner G, Maisch B. Preoperative and perioperative care for patients with suspected or established aortic stenosis facing noncardiac surgery. Chest. 2005; 128 (4): 2944-53.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Preoperative and perioperative care for patients with suspected or established aortic stenosis facing noncardiac surgery</article-title>
          <source>Chest</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>2944</fpage>
          <lpage>53</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>128</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Christ</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sharkova</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Geldner</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Maisch</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Goldsmith IR, Blann AD, Patel RL, Lip GY. Effect of aortic valve replacement on plasma soluble P-selectine, von Willebrand factor and fibrinogen. Am J Cardiol. 2001; 87 (1): 107-10.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Effect of aortic valve replacement on plasma soluble P-selectine, von Willebrand factor and fibrinogen</article-title>
          <source>Am J Cardiol</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>107</fpage>
          <lpage>10</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>87</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Goldsmith</surname>
              <given-names>IR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Blann</surname>
              <given-names>AD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Patel</surname>
              <given-names>RL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lip</surname>
              <given-names>GY</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. De Palma GD, Slavatori F, Masone S, Simeoli I, Rega M, Celiento M, et al. Acute gastrointestinal bleeding following aortic valve replacement in a patient with Heyde's syndrome. Case report. Minerva Gastroenterol Dietol. 2007; 53 (3): 291-3.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Acute gastrointestinal bleeding following aortic valve replacement in a patient with Heyde's syndrome: Case report</article-title>
          <source>Minerva Gastroenterol Dietol</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>291</fpage>
          <lpage>3</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>53</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>De Palma</surname>
              <given-names>GD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Slavatori</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Masone</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Simeoli</surname>
              <given-names>I</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rega</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Celiento</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Webb JG, Pasupati S, Humphries K, Thompson C, Altweg L, Moss R, et al. Percutaneous transarterial valve replacement in selected high-risk patients with aortic stenosis. Circulation. 2007; 116 (7): 755-63.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Percutaneous transarterial valve replacement in selected high-risk patients with aortic stenosis</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>755</fpage>
          <lpage>63</lpage>
          <issue>7</issue>
          <volume>116</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Webb</surname>
              <given-names>JG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pasupati</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Humphries</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Thompson</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Altweg</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Moss</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Morishima A, Marui A, Shimamoto T, Sagi Y, Tambara K, Nishima T, et al. Successful aortic valve replacement for Heyde syndrome with confirmed hematologic recovery. Ann Thorac Surg. 2007; 83 (1): 287-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Successful aortic valve replacement for Heyde syndrome with confirmed hematologic recovery</article-title>
          <source>Ann Thorac Surg</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>287</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>83</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Morishima</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Marui</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Shimamoto</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sagi</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tambara</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nishima</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Case Report</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Heyde's syndrome: case report and literature review</article-title>
      </title-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASE REPORT</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="enda-body2">
          <label>
            <bold>Heyde's syndrome: case report and literature review</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Fernando C&#244;rtes Remisio Figuinha; Guilherme Sobreira Spina; Fl&#225;vio Tarasoutchi</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o - HC-FMUSP, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p><bold>Keywords:</bold> Aortic valve stenosis; hemorrhage; gastrointestinal hemorrhage; angiodysplasia; Heyde sindrome.</p>
      <p>This study reports the case of Heyde's syndrome and discusses the pathophysiology bases and potential therapies for this syndrome.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>The association between aortic stenosis and gastrointestinal bleeding - Heyde's syndrome - has been studied in recent years with major advances in the understanding of its pathophysiological mechanism and therapy. This report presents an illustrative case of Heyde's syndrome and reviews the literature available to date. </p>
      <p>
        <bold>Case Report</bold>
      </p>
      <p>Patient A.M. , male, 76 years old, sought medical attention complaining of chest tightness, without irradiation, associated with nausea and sweating, usually starting with minor stresses. The patient also presented dyspnea on minimal exertion, orthopnea, paroxysmal nocturnal dyspnea and edema of lower limbs. The patient denied fever. Patient reported episodes of lower gastrointestinal bleeding (LGIB) in small amounts, for six months. He denied other sites of bleeding.</p>
      <p>He reported a history of hypertension, type 2 diabetes mellitus, chronic renal failure (CRF) not undergoing dialysis and reported valve problem and exertion fatigue. </p>
      <p>On physical examination, he was pale, eupneic. Pulse of 82 bpm, respiratory rate of 20 bpm, blood pressure 140 x 70 mmHg. Cardiovascular examination revealed ejective systolic murmur at aortic focus +++/6+, irradiating to the suprasternal notch. Pulmonary examination with crackling rales at the bases. Peripheral edema ++/4+, and good peripheral perfusion. </p>
      <p>General tests revealed hemoglobin of 6.8 g/dl, hematocrit 23%, creatinine 1.39 mg/dL. The other tests are shown in <xref ref-type="table" rid="en_a17tab01m-body2">Table 1</xref>. Initially, the picture of anemia was attributed to the IRC. However, there was improvement in renal function after volume infusion, characterizing renal dysfunction as acute. Because of heart failure and anemia, a blood transfusion was made. </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_a17tab01m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0e42-00017-gt01-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>Iron status revealed anemia likely to be due to iron deficiency (<xref ref-type="table" rid="en_a17tab01m-body2">Table 1</xref>). Electrocardiogram shown in <xref ref-type="fig" rid="en_a17fig01m-body2">Figure 1</xref>. </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_a17fig01m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0e42-00017-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>Transthoracic echocardiography confirmed important aortic stenosis, valve area 0.5 cm<sup>2</sup> and a maximum gradient of 85 mmHg and average gradient of 52 mmHg. Ejection fraction 62%. Left ventricle with diastolic diameter of 56 mm and stroke diameter of 37 mm. </p>
      <p>Coronary angiography revealed 60% lesion in 1/3 proximal anterior descending artery with no further critical lesions except for some irregularities. LV-Ao gradient of 45 mmHg. </p>
      <p>Colonoscopy was performed to investigate the LGIB. It revealed angiodysplasia in proximal ascending colon. The presence of gastrointestinal bleeding for angiodysplasia and aortic stenosis suggested the diagnosis of Heyde's syndrome. </p>
      <p>The patient's hemoglobin levels remained stable after transfusion performed on admission. After catheterization and with improved cardiac failure symptoms, the patient was discharged and referred to outpatient clinic reassessment for scheduling of surgery for valve replacement. </p>
      <p>Two months after discharge, the patient sought the emergency room and was admitted in ICU for decompensated heart failure. Surgery was recommended for aortic valve replacement, but the patient presented clinical worsening because of pulmonary infection, progressing to death from septic shock. </p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>Heyde's syndrome is the association of gastrointestinal bleeding due to angiodysplasia and aortic stenosis (AoS). It was originally described in 1958<sup>1</sup> by Heyde, and in 1992 Olearchyk<sup>2</sup> defined the combination of aortic stenosis and recurrent bleeding due to gastrointestinal angiodysplasia as Heyde's syndrome. </p>
      <p>Vincentelli et al<sup>3</sup> showed that 21% of patients with severe aortic stenosis had skin or mucous bleeding in the six months preceding valve surgery. </p>
      <p>Several articles have been published in recent years discussing the pathophysiology little known until the end of the last century, and the treatment of this syndrome. It is related to von Willebrand's type 2A acquired syndrome occuring in these patients - hemorrhagic syndrome that arises due to loss of high molecular weight vWF multimers (HMWM)<sup>3</sup>. </p>
      <p>The pathophysiological explanation is that with the passage of vWF through the stenotic valve, occurs proteolysis of these multimers by enzyme ADAMTS13 (A disintegrin And Metalloproteinase with Thrombospondin type 1 moitf, member 13) - a protease that acts preferentially under conditions of high shear stress. These HMWM are very important for a proper haemostasis mediated by platelets<sup>3</sup>, binding to platelet glycoprotein Ib. The von Willebrand factor is secreted by endothelial cells into the blood, where it contributes to the formation of platelet thrombi and acts as a mediator of platelet adhesion at the vascular injury site. The first description of the loss of HMWM in Heyde's syndrome was made by Warkentin et al<sup>4</sup> in 1992. </p>
      <p>The relationship between AoS and platelet function was examined recently<sup>3</sup>. Almost all patients with severe aortic stenosis had decreased percent HMWM and platelet dysfunction. From the first day after surgery for valve replacement, all patients had their HMWM levels and platelet function brought to normal conditions, which proves the relationship between valve disease and hematological abnormality. </p>
      <p>As for the high prevalence of angiodysplasia in these patients, it was proposed that hemodynamically significant aortic stenosis may be associated with decreased gastrointestinal perfusion, thereby leading to dilation of blood vessels induced by hypoxia, speeding up the development of fixed vasodilatation, genesis of angiodysplasia. </p>
      <p>As for treatment, the doubt that arises when dealing with a patient who has a significant aortic stenosis and gastrointestinal bleeding associated is the conduct that must be taken: should we operate the heart first, with aortic valve replacement, or the intestine, with resection of the bleeding segment?</p>
      <p>We fear that after the new valve surgery further bleeding may occur. On the other hand, intestinal surgery with AoS is associated with high risk of perioperative cardiovascular complications for valve disease<sup>5</sup>. </p>
      <p>Valve surgery alone may lead to regression of the abnormalities that occur in Heyde's syndrome. Recurrence of bleeding only occurs when the pathophysiological mechanism is re-established, either by re-aortic stenosis, either by patient-prosthesis mismatch (defined by effective valve area by body surface &lt;0.85 cm<sup>2</sup>/m<sup>2</sup> on echocardiogram)<sup>6</sup> - where there are still high postoperative aortic gradients even with normofunctioning valves. </p>
      <p>The type of valve prosthesis is the biological one, since it does not require anticoagulation after surgery. </p>
      <p>When valve surgery cannot be performed, for high surgical risk, some authors<sup>7</sup> suggest to perform colectomy after identification of the bleeding site as an initial treatment option, knowing that recurrence of bleeding could occur at another site. Today, percutaneous prosthesis<sup>8 </sup>can be performed. </p>
      <p>Some authors also suggest octreotide 20 mg once a month<sup>7</sup> as an alternative treatment to those whose surgery was not successful in resolving the bleeding. </p>
      <p>The supplementation of von Willebrand factor seems to be effective to prevent major bleeding complications in the perioperative period<sup>9</sup>, but the long-term treatment of acquired type 2A von Willebrand syndrome for valve lesion does not respond well to desmopressin and repeated transfusions of clotting factors, and thus requires surgical correction of aortic stenosis for final resolution of the hematological abnormality. </p>
      <p>Thus, the recommended treatment of choice for Heyde's syndrome is aortic valve replacement surgery, which should be performed whenever possible to those who have a history of bleeding and severe aortic stenosis. </p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported. </p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study. </p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program. </p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">S&#237;ndrome de Heyde: relato de caso y revisi&#243;n de la literatura</article-title>
      </title-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASO CL&#205;NICO</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="enda-body3">
          <label>
            <bold>S&#237;ndrome de Heyde: relato de caso y revisi&#243;n de la literatura</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Fernando C&#244;rtes Remisio Figuinha; Guilherme Sobreira Spina; Fl&#225;vio Tarasoutchi</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o - HC-FMUSP, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p><bold>Palabras clave: </bold>Estenosis de la v&#225;lvula a&#243;rtica, hemorragia gastrointestinal, angiodisplasia, s&#237;ndrome de Heyde.</p>
      <p>Describimos un caso de s&#237;ndrome de Heyde y discutimos las bases fisiopatol&#243;gicas y las posibilidades terap&#233;uticas para ese s&#237;ndrome.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>La asociaci&#243;n entre estenosis a&#243;rtica y sangrado gastrointestinal - s&#237;ndrome de Heyde - viene siendo estudiada en los &#250;ltimos a&#241;os con grandes avances en el conocimiento de su mecanismo fisiopatol&#243;gico y de terap&#233;utica. En este relato, presentamos un caso ilustrativo de s&#237;ndrome de Heyde y revisamos la literatura existente hasta el momento. </p>
      <p>
        <bold>Relato del Caso</bold>
      </p>
      <p>Paciente A.M. , masculino, de 76 a&#241;os, procur&#243; atenci&#243;n m&#233;dica con queja de dolor tor&#225;cico opresivo, sin irradiaci&#243;n, asociado a n&#225;useas y sudoresis, de comienzo generalmente a los peque&#241;os esfuerzos. Presentaba tambi&#233;n disnea a los m&#237;nimos esfuerzos, con ortopnea, disnea parox&#237;stica nocturna y edema de miembros inferiores. Negaba fiebre. Refer&#237;a episodios de sangrado digestivo bajo (SDB) en peque&#241;a cantidad, hace seis meses. Negaba otros sitios de sangrado. </p>
      <p>Relataba antecedentes de hipertensi&#243;n, diabetes mellitus tipo 2, insuficiencia renal cr&#243;nica (IRC) no dial&#237;tica, y refer&#237;a problema valvular y cansancio a los esfuerzos. </p>
      <p>Al examen f&#237;sico, se encontraba p&#225;lido, eupneico. Pulso de 82 lpm, frecuencia respiratoria de 20 ipm, presi&#243;n arterial 140 x 70 mmHg. Examen cardiovascular revel&#243; soplo sist&#243;lico eyectivo en foco a&#243;rtico +++/6+, con irradiaci&#243;n para f&#250;rcula. Examen pulmonar con estertores crepitantes en bases. Edema perif&#233;rico presente ++/4+, y buena perfusi&#243;n perif&#233;rica. </p>
      <p>Ex&#225;menes generales mostraron hemoglobina de 6,8 g/dl, hematocrito 23%, creatinina 1,39 mg/dL. Restante de los ex&#225;menes mostrados en la <xref ref-type="table" rid="es_a17tab01m-body3">tabla 1</xref>. Inicialmente el cuadro de anemia fue atribuido a la IRC. Entre tanto, hubo mejora de la funci&#243;n renal despu&#233;s de infusi&#243;n de volumen, caracterizando la disfunci&#243;n renal como aguda. En raz&#243;n del cuadro de insuficiencia card&#237;aca y anemia, se opt&#243; por transfusi&#243;n sangu&#237;nea. </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a17tab01m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0e42-00017-gt01-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>Perfil de hierro mostr&#243; anemia probablemente ferropriva (<xref ref-type="table" rid="es_a17tab01m-body3">tab. 1</xref>). Electrocardiograma mostrado en la <xref ref-type="fig" rid="es_a17fig01m-body3">figura 1</xref>. </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a17fig01m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0e42-00017-gf01-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>La ecocardiograf&#237;a transtor&#225;cica confirm&#243; estenosis a&#243;rtica importante, con &#225;rea valvular de 0,5 cm<sup>2</sup> y gradiente m&#225;ximo de 85 mmHg y medio de 52 mmHg. Fracci&#243;n de eyecci&#243;n 62%. Ventr&#237;culo izquierdo con di&#225;metro diast&#243;lico de 56 mm y sist&#243;lico de 37 mm. </p>
      <p>Cineangiocoronariograf&#237;a evidenci&#243; lesi&#243;n de 60% en 1/3 proximal de la arteria descendente anterior; restante sin lesiones cr&#237;ticas, apenas con irregularidades. Gradiente VI-Al de 45 mmHg. </p>
      <p>Para investigaci&#243;n del SDB fue realizada colonoscopia, que demostr&#243; angiodisplasia en colon ascendente proximal. La presencia de sangrado digestivo por angiodisplasia y estenosis a&#243;rtica sugiri&#243; el diagn&#243;stico de s&#237;ndrome de Heyde. </p>
      <p>Paciente mantuvo niveles de hemoglobina estables despu&#233;s de transfusi&#243;n realizada en la entrada. Despu&#233;s de cateterismo y con mejora de los s&#237;ntomas de insuficiencia card&#237;aca, se opt&#243; por alta hospitalaria y reevaluaci&#243;n en ambulatorio especializado para programaci&#243;n de cirug&#237;a de intercambio valvular. </p>
      <p>Dos meses despu&#233;s del alta, procur&#243; nuevamente la sala de emergencias, habiendo sido internado en UTI por cuadro de insuficiencia card&#237;aca descompensada. Fue indicada cirug&#237;a para intercambio valvular a&#243;rtica, pero present&#243; empeoramiento cl&#237;nico en raz&#243;n de cuadro infeccioso pulmonar, evolucionando a &#243;bito por shock s&#233;ptico. </p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El s&#237;ndrome de Heyde consiste en la asociaci&#243;n de sangrado gastrointestinal por angiodisplasia y estenosis valvular a&#243;rtica (EAo). Fue originalmente descripta por Heyde en 1958<sup>1</sup>, y en 1992 Olearchyk<sup>2</sup> defini&#243; la combinaci&#243;n de estenosis a&#243;rtica y sangrado recurrente por angiodisplasia gastrointestinal como s&#237;ndrome de Heyde. </p>
      <p>Vincentelli et al. <sup>3</sup> demostraron que 21% de los pacientes con estenosis a&#243;rtica grave presentaron sangrado de piel o mucosa en los seis meses antecedentes a la cirug&#237;a valvular. </p>
      <p>Varios art&#237;culos fueron publicados en los &#250;ltimos a&#241;os discutiendo la fisiopatolog&#237;a, poco conocida hasta el final del siglo pasado, y el tratamiento de ese s&#237;ndrome. Su presentaci&#243;n est&#225; relacionada con el s&#237;ndrome de von Willebrand adquirido tipo 2A que ocurre en esos pacientes - un s&#237;ndrome hemorr&#225;gico que surge por p&#233;rdida de mult&#237;meros de alto peso molecular (MAPM) del factor de von Willebrand (fvW)<sup>3</sup>. </p>
      <p>La explicaci&#243;n fisiopatol&#243;gica es que, con el pasaje del fvW por la v&#225;lvula esten&#243;tica, ocurre prote&#243;lisis de esos mult&#237;meros por la enzima ADAMTS13 (A Disintegrin And Metalloproteinase with Thrombospondin type 1 moitf, member 13) - una proteinasa que act&#250;a preferentemente bajo situaciones de alta tensi&#243;n de corte. Esos MAPM son mol&#233;culas muy importantes para una adecuada hemostasia mediada por plaquetas<sup>3</sup>, lig&#225;ndose a la glicoprote&#237;na Ib plaquetaria. El fvW es secretado por c&#233;lulas endoteliales a la sangre, donde contribuy&#243; para la formaci&#243;n de trombos plaquetarios y act&#250;a como mediador de la adhesi&#243;n plaquetaria en el sitio de lesi&#243;n vascular. La primera descripci&#243;n de la p&#233;rdida de MAPM en el s&#237;ndrome de Heyde fue hecha por Warkentin et al. <sup>4</sup>, en 1992. </p>
      <p>La relaci&#243;n entre EAo y funci&#243;n plaquetaria fue analizada recientemente<sup>3</sup>. Casi todos los pacientes con EAo grave ten&#237;an disminuci&#243;n del porcentaje de MAPM y disfunci&#243;n plaquetaria. A partir del primer d&#237;a postoperatorio de intercambio valvular, todos los pacientes ten&#237;an sus niveles de MAPM y funci&#243;n plaquetaria normalizados, lo que comprueba la relaci&#243;n entre la enfermedad valvular y esa alteraci&#243;n hematol&#243;gica. </p>
      <p>En relaci&#243;n a la alta prevalencia de angiodisplasia en esos pacientes, fue propuesto que estenosis a&#243;rtica hemodin&#225;micamente relevante puede estar asociada a la disminuci&#243;n de la perfusi&#243;n gastrointestinal y, consecuentemente, llevar a la dilataci&#243;n de vasos sangu&#237;neos inducido por hipoxemia, acelerando el desarrollo de vasodilataci&#243;n fija, g&#233;nesis de la angiodisplasia. </p>
      <p>En cuanto al tratamiento, la duda que surge al encontrar un paciente que tiene una estenosis a&#243;rtica importante y sangrado gastrointestinal asociado es cual es la conducta debe ser tomada: &#191;Se opera primero el coraz&#243;n, con intercambio valvular a&#243;rtico, o el intestino, con resecci&#243;n del segmento que presenta el sangrado?</p>
      <p>Existe el recelo de que despu&#233;s de la cirug&#237;a valvular puedan ocurrir nuevos sangrados. Por otro lado, la cirug&#237;a intestinal con EAo est&#225; asociada a alto riesgo de complicaciones cardiovasculares perioperatorias por la valvulopat&#237;a<sup>5</sup>. </p>
      <p>La cirug&#237;a valvular puede, aisladamente, llevar a la regresi&#243;n de las alteraciones que ocurren en el s&#237;ndrome de Heyde. Solo ocurre recurrencia del sangrado cuando el mecanismo fisiopatol&#243;gico es reestablecido, ya sea por reestenosis a&#243;rtica, o por incompatibilidad paciente-pr&#243;tesis (definido por &#225;rea efectiva valvular por superficie corporal &lt;0,85 cm<sup>2</sup>/m<sup>2</sup> al ecocardiograma)<sup>6</sup> - en los cuales aun existen altos gradientes a&#243;rticos en el postoperatorio aun con v&#225;lvulas normofuncionantes. </p>
      <p>El tipo valvular de elecci&#243;n es la pr&#243;tesis biol&#243;gica, una vez que no necesita de anticoagulaci&#243;n despu&#233;s de cirug&#237;a. </p>
      <p>Cuando no hay condiciones para realizaci&#243;n de la cirug&#237;a valvular, por alto riesgo quir&#250;rgico, algunos autores<sup>7</sup> sugieren la realizaci&#243;n de colectom&#237;a despu&#233;s de identificaci&#243;n del sitio de sangrado como una opci&#243;n terap&#233;utica inicial, sabiendo que podr&#237;a ocurrir recurrencia del sangrado en otro sitio. Hoy existe la opci&#243;n de realizaci&#243;n de la pr&#243;tesis percut&#225;nea<sup>8</sup>. </p>
      <p>Algunos autores sugieren tambi&#233;n como tratamiento alternativo a aquellos en que la cirug&#237;a no obtuvo &#233;xito en la resoluci&#243;n del sangrado el uso de octreotide 20 mg una vez por mes<sup>7</sup>. </p>
      <p>La suplementaci&#243;n de factor de von Willebrand parece ser efectiva para prevenir complicaciones hemorr&#225;gicas importantes en el per&#237;odo perioperatorio<sup>9</sup>, pero el tratamiento a largo plazo del s&#237;ndrome von Willebrand adquirido del tipo 2A por lesi&#243;n valvular no responde bien a la desmopresina y a la transfusi&#243;n repetida de factores de la coagulaci&#243;n, necesitando as&#237; la correcci&#243;n quir&#250;rgica de la estenosis a&#243;rtica para resoluci&#243;n definitiva de esa alteraci&#243;n hematol&#243;gica. </p>
      <p>As&#237;, el tratamiento de elecci&#243;n preconizado para el s&#237;ndrome de Heyde es la cirug&#237;a de intercambio valvular a&#243;rtica, debiendo ser elegida siempre que sea posible para aquellos que poseen historia de sangrado y estenosis a&#243;rtica grave. </p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes. </p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiamiento</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuvo fuentes de financiamiento externas. </p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>No hay vinculaci&#243;n de este estudio a programas de postgrado. </p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
