<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">GknG4WcWQ3wWgxNtqhy4YKF</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00003</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2011000300003</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(11)09600303</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2011005000016</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Artigos Originais</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Compara&#231;&#227;o entre troponina I card&#237;aca e CK-MB massa em s&#237;ndrome coronariana aguda sem supra de ST</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Santos</surname>
            <given-names>Elizabete Silva dos</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Baltar</surname>
            <given-names>Val&#233;ria Troncoso</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Pereira</surname>
            <given-names>Marcos Paulo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Minuzzo</surname>
            <given-names>Luiz</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Timerman</surname>
            <given-names>Ari</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Avezum</surname>
            <given-names>&#193;lvaro</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Instituto Dante Pazzanese de Cardiologia</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>03</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
      <volume>96</volume>
      <issue>3</issue>
      <fpage>179</fpage>
      <lpage>187</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>28</day>
          <month>02</month>
          <year>2010</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>29</day>
          <month>07</month>
          <year>2010</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>27</day>
          <month>06</month>
          <year>2010</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>FUNDAMENTO: H&#225; incertezas do valor progn&#243;stico comparativo entre troponina I card&#237;aca (cTnI) e CK-MB em s&#237;ndrome coronariana aguda (SCA). OBJETIVO: Comparar o valor progn&#243;stico entre a cTnI e a CK-MB massa em pacientes com SCA sem supradesn&#237;vel do segmento ST. M&#201;TODOS: Foram analisados 1.027 pacientes, de modo prospectivo, em um centro terci&#225;rio de cardiologia. Combina&#231;&#245;es dos biomarcadores foram examinadas: cTnI normal, CK-MB massa normal (65,5%); cTnI normal, CK-MB massa elevada (3,9%); cTnI elevada, CK-MB massa normal (8,8%); cTnI elevada, CK-MB massa elevada (20,7%). An&#225;lise multivariada de vari&#225;veis cl&#237;nicas, eletrocardiogr&#225;ficas e laboratoriais determinou o valor progn&#243;stico independente dos biomarcadores para o evento de morte ou (re)infarto em 30 dias. RESULTADOS: Pacientes com pelo menos um biomarcador elevado foram mais idosos (p = 0,02) e do sexo masculino (p &lt; 0,001). Uso pr&#233;vio de aspirina (p = 0,001), betabloqueador (p = 0,003) ou estatina (p = 0,013) foi mais frequente naqueles sem eleva&#231;&#227;o da cTnI. Pacientes com eleva&#231;&#227;o de ambos os biomarcadores tinham mais depress&#227;o do segmento ST (p &lt; 0,001) ou creatinina elevada (p &lt; 0,001). Em an&#225;lise multivariada com a inclus&#227;o da cTnI, a CK-MB massa n&#227;o foi vari&#225;vel independente para o evento de morte ou (re)infarto em 30 dias (odds ratio [OR] 1,16; p = 0,71). Quando n&#227;o se incluiu a cTnI, teve-se: idade (OR 1,07; p &lt; 0,001); sexo masculino (OR 1,09; p = 0,77); diabete melito (OR 1,95; p = 0,02); acidente vascular cerebral pr&#233;vio (OR 3,21; p = 0,008); creatinina elevada (OR 1,63; p = 0,002); eleva&#231;&#227;o da CK-MB massa (OR 1,96; p = 0,03); estat&#237;stica-C 0,77 (p &lt; 0,001). CONCLUS&#195;O: Com dosagem da cTnI, a CK-MB massa pode ser dispens&#225;vel para avalia&#231;&#227;o progn&#243;stica. Na indisponibilidade da cTnI, a CK-MB massa &#233; aceit&#225;vel para decis&#227;o terap&#234;utica.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>S&#237;ndrome coronariana aguda</kwd>
        <kwd>troponina I</kwd>
        <kwd>creatina quinase</kwd>
        <kwd>infarto do mioc&#225;rdio</kwd>
        <kwd>progn&#243;stico</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>04</day>
        <month>02</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>Compara&#231;&#227;o entre troponina I card&#237;aca e CK-MB massa em s&#237;ndrome coronariana aguda sem supra de ST</p>
    <p>
      <bold>Elizabete Silva dos Santos; Val&#233;ria Troncoso Baltar; Marcos Paulo Pereira; Luiz Minuzzo; Ari Timerman; &#193;lvaro Avezum</bold>
    </p>
    <p>Instituto Dante Pazzanese de Cardiologia, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="end">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p><bold>FUNDAMENTO:</bold> H&#225; incertezas do valor progn&#243;stico comparativo entre troponina I card&#237;aca (cTnI) e CK-MB em s&#237;ndrome coronariana aguda (SCA). </p>
    <p><bold>OBJETIVO:</bold> Comparar o valor progn&#243;stico entre a cTnI e a CK-MB massa em pacientes com SCA sem supradesn&#237;vel do segmento ST. </p>
    <p><bold>M&#201;TODOS:</bold> Foram analisados 1.027 pacientes, de modo prospectivo, em um centro terci&#225;rio de cardiologia. Combina&#231;&#245;es dos biomarcadores foram examinadas: cTnI normal, CK-MB massa normal (65,5%); cTnI normal, CK-MB massa elevada (3,9%); cTnI elevada, CK-MB massa normal (8,8%); cTnI elevada, CK-MB massa elevada (20,7%). An&#225;lise multivariada de vari&#225;veis cl&#237;nicas, eletrocardiogr&#225;ficas e laboratoriais determinou o valor progn&#243;stico independente dos biomarcadores para o evento de morte ou (re)infarto em 30 dias. </p>
    <p><bold>RESULTADOS:</bold> Pacientes com pelo menos um biomarcador elevado foram mais idosos (p = 0,02) e do sexo masculino (p &lt; 0,001). Uso pr&#233;vio de aspirina (p = 0,001), betabloqueador (p = 0,003) ou estatina (p = 0,013) foi mais frequente naqueles sem eleva&#231;&#227;o da cTnI. Pacientes com eleva&#231;&#227;o de ambos os biomarcadores tinham mais depress&#227;o do segmento ST (p &lt; 0,001) ou creatinina elevada (p &lt; 0,001). Em an&#225;lise multivariada com a inclus&#227;o da cTnI, a CK-MB massa n&#227;o foi vari&#225;vel independente para o evento de morte ou (re)infarto em 30 dias (<italic>odds ratio</italic> [OR] 1,16; p = 0,71). Quando n&#227;o se incluiu a cTnI, teve-se: idade (OR 1,07; p &lt; 0,001); sexo masculino (OR 1,09; p = 0,77); diabete melito (OR 1,95; p = 0,02); acidente vascular cerebral pr&#233;vio (OR 3,21; p = 0,008); creatinina elevada (OR 1,63; p = 0,002); eleva&#231;&#227;o da CK-MB massa (OR 1,96; p = 0,03); estat&#237;stica-C 0,77 (p &lt; 0,001). </p>
    <p><bold>CONCLUS&#195;O:</bold> Com dosagem da cTnI, a CK-MB massa pode ser dispens&#225;vel para avalia&#231;&#227;o progn&#243;stica. Na indisponibilidade da cTnI, a CK-MB massa &#233; aceit&#225;vel para decis&#227;o terap&#234;utica. (Arq Bras Cardiol. 2011; [online].ahead print, PP.0-0)</p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> S&#237;ndrome coronariana aguda, troponina I, creatina quinase, infarto do mioc&#225;rdio, progn&#243;stico.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>As troponinas card&#237;acas s&#227;o consideradas os mais espec&#237;ficos marcadores de inj&#250;ria mioc&#225;rdica, demonstrando superioridade no diagn&#243;stico de infarto agudo do mioc&#225;rdio (IAM)<sup>1</sup>. Desde 1992, seu valor progn&#243;stico foi convincentemente demonstrado<sup>2</sup>, sendo de grande valia para prever eventos cardiovasculares adversos, como morte ou infarto do mioc&#225;rdio. S&#227;o essenciais para estratifica&#231;&#227;o de risco de pacientes com s&#237;ndrome coronariana aguda (SCA) sem supradesn&#237;vel do segmento ST (SST)<sup>3</sup>. Entretanto, n&#227;o devem ser analisadas isoladamente para esse objetivo, porque pacientes sem eleva&#231;&#227;o de troponina card&#237;aca podem ter um substancial risco de eventos adversos<sup>3</sup>.</p>
    <p>A fra&#231;&#227;o MB da creatinofosfoquinase (CK-MB) por muito tempo tem sido considerada um marcador para o diagn&#243;stico de IAM, por&#233;m &#233; menos sens&#237;vel e espec&#237;fica, em compara&#231;&#227;o com as troponinas card&#237;acas<sup>3</sup>. Em torno de 30% dos pacientes com desconforto tor&#225;cico em repouso e que n&#227;o apresentam eleva&#231;&#227;o da CK-MB, ter&#227;o um diagn&#243;stico de IAM quando avaliados pela dosagem das troponinas card&#237;acas<sup>3</sup>. Al&#233;m disso, baixos n&#237;veis de CK-MB podem ser encontrados no sangue de pessoas saud&#225;veis, assim como n&#237;veis elevados ocorrem com les&#227;o do m&#250;sculo esquel&#233;tico<sup>4</sup>.</p>
    <p>Portanto, h&#225; incertezas com rela&#231;&#227;o ao valor progn&#243;stico comparativo entre as troponinas card&#237;acas e a CK-MB, especialmente entre popula&#231;&#245;es n&#227;o selecionadas de pacientes com SCA.</p>
    <p>O objetivo desta pesquisa foi comparar o valor progn&#243;stico da troponina I card&#237;aca (cTnI) e da CK-MB massa em uma popula&#231;&#227;o consecutiva de pacientes com diagn&#243;stico cl&#237;nico de SCA sem SST (angina inst&#225;vel ou IAM).</p>
    <p>
      <bold>M&#233;todos</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Popula&#231;&#227;o-alvo</bold>
    </p>
    <p>Foram analisados prospectivamente pacientes consecutivos com diagn&#243;stico cl&#237;nico de SCA sem SST admitidos em 1 de julho de 2004 a 31 de outubro de 2006, no pronto socorro de um centro terci&#225;rio de cardiologia. Pacientes foram eleg&#237;veis se apresentassem idade igual ou maior que 18 anos e sintomas consistentes com isquemia coronariana aguda dentro das &#250;ltimas 48 horas (dor precordial ou retroesternal descrita como desconforto, aperto ou queima&#231;&#227;o com dura&#231;&#227;o maior que 10 minutos; dispneia ou s&#237;ncope de origem isqu&#234;mica aguda). Foram exclu&#237;dos aqueles indiv&#237;duos que apresentassem angina inst&#225;vel secund&#225;ria<sup>5</sup>; altera&#231;&#245;es confundidoras do eletrocardiograma (ECG) da admiss&#227;o (ritmo de marcapasso, fibrila&#231;&#227;o atrial, bloqueios de ramo); ou aqueles com suspeita de infarto com SST em evolu&#231;&#227;o.</p>
    <p>O Comit&#234; de &#201;tica em Pesquisa local aprovou o protocolo do estudo e todos os pacientes assinaram termo de consentimento livre e esclarecido.</p>
    <p>
      <bold>Eletrocardiograma</bold>
    </p>
    <p>J&#225; como parte da rotina do pronto socorro, todos os pacientes foram submetidos a ECG de 12 deriva&#231;&#245;es na admiss&#227;o, diariamente, se apresentassem recorr&#234;ncia dos sintomas isqu&#234;micos e ap&#243;s procedimentos de revasculariza&#231;&#227;o mioc&#225;rdica.</p>
    <p>As seguintes anormalidades do ECG da admiss&#227;o foram analisadas: depress&#227;o do segmento ST igual ou maior que 0,5 mil&#237;metros (mm) em pelo menos uma deriva&#231;&#227;o, com exce&#231;&#227;o de <italic>aVR</italic>, que foi medida a 80 milissegundos a partir do ponto J, seguida de segmento ST horizontal ou descendente; invers&#227;o da onda T igual ou maior que 1 mm em duas deriva&#231;&#245;es cont&#237;guas medidas pelo seu nadir; ondas Q patol&#243;gicas de pelo menos 0,04 segundos ou mais, com uma amplitude maior que um ter&#231;o da onda R subsequente em duas deriva&#231;&#245;es cont&#237;guas.</p>
    <p>
      <bold>Exames laboratoriais</bold>
    </p>
    <p>Todos os exames laboratoriais foram analisados no laborat&#243;rio local, utilizando seus limites de refer&#234;ncia. Foram realizadas duas coletas de sangue nas primeiras 24 horas da admiss&#227;o. A primeira coleta foi realizada para an&#225;lise do hemograma, glicemia, creatinina, dosagem da cTnI, CK-MB massa e prote&#237;na C reativa ultrassens&#237;vel (PCR-us). A segunda coleta foi realizada 12 horas ap&#243;s a primeira para dosagem da cTnI, CK-MB massa e PCR-us. Para an&#225;lise dos biomarcadores as amostras de sangue foram coletadas em tubo seco sem anticoagulante, centrifugadas imediatamente e mantidas no <italic>freezer</italic> a menos 80&#186;. Foram dosadas pelo m&#233;todo de quimioluminesc&#234;ncia automatizada pelo IMULITE DPC MedLab. O valor de refer&#234;ncia para cTnI foi menor que 0,5 ng/ml com sensibilidade anal&#237;tica de 0,5 ng/ml. Os valores de refer&#234;ncia para CK-MB massa foram de at&#233; 4,5 ng/ml. O coeficiente de varia&#231;&#227;o intraensaio foi na faixa diagn&#243;stica de 2,5%. Foi selecionado o maior valor da cTnI, da CK-MB massa e da PCR-us entre as duas coletas para an&#225;lise no estudo.</p>
    <p>
      <bold>Desfechos analisados</bold>
    </p>
    <p>Durante a interna&#231;&#227;o, os pacientes eram acompanhados por meio de visitas m&#233;dicas no Pronto Socorro, na unidade coronariana ou na enfermaria e, posteriormente, ap&#243;s a alta hospitalar por contato telef&#244;nico, para verifica&#231;&#227;o da presen&#231;a ou n&#227;o dos desfechos cl&#237;nicos. O desfecho prim&#225;rio do estudo foi o evento combinado de morte por todas as causas ou infarto (reinfarto) ocorridos no per&#237;odo de at&#233; 30 dias. Dentro das primeiras 24 horas de admiss&#227;o, o paciente foi considerado apresentar desfecho de infarto (reinfarto) se ocorressem sintomas isqu&#234;micos com eleva&#231;&#227;o do segmento ST. Nesse per&#237;odo, a eleva&#231;&#227;o da CK-MB ou da cTnI, sem eleva&#231;&#227;o do segmento ST, foi considerada ser relacionada ao evento da admiss&#227;o. Ap&#243;s 24 horas, o infarto foi diagnosticado pela presen&#231;a de novas ondas Q ou novas eleva&#231;&#245;es da CK-MB, acima do limite da normalidade com ou sem altera&#231;&#227;o eletrocardiogr&#225;fica. Aos pacientes submetidos &#224; interven&#231;&#227;o coronariana percut&#226;nea ou &#224; cirurgia de revasculariza&#231;&#227;o mioc&#225;rdica, a eleva&#231;&#227;o acima de tr&#234;s ou cinco vezes o limite da normalidade da CK-MB, ap&#243;s o procedimento, respectivamente, foi necess&#225;ria para o diagn&#243;stico de infarto relacionado ao procedimento<sup>6,7</sup>.</p>
    <p>
      <bold>An&#225;lise estat&#237;stica</bold>
    </p>
    <p>As vari&#225;veis cont&#237;nuas s&#227;o descritas como m&#233;dias &#177; erro padr&#227;o e as vari&#225;veis categ&#243;ricas como frequ&#234;ncias simples ou relativas. A cTnI e a CK-MB massa foram analisadas como vari&#225;veis dicot&#244;micas. Foi considerada eleva&#231;&#227;o da cTnI quando encontrado valor igual ou maior que 0,5 ng/ml e eleva&#231;&#227;o da CK-MB massa quando valor maior que 4,5 ng/ml.</p>
    <p>A popula&#231;&#227;o foi dividida em quatro grupos de combina&#231;&#227;o entre a cTnI e a CK-MB massa (cTnI normal e CK-MB massa normal; cTnI normal e CK-MB massa elevada; cTnI elevada e CK-MB massa normal; cTnI elevada e CK-MB massa elevada) e foi analisada a rela&#231;&#227;o entre o n&#250;mero e o tipo de biomarcador elevado com as caracter&#237;sticas basais, tratamento no hospital e resultados. Foi realizada an&#225;lise univariada entre os grupos de combina&#231;&#227;o de eleva&#231;&#227;o dos biomarcadores para examinar o valor progn&#243;stico, separadamente, de cada um deles, para o evento combinado de morte ou infarto (reinfarto) em 30 dias.</p>
    <p>Para a an&#225;lise descritiva realizou-se modelo de regress&#227;o log&#237;stica simples para vari&#225;veis previamente selecionadas como preditoras do evento combinado. Calcularam-se os <italic>odds ratio</italic> m&#233;dios com seus respectivos intervalos de confian&#231;a e n&#237;veis descritivos. Em seguida, foi realizada an&#225;lise de regress&#227;o log&#237;stica m&#250;ltipla para determinar o valor progn&#243;stico independente da cTnI e da CK-MB massa, com ajuste para as vari&#225;veis com n&#237;vel de signific&#226;ncia menor que 10% na an&#225;lise de regress&#227;o log&#237;stica simples, tamb&#233;m como sexo mesmo com n&#237;vel de signific&#226;ncia igual ou maior que 10%. M&#233;todos de <italic>stepwise backward</italic> e <italic>forward</italic> foram utilizados nessa an&#225;lise e os modelos resultantes foram comparados para elabora&#231;&#227;o de um modelo final, que por sua vez incluiu a vari&#225;vel sexo. No modelo final foram retidas e consideradas significativas as vari&#225;veis com n&#237;vel descritivo menor que 0,05. A acur&#225;cia preditiva do modelo foi avaliada pela estat&#237;stica-C<sup>8</sup> e a calibra&#231;&#227;o foi mensurada pelo teste de ajuste de Hosmer-Lemeshow.</p>
    <p>Todas as an&#225;lises foram realizadas por meio do programa <italic>SPSS for Windows</italic> vers&#227;o 13.0 (SPSS Institute, Chicago, Illinois).</p>
    <p>
      <bold>Resultados</bold>
    </p>
    <p>Um total de 1.027 pacientes correspondeu &#224; popula&#231;&#227;o do estudo. Foram 589 homens (57,4%) e a m&#233;dia de idade de 61,55 anos (&#177; 0,35). Na admiss&#227;o, 724 pacientes (70,5%) relataram dois ou mais epis&#243;dios de dor precordial nas &#250;ltimas 24 horas, enquanto sete (0,7%) apresentaram sintomas ocorridos h&#225; mais de 24 horas, por&#233;m h&#225; menos de 48 horas. No momento da admiss&#227;o, foi relatada dor precordial em 782 pacientes (76,1%) e o equivalente isqu&#234;mico ocorreu em nove, sendo dispneia em seis (0,6%) e s&#237;ncope em tr&#234;s (0,3%). Em 258 pacientes (25,1%) o diagn&#243;stico foi de IAM sem SST, em 744 (72,4%) angina inst&#225;vel III B e em 25 (2,4%) angina inst&#225;vel III C. A mortalidade hospitalar foi de 2% (21 pacientes) e 2,2% (23 pacientes) sofreram infarto (reinfarto) no hospital. Em 30 dias a propor&#231;&#227;o de pacientes com o evento combinado de morte ou infarto (reinfarto) foi de 5,3% (54 pacientes). A distribui&#231;&#227;o das modalidades de infarto (reinfarto) em 30 dias foi de 12 pacientes (1,2%) com eleva&#231;&#227;o do segmento ST e 27 pacientes (2,6%) sem eleva&#231;&#227;o do segmento ST. Em um paciente, n&#227;o foi determinada a modalidade de infarto (reinfarto) no seguimento de 30 dias por ter apresentado esse evento seguido de &#243;bito em outra institui&#231;&#227;o.</p>
    <p>Com a popula&#231;&#227;o dividida em quatro grupos de combina&#231;&#227;o entre a cTnI e a CK-MB massa, apresenta-se na <xref ref-type="table" rid="aop00511_tab01">Tabela 1</xref> as caracter&#237;sticas cl&#237;nicas e resultados de acordo com a eleva&#231;&#227;o dos biomarcadores. Pacientes com pelo menos um biomarcador elevado foram mais idosos (<italic>p</italic> = 0,02) e mais frequentemente do sexo masculino (<italic>p</italic> &lt; 0,001). Interven&#231;&#227;o coronariana percut&#226;nea (ICP) pr&#233;via ocorreu mais nos pacientes sem eleva&#231;&#227;o dos biomarcadores (<italic>p</italic> = 0,05). Uso pr&#233;vio de aspirina (<italic>p</italic> = 0,001), betabloqueador (<italic>p</italic> = 0,003) e estatina (<italic>p</italic> = 0,013) foram mais frequentes em pacientes sem eleva&#231;&#227;o da cTnI. Pacientes com eleva&#231;&#227;o de ambos os biomarcadores apresentaram mais depress&#227;o do segmento ST no ECG da admiss&#227;o (<italic>p</italic> &lt; 0,001) e mais alto n&#237;vel de creatinina (<italic>p</italic> &lt; 0,001). Frequ&#234;ncia card&#237;aca basal mais elevada tamb&#233;m ocorreu mais constantemente naqueles com eleva&#231;&#227;o da cTnI (<italic>p</italic> &lt; 0,0001). Durante a interna&#231;&#227;o n&#227;o houve diferen&#231;a significativa com rela&#231;&#227;o &#224; administra&#231;&#227;o de aspirina (<italic>p</italic> = 0,84), betabloqueador (<italic>p</italic> = 0,34), clopidogrel (<italic>p</italic> = 0,09) e estatina (<italic>p</italic> = 0,16). Por&#233;m, os pacientes com cTnI elevada foram mais intensamente medicados com inibidor da enzima conversora da angiotensina (<italic>p</italic> = 0,05).</p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="aop00511_tab01">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gt01.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>A cinecoronariografia foi realizada em 734 (71,5%) pacientes, sendo mais indicada naqueles com pelo menos um biomarcador elevado (<italic>p</italic> &lt; 0,001). Pacientes com comprometimento de apenas uma art&#233;ria coron&#225;ria apresentaram menos eleva&#231;&#227;o dos biomarcadores, enquanto os triarteriais foram mais frequentes nos grupos de biomarcador elevado, especialmente a cTnI (<italic>p</italic> &lt; 0,001). A fra&#231;&#227;o de eje&#231;&#227;o do ventr&#237;culo esquerdo foi quantificada em 662 pacientes (90,2%), sendo significativamente menor nos pacientes com cTnI elevada (<italic>p</italic> &lt; 0,001). Procedimentos de revasculariza&#231;&#227;o mioc&#225;rdica (ICP ou cirurgia) foram mais frequentes entre aqueles com pelo menos um biomarcador elevado (cTnI ou CK-MB massa) (<italic>p</italic> &lt; 0,001).</p>
    <p>O evento combinado de morte ou infarto (reinfarto) em 30 dias, de acordo com os grupos de combina&#231;&#227;o da cTnI e da CK-MB massa, &#233; apresentado na <xref ref-type="fig" rid="aop00511_fig01">Figura 1</xref>.</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="aop00511_fig01">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>A <xref ref-type="fig" rid="aop00511_fig01">Figura 1</xref> apresenta a an&#225;lise univariada entre os grupos de combina&#231;&#227;o de eleva&#231;&#227;o dos biomarcadores para examinar o valor progn&#243;stico, separadamente, de cada um deles para o evento combinado. Entre pacientes sem eleva&#231;&#227;o da cTnI, a propor&#231;&#227;o do evento combinado foi de 3,2% para pacientes sem eleva&#231;&#227;o da CK-MB massa <italic>versus</italic> 7,5% para pacientes com CK-MB massa elevada (<italic>p</italic> = 0,155). Entre pacientes sem eleva&#231;&#227;o da CK-MB massa, a propor&#231;&#227;o do evento combinado foi de 3,2% para pacientes sem eleva&#231;&#227;o da cTnI <italic>versus</italic> 9,9% para pacientes com cTnI elevada (<italic>p</italic> =0,006). Entre pacientes com cTnI elevada a taxa do evento combinado foi de 9,9% para pacientes com CK-MB massa normal <italic>versus</italic> 9,4% para os pacientes com eleva&#231;&#227;o da CK-MB massa (<italic>p</italic> = 0,892). Entre aqueles com eleva&#231;&#227;o da CK-MB massa, a taxa do evento combinado foi de 7,5% quando a cTnI foi normal <italic>versus</italic> 9,4% com eleva&#231;&#227;o da cTnI (<italic>p</italic> &gt; 0,999).</p>
    <p>Nos dados da <xref ref-type="table" rid="aop00511_tab02">Tabela 2</xref> tem-se a an&#225;lise de regress&#227;o log&#237;stica simples das vari&#225;veis com n&#237;vel descritivo menor que 10% e que foram selecionadas para a an&#225;lise de regress&#227;o log&#237;stica m&#250;ltipla.</p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="aop00511_tab02">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gt02.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>Em an&#225;lise de regress&#227;o log&#237;stica m&#250;ltipla, incluindo a cTnI e a CK-MB massa, depois de ajuste para as vari&#225;veis com n&#237;vel de signific&#226;ncia &lt; 10% na an&#225;lise de regress&#227;o log&#237;stica simples (<xref ref-type="table" rid="aop00511_tab02">Tabela 2</xref>), a CK-MB massa n&#227;o foi uma vari&#225;vel preditora independente para o evento combinado de morte ou infarto (reinfarto) em 30 dias (<italic>odds ratio</italic> [<italic>OR</italic>] 1,16; intervalo de confian&#231;a [IC] 95% 0,52 - 2,58; <italic>p</italic> = 0,71). Da mesma forma, n&#227;o houve nenhum efeito de intera&#231;&#227;o entre os dois biomarcadores (<italic>OR</italic> 0,40; IC 95% 0,08 - 1,90; <italic>p</italic> = 0,25). As seguintes vari&#225;veis tamb&#233;m n&#227;o apresentaram signific&#226;ncia estat&#237;stica: sexo masculino, tabagismo, angina est&#225;vel pr&#233;via, doen&#231;a arterial perif&#233;rica, doen&#231;a arterial coronariana pr&#233;via <underline>&gt;</underline> 50%, frequ&#234;ncia card&#237;aca, depress&#227;o do segmento ST, hemat&#243;crito, hemoglobina, contagem de leuc&#243;citos, PCR-us.</p>
    <p>Em seguida, dois modelos independentes de regress&#227;o log&#237;stica m&#250;ltipla foram realizados, e em um deles n&#227;o se incluiu a CK-MB massa: aumento da idade em anos (<italic>OR</italic> 1,06; IC 95% 1,03 - 1,09; <italic>p</italic> &lt; 0.001); sexo masculino (<italic>OR</italic> 1,09; IC 95% 0,59 - 2,01; <italic>p</italic> = 0,79); hist&#243;ria pr&#233;via de diabete melito (<italic>OR</italic> 1,90; IC 95% 1,06 - 3,42; <italic>p</italic> = 0,03); acidente vascular cerebral pr&#233;vio (<italic>OR</italic> 3,34; IC 95% 1,40 - 8,00; <italic>p</italic> = 0,007); eleva&#231;&#227;o da creatinina (<italic>OR</italic> 1,61; IC 95% 1,18 - 2,21; <italic>p</italic> = 0,003); eleva&#231;&#227;o da cTnI (<italic>OR</italic> 2,34; IC 95% 1,30 - 4,21; <italic>p</italic> = 0,004). A estat&#237;stica-C deste modelo foi de 0,771; IC 95% 0,706 - 0,836; <italic>p</italic> &lt; 0,001. Em outro modelo n&#227;o se incluiu a cTnI: aumento da idade em anos (<italic>OR</italic> 1,07; IC 95% 1,03 - 1,09; <italic>p</italic> &lt; 0,001); sexo masculino (<italic>OR</italic> 1,09; IC 95% 0,59 - 2,02; <italic>p</italic> = 0,77); hist&#243;ria pr&#233;via de diabete melito (<italic>OR</italic> 1,95; IC 95% 1,08 - 3,50; <italic>p</italic> = 0,02); acidente vascular cerebral pr&#233;vio (<italic>OR</italic> 3,21; IC 95% 1,35 - 7,61; <italic>p</italic> = 0,008); eleva&#231;&#227;o da creatinina (<italic>OR</italic> 1,63; IC 95% 1,19 - 2,23; <italic>p =</italic> 0,002); eleva&#231;&#227;o da CK-MB massa (<italic>OR</italic> 1,96; IC 95% 1,07 - 3,58; <italic>p =</italic> 0,03). A estat&#237;stica-C desse modelo foi de 0,772; IC 95% 0,705 - 0,839; <italic>p</italic> &lt; 0,001. Portanto, observa-se que, quando a cTnI n&#227;o &#233; inclu&#237;da na an&#225;lise, a CK-MB massa emerge como vari&#225;vel progn&#243;stica independente para o desfecho combinado de morte ou infarto (reinfarto) em 30 dias.</p>
    <p>Em decorr&#234;ncia da import&#226;ncia cl&#237;nica desses dois biomarcadores que se mostram, ora um, ora outro, mais eficientes, no presente estudo se optou tamb&#233;m pela an&#225;lise da combina&#231;&#227;o de ambos em um modelo de regress&#227;o log&#237;stica independente. Para isso, considerou-se como basal a aus&#234;ncia de altera&#231;&#227;o em ambos, sendo ajustados os <italic>odds ratio</italic> para cada uma das tr&#234;s categorias restantes com rela&#231;&#227;o &#224; basal. Nos dados da <xref ref-type="table" rid="aop00511_tab03">Tabela 3</xref> observa-se que quando h&#225; eleva&#231;&#227;o da CK-MB massa, por&#233;m sem eleva&#231;&#227;o da cTnI, n&#227;o ocorre aumento significativo no risco para ocorr&#234;ncia do evento de morte ou infarto (reinfarto) em 30 dias com rela&#231;&#227;o &#224; aus&#234;ncia de altera&#231;&#227;o de ambos. O <italic>odds ratio</italic> &#233; significativamente maior, apenas, quando h&#225; eleva&#231;&#227;o da cTnI (estat&#237;stica-C de 0,776; IC 95% 0,712 - 0,840; <italic>p</italic> &lt; 0,001; teste de Hosmer-Lemeshow com <italic>p</italic> = 0,901).</p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="aop00511_tab03">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gt03.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>Na <xref ref-type="fig" rid="aop00511_fig02">Figura 2</xref> apresenta-se a &#225;rea sob a curva <italic>ROC</italic> (<italic>receiver operating characteristic</italic>)<sup>9 </sup>dos modelos nos quais foi inclu&#237;do cada um dos biomarcadores isoladamente, assim como a combina&#231;&#227;o de ambos, para o evento combinado de morte ou infarto (reinfarto) em 30 dias.</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="aop00511_fig02">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gf02.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>O diagn&#243;stico de IAM, baseado no crit&#233;rio da Organiza&#231;&#227;o Mundial de Sa&#250;de<sup>10</sup>, fora realizado, em parte, sob base nas medidas da CK-MB. Posteriormente, estudos demonstraram que as troponinas card&#237;acas s&#227;o indicadores progn&#243;sticos mais sens&#237;veis e espec&#237;ficos em pacientes com SCA<sup>11</sup>. Em 2000, a Sociedade Europeia de Cardiologia e o Col&#233;gio Americano de Cardiologia publicam a nova defini&#231;&#227;o de infarto baseada na eleva&#231;&#227;o seja da troponina ou da CK-MB, como um desses crit&#233;rios<sup>12,13</sup>. Na atualidade, pelo fato das troponinas card&#237;acas serem consideradas importantes preditores de resultados adversos em pacientes com SCA, as recentes diretrizes<sup>3,14</sup> t&#234;m priorizado o uso desses biomarcadores na avalia&#231;&#227;o precoce dessa popula&#231;&#227;o. H&#225; fortes evid&#234;ncias de que pacientes com SCA e troponina elevada apresentam um risco aumentado para infarto do mioc&#225;rdio ou morte em 30 dias<sup>15</sup>. Para a defini&#231;&#227;o de IAM, tem-se recomendado que a eleva&#231;&#227;o das troponinas card&#237;acas deva ser definida como um valor que excedeu o percentil 99th de uma amostra de refer&#234;ncia<sup>7,16</sup> com um coeficiente de varia&#231;&#227;o que &#233; <underline>&lt;</underline> 10% para reduzir resultados falsos negativos ou positivos.</p>
    <p>Estratifica&#231;&#227;o de risco em pacientes com SCA sem SST &#233; realizada e iniciada imediatamente na apresenta&#231;&#227;o, para objetivar decis&#245;es terap&#234;uticas j&#225; no primeiro contato com o paciente, sendo considerada ponto-chave da avalia&#231;&#227;o inicial, porque os pacientes ser&#227;o tratados de modo diferente, conforme seu risco de morte ou de eventos isqu&#234;micos recorrentes<sup>17</sup>. Diretrizes atuais recomendam esta estrat&#233;gia o mais precoce poss&#237;vel, com a orienta&#231;&#227;o para terapia antitromb&#243;tica e anti-isqu&#234;mica m&#225;xima para aqueles de alto risco e, por outro lado, alta precoce, ap&#243;s um breve per&#237;odo de observa&#231;&#227;o, aos de mais baixo risco<sup>3,14,18,19</sup>. Pacientes que apresentem desconforto tor&#225;cico, devem ser submetidos &#224; estratifica&#231;&#227;o de risco precoce, focalizando os sintomas anginosos, achados do exame f&#237;sico, altera&#231;&#245;es eletrocardiogr&#225;ficas e dosagem dos biomarcadores de inj&#250;ria card&#237;aca (Classe I; N&#237;vel de evid&#234;ncia C)<sup>3</sup>. Com o surgimento das troponinas card&#237;acas, surge uma quest&#227;o com rela&#231;&#227;o ao valor progn&#243;stico comparativo entre elas e a CK-MB.</p>
    <p>Yee KC et al avaliaram o valor progn&#243;stico independente da CK-MB massa em 542 pacientes consecutivos com SCA e troponina negativa<sup>11</sup>. Os dados desse estudo demonstraram mais alta morbidade e mortalidade naqueles com troponina negativa e eleva&#231;&#227;o da CK-MB comparado com aqueles sem eleva&#231;&#227;o da CK-MB. Os investigadores conclu&#237;ram que, em pacientes com troponina negativa, a dosagem de CK-MB identificou significativamente pacientes de mais alto risco de morte e de eventos card&#237;acos maiores em seguimento de seis meses. Entretanto, n&#227;o foi avaliado o valor progn&#243;stico da CK-MB massa em pacientes com troponina elevada.</p>
    <p>Em estudo observacional prospectivo de 3.138 pacientes com SCA com ou sem SST, os investigadores analisaram as medidas de CK ou CK-MB e troponina card&#237;aca nas primeiras 24 horas de hospitaliza&#231;&#227;o<sup>20</sup>. Os biomarcadores foram interpretados de forma dicot&#244;mica (normal <italic>versus</italic> elevado). Em pacientes com CK ou CK-MB normal, a taxa de mortalidade em um ano foi de 6,5% para pacientes com troponina normal <italic>versus</italic> 12,5% para aqueles com troponina elevada (<italic>OR</italic> n&#227;o ajustado de 2,06; IC 95% 1,37-3,11; <italic>p =</italic> 0,001). Da mesma forma, entre pacientes com CK ou CK-MB elevada, troponina elevada foi associada com mais alta propor&#231;&#227;o de &#243;bito em um ano (6,8% <italic>versus</italic> 11,7%; <italic>OR</italic> n&#227;o ajustado de 1,83; IC 95% 1,14-2,93; <italic>p =</italic> 0,01). Para pacientes com troponina normal, a taxa de mortalidade em um ano foi semelhante, independente do <italic>status</italic> da CK ou CK-MB (6,5% <italic>versus</italic> 6,8%; <italic>p =</italic> 0,86). Entre pacientes com troponina elevada, a taxa de mortalidade n&#227;o diferiu significativamente pelo <italic>status</italic> da CK ou CK-MB (12,5% <italic>versus</italic> 11,7%; <italic>p =</italic> 0,69). Em modelo de regress&#227;o log&#237;stica multivariado os investigadores concluem que a dosagem elevada da troponina foi independentemente associada com mais alta mortalidade em seguimento de um ano, enquanto que a CK ou CK-MB n&#227;o conferiu nenhum valor progn&#243;stico (<italic>p =</italic> 0,44). Os dados deste estudo suportam apenas o uso da troponina card&#237;aca como biomarcador para o diagn&#243;stico de infarto do mioc&#225;rdio, assim como, para a estratifica&#231;&#227;o de risco em popula&#231;&#227;o n&#227;o selecionada de pacientes com SCA. Entretanto, a CK ou CK-MB e a troponina, n&#227;o foram analisadas em modelos de regress&#227;o log&#237;stica independentes, para que fosse investigado o efeito de colinearidade entre esses biomarcadores.</p>
    <p>Em estudo prospectivo avaliando 401 pacientes consecutivos com dor tor&#225;cica de origem card&#237;aca, os investigadores analisaram o valor progn&#243;stico independente da cTnT e da CK-MB massa com ajuste para vari&#225;veis cl&#237;nicas e eletrocardiogr&#225;ficas<sup>21</sup>. Por meio de an&#225;lise de regress&#227;o log&#237;stica m&#250;ltipla verificou-se que, quando apenas a CK-MB massa (sem a inclus&#227;o da cTnT) foi inclu&#237;da no modelo, a mesma surge como marcador independente (<italic>p =</italic> 0,002) para eventos cardiovasculares maiores em seguimento de 6 meses. Por&#233;m, quando a cTnT &#233; adicionada na an&#225;lise, a CK-MB massa perde esse valor progn&#243;stico independente (<italic>p =</italic> 0,83), onde a cTnT &gt; 0,1 &#181;g/l (<italic>p =</italic> 0,0004), depress&#227;o do segmento ST &gt; 1 mm (<italic>p =</italic> 0,003) e a presen&#231;a de insufici&#234;ncia card&#237;aca (<italic>p =</italic> 0,016) emergem como vari&#225;veis progn&#243;sticas. Portanto, a CK-MB massa parece rastrear a habilidade progn&#243;stica da cTnT, demonstrando n&#227;o ser vari&#225;vel independente quando a cTnT &#233; analisada em conjunto.</p>
    <p>Kontos MC et al avaliando a mortalidade em 30 dias de 2181 pacientes consecutivos sem eleva&#231;&#227;o do segmento ST admitidos na unidade coronariana observaram que a mortalidade foi mais elevada para pacientes com crit&#233;rio diagn&#243;stico de infarto com base na eleva&#231;&#227;o da CK-MB massa e da cTnI, sendo mais baixa naqueles sem eleva&#231;&#227;o de ambos os biomarcadores e intermedi&#225;ria para pacientes que tinham diagn&#243;stico de infarto apenas pelo crit&#233;rio de eleva&#231;&#227;o da cTnI, mas n&#227;o de CK-MB massa<sup>22</sup>.</p>
    <p>O presente estudo observacional de pacientes com SCA sem SST apresenta importantes informa&#231;&#245;es. Os crit&#233;rios de inclus&#227;o foram relacionados aos sintomas de apresenta&#231;&#227;o que foram consistentes com o diagn&#243;stico cl&#237;nico de SCA, n&#227;o havendo sele&#231;&#227;o de pacientes de mais alto risco por meio de altera&#231;&#245;es eletrocardiogr&#225;ficas ou eleva&#231;&#245;es de marcadores de necrose mioc&#225;rdica. Dessa forma, os resultados da an&#225;lise podem ser generalizados para o mundo real de maneira consistente.</p>
    <p>Entre as vari&#225;veis estudadas foram inclu&#237;dos dados da hist&#243;ria cl&#237;nica, exame f&#237;sico, exames laboratoriais rotineiramente coletados na admiss&#227;o, biomarcadores inflamat&#243;rios e de necrose mioc&#225;rdica. Nos desfechos selecionados foram considerados aqueles que n&#227;o existem d&#250;vidas na sua defini&#231;&#227;o, como morte ou infarto (reinfarto). Portanto, n&#227;o foram analisados desfechos sem consist&#234;ncia na defini&#231;&#227;o, como revasculariza&#231;&#227;o mioc&#225;rdica urgente por isquemia recorrente.</p>
    <p>O estudo demonstra que ao se analisar em conjunto ambos os biomarcadores no mesmo modelo, de forma semelhante aos estudos previamente citados nesta discuss&#227;o, o poder inerente da cTnI "mascara" o significado progn&#243;stico da CK-MB massa. Esse fato &#233; demonstrado claramente e estatisticamente quando na an&#225;lise n&#227;o inclu&#237;mos a cTnI, mas apenas a CK-MB massa como biomarcador de necrose. A CK-MB massa emerge como vari&#225;vel progn&#243;stica independente para o evento de morte ou infarto (reinfarto) em 30 dias. A n&#227;o perman&#234;ncia da CK-MB massa como vari&#225;vel progn&#243;stica, quando na an&#225;lise tamb&#233;m &#233; inclu&#237;da a cTnI, pode ser explicada pelo problema de colinearidade<sup>23,24</sup> entre esses dois biomarcadores. Isso deve refletir a maior especificidade inerente &#224;s troponinas card&#237;acas na detec&#231;&#227;o de inj&#250;ria mioc&#225;rdica que, adversamente, implica em resultados adversos<sup>25</sup>. Sendo assim, o significado progn&#243;stico da CK-MB massa seria subestimado quando na an&#225;lise &#233; inclu&#237;da a cTnI.</p>
    <p>
      <bold>Limita&#231;&#245;es do estudo</bold>
    </p>
    <p>A cTnI e a CK-MB massa foram avaliadas como vari&#225;veis bin&#225;rias. A an&#225;lise quantitativa dos marcadores de necrose mioc&#225;rdica implicaria avalia&#231;&#227;o do grau de extens&#227;o mioc&#225;rdica para o risco de eventos adversos. N&#227;o foram avaliados ECG seriados. A an&#225;lise da ocorr&#234;ncia de altera&#231;&#245;es isqu&#234;micas que surgem em outros ECG que se seguiram ao ECG inicial, mesmo na aus&#234;ncia de sintomas, &#233; uma informa&#231;&#227;o valiosa a ser investigada e que acarretaria poss&#237;veis resultados desfavor&#225;veis. A popula&#231;&#227;o estudada foi considerada em um &#250;nico centro, podendo ser cogitado que n&#227;o poderia ser feita a infer&#234;ncia do modelo para o mundo real de outros centros.</p>
    <p>
      <bold>Conclus&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Conclui-se que com a disponibilidade da cTnI, a dosagem da CK-MB massa pode ser dispens&#225;vel para avalia&#231;&#227;o progn&#243;stica. Por&#233;m, na aus&#234;ncia da cTnI, a dosagem da CK-MB massa &#233; uma alternativa aceit&#225;vel.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <fn id="end" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold>Correspond&#234;ncia:</bold>
        </label>
        <p> Elizabete Silva dos Santos </p>
        <p> Rua das Rosas, 126 Apto 32 - Mirand&#243;polis </p>
        <p> 04048-000 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="elizabetessantos@cardiol.br">elizabetessantos@cardiol.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 28/02/10; revisado recebido em 27/06/10; aceito em 29/07/10.</p>
    <p>Full texts in English - <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.arquivosonline.com.br"><bold><italic>http://www.arquivosonline.com.br</italic></bold></ext-link></p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Newby LK, Goldmann BU, Ohman EM. Troponin: an important prognostic marker and risk-stratification tool in non-ST-segment elevation acute coronary syndromes. J Am Coll Cardiol. 2003;41(4 Suppl S):31S-36S.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Troponin: an important prognostic marker and risk-stratification tool in non-ST-segment elevation acute coronary syndromes</article-title>
          <source>J Am Coll Cardiol</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>31S</fpage>
          <lpage>36S</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>41</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Newby</surname>
              <given-names>LK</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Goldmann</surname>
              <given-names>BU</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ohman</surname>
              <given-names>EM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Hamm CW, Ravkilde J, Gerhardt W, Jorgensen P, Peheim E, Ljungdahl L, et al. The prognostic value of serum troponin T in unstable angina. N Engl J Med. 1992;327(3):146-50.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The prognostic value of serum troponin T in unstable angina</article-title>
          <source>N Engl J Med</source>
          <date>
            <year>1992</year>
          </date>
          <fpage>146</fpage>
          <lpage>50</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>327</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Hamm</surname>
              <given-names>CW</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ravkilde</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gerhardt</surname>
              <given-names>W</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jorgensen</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Peheim</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ljungdahl</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Anderson JL, Adams CD, Antman EM, Bridges CR, Califf RM, Casey Junior DE, et al. ACC/AHA 2007 Guidelines for the management of patients with unstable angina/non ST-elevation myocardial infarction: a report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines (Writing Committee to Revise the 2002 Guidelines for the Management of Patients With Unstable Angina/Non ST-Elevation Myocardial Infarction): developed in collaboration with the American College of Emergency Physicians, the Society for Cardiovascular Angiography and Interventions, and the Society of Thoracic Surgeons: endorsed by the American Association of Cardiovascular and Pulmonary Rehabilitation and the Society for Academic Emergency Medicine. Circulation. 2007;116(7):e148-304.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>ACC/AHA 2007 Guidelines for the management of patients with unstable angina/non ST-elevation myocardial infarction: a report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines (Writing Committee to Revise the 2002 Guidelines for the Management of Patients With Unstable Angina/Non ST-Elevation Myocardial Infarction): developed in collaboration with the American College of Emergency Physicians, the Society for Cardiovascular Angiography and Interventions, and the Society of Thoracic Surgeons: endorsed by the American Association of Cardiovascular and Pulmonary Rehabilitation and the Society for Academic Emergency Medicine</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>e148</fpage>
          <lpage>304</lpage>
          <issue>7</issue>
          <volume>116</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Anderson</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Adams</surname>
              <given-names>CD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Antman</surname>
              <given-names>EM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bridges</surname>
              <given-names>CR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Califf</surname>
              <given-names>RM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Casey Junior</surname>
              <given-names>DE</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Tsung SH. Several conditions causing elevation of serum CK-MB and CK-BB. Am J Clin Pathol. 1981:75(5):711-5.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Several conditions causing elevation of serum CK-MB and CK-BB</article-title>
          <source>Am J Clin Pathol</source>
          <date>
            <year>1981</year>
          </date>
          <fpage>711</fpage>
          <lpage>5</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>75</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Tsung</surname>
              <given-names>SH.</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Braunwald E. Unstable angina - a classification. Circulation. 1989;80(2):410-4.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Unstable angina: a classification</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>1989</year>
          </date>
          <fpage>410</fpage>
          <lpage>4</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>80</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Braunwald</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Califf RM, Abdelmeguid AE, Kuntz RE, Popma JJ, Davidson CJ, Cohen EA, et al. Myonecrosis after revascularization procedures. J Am Coll Cardiol. 1998;31(2):241-51.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Myonecrosis after revascularization procedures</article-title>
          <source>J Am Coll Cardiol</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>241</fpage>
          <lpage>51</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>31</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Califf</surname>
              <given-names>RM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Abdelmeguid</surname>
              <given-names>AE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kuntz</surname>
              <given-names>RE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Popma</surname>
              <given-names>JJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Davidson</surname>
              <given-names>CJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cohen</surname>
              <given-names>EA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Thygesen K, Alpert JS, White HD on behalf of the Joint ESC/ACCF/AHA/WHF. Task force for the Redefinition of Myocardial Infarction. Universal definition of myocardial infarction. Eur Heart J. 2007;28(20):2525-38.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Task force for the Redefinition of Myocardial Infarction: Universal definition of myocardial infarction</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>2525</fpage>
          <lpage>38</lpage>
          <issue>20</issue>
          <volume>28</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Thygesen</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Alpert</surname>
              <given-names>JS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>White</surname>
              <given-names>HD</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Harrell Junior FE, Califf RM, Pryor DB, Lee KL, Rosati RA. Evaluating the yield of medical tests. JAMA. 1982;247(18):2543-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Evaluating the yield of medical tests</article-title>
          <source>JAMA</source>
          <date>
            <year>1982</year>
          </date>
          <fpage>2543</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <issue>18</issue>
          <volume>247</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Harrell Junior</surname>
              <given-names>FE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Califf</surname>
              <given-names>RM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pryor</surname>
              <given-names>DB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lee</surname>
              <given-names>KL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rosati</surname>
              <given-names>RA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Zou KH, O'Malley AJ, Mauri L. Receiver-operating characteristic analysis for evaluating diagnostic tests and predictive models. Circulation. 2007;115(5):654-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Receiver-operating characteristic analysis for evaluating diagnostic tests and predictive models</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>654</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>115</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Zou</surname>
              <given-names>KH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>O'Malley AJ</surname>
            </name>
            <name>
              <surname>Mauri</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <mixed-citation>10. The Joint International Society and Federation of Cardiology / World Health Organization Task Force on Standardization of Clinical Nomenclature. Nomenclature and criteria for diagnosis of ischemic heart disease. Report of the Joint International Society and Federation of Cardiology / World Health Organization Task Force on Standardization of Clinical Nomenclature. Circulation. 1979;59(3):607-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>World Health Organization Task Force on Standardization of Clinical Nomenclature: Nomenclature and criteria for diagnosis of ischemic heart disease. Report of the Joint International Society and Federation of Cardiology / World Health Organization Task Force on Standardization of Clinical Nomenclature</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>1979</year>
          </date>
          <fpage>607</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>59</volume>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B11">
        <mixed-citation>11. Yee KC, Mukherjee D, Smith DE, Kline-Rogers EM, Fang J, Mehta RH, et al. Prognostic significance of an elevated creatine kinase in the absence of an elevated troponin I during an acute coronary syndrome. Am J Cardiol. 2003;92(12):1442-4.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Prognostic significance of an elevated creatine kinase in the absence of an elevated troponin I during an acute coronary syndrome</article-title>
          <source>Am J Cardiol</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>1442</fpage>
          <lpage>4</lpage>
          <issue>12</issue>
          <volume>92</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Yee</surname>
              <given-names>KC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mukherjee</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Smith</surname>
              <given-names>DE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kline-Rogers</surname>
              <given-names>EM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fang</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mehta</surname>
              <given-names>RH</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B12">
        <mixed-citation>12. The Joint European Society of Cardiology / American College of Cardiology Committee for the Redefinition of Myocardial Infarction. Myocardial infarction redefined-a consensus document of The Joint European Society of Cardiology / American College of Cardiology Committee for the Redefinition of Myocardial Infarction. Eur Heart J. 2000;21(18):1502-13.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Myocardial infarction redefined-a consensus document of The Joint European Society of Cardiology / American College of Cardiology Committee for the Redefinition of Myocardial Infarction</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>1502</fpage>
          <lpage>13</lpage>
          <issue>18</issue>
          <volume>21</volume>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B13">
        <mixed-citation>13. Alpert JS, Thygesen K, Antman E, Bassand JP. Myocardial infarction redefined-a consensus document of The Joint European Society of Cardiology / American College of Cardiology Committee for the Redefinition of Myocardial Infarction. J Am Coll Cardiol. 2000;36(3):959-69.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Myocardial infarction redefined-a consensus document of The Joint European Society of Cardiology / American College of Cardiology Committee for the Redefinition of Myocardial Infarction</article-title>
          <source>J Am Coll Cardiol</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>959</fpage>
          <lpage>69</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>36</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Alpert</surname>
              <given-names>JS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Thygesen</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Antman</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bassand</surname>
              <given-names>JP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B14">
        <mixed-citation>14. Bassand JP, Hamm CW, Ardissino D, Boersma E, Budaj A, Fern&#225;ndez-Avil&#233;s F, et al. Guidelines for the diagnosis and treatment of non-ST-segment elevation acute coronary syndromes. The Task Force for the Diagnosis and Treatment of Non-ST-Segment Elevation Acute Coronary Syndromes of the European Society of Cardiology. Eur Heart J. 2007;28(13):1598-660.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Guidelines for the diagnosis and treatment of non-ST-segment elevation acute coronary syndromes: The Task Force for the Diagnosis and Treatment of Non-ST-Segment Elevation Acute Coronary Syndromes of the European Society of Cardiology</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>1598</fpage>
          <lpage>660</lpage>
          <issue>13</issue>
          <volume>28</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bassand</surname>
              <given-names>JP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hamm</surname>
              <given-names>CW</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ardissino</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Boersma</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Budaj</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fern&#225;ndez-Avil&#233;s</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B15">
        <mixed-citation>15. James S, Armstrong P, Califf R, Simoons ML, Venge P, Wallentin L, et al. Troponin I levels and risk of 30-day outcomes in patients with the acute coronary syndrome: prospective verification in the GUSTO-IV Trial. Am J Med. 2003;115(3):178-84.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Troponin I levels and risk of 30-day outcomes in patients with the acute coronary syndrome: prospective verification in the GUSTO-IV Trial</article-title>
          <source>Am J Med</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>178</fpage>
          <lpage>84</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>115</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>James</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Armstrong</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Califf</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Simoons</surname>
              <given-names>ML</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Venge</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wallentin</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B16">
        <mixed-citation>16. Myocardial infarction redefined-a consensus document of The Joint European Society of Cardiology / American College of Cardiology Committee for the redefinition of myocardial infarction. Eur Heart J. 2000;21(18):1502-13.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Myocardial infarction redefined-a consensus document of The Joint European Society of Cardiology / American College of Cardiology Committee for the redefinition of myocardial infarction</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>1502</fpage>
          <lpage>13</lpage>
          <issue>18</issue>
          <volume>21</volume>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B17">
        <mixed-citation>17. Cannon CP. Evidence-based risk stratification to target therapies in acute coronary syndromes [editorial]. Circulation. 2002;106(13):1588-91.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Evidence-based risk stratification to target therapies in acute coronary syndromes [editorial]</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>2002</year>
          </date>
          <fpage>1588</fpage>
          <lpage>91</lpage>
          <issue>13</issue>
          <volume>106</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Cannon</surname>
              <given-names>CP.</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B18">
        <mixed-citation>18. Mathis AS, Meswani P, Spinler SA. Risk stratification in non-ST segment elevation acute coronary syndromes with special focus on recent guidelines. Pharmacotherapy. 2001;21(8):954-87.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Risk stratification in non-ST segment elevation acute coronary syndromes with special focus on recent guidelines</article-title>
          <source>Pharmacotherapy</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>954</fpage>
          <lpage>87</lpage>
          <issue>8</issue>
          <volume>21</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mathis</surname>
              <given-names>AS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Meswani</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Spinler</surname>
              <given-names>SA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B19">
        <mixed-citation>19. Nicolau JC, Timerman A, Piegas LS, Marin-Neto JA, Rassi A Jr. / Sociedade Brasileira de Cardiologia. Diretrizes sobre angina inst&#225;vel e infarto agudo do mioc&#225;rdio sem supradesn&#237;vel do segmento ST . Arq Bras Cardiol. 2007;89(4):e89-e131.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Diretrizes sobre angina inst&#225;vel e infarto agudo do mioc&#225;rdio sem supradesn&#237;vel do segmento ST</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>e89</fpage>
          <lpage>e131</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>89</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Nicolau</surname>
              <given-names>JC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Timerman</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Piegas</surname>
              <given-names>LS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Marin-Neto</surname>
              <given-names>JA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rassi</surname>
              <given-names>A Jr.</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B20">
        <mixed-citation>20. Yan AT, Yan RT, Tan M, Chow CM, Fitchett D, Stanton E, et al. Troponin is more useful than creatine kinase in predicting one-year mortality among acute coronary syndrome patients. Eur Heart J. 2004;25(22):2006-12.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Troponin is more useful than creatine kinase in predicting one-year mortality among acute coronary syndrome patients</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>2006</fpage>
          <lpage>12</lpage>
          <issue>22</issue>
          <volume>25</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Yan</surname>
              <given-names>AT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yan</surname>
              <given-names>RT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tan</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chow</surname>
              <given-names>CM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fitchett</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Stanton</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B21">
        <mixed-citation>21. Trevelyan J, Needham EWA, Smith SCH, Mattu RK. Souces of diagnostic inaccuracy of conventional versus new diagnostic criteria for myocardial infarction in an unselected UK population with suspected cardiac chest pain, and investigation of independent prognostic variables. Heart. 2003;89(12):1406-10.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Souces of diagnostic inaccuracy of conventional versus new diagnostic criteria for myocardial infarction in an unselected UK population with suspected cardiac chest pain, and investigation of independent prognostic variables</article-title>
          <source>Heart</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>1406</fpage>
          <lpage>10</lpage>
          <issue>12</issue>
          <volume>89</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Trevelyan</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Needham</surname>
              <given-names>EWA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Smith</surname>
              <given-names>SCH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mattu</surname>
              <given-names>RK</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B22">
        <mixed-citation>22. Kontos MC, Fritz LM, Anderson FP, Tatum JL, Ornato JP, Jesse RL. Impact of the troponin standard on the prevalence of acute myocardial infarction. Am Heart J. 2003;146(3):446-52.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Impact of the troponin standard on the prevalence of acute myocardial infarction</article-title>
          <source>Am Heart J</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>446</fpage>
          <lpage>52</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>146</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Kontos</surname>
              <given-names>MC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fritz</surname>
              <given-names>LM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Anderson</surname>
              <given-names>FP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tatum</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ornato</surname>
              <given-names>JP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jesse</surname>
              <given-names>RL</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B23">
        <mixed-citation>23. Marill KA. Advanced statistics: linear regression, Part II: multiple linear regression. Acad Emerg Med. 2004;11(1):94-102.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Advanced statistics: linear regression, Part II: multiple linear regression</article-title>
          <source>Acad Emerg Med</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>94</fpage>
          <lpage>102</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>11</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Marill</surname>
              <given-names>KA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B24">
        <mixed-citation>24. Slinker BK, Glantz SA. Multiple linear regression: accounting for multiple simultaneous determinants of a continuous dependent variable. Circulation. 2008;117(13):1732-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Multiple linear regression: accounting for multiple simultaneous determinants of a continuous dependent variable</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>1732</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <issue>13</issue>
          <volume>117</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Slinker</surname>
              <given-names>BK</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Glantz</surname>
              <given-names>SA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B25">
        <mixed-citation>25. Jaffe AS, Ravkilde J, Roberts R, Naslund U, Apple FS, Galvani M, et al. It's time for a change to a troponin standard. Circulation. 2000;102(11):1216-20.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>It's time for a change to a troponin standard</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>1216</fpage>
          <lpage>20</lpage>
          <issue>11</issue>
          <volume>102</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Jaffe</surname>
              <given-names>AS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ravkilde</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Roberts</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Naslund</surname>
              <given-names>U</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Apple</surname>
              <given-names>FS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Galvani</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Comparaci&#243;n entre troponina i card&#237;aca y ck-mb masa en s&#237;ndrome coronario agudo sin supradesnivel de ST</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>FUNDAMENTO: Hay dudas sobre el valor pron&#243;stico comparativo entre troponina I card&#237;aca (cTnI) y CK-MB en s&#237;ndrome coronario agudo (SCA). OBJETIVO: Comparar el valor pron&#243;stico entre la cTnI y la CK-MB masa en pacientes con SCA sin supradesnivel del segmento ST. M&#201;TODOS: Fueron analizados 1.027 pacientes, de modo prospectivo, en un centro terciario de cardiolog&#237;a. Combinaciones de los biomarcadores fueron examinadas: cTnI normal, CK-MB masa normal (65,5%); cTnI normal, CK-MB masa elevada (3,9%); cTnI elevada, CK-MB masa normal (8,8%); cTnI elevada, CK-MB masa elevada (20,7%). An&#225;lisis multivariado de variables cl&#237;nicas, electrocardiogr&#225;ficas y de laboratorio determin&#243; el valor pron&#243;stico independiente de los biomarcadores para el evento de muerte o (re)infarto en 30 d&#237;as. RESULTADOS: Pacientes con por lo menos un biomarcador elevado eron m&#225;s a&#241;osos (p = 0,02) y del sexo masculino (p &lt; 0,001). Uso previo de aspirina (p = 0,001), betabloqueante (p = 0,003) o estatina (p = 0,013) fue m&#225;s frecuente en aquellos sin elevaci&#243;n de la cTnI. Pacientes con elevaci&#243;n de ambos biomarcadores ten&#237;an m&#225;s depresi&#243;n del segmento ST (p &lt; 0,001) o creatinina elevada (p &lt; 0,001). En an&#225;lisis multivariado con inclusi&#243;n de la cTnI, la CK-MB masa no fue variable independiente del evento de muerte o (re)infarto en 30 d&#237;as (odds ratio [OR] 1,16; p = 0,71). Cuando no se incluy&#243; la cTnI, se tuvo: edad (OR 1,07; p &lt; 0,001); sexo masculino (OR 1,09; p = 0,77); diabetes mellitus (OR 1,95; p = 0,02); accidente cerebro vascular previo (OR 3,21; p = 0,008); creatinina elevada (OR 1,63; p = 0,002); elevaci&#243;n de la CK-MB masa (OR 1,96; p = 0,03); estad&#237;stica-C 0,77 (p &lt; 0,001). CONCLUSI&#211;N: Con dosaje de la cTnI, la CK-MB masa puede ser dispensable para evaluaci&#243;n pron&#243;stica. En la indisponibilidad de la cTnI, la CK-MB masa es aceptable para decisi&#243;n terap&#233;utica.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>S&#237;ndrome coronario agudo</kwd>
        <kwd>troponina I</kwd>
        <kwd>creatina quinasa</kwd>
        <kwd>infarto de miocardio</kwd>
        <kwd>pron&#243;stico</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ART&#205;CULO ORIGINAL</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="enda-body2">
          <label>
            <bold>Comparaci&#243;n entre troponina i card&#237;aca y ck-mb masa en s&#237;ndrome coronario agudo sin supradesnivel de ST</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Elizabete Silva dos Santos; Val&#233;ria Troncoso Baltar; Marcos Paulo Pereira; Luiz Minuzzo; Ari Timerman; &#193;lvaro Avezum</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Instituto Dante Pazzanese de Cardiologia, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p><bold>FUNDAMENTO:</bold> Hay dudas sobre el valor pron&#243;stico comparativo entre troponina I card&#237;aca (cTnI) y CK-MB en s&#237;ndrome coronario agudo (SCA). </p>
      <p><bold>OBJETIVO:</bold> Comparar el valor pron&#243;stico entre la cTnI y la CK-MB masa en pacientes con SCA sin supradesnivel del segmento ST. </p>
      <p><bold>M&#201;TODOS:</bold> Fueron analizados 1.027 pacientes, de modo prospectivo, en un centro terciario de cardiolog&#237;a. Combinaciones de los biomarcadores fueron examinadas: cTnI normal, CK-MB masa normal (65,5%); cTnI normal, CK-MB masa elevada (3,9%); cTnI elevada, CK-MB masa normal (8,8%); cTnI elevada, CK-MB masa elevada (20,7%). An&#225;lisis multivariado de variables cl&#237;nicas, electrocardiogr&#225;ficas y de laboratorio determin&#243; el valor pron&#243;stico independiente de los biomarcadores para el evento de muerte o (re)infarto en 30 d&#237;as. </p>
      <p><bold>RESULTADOS:</bold> Pacientes con por lo menos un biomarcador elevado eron m&#225;s a&#241;osos (p = 0,02) y del sexo masculino (p &lt; 0,001). Uso previo de aspirina (p = 0,001), betabloqueante (p = 0,003) o estatina (p = 0,013) fue m&#225;s frecuente en aquellos sin elevaci&#243;n de la cTnI. Pacientes con elevaci&#243;n de ambos biomarcadores ten&#237;an m&#225;s depresi&#243;n del segmento ST (p &lt; 0,001) o creatinina elevada (p &lt; 0,001). En an&#225;lisis multivariado con inclusi&#243;n de la cTnI, la CK-MB masa no fue variable independiente del evento de muerte o (re)infarto en 30 d&#237;as (<italic>odds ratio</italic> [OR] 1,16; p = 0,71). Cuando no se incluy&#243; la cTnI, se tuvo: edad (OR 1,07; p &lt; 0,001); sexo masculino (OR 1,09; p = 0,77); diabetes mellitus (OR 1,95; p = 0,02); accidente cerebro vascular previo (OR 3,21; p = 0,008); creatinina elevada (OR 1,63; p = 0,002); elevaci&#243;n de la CK-MB masa (OR 1,96; p = 0,03); estad&#237;stica-C 0,77 (p &lt; 0,001). </p>
      <p><bold>CONCLUSI&#211;N: </bold>Con dosaje de la cTnI, la CK-MB masa puede ser dispensable para evaluaci&#243;n pron&#243;stica. En la indisponibilidad de la cTnI, la CK-MB masa es aceptable para decisi&#243;n terap&#233;utica. </p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> S&#237;ndrome coronario agudo, troponina I, creatina quinasa, infarto de miocardio, pron&#243;stico. </p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Las troponinas card&#237;acas son consideradas los m&#225;s espec&#237;ficos marcadores de injuria mioc&#225;rdica, demostrando superioridad en el diagn&#243;stico de infarto agudo de miocardio (IAM)<sup>1</sup>. Desde 1992, su valor pron&#243;stico fue convincentemente demostrado<sup>2</sup>, siendo de gran valor para prever eventos cardiovasculares adversos, como muerte o infarto de miocardio. Son esenciales para estratificaci&#243;n de riesgo de pacientes con s&#237;ndrome coronario agudo (SCA) sin supradesnivel del segmento ST (SST)<sup>3</sup>. Entre tanto, no deben ser analizadas aisladamente para ese objetivo, porque pacientes sin elevaci&#243;n de troponina card&#237;aca pueden tener un sustancial riesgo de eventos adversos<sup>3</sup>. </p>
      <p>La fracci&#243;n MB de la creatinofosfoquinasa (CK-MB) por mucho tiempo ha sido considerada un marcador para el diagn&#243;stico de IAM, sin embargo es menos sensible y espec&#237;fica, en comparaci&#243;n con las troponinas card&#237;acas<sup>3</sup>. Alrededor de 30% de los pacientes con disconfort tor&#225;cico en reposo y que no presentan elevaci&#243;n de la CK-MB, tendr&#225;n un diagn&#243;stico de IAM cuando sean evaluados por el dosaje de las troponinas card&#237;acas<sup>3</sup>. Adem&#225;s de eso, bajos niveles de CK-MB pueden ser encontrados en la sangre de personas sanas, as&#237; como niveles elevados ocurren con lesi&#243;n del m&#250;sculo esquel&#233;tico<sup>4</sup>. </p>
      <p>Por lo tanto, hay dudas con relaci&#243;n al valor pron&#243;stico comparativo entre las troponinas card&#237;acas y la CK-MB, especialmente entre poblaciones no seleccionadas de pacientes con SCA. </p>
      <p>El objetivo de esta investigaci&#243;n fue comparar el valor pron&#243;stico de la troponina I card&#237;aca (cTnI) y de la CK-MB masa en una poblaci&#243;n consecutiva de pacientes con diagn&#243;stico cl&#237;nico de SCA sin SST (angina inestable o IAM). </p>
      <p>
        <bold>M&#233;todos</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Poblaci&#243;n-blanco</bold>
      </p>
      <p>Fueron analizados prospectivamente pacientes consecutivos con diagn&#243;stico cl&#237;nico de SCA sin SST admitidos del 1 de julio de 2004 al 31 de octubre de 2006, en la sala de emergencias de un centro terciario de cardiolog&#237;a. Los pacientes fueron elegibles si presentasen edad igual o mayor a 18 a&#241;os y s&#237;ntomas consistentes con isquemia coronaria aguda dentro de las &#250;ltimas 48 horas (dolor precordial o retroesternal descripto como disconfort, aprieto o quemaz&#243;n con duraci&#243;n mayor a 10 minutos; disnea o s&#237;ncope de origen isqu&#233;mico agudo). Fueron excluidos aquellos individuos que presentasen angina inestable secundaria<sup>5</sup>; alteraciones confundidoras del electrocardiograma (ECG) de admisi&#243;n (ritmo de marcapasos, fibrilaci&#243;n atrial, bloqueos de rama); o aquellos con sospecha de infarto con SST en evoluci&#243;n. </p>
      <p>El Comit&#233; de &#201;tica en Investigaci&#243;n local aprob&#243; el protocolo del estudio y todos los pacientes firmaron t&#233;rmino de consentimiento libre y aclarado. </p>
      <p>
        <bold>Electrocardiograma</bold>
      </p>
      <p>Ya como parte de la rutina de la sala de emergencias, todos los pacientes fueron sometidos a ECG de 12 derivaciones en la admisi&#243;n, diariamente, si presentasen recurrencia de los s&#237;ntomas isqu&#233;micos y despu&#233;s de procedimientos de revascularizaci&#243;n mioc&#225;rdica. </p>
      <p>Las siguientes anormalidades del ECG de admisi&#243;n fueron analizadas: depresi&#243;n del segmento ST igual o mayor a 0,5 mil&#237;metros (mm) en por lo menos una derivaci&#243;n, con excepci&#243;n de <italic>aVR</italic>, que fue medida a 80 milisegundos a partir del punto J, seguida de segmento ST horizontal o descendente; inversi&#243;n de la onda T igual o mayor a 1 mm en dos derivaciones contiguas medidas por el punto nadir; ondas Q patol&#243;gicas de por lo menos 0,04 segundos o m&#225;s, con una amplitud mayor de un tercio de la onda R subsecuente en dos derivaciones contiguas. </p>
      <p>
        <bold>Ex&#225;menes de laboratorio</bold>
      </p>
      <p>Todos los ex&#225;menes de laboratorio fueron analizados en el laboratorio local, utilizando sus l&#237;mites de referencia. Fueron realizadas dos colectas de sangre en las primeras 24 horas de la admisi&#243;n. La primera recolecci&#243;n fue realizada para an&#225;lisis del hemograma, glicemia, creatinina, dosaje de la cTnI, CK-MB masa y prote&#237;na C reactiva ultrasensible (PCR-us). La segunda recolecci&#243;n fue realizada 12 horas despu&#233;s de la primera para dosaje de la cTnI, CK-MB masa y PCR-us. Para an&#225;lisis de los biomarcadores las muestras de sangre fueron colectadas en tubo seco sin anticoagulante, centrifugadas inmediatamente y mantenidas en el <italic>freezer</italic> a menos 80&#186; C. Fueron dosadas por el m&#233;todo de quimioluminiscencia automatizada por el IMULITE DPC MedLab. El valor de referencia para cTnI fue menor a 0,5 ng/ml con sensibilidad anal&#237;tica de 0,5 ng/ml. Los valores de referencia para CK-MB masa fueron de hasta 4,5 ng/ml. El coeficiente de variaci&#243;n intraensayo fue en la franja diagn&#243;stica de 2,5%. Fue seleccionado el mayor valor de la cTnI, de la CK-MB masa y de la PCR-us entre las dos colectas para an&#225;lisis en el estudio. </p>
      <p>
        <bold>Desenlaces analizados</bold>
      </p>
      <p>Durante la internaci&#243;n, los pacientes eran controlados por medio de visitas m&#233;dicas en la sala de emergencias, en la unidad coronaria o en la sala y, posteriormente, despu&#233;s del alta hospitalaria por contacto telef&#243;nico, para verificaci&#243;n de la presencia o no de los desenlaces cl&#237;nicos. El desenlace primario del estudio fue el evento combinado de muerte por todas las causas o infarto (reinfarto) ocurridos en el per&#237;odo de hasta 30 d&#237;as. Dentro de las primeras 24 horas de admisi&#243;n, el paciente fue considerado que hab&#237;a desenlace de infarto (reinfarto) si ocurriesen s&#237;ntomas isqu&#233;micos con elevaci&#243;n del segmento ST. En ese per&#237;odo, la elevaci&#243;n de la CK-MB o de la cTnI, sin elevaci&#243;n del segmento ST, fue considerada relacionada al evento de la admisi&#243;n. Despu&#233;s de 24 horas, el infarto fue diagnosticado por la presencia de nuevas ondas Q o nuevas elevaciones de la CK-MB, encima del l&#237;mite de la normalidad con o sin alteraci&#243;n electrocardiogr&#225;fica. A los pacientes sometidos a intervenci&#243;n coronaria percut&#225;nea o a cirug&#237;a de revascularizaci&#243;n mioc&#225;rdica, la elevaci&#243;n encima de tres o cinco veces el l&#237;mite de la normalidad de la CK-MB, despu&#233;s del procedimiento, respectivamente, fue necesaria para el diagn&#243;stico de infarto relacionado al procedimiento<sup>6,7</sup>. </p>
      <p>
        <bold>An&#225;lisis estad&#237;stico</bold>
      </p>
      <p>Las variables continuas son descriptas como medias &#177; error est&#225;ndar y las variables categ&#243;ricas como frecuencias simples o relativas. La cTnI y la CK-MB masa fueron analizadas como variables dicot&#243;micas. Fue considerada elevaci&#243;n de la cTnI cuando fue encontrado valor igual o mayor a 0,5 ng/ml y elevaci&#243;n de la CK-MB masa cuando fue valor mayor a 4,5 ng/ml. </p>
      <p>La poblaci&#243;n fue dividida en cuatro grupos de combinaci&#243;n entre la cTnI y la CK-MB masa (cTnI normal y CK-MB masa normal; cTnI normal y CK-MB masa elevada; cTnI elevada y CK-MB masa normal; cTnI elevada y CK-MB masa elevada) y fue analizada la relaci&#243;n entre el n&#250;mero y el tipo de biomarcador elevado con las caracter&#237;sticas basales, tratamiento en el hospital y resultados. Fue realizado an&#225;lisis univariado entre los grupos de combinaci&#243;n de elevaci&#243;n de los biomarcadores para examinar el valor pron&#243;stico, separadamente, de cada uno de ellos, para el evento combinado de muerte o infarto (reinfarto) en 30 d&#237;as. </p>
      <p>Para el an&#225;lisis descriptivo se realiz&#243; modelo de regresi&#243;n log&#237;stica simple para variables previamente seleccionadas como predictoras del evento combinado. Se calcularon los <italic>odds ratio</italic> medios con sus respectivos intervalos de confianza y niveles descriptivos. En seguida, fue realizado an&#225;lisis de regresi&#243;n log&#237;stica m&#250;ltiple para determinar el valor pron&#243;stico independiente de la cTnI y de la CK-MB masa, con ajuste para las variables con nivel de significaci&#243;n menor de 10% en el an&#225;lisis de regresi&#243;n log&#237;stica simple, tambi&#233;n como sexo aun con nivel de significaci&#243;n igual o mayor a 10%. M&#233;todos de <italic>stepwise backward</italic> y <italic>forward</italic> fueron utilizados en ese an&#225;lisis y los modelos resultantes fueron comparados para elaboraci&#243;n de un modelo final, que por su vez incluy&#243; la variable sexo. En el modelo final fueron retenidas y consideradas significativas las variables con nivel descriptivomenor de 0,05. La precisi&#243;n predictiva del modelo fue evaluada por la estad&#237;stica-C<sup>8</sup> y la calibraci&#243;n fue medida por el test de ajuste de Hosmer-Lemeshow. </p>
      <p>Todos los an&#225;lisis fueron realizados por medio del programa <italic>SPSS for Windows</italic> versi&#243;n 13.0 (SPSS Institute, Chicago, Illinois). </p>
      <p>
        <bold>Resultados</bold>
      </p>
      <p>Un total de 1027 pacientes correspondi&#243; a la poblaci&#243;n del estudio. Fueron 589 hombres (57,4%) y la media de edad de 61,55 a&#241;os (&#177; 0,35). En la admisi&#243;n, 724 pacientes (70,5%) relataron dos o m&#225;s episodios de dolor precordial en las &#250;ltimas 24 horas, mientras siete (0,7%) presentaron s&#237;ntomas ocurridos hac&#237;a m&#225;s de 24 horas, aunque menos de 48 horas. En el momento de la admisi&#243;n, fue relatado dolor precordial en 782 pacientes (76,1%) y el equivalente isqu&#233;mico ocurri&#243; en nueve, siendo disnea en seis (0,6%) y s&#237;ncope en tres (0,3%). En 258 pacientes (25,1%) el diagn&#243;stico fue de IAM sin SST, en 744 (72,4%) angina inestable III B y en 25 (2,4%) angina inestable III C. La mortalidad hospitalaria fue de 2% (21 pacientes) y 2,2% (23 pacientes) sufrieron infarto (reinfarto) en el hospital. En 30 d&#237;as la proporci&#243;n de pacientes con el evento combinado de muerte o infarto (reinfarto) fue de 5,3% (54 pacientes). La distribuci&#243;n de las modalidades de infarto (reinfarto) en 30 d&#237;as fue de 12 pacientes (1,2%) con elevaci&#243;n del segmento ST y 27 pacientes (2,6%) sin elevaci&#243;n del segmento ST. En un paciente, no fue determinada la modalidad de infarto (reinfarto) en el seguimiento de 30 d&#237;as por haber presentado ese evento seguido de &#243;bito en otra instituci&#243;n. </p>
      <p>Con la poblaci&#243;n dividida en cuatro grupos de combinaci&#243;n entre la cTnI y la CK-MB masa, se presentan en la <xref ref-type="table" rid="es_a03tab01m-body2">Tabla 1</xref> las caracter&#237;sticas cl&#237;nicas y resultados de acuerdo con la elevaci&#243;n de los biomarcadores. Pacientes con por lo menos un biomarcador elevado eron m&#225;s a&#241;osos (<italic>p</italic> = 0,02) y del sexo masculino (<italic>p</italic> &lt; 0,001). Intervenci&#243;n coronaria percut&#225;nea (ICP) previa ocurri&#243; m&#225;s en los pacientes sin elevaci&#243;n de los biomarcadores (<italic>p </italic>= 0,05). Uso previo de aspirina (<italic>p </italic>= 0,001), betabloqueante (<italic>p </italic>= 0,003) y estatina (<italic>p </italic>= 0,013) fueron m&#225;s frecuentes en pacientes sin elevaci&#243;n de la cTnI. Pacientes con elevaci&#243;n de ambos biomarcadores presentaron m&#225;s depresi&#243;n del segmento ST en el ECG de la admisi&#243;n (<italic>p</italic> &lt; 0,001) y m&#225;s alto nivel de creatinina (<italic>p </italic>&lt; 0,001). Frecuencia card&#237;aca basal m&#225;s elevada tambi&#233;n ocurri&#243; m&#225;s constantemente en aquellos con elevaci&#243;n de la cTnI (<italic>p</italic> &lt; 0,0001). Durante la internaci&#243;n no hubo diferencia significativa con relaci&#243;n a la administraci&#243;n de aspirina (<italic>p </italic>= 0,84), betabloqueante (<italic>p </italic>= 0,34), clopidogrel (<italic>p </italic>= 0,09) y estatina (<italic>p </italic>= 0,16). Sin embargo, los pacientes con cTnI elevada fueron m&#225;s intensamente medicados con inhibidor de la enzima conversora de la angiotensina (<italic>p </italic>= 0,05). </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a03tab01m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gt01-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>La cinecoronariograf&#237;a fue realizada en 734 (71,5%) pacientes, siendo m&#225;s indicada en aquellos con por lo menos un biomarcador elevado (<italic>p</italic> &lt; 0,001). Pacientes con compromiso de apenas una arteria coronaria presentaron menos elevaci&#243;n de los biomarcadores, en cuanto los triarteriales fueron m&#225;s frecuentes en los grupos de biomarcador elevado, especialmente la cTnI (<italic>p</italic> &lt; 0,001). La fracci&#243;n de eyecci&#243;n del ventr&#237;culo izquierdo fue cuantificada en 662 pacientes (90,2%), siendo significativamente menor en los pacientes con cTnI elevada (<italic>p</italic> &lt; 0,001). Procedimientos de revascularizaci&#243;n mioc&#225;rdica (ICP o cirug&#237;a) fueron m&#225;s frecuentes entre aquellos con por lo menos un biomarcador elevado (cTnI o CK-MB masa) (<italic>p</italic> &lt; 0,001). </p>
      <p>El evento combinado de muerte o infarto (reinfarto) en 30 d&#237;as, de acuerdo con los grupos de combinaci&#243;n de la cTnI y de la CK-MB masa, es presentado en la <xref ref-type="fig" rid="es_a03fig01m-body2">Figura 1</xref>. </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a03fig01m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gf01-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>La <xref ref-type="fig" rid="es_a03fig01m-body2">Figura 1</xref> presenta el an&#225;lisis univariado entre los grupos de combinaci&#243;n de elevaci&#243;n de los biomarcadores para examinar el valor pron&#243;stico, separadamente, de cada uno de ellos para el evento combinado. Entre pacientes sin elevaci&#243;n de la cTnI, la proporci&#243;n del evento combinado fue de 3,2% para pacientes sin elevaci&#243;n de la CK-MB masa <italic>versus </italic>7,5% para pacientes con CK-MB masa elevada (<italic>p </italic>= 0,155). Entre pacientes sin elevaci&#243;n de la CK-MB masa, la proporci&#243;n del evento combinado fue de 3,2% para pacientes sin elevaci&#243;n de la cTnI <italic>versus</italic> 9,9% para pacientes con cTnI elevada (<italic>p </italic>= 0,006). Entre pacientes con cTnI elevada la tasa del evento combinado fue de 9,9% para pacientes con CK-MB masa normal <italic>versus</italic> 9,4% para los pacientes con elevaci&#243;n de la CK-MB masa (<italic>p </italic>= 0,892). Entre aquellos con elevaci&#243;n de la CK-MB masa, la tasa del evento combinado fue de 7,5% cuando la cTnI fue normal <italic>versus</italic> 9,4% con elevaci&#243;n de la cTnI (<italic>p</italic> &gt; 0,999). </p>
      <p>En los datos de la <xref ref-type="table" rid="es_a03tab02m-body2">Tabla 2</xref> se tiene el an&#225;lisis de regresi&#243;n log&#237;stica simple de las variables con nivel descriptivo menor de 10% y que fueron seleccionadas para el an&#225;lisis de regresi&#243;n log&#237;stica m&#250;ltiple. </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a03tab02m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gt02-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>En an&#225;lisis de regresi&#243;n log&#237;stica m&#250;ltiple, incluyendo la cTnI y la CK-MB masa, despu&#233;s de ajuste para las variables con nivel de significaci&#243;n &lt; 10% en el an&#225;lisis de regresi&#243;n log&#237;stica simple (<xref ref-type="table" rid="es_a03tab02m-body2">Tabla 2</xref>), la CK-MB masa no fue una variable predictora independiente para el evento combinado de muerte o infarto (reinfarto) en 30 d&#237;as (<italic>odds ratio</italic> [<italic>OR</italic>] 1,16; intervalo de confianza [IC] 95% 0,52 - 2,58; <italic>p </italic>= 0,71). De la misma forma, no hubo ning&#250;n efecto de interacci&#243;n entre los dos biomarcadores (<italic>OR</italic> 0,40; IC 95% 0,08 - 1,90; <italic>p </italic>= 0,25). Las siguientes variables tampoco presentaron significaci&#243;n estad&#237;stica: sexo masculino, tabaquismo, angina estable previa, enfermedad arterial perif&#233;rica, enfermedad arterial coronaria previa <underline>&gt;</underline> 50%, frecuencia card&#237;aca, depresi&#243;n del segmento ST, hematocrito, hemoglobina, recuento de leucocitos, PCR-us. </p>
      <p>En seguida, dos modelos independientes de regresi&#243;n log&#237;stica m&#250;ltiple fueron realizados, y en uno de ellos no se incluy&#243; la CK-MB masa: aumento de la edad en a&#241;os (<italic>OR</italic> 1,06; IC 95% 1,03 - 1,09; <italic>p</italic> &lt; 0.001); sexo masculino (<italic>OR</italic> 1,09; IC 95% 0,59 - 2,01; <italic>p </italic>= 0,79); historia previa de diabetes mellitus (<italic>OR</italic> 1,90; IC 95% 1,06 - 3,42; <italic>p </italic>= 0,03); accidente cerebro vascular previo (<italic>OR</italic> 3,34; IC 95% 1,40 - 8,00; <italic>p </italic>= 0,007); elevaci&#243;n de la creatinina (<italic>OR</italic> 1,61; IC 95% 1,18 - 2,21; <italic>p </italic>= 0,003); elevaci&#243;n de la cTnI (<italic>OR</italic> 2,34; IC 95% 1,30 - 4,21; <italic>p </italic>= 0,004). La estad&#237;stica-C de este modelo fue de 0,771; IC 95% 0,706 - 0,836; <italic>p</italic> &lt; 0,001. En otro modelo no se incluy&#243; la cTnI: aumento de la edad en a&#241;os (<italic>OR</italic> 1,07; IC 95% 1,03 - 1,09; <italic>p</italic> &lt; 0,001); sexo masculino (<italic>OR</italic> 1,09; IC 95% 0,59 - 2,02; <italic>p </italic>= 0,77); historia previa de diabetes mellitus (<italic>OR</italic> 1,95; IC 95% 1,08 - 3,50; <italic>p </italic>= 0,02); accidente cerebro vascular previo (<italic>OR</italic> 3,21; IC 95% 1,35 - 7,61; <italic>p </italic>= 0,008); elevaci&#243;n de la creatinina (<italic>OR</italic> 1,63; IC 95% 1,19 - 2,23; <italic>p </italic>= 0,002); elevaci&#243;n de la CK-MB masa (<italic>OR</italic> 1,96; IC 95% 1,07 - 3,58; <italic>p </italic>= 0,03). La estad&#237;stica-C de ese modelo fue de 0,772; IC 95% 0,705 - 0,839; <italic>p</italic> &lt; 0,001. Por lo tanto, se observa que, cuando la cTnI no es incluida en el an&#225;lisis, la CK-MB masa emerge como variable pron&#243;stica independiente para el desenlace combinado de muerte o infarto (reinfarto) en 30 d&#237;as. </p>
      <p>Como consecuencia de la importancia cl&#237;nica de esos dos biomarcadores que se muestran, ya uno, ya otro, m&#225;s eficientes, en el presente estudio se opt&#243; tambi&#233;n por el an&#225;lisis de la combinaci&#243;n de ambos en un modelo de regresi&#243;n log&#237;stica independiente. Para eso, se consider&#243; como basal la ausencia de alteraci&#243;n en ambos, siendo ajustados los <italic>odds ratio</italic> para cada una de las tres categor&#237;as restantes con relaci&#243;n a la basal. En los datos de la <xref ref-type="table" rid="es_a03tab03m-body2">Tabla 3</xref> se observa que cuando hay elevaci&#243;n de la CK-MB masa, aunque sin elevaci&#243;n de la cTnI, no ocurre aumento significativo en el riesgo para ocurrencia del evento de muerte o infarto (reinfarto) en 30 d&#237;as con relaci&#243;n a la ausencia de alteraci&#243;n de ambos. El <italic>odds ratio</italic> es significativamente mayor, apenas, cuando hay elevaci&#243;n de la cTnI (estad&#237;stica-C de 0,776; IC 95% 0,712 - 0,840; <italic>p</italic> &lt; 0,001; test de Hosmer-Lemeshow con <italic>p </italic>= 0,901). </p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a03tab03m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gt03-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>En la <xref ref-type="fig" rid="es_a03fig02m-body2">Figura 2</xref> se presenta el &#225;rea bajo la curva <italic>ROC</italic> (<italic>receiver operating characteristic</italic>)<sup>9</sup> de los modelos en los cuales fue incluido cada uno de los biomarcadores aisladamente, as&#237; como la combinaci&#243;n de ambos, para el evento combinado de muerte o infarto (reinfarto) en 30 d&#237;as. </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a03fig02m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gf02-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El diagn&#243;stico de IAM, basado en el criterio de la Organizaci&#243;n Mundial de la Salud<sup>10</sup>, fue realizado, en parte, tomando como base las medidas de la CK-MB. Posteriormente, estudios demostraron que las troponinas card&#237;acas son indicadores pron&#243;sticos m&#225;s sensibles y espec&#237;ficos en pacientes con SCA<sup>11</sup>. En 2000, la Sociedad Europea de Cardiolog&#237;a y el Colegio Americano de Cardiolog&#237;a publican la nueva definici&#243;n de infarto basada en la elevaci&#243;n ya sea de la troponina o de la CK-MB, como uno de esos criterios<sup>12,13</sup>. En la actualidad, por el hecho de que las troponinas card&#237;acas son consideradas importantes predictores de resultados adversos en pacientes con SCA, las recientes directrices<sup>3,14</sup> han priorizado el uso de esos biomarcadores en la evaluaci&#243;n precoz de esa poblaci&#243;n. Hay fuertes evidencias de que pacientes con SCA y troponina elevada presentan un riesgo aumentado para infarto de miocardio o muerte en 30 dias<sup>15</sup>. Para la definici&#243;n de IAM, se ha recomendado que la elevaci&#243;n de las troponinas card&#237;acas deba ser definida como un valor que excedi&#243; el percentil 99 de una muestra de referencia<sup>7,16</sup> con un coeficiente de variaci&#243;n que es <underline>&lt;</underline> 10% para reducir resultados falsos negativos o positivos. </p>
      <p>Estratificaci&#243;n de riesgo en pacientes con SCA sin SST es realizada e iniciada inmediatamente en la presentaci&#243;n, para buscar decisiones terap&#233;uticas ya en el primer contacto con el paciente, siendo considerada punto clave de la evaluaci&#243;n inicial, porque los pacientes ser&#225;n tratados de modo diferente, de acuerdo a su riesgo de muerte o de eventos isqu&#233;micos recurrentes<sup>17</sup>. Directrices actuales recomiendan esta estrategia lo m&#225;s precozmente posible, con la orientaci&#243;n para terapia antitromb&#243;tica y antiisqu&#233;mica m&#225;xima para aquellos de alto riesgo y, por otro lado, alta precoz, despu&#233;s de un breve per&#237;odo de observaci&#243;n, a los de m&#225;s bajo riesgo<sup>3,14,18,19</sup>. Pacientes que presenten disconfort tor&#225;cico, deben ser sometidos a estratificaci&#243;n de riesgo precoz, enfocando los s&#237;ntomas anginosos, hallazgos del examen f&#237;sico, alteraciones electrocardiogr&#225;ficas y dosaje de los biomarcadores de injuria card&#237;aca (Clase I; Nivel de evidencia C)<sup>3</sup>. Con el surgimiento de las troponinas card&#237;acas, surge una cuesti&#243;n con relaci&#243;n al valor pron&#243;stico comparativo entre ellas y la CK-MB. </p>
      <p>Yee KC et al evaluaron el valor pron&#243;stico independiente de la CK-MB masa en 542 pacientes consecutivos con SCA y troponina negativa<sup>11</sup>. Los datos de ese estudio demostraron m&#225;s alta morbilidad y mortalidad en aquellos con troponina negativa y elevaci&#243;n de la CK-MB comparado con aquellos sin elevaci&#243;n de la CK-MB. Los investigadores concluyeron que, en pacientes con troponina negativa, el dosaje de CK-MB identific&#243; significativamente pacientes de m&#225;s alto riesgo de muerte y de eventos card&#237;acos mayores en seguimiento de seis meses. Entre tanto no fue evaluado el valor pron&#243;stico de la CK-MB masa en pacientes con troponina elevada. </p>
      <p>En estudio observacional prospectivo de 3138 pacientes con SCA con o sin SST, los investigadores analizaron las medidas de CK o CK-MB y troponina card&#237;aca en las primeras 24 horas de hospitalizaci&#243;n<sup>20</sup>. Los biomarcadores fueron interpretados de forma dicot&#243;mica (normal <italic>versus</italic> elevado). En pacientes con CK o CK-MB normal, la tasa de mortalidad en un a&#241;o fue de 6,5% para pacientes con troponina normal <italic>versus</italic> 12,5% para aquellos con troponina elevada (<italic>OR</italic> no ajustado de 2,06; IC 95% 1,37-3,11; <italic>p </italic>= 0,001). De la misma forma entre pacientes con CK o CK-MB elevada, troponina elevada fue asociada con m&#225;s alta proporci&#243;n de &#243;bito en un a&#241;o (6,8% <italic>versus</italic> 11,7%; <italic>OR</italic> no ajustado de 1,83; IC 95% 1,14-2,93; <italic>p </italic>= 0,01). Para pacientes con troponina normal, la tasa de mortalidad en un a&#241;o fue semejante, independiente del <italic>status</italic> de la CK o CK-MB (6,5% <italic>versus</italic> 6,8%; <italic>p </italic>= 0,86). Entre pacientes con troponina elevada, la tasa de mortalidad no difiri&#243; significativamente por el <italic>status</italic> de la CK o CK-MB (12,5% <italic>versus</italic> 11,7%; <italic>p </italic>= 0,69). En modelo de regresi&#243;n log&#237;stica multivariado los investigadores concluyen que el dosaje elevado de la troponina fue independientemente asociado con m&#225;s alta mortalidad en seguimiento de un a&#241;o, mientras que la CK o CK-MB no confiri&#243; ning&#250;n valor pron&#243;stico (<italic>p </italic>= 0,44). Los datos de este estudio apoyan apenas el uso de la troponina card&#237;aca como biomarcador para el diagn&#243;stico de infarto del miocardio, as&#237;, como para la estratificaci&#243;n de riesgo en poblaci&#243;n no seleccionada de pacientes con SCA. Entre tanto, la CK o CK-MB y la troponina, no fueron analizadas en modelos de regresi&#243;n log&#237;stica independientes, para que fuese investigado el efecto de colinealidad entre esos biomarcadores. </p>
      <p>En estudio prospectivo evaluando 401 pacientes consecutivos con dolor tor&#225;cico de origen card&#237;aco, los investigadores analizaron el valor pron&#243;stico independiente de la cTnT y de la CK-MB masa con ajuste para variables cl&#237;nicas y electrocardiogr&#225;ficas<sup>21</sup>. Por medio de an&#225;lisis de regresi&#243;n log&#237;stica m&#250;ltiple se verific&#243; que, cuando apenas la CK-MB masa (sin la inclusi&#243;n de la cTnT) fue incluida en el modelo, la misma surge como marcador independiente (<italic>p </italic>= 0,002) para eventos cardiovasculares mayores en seguimiento de 6 meses. Sin embargo, cuando la cTnT es agregada en el an&#225;lisis, la CK-MB masa pierde ese valor pron&#243;stico independiente (<italic>p </italic>= 0,83), donde la cTnT &gt; 0,1 &#181;g/l (<italic>p </italic>= 0,0004), depresi&#243;n del segmento ST &gt; 1 mm (<italic>p </italic>= 0,003) y la presencia de insuficiencia card&#237;aca (<italic>p </italic>= 0,016) emergen con variables pron&#243;sticas. Por lo tanto, la CK-MB masa parece rastrear la habilidad pron&#243;stica de la cTnT, demostrando no ser variable independiente cuando la cTnT es analizada en conjunto. </p>
      <p>Kontos MC et al evaluando la mortalidad en 30 d&#237;as de 2.181 pacientes consecutivos sin elevaci&#243;n del segmento ST admitidos en la unidad coronaria observaron que la mortalidad fue m&#225;s elevada para pacientes con criterio diagn&#243;stico de infarto con base en la elevaci&#243;n de la CK-MB masa y de la cTnI, siendo m&#225;s baja en aquellos sin elevaci&#243;n de ambos biomarcadores e intermedia para pacientes que ten&#237;an diagn&#243;stico de infarto apenas por el criterio de elevaci&#243;n de la cTnI, pero no de CK-MB massa<sup>22</sup>. </p>
      <p>El presente estudio observacional de pacientes con SCA sin SST presenta importantes informaciones. Los criterios de inclusi&#243;n fueron relacionados a los s&#237;ntomas de presentaci&#243;n que fueron consistentes con el diagn&#243;stico cl&#237;nico de SCA, no habiendo selecci&#243;n de pacientes de m&#225;s alto riesgo por medio de alteraciones electrocardiogr&#225;ficas o elevaciones de marcadores de necrosis mioc&#225;rdica. De esa forma, los resultados del an&#225;lisis pueden ser generalizados para el mundo real de manera consistente. </p>
      <p>Entre las variables estudiadas fueron incluidos datos de la historia cl&#237;nica, examen f&#237;sico, ex&#225;menes de laboratorio de rutina colectados en la admisi&#243;n, biomarcadores inflamatorios y de necrosis mioc&#225;rdica. En los desenlaces seleccionados fueron considerados aquellos de los que no existen dudas en su definici&#243;n como muerte o infarto (reinfarto). Por lo tanto, no fueron analizados desenlaces sin consistencia en la definici&#243;n, como revascularizaci&#243;n mioc&#225;rdica urgente por isquemia recurrente. </p>
      <p>El estudio demuestra que al analizar en conjunto ambos biomarcadores en el mismo modelo, de forma semejante a los estudios previamente citados en esta discusi&#243;n, el poder inherente de la cTnI "enmascara" el significado pron&#243;stico de la CK-MB masa. Ese hecho es demostrado claramente y estad&#237;sticamente cuando en el an&#225;lisis no incluimos la cTnI, sino apenas la CK-MB masa como biomarcador de necrosis. La CK-MB masa emerge como variable pron&#243;stica independiente para el evento de muerte o infarto (reinfarto) en 30 d&#237;as. La no permanencia de la CK-MB masa como variable pron&#243;stica, cuando en el an&#225;lisis tambi&#233;n es incluida la cTnI, puede ser explicada por el problema de colinealidad<sup>23,24</sup> entre esos dos biomarcadores. Eso debe reflejar la mayor especificidad inherente a las troponinas card&#237;acas en la detecci&#243;n de injuria mioc&#225;rdica que, adversamente, implica en resultados adversos<sup>25</sup>. Siendo as&#237;, el significado pron&#243;stico de la CK-MB masa ser&#237;a subestimado cuando en el an&#225;lisis es incluida la cTnI. </p>
      <p>
        <bold>Limitaciones del estudio</bold>
      </p>
      <p>La cTnI y la CK-MB masa fueron evaluadas como variables binarias. El an&#225;lisis cuantitativo de los marcadores de necrosis mioc&#225;rdica implicar&#237;a evaluaci&#243;n del grado de extensi&#243;n mioc&#225;rdica para el riesgo de eventos adversos. No fueron evaluados ECG seriados. El an&#225;lisis de la ocurrencia de alteraciones isqu&#233;micas que surgen en otros ECG que siguieron al ECG inicial, aun en la ausencia de s&#237;ntomas, es una informaci&#243;n valiosa a ser investigada y que acarrear&#237;a posibles resultados desfavorables. La poblaci&#243;n estudiada fue considerada en un &#250;nico centro, pudiendo ser considerado que no podr&#237;a ser hecha la inferencia del modelo al mundo real de otros centros. </p>
      <p>
        <bold>Conclusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Se concluye que con la disponibilidad de la cTnI, el dosaje de la CK-MB masa puede ser dispensable para evaluaci&#243;n pron&#243;stica. Sin embargo, en la ausencia de la cTnI, el dosaje de la CK-MB masa es una alternativa aceptable. </p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes. </p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuve fuentes de financiaci&#243;n externas. </p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>No hay vinculaci&#243;n de este estudio a programas de postgrado. </p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Original Articles</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Comparison between cardiac troponin I and CK-MB mass in acute coronary syndrome without st elevation</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>BACKGROUND: There is uncertainty as to the comparative prognostic value between cardiac troponin I (cTnI) and CK-MB in acute coronary syndrome (ACS). OBJECTIVE: To compare the prognostic value between cTnI and CK-MB mass in patients with ACS without ST-segment elevation. METHODS: 1,027 patients were analyzed in a prospective way in a tertiary cardiology center. Combinations of biomarkers were examined: normal cTnI, normal CK-MB mass (65.5%), normal cTnI, elevated CK-MB mass (3.9%), elevated cTnI, normal CK-MB mass (8.8%), elevated cTnI, elevated CK-MB mass (20.7%). A multivariate analysis of clinical, electrocardiographic and laboratory variables determined the independent prognostic value of biomarkers for the event of death or (re)infarction within 30 days. RESULTS: Patients with at least one elevated biomarker were older (p = 0.02) and males (p &lt; 0.001). The previous use of aspirin (p = 0.001), beta-blockers (p = 0.003) or statin (p = 0.013) was most frequent among those without elevated cTnI. Patients with both biomarkers elevated had more ST-segment depression (p &lt; 0.001) or elevated creatinine (p &lt; 0.001). In a multivariate analysis with the inclusion of cTnI, the CK-MB mass was not an independent variable for the event of death or (re) infarction within 30 days (odds ratio [OR] 1.16, p = 0.71). When cTnI was not included, we had the following values: age (OR 1.07; p &lt; 0.001); male (OR 1.09; p = 0.77); diabetes mellitus (OR 1.95; p = 0.02); previous stroke (OR 3.21; p = 0.008); creatinine level (OR 1.63; p = 0.002); CK-MB mass (OR 1.96; p = 0.03). C-statistic 0.77 (p &lt; 0.001). CONCLUSION: With a dose of cTnI, CK-MB mass may be dispensable for prognostic evaluation. If cTnI is unavailable, CK-MB mass is acceptable for making a decision on treatment options.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Acute coronary syndrome</kwd>
        <kwd>troponin I</kwd>
        <kwd>creatine kinase</kwd>
        <kwd>myocardial infarction</kwd>
        <kwd>prognostic</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <fn id="top-body3">
          <label>
            <bold>Comparison between cardiac troponin I and CK-MB mass in acute coronary syndrome without ST elevation</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Elizabete Silva dos Santos; Val&#233;ria Troncoso Baltar; Marcos Paulo Pereira; Luiz Minuzzo; Ari Timerman; &#193;lvaro Avezum</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Instituto Dante Pazzanese de Cardiologia, S&#227;o Paulo, SP - Brazil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT</bold>
      </p>
      <p><bold>BACKGROUND:</bold> There is uncertainty as to the comparative prognostic value between cardiac troponin I (cTnI) and CK-MB in acute coronary syndrome (ACS).</p>
      <p><bold>OBJECTIVE:</bold> To compare the prognostic value between cTnI and CK-MB mass in patients with ACS without ST-segment elevation.</p>
      <p><bold>METHODS:</bold> 1,027 patients were analyzed in a prospective way in a tertiary cardiology center. Combinations of biomarkers were examined: normal cTnI, normal CK-MB mass (65.5%), normal cTnI, elevated CK-MB mass (3.9%), elevated cTnI, normal CK-MB mass (8.8%), elevated cTnI, elevated CK-MB mass (20.7%). A multivariate analysis of clinical, electrocardiographic and laboratory variables determined the independent prognostic value of biomarkers for the event of death or (re)infarction within 30 days.</p>
      <p><bold>RESULTS:</bold> Patients with at least one elevated biomarker were older (p = 0.02) and males (p &lt; 0.001). The previous use of aspirin (p = 0.001), beta-blockers (p = 0.003) or statin (p = 0.013) was most frequent among those without elevated cTnI. Patients with both biomarkers elevated had more ST-segment depression (p &lt; 0.001) or elevated creatinine (p &lt; 0.001). In a multivariate analysis with the inclusion of cTnI, the CK-MB mass was not an independent variable for the event of death or (re) infarction within 30 days (odds ratio [OR] 1.16, p = 0.71). When cTnI was not included, we had the following values: age (OR 1.07; p &lt; 0.001); male (OR 1.09; p = 0.77); diabetes mellitus (OR 1.95; p = 0.02); previous stroke (OR 3.21; p = 0.008); creatinine level (OR 1.63; p = 0.002); CK-MB mass (OR 1.96; p = 0.03). C-statistic 0.77 (p &lt; 0.001).</p>
      <p><bold>CONCLUSION:</bold> With a dose of cTnI, CK-MB mass may be dispensable for prognostic evaluation. If cTnI is unavailable, CK-MB mass is acceptable for making a decision on treatment options. (Arq Bras Cardiol. 2011; [online].ahead print, PP.0-0)</p>
      <p><bold>Keywords:</bold> Acute coronary syndrome; troponin I; creatine kinase; myocardial infarction; prognostic.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>The cardiac troponins are considered the most specific markers of myocardial injury, demonstrating superiority in the diagnosis of acute myocardial infarction (AMI)<sup>1</sup>. Their prognostic value has been convincingly demonstrated since 1992<sup>2</sup>, and they have proven to be of great value to predict adverse cardiovascular events, such as death or myocardial infarction. They are essential for stratifying the risk of patients with acute coronary syndrome (ACS) without ST segment elevation (NSTE)<sup>3</sup>. However, they should not be analyzed separately for this purpose, because patients without elevation of cardiac troponin may be at a substantial risk of adverse events<sup>3</sup>.</p>
      <p>The creatine phosphokinase MB fraction (CK-MB) has long been considered a marker for the diagnosis of AMI, but, it is less sensitive and specific, compared with the cardiac troponins<sup>3</sup>. Around 30% of patients with chest discomfort at rest and who did not have elevated CK-MB will be diagnosed with AMI, when they are evaluated by the dosage of cardiac troponins<sup>3</sup>. Moreover, low levels of CK-MB can be found in the blood of healthy people, as well as elevated levels occur with skeletal muscle injury<sup>4</sup>.</p>
      <p>Therefore, there is uncertainty as to the comparative prognostic value between cardiac troponins and CK-MB, particularly among non-selected populations of patients with ACS.</p>
      <p>The objective of this research was to compare the prognostic value of cardiac troponin I (cTnI) and CK-MB mass in a consecutive population of patients clinically diagnosed with NSTE ACS (unstable angina or AMI).</p>
      <p>
        <bold>Methods</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Target population</bold>
      </p>
      <p>The study included a prospective analysis of consecutive patients clinically diagnosed with NSTE ACS, who were admitted between July 1<sup>st</sup> 2004 and October 31<sup>st</sup>, 2006, to the emergency unit of a tertiary cardiology center. In order to be eligible, the patients had to be 18 years of age or older and their symptoms had to be consistent with acute coronary ischemia within the past 48 hours (retrosternal chest pain described as discomfort, tightness or burning that lasted more than 10 minutes; dyspnea or syncope of acute ischemic origin). We excluded those individuals who had unstable secondary angina<sup>5</sup>; confounding changes in the electrocardiogram (ECG) on admission (pacemaker rhythm, atrial fibrillation, bundle branch block); or those with suspected evolving myocardial infarction with ST elevation.</p>
      <p>The local Research Ethics Committee approved the study protocol and all patients signed the consent form.</p>
      <p>
        <bold>Electrocardiogram</bold>
      </p>
      <p>As part of the routine of the emergency unit, all patients underwent a 12-lead ECG on admission, on a daily basis, if they showed recurrence of ischemic symptoms and after coronary artery bypass grafting or percutaneous coronary intervention (PCI).</p>
      <p>The following ECG abnormalities on admission were analyzed: ST segment depression equal to or greater than 0.5 millimeters (mm) in at least one lead, except for aVR, which was measured at 80 milliseconds from the J point, followed by horizontal or descending ST segment; T-wave inversion equal to or greater than 1 mm in two contiguous leads measured by nadir; pathological Q waves of at least 0.04 seconds or more, with a range greater than one third of the subsequent R wave in two contiguous leads.</p>
      <p>
        <bold>Laboratory tests</bold>
      </p>
      <p>All laboratory tests were analyzed at the local laboratory, using its reference limits. Two blood collections were carried out within the first 24 hours after the patients were admitted. The first collection was carried to analyze the blood count, blood glucose, creatinine, cTnI, CK-MB mass and ultrasensitive C-reactive protein (CRP). The second collection was carried out 12 hours after the first one for the dosage of cTnI, CK-MB mass and ultrasensitive CRP. For the analysis of biomarkers, blood samples were collected in dry tubes without anticoagulant. Then, they were immediately centrifuged and kept in a freezer at minus 80&#186;. They were dosed by the automated chemiluminescence method with the IMULITE DPC Medlab system. The baseline value for cTnI was lower than 0.5 ng/ml with analytical sensitivity of 0.5 ng/ml. The baseline values for CK-MB mass were of up to 4.5 ng/ml. The intra-assay coefficient of variation was within the diagnostic range of 2.5%. We selected the higher value of cTnI, CK-MB mass and ultrasensitive CRP between the two samples for analysis in the study.</p>
      <p>
        <bold>Analyzed endpoints</bold>
      </p>
      <p>During hospitalization, patients were monitored by means of medical visits to the emergency unit, coronary care unit or to the ward and subsequently, after discharge, by telephone to check for the presence or absence of clinical endpoints. The primary endpoint of the study was the combined event of death from all causes or infarction (reinfarction) occurred within the period of 30 days. Within the first 24 hours after being admitted, the patient was considered had reached an endpoint of infarction (reinfarction) if there were ischemic symptoms with ST-segment elevation. During this period, the elevation of CK-MB or cTnI, without ST segment elevation, was considered to be related to the event of admission. After 24 hours, the infarction was diagnosed by the presence of new Q waves or new elevations of CK-MB, above normal limits, with or without electrocardiographic changes. For patients undergoing PCI or coronary artery bypass grafting, the elevation above three or five times the normal limit of CK-MB, after the procedure, respectively, was necessary for the diagnosis of infarction related to the procedure<sup>6,7</sup>.</p>
      <p>
        <bold>Statistical analysis</bold>
      </p>
      <p>The continuous variables are described as means &#177; standard deviation and the categorical variables as simple or relative frequencies. CK-MB mass and cTnI were analyzed as dichotomous variables. The elevation of cTnI was considered when a value equal to or greater than 0.5 ng/ml was found, and the elevation of CK-MB mass was considered when a value greater than 4.5 ng/ml was found.</p>
      <p>The population was divided into four groups with combinations of cTnI and CK-MB mass (normal cTnI and normal CK-MB mass, normal cTnI and elevated CK-MB mass; elevated cTnI and normal CK-MB mass, elevated cTnI and elevated CK-MB mass), and we analyzed the relationship between the number and type of biomarker that was elevated and baseline characteristics, treatment in the hospital and results. A univariate analysis was conducted with the groups that combined the elevation of biomarkers to examine the prognostic value of each one of them, separately, for the combined event of death or infarction (reinfarction) within 30 days.</p>
      <p>For the descriptive analysis, a simple logistic regression model was used for variables previously selected as predictors of the combined event. The average odds ratios were calculated with their respective confidence intervals and descriptive levels. Next, a multiple logistic regression analysis was conducted to determine the independent prognostic value of cTnI and CK-MB mass, fitted for variables with significance level below 10% in the simple logistic regression analysis, as well as sex, even with significance level equal to or greater than 10%. The stepwise backward and forward methods were used in this analysis and the resulting models were compared for the preparation of a final model, which in turn included the sex variable. In the final model, variables with a p value below 0.05 were retained and considered significant. The predictive accuracy of the model was evaluated by C-statistic<sup>8 </sup>and the calibration was measured using the Hosmer-Lemeshow goodness-of-fit test.</p>
      <p>All analyses were conducted using the SPSS program for Windows, version 13.0 (SPSS Institute, Chicago, Illinois).</p>
      <p>
        <bold>Results</bold>
      </p>
      <p>The study population comprised a total of 1027 patients. There were 589 men (57.4%) and the average age was 61.55 years (&#177; 0.35). On admission, 724 patients (70.5%) reported experiencing two or more episodes of chest pain in the past 24 hours, and seven (0.7%) reported experiencing the symptoms more than 24 hours before, but less than 48 hours before. Upon admission, chest pain was reported by 782 patients (76.1%) and the ischemic equivalent occurred in nine, dyspnea in six (0.6%) and syncope in three (0.3%). 258 patients (25.1%) were diagnosed with AMI without ST elevation, 744 (72.4%) were diagnosed with IIIB unstable angina and 25 (2.4%) with IIIC unstable angina. Hospital mortality was 2% (21 patients) and 2.2% (23 patients) had infarction (reinfarction) in the hospital. In 30 days, the proportion of patients with the combined event of death or infarction (reinfarction) was 5.3% (54 patients). The distribution of the types of infarction (reinfarction) in a 30-day period was of 12 patients (1.2%) with ST elevation and 27 patients (2.6%) without ST segment elevation. In one patient, the type of infarction (reinfarction) was not determined in the 30 day follow-up, because the patient experienced the event and subsequently died at another institution.</p>
      <p>With the population divided into four groups combining cTnI and CK-MB mass, <xref ref-type="table" rid="en_aop00511_tab01-body3">Table 1</xref> shows the clinical characteristics and outcomes according to the elevation of biomarkers. Patients with at least one elevated biomarker were older (p = 0.02) and males (p &lt; 0.001). A prior PCI was performed more in patients without elevation of biomarkers (p = 0.05). The previous use of aspirin (p = 0.001), beta-blockers (p = 0.003) and statins (p = 0.013) was more frequent in patients without elevation of cTnI. Patients with elevation of both biomarkers had more ST depression on the admission ECG (p &lt; 0.001) and higher creatinine level (p &lt; 0.001). Higher baseline heart rate also occurred more often in those with elevated cTnI (p &lt; 0.0001). During hospitalization, there was no significant difference regarding the administration of aspirin (p = 0.84), beta-blockers (p = 0.34), clopidogrel (p = 0.09) and statins (p = 0.16). However, patients with elevated cTnI were more intensively treated with inhibitors of angiotensin converting enzyme (<italic>p</italic> = 0.05).</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_aop00511_tab01-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gt01-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>Coronary angiography was performed in 734 (71.5%) patients, being more recommended for those with at least one biomarker elevated (p &lt; 0.001). Patients with only one coronary artery compromised had less elevation of biomarkers, while the ones with three-vessel coronary artery disease appeared more frequently in groups with elevated biomarker, especially cTnI (<italic>p</italic> &lt; 0.001). The left ventricular ejection fraction was measured in 662 patients (90.2%), and it was significantly lower in patients with elevated cTnI (p &lt; 0.001). Percutaneous coronary intervention or coronary artery bypass grafting surgery were more frequent among those with at least one elevated biomarker (cTnI or CK-MB mass) (p &lt; 0.001).</p>
      <p>The combined event of death or infarction (reinfarction) within 30 days, according to the groups combining cTnI and CK-MB mass, is shown in <xref ref-type="fig" rid="en_aop00511_fig01-body3">Figure 1</xref>.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_aop00511_fig01-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p><xref ref-type="fig" rid="en_aop00511_fig01-body3">Figure 1</xref> shows the univariate analysis with the groups combining the elevation of biomarkers to examine the prognostic value of each one of them, separately, for the combined event. Among patients without elevated cTnI, the proportion of the combined event was 3.2% for patients without elevation of CK-MB mass <italic>versus</italic> 7.5% for patients with elevated CK-MB mass (p = 0.155<bold>)</bold>. Among patients without elevated CK-MB mass the proportion of the combined event was 3.2% for patients without elevation of cTnI <italic>versus</italic> 9.9% for patients with elevated cTnI (p=0.006). Among patients with elevated cTnI, the rate of the combined event was 9.9% for patients with normal CK-MB mass <italic>versus</italic> 9.4% for patients with elevated CK-MB mass (p = 0.892). Among those with elevated CK-MB mass, the combined event rate was 7.5% when cTnI was normal <italic>versus</italic> 9.4% with elevated cTnI (p &gt; 0.999).</p>
      <p>The data in <xref ref-type="table" rid="en_aop00511_tab02-body3">Table 2</xref> refer to the simple logistic regression analysis of variables with a p value below 10% and which were selected for the multiple logistic regression analysis.</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_aop00511_tab02-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gt02-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>In a multiple logistic regression analysis, including cTnI and CK-MB mass, after fit for variables with a significance level &lt; 10% in the simple logistic regression analysis (<xref ref-type="table" rid="en_aop00511_tab02-body3">Table 2</xref>), CK-MB mass was not a significant independent predictor for the combined event of death or infarction (reinfarction) in 30 days (odds ratio [OR] 1.16; confidence interval [CI] 95% 0.52 to 2.58; p = 0.71). Likewise, there was no interaction effect between the two biomarkers (OR 0.40; CI 95% 0.08 - 1.90, p = 0.25). The following variables did not have statistical significance either: male, smoker, prior stable angina, peripheral arterial disease, previous coronary artery disease <underline>&gt;</underline> 50%, heart rate, ST segment depression, hematocrit, hemoglobin, leukocyte count, ultrasensitive CRP.</p>
      <p>Then, two independent models of multiple logistic regression were run, and one of them did not included CK-MB mass: increase in age, in years (OR 1.06, CI 95% 1.03 to 1.09, p &lt; 0.001); male sex (OR 1.09; CI 95% 0.59 to 2.01, p = 0.79); previous history of diabetes mellitus (OR 1.90, CI 95% 1.06 to 3.42, p = 0.03); previous stroke (OR 3.34, CI 95% 1.40 to 8.00, p = 0.007); creatinine elevation (OR 1.61, CI 95% 1.18 to 2.21; p = 0.003); elevation of cTnI (OR 2.34; CI 95% 1.30 to 4.21; p = 0.004). The C-statistic of this model was 0.771; CI 95% 0.706 - 0.836; p &lt; 0.001. In another model, the cTnI was not included: increase in age, in years (OR 1.07; CI 95% 1.03 to 1.09, p&lt;0.001); male sex (OR 1.09; CI 95% 0.59 to 2.02; p = 0.77); previous history of diabetes mellitus (OR 1.95; CI 95% 1.08 to 3.50; p = 0.02); previous stroke (OR 3.21; CI 95% 1.35 to 7.61; p = 0.008); creatinine elevation (OR 1.63; CI 95% 1.19 to 2.23, p = 0.002); elevation of CK-MB mass (OR 1.96; CI 95% 1.07 to 3.58, p=0.03). The C-statistic of this model was 0.772; CI 95% 0.705 to 0.839; p &lt; 0.001. Therefore, it is possible to notice that when cTnI is not included in the analysis, CK-MB mass emerges as an independent prognostic variable for the combined endpoint of death or infarction (reinfarction) within 30 days.</p>
      <p>Due to the clinical importance of these two biomarkers, both of which have proven to be more efficient than the other at different moments, in this study we also chose to analyze the combination of both biomarkers in an independent logistic regression model. In order to do that, the absence of change in both was considered to be the baseline, and the odds ratio was adjusted for each one of the remaining three categories in relation to the baseline. In the data of <xref ref-type="table" rid="en_aop00511_tab03-body3">Table 3</xref>, it is possible to observe that when there is elevation of CK-MB mass, but without elevation of cTnI, there is no significant increase in risk of occurrence of death or infarction (reinfarction) within 30 days with respect to the absence of change in both. The odds ratio is significantly higher only when there is elevation of cTnI (C-statistic of 0.776; CI 95% 0.712 to 0.840; p &lt;0.001; Hosmer-Lemeshow test with p = 0.901).</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_aop00511_tab03-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gt03-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p><xref ref-type="fig" rid="en_aop00511_fig02-body3">Figure 2</xref> shows the area under the ROC (receiver operating characteristic) curve<sup>9</sup> of the models in which each one of the biomarkers was included, separately and in combination, for the combined event of death or myocardial infarction (reinfarction) within 30 days.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_aop00511_fig02-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-03-0179-00016-gf02-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>The AMI diagnosis, based on the criteria of the World Health Organization<sup>10</sup>, was partly made on the basis of the CK-MB measurements. Subsequent studies showed that cardiac troponins are prognostic indicators that are more sensitive and specific in patients with ACS<sup>11</sup>. In 2000, the European Society of Cardiology and the American College of Cardiology published a new definition of infarction based on the elevation of troponin or CK-MB, as one of such criteria<sup>12,13</sup>. Nowadays, since the cardiac troponins are considered important predictors of adverse outcomes in ACS patients, recent guidelines<sup>3,14</sup> have prioritized the use of these biomarkers in the early assessment of this population. There is strong evidence that patients with ACS and elevated troponin are at increased risk of myocardial infarction or death within 30 days<sup>15</sup>. For the definition of AMI, it has been recommended that the elevation of cardiac troponins be defined as a value that exceeded the 99th percentile of a reference sample<sup>7,16</sup>, with a coefficient of variation that is <underline>&lt;</underline> 10% to reduce false negative or positive outcomes.</p>
      <p>The risk stratification in patients with NSTE ACS is performed and immediately started upon admission, so as to facilitate therapy-related decisions in the first contact with the patient, being considered a key point for the initial evaluation, because patients will be treated differently, according to their risk of death or recurrent ischemic events<sup>17</sup>. Current guidelines suggest implementing this strategy as early as possible, with the recommendation of antithrombotic and maximum anti-ischemic therapy for those at high risk and, secondly, early discharge, after a brief period of observation, for the ones at the lowest risk<sup>3,14,18,19</sup>. Patients with chest discomfort shall undergo an early risk stratification, with a focus on anginal symptoms, findings of the physical examination, electrocardiographic changes and dosage of biomarkers of cardiac injury (Class I; Level of Evidence C)<sup>3</sup>. With the emergence of cardiac troponins, a question arises regarding the comparative prognostic value between them and CK-MB.</p>
      <p>Yee KC et al evaluated the independent prognostic value of CK-MB mass in 542 consecutive patients with ACS and negative troponin<sup>11</sup>. The data from this study demonstrated higher morbidity and mortality in those with negative troponin and CK-MB elevation, compared with those without CK-MB elevation. The researchers concluded that, in patients with negative troponin, the dosage of CK-MB significantly identified patients at higher risk of death and major cardiac events at six months follow-up. However, the prognostic value of CK-MB mass in patients with elevated troponin was not evaluated.</p>
      <p>In a prospective observational study of 3,138 patients with ACS and with or without ST elevation, the researchers analyzed the measurements of CK or CK-MB and cardiac troponin in the first 24 hours of hospitalization<sup>20</sup>. The biomarkers were interpreted in a dichotomous way (normal <italic>versus</italic> elevated). In patients with normal CK or CK-MB, the mortality rate at one year was 6.5% for patients with normal troponin <italic>versus</italic> 12.5% for those with elevated troponin (unadjusted OR of 2.06; CI 95% 1.37 to 3.11, p = 0.001). Similarly, among patients with elevated CK or CK-MB, elevated troponin was associated with higher proportion of deaths in one year (6.8% <italic>versus</italic> 11.7%, unadjusted OR = 1.83, CI 95% 1.14 to 2.93; p = 0.01). For patients with normal troponin levels, the mortality rate at one year was similar, regardless of the status of CK or CK-MB (6.5% <italic>versus</italic> 6.8%, p = 0.86). Among patients with high troponin levels, the mortality rate did not differ significantly by the status of CK or CK-MB (12.5% <italic>versus</italic> 11.7%, p = 0.69). In a multivariate logistic regression model, the researchers concluded that the high dosage of troponin was independently associated with higher mortality at one year follow up, while CK or CK-MB did not have any prognostic value (p = 0.44). The data from this study support only the use of cardiac troponin as a biomarker for diagnosis of myocardial infarction, as well as for risk stratification in an unselected population of patients with ACS. However, CK or CK-MB and troponin were not analyzed in independent logistic regression models, so as to investigate the effect of collinearity between such biomarkers.</p>
      <p>In a prospective study evaluating 401 consecutive patients with chest pain of cardiac origin, the researchers examined the independent prognostic value of cTnT and CK-MB mass with adjustment for clinical and electrocardiographic variables<sup>21</sup>. A multiple logistic regression analysis revealed that, when only CK-MB mass (without the inclusion of cTnT) was included in the model, CK-MB mass emerges as an independent marker (<italic>p</italic>= 0.002) for major cardiovascular events at 6-months follow-up. However, when cTnT is included in the analysis, CK-MB mass loses this independent prognostic value (p=0.83), where cTnT &gt; 0.1 &#181;g/l (p = 0.0004), ST segment depression &gt; 1 mm (p = 0.003) and the presence of heart failure (p = 0.016) emerge as prognostic variables. Therefore, CK-MB mass appears to follow the prognostic ability of cTnT, showing that it is not an independent variable when cTnT is analyzed together.</p>
      <p>Kontos MC et al, in a study evaluating the 30-day mortality of 2,181 consecutive patients without ST elevation who had been admitted to the coronary care unit, noted that mortality was higher for patients with diagnostic criteria for myocardial infarction based on elevation of CK-MB mass and cTnI, with the mortality being lower among those without elevation of both biomarkers and intermediate for patients who were diagnosed with infarction only by the criterion of elevated cTnI, but not of elevated CK-MB mass<sup>22</sup>.</p>
      <p>This observational study of patients with NSTE ACS has important information. Inclusion criteria were related to the symptoms on admission that were consistent with the clinical diagnosis of ACS, with no selection of patients at highest risk by electrocardiographic changes or elevations of myocardial necrosis markers. Thus, the outcomes of the analysis can be generalized to the real world in a consistent way.</p>
      <p>Data of the clinical history, physical examination, laboratory tests routinely carried out on admission, inflammatory biomarkers and of myocardial necrosis were included in the variables studied. The endpoints selected were those for which there is no doubt as to their definition as death or infarction (reinfarction). Therefore, endpoints without consistency in the definition, such as urgent coronary artery bypass grafting for recurrent ischemia, were not analyzed.</p>
      <p>The study shows that when both biomarkers in the same model are analyzed together, in a way that is similar to the studies previously cited in this discussion, the inherent power of cTnI masks the prognostic significance of CK-MB mass. This fact is clearly and statistically demonstrated when the analysis does not include cTnI, only CK-MB mass as a biomarker of necrosis. CK-MB mass emerges as an independent prognostic variable for the event of death or infarction (reinfarction) within 30 days. The non-continuance of CK-MB mass as a prognostic variable, when cTnI is also included in the analysis, can be explained by the problem of collinearity<sup>23,24</sup> between these two biomarkers. This should reflect the greater specificity that is inherent in cardiac troponins, in the detection of myocardial injury that adversely implies adverse outcomes<sup>25</sup>. Therefore, the prognostic significance of CK-MB mass would be underestimated when cTnI is included in the analysis.</p>
      <p>
        <bold>Limitations of the study</bold>
      </p>
      <p>CK-MB mass and cTnI were assessed as binary variables. The quantitative analysis of myocardial necrosis markers would imply the assessment of the myocardial extension degree for the risk of adverse events. Serial ECGs were not evaluated. The analysis of ischemic changes that occur in other ECG following the initial ECG, even in the absence of symptoms, is valuable information that shall be investigated and which would involve unfavorable outcomes. The study population was considered at a single center and, one may say that it would not be possible to generalize the model to the real world of other centers.</p>
      <p>
        <bold>Conclusion</bold>
      </p>
      <p>It is possible to conclude that, with the availability of cTnI, the dosage of CK-MB mass may be dispensable for prognostic evaluation. However, in the absence of cTnI, the dosage of CK-MB mass is an acceptable alternative.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
