<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="case-report">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">nbMCbFRf9q36VRJs5mVGgZS</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00016</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2011000200016</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(11)09600216</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2011000200016</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Relato de Caso</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Revasculariza&#231;&#227;o cir&#250;rgica mioc&#225;rdica (RCM) na presen&#231;a de aneurismas coronarianos</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Dinkhuysen</surname>
            <given-names>Jarbas J.</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Nogueira</surname>
            <given-names>Andrea de Souza</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Zarate</surname>
            <given-names>Jose Viera</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Spina Neto</surname>
            <given-names>Domingos</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Soria</surname>
            <given-names>Teresa Lola Pena</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state"/>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Hospital Panamericano</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>02</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
      <volume>96</volume>
      <issue>2</issue>
      <fpage>e24</fpage>
      <lpage>e26</lpage>
      <history>
        <date date-type="accepted">
          <day>26</day>
          <month>03</month>
          <year>2010</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>01</day>
          <month>03</month>
          <year>2010</year>
        </date>
        <date date-type="received">
          <day>16</day>
          <month>11</month>
          <year>2009</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>&#201; descrito caso de paciente portador de volumosos aneurismas coron&#225;rios, submetidos &#224; RCM, na qual foi adotada a exclus&#227;o cir&#250;rgica destes aneurismas, seguido do implante de pontes de safena para as art&#233;rias comprometidas, com resultado a curto e longo prazos satisfat&#243;rio.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Revasculariza&#231;&#227;o mioc&#225;rdica</kwd>
        <kwd>aneurisma coron&#225;rio</kwd>
        <kwd>s&#237;ndrome de linfonodos mucocut&#226;neos</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>25</day>
        <month>03</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>RELATO DE CASO</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Revasculariza&#231;&#227;o cir&#250;rgica mioc&#225;rdica (RCM) na presen&#231;a de aneurismas coronarianos</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Jarbas J. Dinkhuysen; Andrea de Souza Nogueira; Jose Viera Zarate; Domingos Spina Neto; Teresa Lola Pena Soria </bold>
    </p>
    <p>Hospital Panamericano - S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="endb">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p>&#201; descrito caso de paciente portador de volumosos aneurismas coron&#225;rios, submetidos &#224; RCM, na qual foi adotada a exclus&#227;o cir&#250;rgica destes aneurismas, seguido do implante de pontes de safena para as art&#233;rias comprometidas, com resultado a curto e longo prazos satisfat&#243;rio.</p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> Revasculariza&#231;&#227;o mioc&#225;rdica, aneurisma coron&#225;rio/complica&#231;&#245;es, s&#237;ndrome de linfonodos mucocut&#226;neos.</p>
    <p>
      <bold>ABSTRACT </bold>
    </p>
    <p>This is the case of a patient with coronary aneurysms, who underwent CABG for surgical exclusion of these aneurysms, followed by implant of the bypass grafts to the arteries affected, with satisfactory short-term and long-term results. </p>
    <p><bold>Keywords:</bold> Myocardial revascularization; coronary aneurysm/complications; mucocutaneous lymph node syndrome.</p>
    <p>
      <bold> RESUMEN </bold>
    </p>
    <p>Se describe el caso de un paciente con aneurismas coronarios voluminosos, que fueron sometidos a RQM, en la que se adopt&#243; la exclusi&#243;n quir&#250;rgica de estos aneurismas, seguida de la implantaci&#243;n de puentes de safena para las arterias en peligro, con resultado a corto y largo plazos satisfactorio.</p>
    <p><bold>Palabras clave:</bold> Revascularizaci&#243;n mioc&#225;rdica, aneurisma coronario/complicaciones, s&#237;ndrome de linfonodos mucocut&#225;neos.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A incid&#234;ncia de aneurismas coron&#225;rios &#233; infrequente na popula&#231;&#227;o adulta que &#233; submetida &#224; coronariografia e a subsequentes terap&#234;uticas percut&#226;neas ou cir&#250;rgicas nos portadores de doen&#231;a ateroscler&#243;tica obstrutiva. Tem sido descrita a ocorr&#234;ncia desses achados em portadores pedi&#225;tricos de doen&#231;a de Kawasaki sem grandes obstru&#231;&#245;es coron&#225;rias e com boa resposta &#224; terap&#234;utica cl&#237;nica<sup>1,2</sup>. </p>
    <p>Nos adultos, a ocorr&#234;ncia dessa anomalia pode tamb&#233;m ser sequela de surto de doen&#231;a de Kawasaki na inf&#226;ncia<sup>2,3 </sup>ou mesmo ser de etiologia ateroscler&#243;tica, podendo ou n&#227;o haver placas obstrutivas nas art&#233;rias coron&#225;rias, e a estrat&#233;gia cir&#250;rgica sugerida na literatura ainda n&#227;o est&#225; definida. Por outro lado, &#233; necess&#225;rio considerar que a presen&#231;a de aneurisma em um ramo coron&#225;rio de qualquer etiologia apresenta potencial risco de ruptura, pois as paredes est&#227;o dilatadas e debilitadas pela doen&#231;a. Na ocorr&#234;ncia de eventual aumento de p&#243;s-carga, essa possibilidade n&#227;o deve ser desprezada, podendo ocasionar morte s&#250;bita por tamponamento card&#237;aco. </p>
    <p>
      <bold>Relato do Caso</bold>
    </p>
    <p>Paciente M.N.M, 61 anos, sexo masculino, cor branca, com hist&#243;ria de angina do peito aos esfor&#231;os com in&#237;cio h&#225; um ano, de car&#225;ter progressivo, n&#227;o fumante, hist&#243;ria familiar de coronariopatia, com eletrocardiograma mostrando ritmo sinusal, altera&#231;&#245;es difusas da repolariza&#231;&#227;o ventricular, teste ergom&#233;trico positivo. Submetido &#224; cinecoronariografia que mostrou ventr&#237;culo esquerdo (VE) com fra&#231;&#227;o de eje&#231;&#227;o 60%, les&#245;es obstrutivas graves nos ramos coron&#225;ria direita (CD), circunflexa (Cx) e interventricular anterior (IVA) e dilata&#231;&#227;o no tronco da coron&#225;ria esquerda (CE) estendendo-se &#224; IVA. Observou-se, tamb&#233;m, a presen&#231;a de volumosos aneurismas nas por&#231;&#245;es iniciais da CD e Cx (<xref ref-type="fig" rid="a16fig01m">Figura 1</xref>). </p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="a16fig01m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0e24-00016-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>Diante desses achados, o paciente foi submetido &#224; RCM com aux&#237;lio de circula&#231;&#227;o extracorp&#243;rea, hipotermia leve (32&#186;C) e pin&#231;amento intermitente da aorta como m&#233;todo de prote&#231;&#227;o mioc&#225;rdico. As art&#233;rias CD, marginal da Cx e IVA foram revascularizadas com enxertos de veia safena aut&#243;loga, assim como a respectiva exclus&#227;o dos aneurismas pela ligadura dos cotos proximal e distal. O ato cir&#250;rgico e o p&#243;s-operat&#243;rio evolu&#237;ram com o paciente, que mostrou bons par&#226;metros cl&#237;nicos e cir&#250;rgicos e recebeu alta hospitalar no 9&#186; dia. Ainda na fase intra-hospitalar, foi submetido a reestudo hemodin&#226;mico que mostrou a exclus&#227;o dos aneurismas, enxertos aortocoron&#225;rios p&#233;rvios e a manuten&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o contr&#225;til do VE (<xref ref-type="fig" rid="a16fig02m">Figura 2</xref>). </p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="a16fig02m">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0e24-00016-gf02.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o s&#243; a doen&#231;a de Kawasaki, mas tamb&#233;m a ateromatose, podem provocar inflama&#231;&#227;o e dilata&#231;&#227;o da &#237;ntima dos ramos arteriais, predispondo-se &#224; dilata&#231;&#227;o e &#224; forma&#231;&#227;o de trombos ou, eventualmente, &#224; ruptura com progn&#243;stico cl&#237;nico indefinido. Poder&#225; tamb&#233;m n&#227;o ter express&#227;o cl&#237;nica sem sinais ou sintomas, cujo diagn&#243;stico foi realizado apenas por ocasi&#227;o da coronariografia. </p>
    <p>Aproximadamente 10 a 25% de pacientes pedi&#225;tricos com a doen&#231;a de Kawasaki desenvolvem aneurismas coron&#225;rios<sup>4 </sup>e podem regredir com o tempo, sendo a idade menor que um ano, sexo feminino e di&#226;metro m&#225;ximo da dilata&#231;&#227;o de 4mm os fatores determinantes<sup>1-6</sup>. </p>
    <p>No presente caso, n&#227;o h&#225; na hist&#243;ria cl&#237;nica relato da doen&#231;a de Kawasaki pr&#233;via, tendo sido feito o diagn&#243;stico da presen&#231;a de aneurismas coron&#225;rios por ocasi&#227;o de cinecoronariografia realizada devido ao surgimento de quadro cl&#237;nico t&#237;pico de doen&#231;a obstrutiva coron&#225;ria que surgiu aos 61 anos de idade. </p>
    <p>A indica&#231;&#227;o para tratamento cir&#250;rgico para casos dessa natureza parece ser mandat&#243;ria, tendo em vista as dimens&#245;es dos aneurismas e as placas suboclusivas distais<sup>7</sup>, sem grandes possibilidades para interven&#231;&#245;es percut&#226;neas ou tratamento cl&#237;nico. Por&#233;m, em casos selecionados, pode ser poss&#237;vel espa&#231;o para a cardiologia intervencionista por meio da coloca&#231;&#227;o de <italic>stents</italic> coron&#225;rias nas suboclus&#245;es coron&#225;rias, mas tamb&#233;m nos aneurismas. Em diferente abordagem cir&#250;rgica descritas por Westaby e cols. , o aneurisma da coron&#225;ria direita foi ressecado, e a art&#233;ria, recomposta por anastomose t&#233;rmino-terminal<sup>8</sup>. </p>
    <p>Outro aspecto a ser considerado diz respeito aos enxertos aortocoron&#225;rios a serem empregados nesses casos, e esse discernimento est&#225; ligado &#224; experi&#234;ncia cl&#237;nico-cir&#250;rgica da equipe. A op&#231;&#227;o dos enxertos de veia safena, nesse caso, deveu-se ao fato de as art&#233;rias a serem revascularizadas serem de bom calibre, possibilitando o fluxo distal, estimando boa perviabilidade a longo prazo. </p>
    <p>Finalmente, a exclus&#227;o dos aneurismas da circula&#231;&#227;o pela ligadura dos cotos proximal e distal &#233; fator que agrega maior possibilidade de sobrevida a longo prazo, pois a possibilidade de ruptura dessas estruturas com morte s&#250;bita, principalmente em situa&#231;&#245;es de aumento de demanda e da p&#243;s-carga, n&#227;o &#233; desprez&#225;vel. </p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes. </p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas. </p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o. </p>
    <p>
      <fn id="endb" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold>Correspond&#234;ncia:</bold>
        </label>
        <p> Jarbas Jakson Dinkhuysen </p>
        <p> Rua Dr. James Ferraz Alvim, 271/232 - Morumbi </p>
        <p> 05641-021 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p><email xlink:href="jdinkhuysen@cardiol.br">jdinkhuysen@cardiol.br</email>, </p>
        <p>
          <email xlink:href="j.dinkhuysen@uol.com.br">j.dinkhuysen@uol.com.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 16/11/09; revisado recebido em 01/03/10; aceito em 26/03/10.</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Atik E. Doen&#231;a de Kawasaki: regress&#227;o de aneurismas gigantes das art&#233;rias coron&#225;rias com obstru&#231;&#227;o tardia posterior Arq Bras Cardiol. 2007, 88 (1): e22-e23.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Doen&#231;a de Kawasaki: regress&#227;o de aneurismas gigantes das art&#233;rias coron&#225;rias com obstru&#231;&#227;o tardia posterior</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>e22</fpage>
          <lpage>e23</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>88</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Atik</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Atik E, Foronda A, Bustamante LNP. Involu&#231;&#227;o de gigantes aneurismas coron&#225;rios ap&#243;s tratamento antiinflamat&#243;rio prolongado: relato de caso. Arq Bras Cardiol. 2003; 81 (3): 265-72.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Involu&#231;&#227;o de gigantes aneurismas coron&#225;rios ap&#243;s tratamento antiinflamat&#243;rio prolongado: relato de caso</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>265</fpage>
          <lpage>72</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>81</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Atik</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Foronda</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bustamante</surname>
              <given-names>LNP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3, Yoshikawa Y, Yagihara T, Kameda Y, Taniguchi, Tsuda E, Kawahira T, et al. Result of surgical treatments in patients with coronary-arterial obstructive disease after Kawasaki disease. Eur J Cardiovasc Surg. 2000; 17 (5): 515-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Result of surgical treatments in patients with coronary-arterial obstructive disease after Kawasaki disease</article-title>
          <source>Eur J Cardiovasc Surg</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>515</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>17</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Yoshikawa</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yagihara</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kameda</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Taniguchi</surname>
            </name>
            <name>
              <surname>Tsuda</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kawahira</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Kato H, Sugimura T, Akagi T, Sato N, Hashino K, Kazue T, et al. Long term consequences of Kawasaki disease: a 10 to 21 years follow up of 594 patients. Circulation. 1996; 94 (6): 1379-85.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Long term consequences of Kawasaki disease: a 10 to 21 years follow up of 594 patients</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>1379</fpage>
          <lpage>85</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>94</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Kato</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sugimura</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Akagi</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sato</surname>
              <given-names>N</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hashino</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kazue</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Burns JC, Shike H, Gordon JB, Malhota A, Schoenwetter M, Kawasaki T. Sequelae of Kawasaki disease in adolescents and young adults. J Am Coll Cardiol. 1996; 28 (1): 253-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Sequelae of Kawasaki disease in adolescents and young adults</article-title>
          <source>J Am Coll Cardiol</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>253</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>28</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Burns</surname>
              <given-names>JC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Shike</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gordon</surname>
              <given-names>JB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Malhota</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schoenwetter</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kawasaki</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Barron KS. Kawasaki disease: epidemiology, late prognosis and therapy. Rheum Dis Clin North Am. 1991; 17 (4): 907-19.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Kawasaki disease: epidemiology, late prognosis and therapy</article-title>
          <source>Rheum Dis Clin North Am</source>
          <date>
            <year>1991</year>
          </date>
          <fpage>907</fpage>
          <lpage>19</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>17</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Barron</surname>
              <given-names>KS</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Momolli MK, Silva Pretto JLC, Sato D, Siebel CP, Suda N, Falleiro RP, et al. Aneurismas calcificados de art&#233;rias coron&#225;rias em pacientes de 48 anos. Arq Bras Cardiol. 2001; 73 (3): 255-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Aneurismas calcificados de art&#233;rias coron&#225;rias em pacientes de 48 anos</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>255</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>73</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Momolli</surname>
              <given-names>MK</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Silva Pretto</surname>
              <given-names>JLC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sato</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Siebel</surname>
              <given-names>CP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Suda</surname>
              <given-names>N</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Falleiro</surname>
              <given-names>RP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Westaby S, Vacarri G, Katsumata T. Direct repair of giant right coronary aneurysm. Ann Thorac Surg. 1999; 68 (4): 1041-3.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Direct repair of giant right coronary aneurysm</article-title>
          <source>Ann Thorac Surg</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <fpage>1041</fpage>
          <lpage>3</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>68</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Westaby</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Vacarri</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Katsumata</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Case Report</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Coronary artery bypass graft (CABG) in the presence of coronary aneurysms</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>This is the case of a patient with coronary aneurysms, who underwent CABG for surgical exclusion of these aneurysms, followed by implant of the bypass grafts to the arteries affected, with satisfactory short-term and long-term results.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Myocardial revascularization</kwd>
        <kwd>coronary aneurysm</kwd>
        <kwd>mucocutaneous lymph node syndrome</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASE REPORT</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="enda-body2">
          <label>
            <bold>Coronary artery bypass graft (CABG) in the presence of coronary aneurysms</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Jarbas J. Dinkhuysen; Andrea de Souza Nogueira; Jose Viera Zarate; Domingos Spina Neto; Teresa Lola Pena Soria </bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Hospital Panamericano - S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT </bold>
      </p>
      <p>This is the case of a patient with coronary aneurysms, who underwent CABG for surgical exclusion of these aneurysms, followed by implant of the bypass grafts to the arteries affected, with satisfactory short-term and long-term results. </p>
      <p><bold>Keywords:</bold> Myocardial revascularization; coronary aneurysm/complications; mucocutaneous lymph node syndrome.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>The incidence of coronary aneurysms is uncommon in adult population undergoing coronary angiography and subsequent percutaneous or surgical therapies in patients with obstructive atherosclerotic disease. These findings were observed in pediatric patients with Kawasaki disease without significant coronary obstructions and good clinical response to therapy<sup>1,2</sup>. </p>
      <p>In adults, this anomaly may also result from an outbreak of Kawasaki disease in childhood<sup>2,3</sup> or may even have an atherosclerotic etiology with or without obstructive plaque in coronary arteries and the surgical strategy suggested in the literature is not yet defined. On the other hand, it is should be considered that the presence of coronary aneurysm in a coronary branch of any cause has a potential risk of rupture, because the walls are dilated and weakened by the disease. In the event of any afterload increase, this possibility should not be neglected and may cause sudden death by cardiac tamponade. </p>
      <p>
        <bold>Case Report</bold>
      </p>
      <p>Patient M.N.M. , 61 years old, male, white, with a history of angina pectoris on exertion starting one year before, of a progressive nature, non-smoker, family history of coronary artery disease, with ECG showing sinus rhythm, diffuse alterations in ventricular repolarization, positive exercise test. Coronary angiography revealing left ventricular (LV) ejection fraction of 60%, severe obstructive lesions in the right coronary artery (RCA), circumflex artery (Cx) and anterior interventricular artery (AIA) and dilation in the left coronary artery (LCA) extending to the AIA. Aneurysms in the initial portions of the right coronary artery and Cx were also found (<xref ref-type="fig" rid="en_a16fig01m-body2">Figure 1</xref>). </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_a16fig01m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0e24-00016-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>Given these findings, the patient underwent CABG with cardiopulmonary bypass graft, mild hypothermia (32&#186;C) and intermittent aortic clamping as myocardial protection method. The right coronary arteries, right marginal branch of the circumflex artery and AIA were grafted with autologous saphenous vein grafts. Aneurysms were excluded through the ligation of the proximal and distal stumps. The surgery and the postoperative period progressed with the patient, who showed good clinical and surgical parameters and was discharged on the 9<sup>th</sup> day. Still in-hospital, the patient underwent hemodynamic restudy, which revealed the exclusion of aneurysms, patent aortocoronary grafts and maintenance of LV contractile function (<xref ref-type="fig" rid="en_a16fig02m-body2">Figure 2</xref>). </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_a16fig02m-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0e24-00016-gf02-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>Not only Kawasaki disease, but also atheromatosis may cause inflammation and dilation of the intima of arterial branches, predisposing to dilation and thrombus formation or, possibly, rupture with uncertain clinical outcome. It may not present any clinical signs or symptoms, whose diagnosis was made only at the time of coronary angiography. </p>
      <p>Approximately 10-25% of pediatric patients with Kawasaki disease develop coronary aneurysms<sup>4</sup> and may regress with time. Ages smaller than one year, female sex and maximum diameter of dilation 4 mm are the determinant factors<sup>1-6</sup>. </p>
      <p>In this case, the clinical history shows no report of previous Kawasaki disease. The presence of coronary aneurysms was diagnosed during coronary angiography performed due to the appearance of typical clinical picture of obstructive coronary disease discovered at 61 years of age. </p>
      <p>The indication for surgical treatment for cases of this nature seems to be mandatory, considering the size of aneurysms and distal subocclusive plaques<sup>7 </sup>with no great possibilities for percutaneous intervention or medical treatment. However, in selected cases, interventional cardiology may be applied by placing coronary stents in coronary subbocclusions and in aneurysms. In a different surgical approach described by Westaby et al, the right coronary aneurysm was resected and the artery was recomposed by termino-terminal anastomosis<sup>8</sup>. </p>
      <p>Another aspect to be considered concerns aortocoronary grafts to be used in such cases, and this insight is related to the clinical and surgical experience of the team. The option for saphenous vein grafts in this case was due to the fact that the arteries to be grafted are thick enough, allowing distal flow, estimating good long-term patency. </p>
      <p>Finally, the exclusion of aneurysms from circulation through the ligation of the proximal and distal stumps is a factor that adds greater chance of long-term survival, since the possibility of rupture of these structures with sudden death, especially in situations of increased demand and afterload is not negligible. </p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported. </p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study. </p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program. </p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Revascularizaci&#243;n quir&#250;rgica mioc&#225;rdica (RQM) en la presencia de aneurismas coronarios</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>Se describe el caso de un paciente con aneurismas coronarios voluminosos, que fueron sometidos a RQM, en la que se adopt&#243; la exclusi&#243;n quir&#250;rgica de estos aneurismas, seguida de la implantaci&#243;n de puentes de safena para las arterias en peligro, con resultado a corto y largo plazos satisfactorio.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Revascularizaci&#243;n mioc&#225;rdica</kwd>
        <kwd>aneurisma coronario</kwd>
        <kwd>s&#237;ndrome de linfonodos mucocut&#225;neos</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASO CL&#205;NICO</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="enda-body3">
          <label>
            <bold>Revascularizaci&#243;n quir&#250;rgica mioc&#225;rdica (RQM) en la presencia de aneurismas coronarios</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Jarbas J. Dinkhuysen; Andrea de Souza Nogueira; Jose Viera Zarate; Domingos Spina Neto; Teresa Lola Pena Soria </bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Hospital Panamericano - S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold> RESUMEN </bold>
      </p>
      <p>Se describe el caso de un paciente con aneurismas coronarios voluminosos, que fueron sometidos a RQM, en la que se adopt&#243; la exclusi&#243;n quir&#250;rgica de estos aneurismas, seguida de la implantaci&#243;n de puentes de safena para las arterias en peligro, con resultado a corto y largo plazos satisfactorio.</p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> Revascularizaci&#243;n mioc&#225;rdica, aneurisma coronario/complicaciones, s&#237;ndrome de linfonodos mucocut&#225;neos.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>La incidencia de aneurismas coronarios es poco frecuente en la poblaci&#243;n adulta que est&#225; sometido a una angiograf&#237;a coronaria y posterior tratamiento percut&#225;neo o quir&#250;rgico en pacientes con enfermedad ateroscler&#243;tica obstructiva. Se ha descrito la ocurrencia de hallazgos en pacientes pedi&#225;tricos de enfermedad de Kawasaki sin grandes obstrucciones coronarias y con buena respuesta a la terap&#233;utica cl&#237;nica<sup>1, 2</sup>. </p>
      <p>En los adultos, la ocurrencia de esta anomal&#237;a puede tambi&#233;n ser secuelas de surto de la enfermedad de Kawasaki en la ni&#241;ez<sup>2,3</sup> o todav&#237;a ser de etiolog&#237;a ateroscler&#243;tica, pudiendo haber o no placas obstructivas en las arterias coronarias, y la estrategia quir&#250;rgica sugerida en la literatura todav&#237;a no est&#225; definida. Por otra parte, se hace necesario tener en cuenta que la presencia de aneurisma en una rama coronaria de cualquier etiolog&#237;a presenta un riesgo potencial de ruptura, porque las paredes est&#225;n dilatadas y debilitadas por la enfermedad. En la ocurrencia de eventual aumento de poscarga, esta posibilidad no debe ser despreciada, y puede ocasionar muerte s&#250;bita por taponamiento card&#237;aco. </p>
      <p>
        <bold>Caso Cl&#237;nico</bold>
      </p>
      <p>Paciente M.N.M, de 61 a&#241;os, sexo masculino, color blanco, con una historia de angina de pecho de esfuerzo que comenz&#243; hace un a&#241;o, el car&#225;cter progresivo, no fumador, historia familiar de coronariopat&#237;a, con electrocardiograma evidenciando ritmo sinusal, alteraciones difusas de repolarizaci&#243;n ventricular, prueba ergom&#233;trica positiva. Sometido a la cinecoronariograf&#237;a que evidenci&#243; ventr&#237;culo izquierdo (VI) con fracci&#243;n de eyecci&#243;n del 60%, lesiones obstructivas severas en las ramas coronaria derecha (CD), circunfleja (Cj) y anterior (IVA) y la dilataci&#243;n en el tronco de la coronaria izquierda (CE) que se extiende a la IVA. Se observ&#243; tambi&#233;n la presencia de aneurismas voluminosos en las pociones iniciales de la CD y Cj (<xref ref-type="fig" rid="es_a16fig01m-body3">Figura 1</xref>). </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a16fig01m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0e24-00016-gf01-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>Teniendo en cuenta estos hallazgos, la paciente fue sometida a RQM con ayuda de circulaci&#243;n extracorp&#243;rea, hipotermia leve (32 &#186;C) y pinzamiento a&#243;rtico intermitente como m&#233;todo de protecci&#243;n mioc&#225;rdica. Las arterias CD, marginal de la Cj y IVA fueron revascularizadas con enjertos de vena safena autol&#243;ga, as&#237; como la respectiva exclusi&#243;n de los aneurismas por la ligadura de los mu&#241;ones proximal y distal. El acto quir&#250;rgico y el postoperatorio evolucionaron con el paciente, que evidenci&#243; buenos par&#225;metros cl&#237;nicos y quir&#250;rgicos y recibi&#243; alta hospitalaria en el 9&#186; d&#237;a. A&#250;n en la fase intrahospitalaria, fue sometido a nuevo estudio hemodin&#225;mico que mostr&#243; la exclusi&#243;n de los aneurismas, los injertos aortocoron&#225;rios previos y el mantenimiento de la funci&#243;n contr&#225;ctil del VI (<xref ref-type="fig" rid="es_a16fig02m-body3">Figura 2</xref>). </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a16fig02m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0e24-00016-gf02-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>No s&#243;lo la enfermedad de Kawasaki, sino tambi&#233;n de ateromatosis, pueden ocasionar inflamaci&#243;n y dilataci&#243;n de la &#237;ntima de las ramas arteriales, con una predisposici&#243;n a la dilataci&#243;n y a la formaci&#243;n de trombos o, eventualmente, a la ruptura con pron&#243;stico cl&#237;nico indefinido. Tambi&#233;n podr&#225; no tener expresi&#243;n cl&#237;nica sin signos o s&#237;ntomas, cuyo diagn&#243;stico se realiz&#243; s&#243;lo debido a la coronariograf&#237;a. </p>
      <p>Cerca del 10% al 25% de los pacientes pedi&#225;tricos con enfermedad de Kawasaki desarrollan aneurismas coron&#225;rios<sup>4</sup> y pueden regresar con el tiempo, y es la edad menor que un a&#241;o, sexo femenino y di&#225;metro m&#225;ximo de la dilataci&#243;n de 4mm los factores determinantes<sup>1-6</sup>. </p>
      <p>En este caso, no hay en la historia cl&#237;nica relato de la enfermedad de Kawasaki previa, habiendo sido hecho el diagnostico de la presencia de aneurismas coronarios debido el momento de la cinecoronariograf&#237;a realizada a causa de la aparici&#243;n del cuadro cl&#237;nico t&#237;pico de la enfermedad obstructiva coronaria que surgi&#243; a los 61 a&#241;os de edad. </p>
      <p>La indicaci&#243;n de tratamiento quir&#250;rgico para casos de esta naturaleza parece ser obligatoria, teniendo en cuenta el tama&#241;o de los aneurismas y las placas suboclusivas distales<sup>7</sup> sin grandes posibilidades para la intervenci&#243;n percut&#225;neas o tratamiento cl&#237;nico. Sin embargo, en casos seleccionados, puede ser posible espacio para la cardiolog&#237;a intervencionista por medio de la colocaci&#243;n de <italic>stents</italic> coronarios en suboclusiones coronarias, sino tambi&#233;n en los aneurismas. En un enfoque quir&#250;rgico distinto, descrito por Westaby et al. , el aneurisma se la coronaria derecha fue resecado, y la arteria, recompuesta por anastomosis t&#233;rmino-terminal<sup>8</sup>. </p>
      <p>Otro aspecto que considerar es el de los injertos aortocoronarios para ser utilizados en estos casos, y esta idea est&#225; relacionada con la experiencia cl&#237;nica y quir&#250;rgica del equipo. La opci&#243;n de los injertos de vena safena, en este caso se debi&#243; al hecho de que las arterias a ser revascularizadas eran de buen calibre, lo que permiti&#243; el flujo distal, y confiri&#243; la buena desobstrucci&#243;n a largo plazo. </p>
      <p>Por &#250;ltimo, la exclusi&#243;n de los aneurismas de la circulaci&#243;n por la ligadura de los mu&#241;ones proximal y distal es un factor que a&#241;ade una mayor probabilidad de supervivencia a largo plazo, ya que la posibilidad de ruptura de estas estructuras con la muerte s&#250;bita, especialmente en situaciones de aumento de la demanda y la poscarga, nos es despreciable. </p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>No hay conflicto de intereses pertinentes. </p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiamiento</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuvo fuentes de financiaci&#243;n externas. </p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>Este estudio no est&#225; asociado a programa de posgrados. </p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
