<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">NpCgZF58jkB9MKXTbgsnMGs</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00006</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2011000200006</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(11)09600206</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2011005000005</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Artigos Originais</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Predi&#231;&#227;o da s&#237;ndrome metab&#243;lica em crian&#231;as por indicadores antropom&#233;tricos</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Ferreira</surname>
            <given-names>Aparecido Pimentel</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff03"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Ferreira</surname>
            <given-names>Cristiane Batisti</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff03"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Brito</surname>
            <given-names>Ciro Jos&#233;</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff04"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Pitanga</surname>
            <given-names>Francisco Jos&#233; Gondim</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff07"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Moraes</surname>
            <given-names>Clayton Franco</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff04"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Naves</surname>
            <given-names>Luciana Ansaneli</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff05"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>N&#243;brega</surname>
            <given-names>Ot&#225;vio de Toledo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff05"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Fran&#231;a</surname>
            <given-names>Nanc&#237; Maria de</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff04"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff02">
        <institution content-type="orgname">Universidade Centro de Ensino Superior</institution>
      </aff>
      <aff id="aff06">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Aracaju</named-content>
          <named-content content-type="state">Sergipe</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade Federal de Sergipe</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff03">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state">Distrito Federal</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Centro Universit&#225;rio Planalto do Distrito Federal</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff04">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state">Distrito Federal</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade Cat&#243;lica de Bras&#237;lia</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade Paulista</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff05">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Bras&#237;lia</named-content>
          <named-content content-type="state">Distrito Federal</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de Bras&#237;lia</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff07">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Salvador</named-content>
          <named-content content-type="state">Bahia</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade Federal da Bahia</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>02</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
      <volume>96</volume>
      <issue>2</issue>
      <fpage>121</fpage>
      <lpage>125</lpage>
      <history>
        <date date-type="accepted">
          <day>22</day>
          <month>09</month>
          <year>2010</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>10</day>
          <month>08</month>
          <year>2010</year>
        </date>
        <date date-type="received">
          <day>30</day>
          <month>10</month>
          <year>2009</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>FUNDAMENTO: Devido &#224; necessidade de mensurar as vari&#225;veis antropom&#233;tricas, bioqu&#237;micas e hemodin&#226;micas para o diagn&#243;stico da s&#237;ndrome metab&#243;lica, percebe-se a dificuldade da avalia&#231;&#227;o de grandes popula&#231;&#245;es, principalmente em crian&#231;as, provocada pelo dif&#237;cil acesso e pelo car&#225;ter invasivo. &#201; premente a necessidade de desenvolverem-se formas diagn&#243;sticas de f&#225;cil aplica&#231;&#227;o, boa precis&#227;o e baixo custo, com a finalidade de predizer a s&#237;ndrome metab&#243;lica j&#225; nas idades iniciais. OBJETIVO: Verificar a preval&#234;ncia da s&#237;ndrome metab&#243;lica em crian&#231;as e testar os indicadores antropom&#233;tricos com capacidade preditiva. M&#201;TODOS: Estudo transversal realizado com 109 crian&#231;as, de 7 a 11 anos. Utilizou-se o crit&#233;rio National Cholesterol Education Program para o diagn&#243;stico da s&#237;ndrome metab&#243;lica, adaptado &#224; idade. Como poss&#237;veis preditores, foram testados: &#237;ndice de massa corporal (IMC), circunfer&#234;ncia da cintura (CC), rela&#231;&#227;o cintura/quadril (RCQ), &#237;ndice de conicidade (&#237;ndice C) e o percentual de gordura corporal. RESULTADOS: A preval&#234;ncia da s&#237;ndrome metab&#243;lica foi de 13,3% e 36% para meninos e meninas, respectivamente. Os principais indicadores antropom&#233;tricos foram: IMC = 0,81 (0,69 - 0,94), CC = 0,79 (0,64 - 0,94), gordura corporal = 0,79 (0,66 - 0,92) e RCQ = 0,37 (0,21 - 0,54). CONCLUS&#195;O: Foram considerados fatores preditores da s&#237;ndrome metab&#243;lica a CC superior a 78 cm, a gordura corporal superior a 41% e o IMC superior a 24,5 kg/m&#178;. O &#237;ndice C e a RCQ n&#227;o foram considerados preditores.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>S&#237;ndrome metab&#243;lica</kwd>
        <kwd>crian&#231;a</kwd>
        <kwd>previs&#245;es</kwd>
        <kwd>sobrepeso</kwd>
        <kwd>obesidade</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>14</day>
        <month>01</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>Predi&#231;&#227;o da s&#237;ndrome metab&#243;lica em crian&#231;as por indicadores antropom&#233;tricos</p>
    <p>
      <bold>Aparecido Pimentel Ferreira<sup>I,II,III</sup>; Cristiane Batisti Ferreira<sup>III</sup>; Ciro Jos&#233; Brito<sup>IV</sup>; Francisco Jos&#233; Gondim Pitanga<sup>VII</sup>; Clayton Franco Moraes<sup>IV</sup>; Luciana Ansaneli Naves<sup>V</sup>; Ot&#225;vio de Toledo N&#243;brega<sup>V</sup>; Nanc&#237; Maria de Fran&#231;a<sup>IV</sup></bold>
    </p>
    <p><sup>I</sup>Universidade Paulista - UNIP </p>
    <p><sup>II</sup>Universidade Centro de Ensino Superior - UniCESP </p>
    <p><sup>III</sup>Universidade Planalto do Distrito Federal - UNIPLAN </p>
    <p><sup>IV</sup>Universidade Cat&#243;lica de Bras&#237;lia - UCB </p>
    <p><sup>V</sup>Universidade de Bras&#237;lia - UnB, Bras&#237;lia, DF </p>
    <p><sup>VI</sup>Universidade Federal de Sergipe - UFS, Aracaju, SE </p>
    <p><sup>VII</sup>Universidade Federal da Bahia - UFBA, Salvador, BA - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="nt">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p><bold>FUNDAMENTO:</bold> Devido &#224; necessidade de mensurar as vari&#225;veis antropom&#233;tricas, bioqu&#237;micas e hemodin&#226;micas para o diagn&#243;stico da s&#237;ndrome metab&#243;lica, percebe-se a dificuldade da avalia&#231;&#227;o de grandes popula&#231;&#245;es, principalmente em crian&#231;as, provocada pelo dif&#237;cil acesso e pelo car&#225;ter invasivo. &#201; premente a necessidade de desenvolverem-se formas diagn&#243;sticas de f&#225;cil aplica&#231;&#227;o, boa precis&#227;o e baixo custo, com a finalidade de predizer a s&#237;ndrome metab&#243;lica j&#225; nas idades iniciais. </p>
    <p><bold>OBJETIVO:</bold> Verificar a preval&#234;ncia da s&#237;ndrome metab&#243;lica em crian&#231;as e testar os indicadores antropom&#233;tricos com capacidade preditiva. </p>
    <p><bold>M&#201;TODOS:</bold> Estudo transversal realizado com 109 crian&#231;as, de 7 a 11 anos. Utilizou-se o crit&#233;rio <italic>National Cholesterol Education Program</italic> para o diagn&#243;stico da s&#237;ndrome metab&#243;lica, adaptado &#224; idade. Como poss&#237;veis preditores, foram testados: &#237;ndice de massa corporal (IMC), circunfer&#234;ncia da cintura (CC), rela&#231;&#227;o cintura/quadril (RCQ), &#237;ndice de conicidade (&#237;ndice C) e o percentual de gordura corporal. </p>
    <p><bold>RESULTADOS:</bold> A preval&#234;ncia da s&#237;ndrome metab&#243;lica foi de 13,3% e 36% para meninos e meninas, respectivamente. Os principais indicadores antropom&#233;tricos foram: IMC = 0,81 (0,69 &#150; 0,94), CC = 0,79 (0,64 &#150; 0,94), gordura corporal = 0,79 (0,66 &#150; 0,92) e RCQ = 0,37 (0,21 &#150; 0,54). </p>
    <p><bold>CONCLUS&#195;O:</bold> Foram considerados fatores preditores da s&#237;ndrome metab&#243;lica a CC superior a 78 cm, a gordura corporal superior a 41% e o IMC superior a 24,5 kg/m&#178;. O &#237;ndice C e a RCQ n&#227;o foram considerados preditores.</p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> S&#237;ndrome metab&#243;lica, crian&#231;a, previs&#245;es, sobrepeso, obesidade.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A s&#237;ndrome metab&#243;lica (SM) &#233; um grupo de dist&#250;rbios que inclui obesidade, resist&#234;ncia &#224; insulina, elevados n&#237;veis de triglicer&#237;deos, baixos n&#237;veis de HDL e hipertens&#227;o arterial. A notoriedade da SM deve-se &#224; sua associa&#231;&#227;o no desenvolvimento de doen&#231;as cardiovasculares (DCV) e <italic>diabetes mellitus</italic> tipo 2 (DMT2)<sup>1</sup>, bem como &#224; preval&#234;ncia elevada e crescente em algumas popula&#231;&#245;es<sup>2</sup>.</p>
    <p>A partir do entendimento de que poucos estudos demonstraram a preval&#234;ncia geral da SM no Brasil, destacam-se as contribui&#231;&#245;es dos estudos de Ferreira e cols.<sup>3</sup> em segmentos et&#225;rios espec&#237;ficos, com preval&#234;ncia de 17,3% em crian&#231;as obesas. O estudo de Oliveira e cols.<sup>4</sup> apresentam preval&#234;ncia de 30% em adultos; no estudo de Karnikowski e cols.<sup>5</sup>, constatou-se 25,6% de idosos sindr&#244;micos. Contudo, estudos envolvendo SM suscitam aten&#231;&#227;o especial em idades iniciais, pois esse diagn&#243;stico tem se desenvolvido precocemente<sup>6,7</sup>.</p>
    <p>Em popula&#231;&#245;es pedi&#225;tricas, o excesso de gordura corporal tem mostrado forte associa&#231;&#227;o &#224; hipertens&#227;o arterial, dislipidemias, resist&#234;ncia &#224; insulina, hiperinsulinemia e DMT2<sup>2,3,7</sup>. Apesar de a preval&#234;ncia de DCV e da SM mostrar-se menor em crian&#231;as, sua ocorr&#234;ncia tem, no excesso de gordura, corporal seu mais importante fator de risco. Nesse sentido, sua incid&#234;ncia aumenta consideravelmente em crian&#231;as obesas<sup>3</sup>.</p>
    <p>Para o diagn&#243;stico da SM, a pesquisa necessita mensurar vari&#225;veis antropom&#233;tricas, bioqu&#237;micas, hemodin&#226;micas e hormonais, o que demanda integra&#231;&#227;o do pesquisador a equipes multiprofissionais de sa&#250;de. Vale lembrar que a dificuldade da avalia&#231;&#227;o de grandes popula&#231;&#245;es, principalmente de crian&#231;as, deve-se ao dif&#237;cil acesso e ao car&#225;ter invasivo.</p>
    <p>&#201; premente a necessidade de desenvolverem-se formas diagn&#243;sticas de f&#225;cil aplica&#231;&#227;o, boa precis&#227;o e baixo custo, com a finalidade de predizer a SM nas idades iniciais. Como o excesso de gordura parece ser o centro etiol&#243;gico do desenvolvimento da s&#237;ndrome em crian&#231;as, vari&#225;veis correlatas t&#234;m sido indicadas na detec&#231;&#227;o do excesso de peso infantil e consequentes problemas correlacionados<sup>3,7</sup>. Entre essas, podemos citar o &#237;ndice de massa corporal (IMC), a circunfer&#234;ncia da cintura, a rela&#231;&#227;o cintura/quadril (RCQ), o &#237;ndice de conicidade e do percentual de gordura corporal.</p>
    <p>Pode-se afirmar, com base nesses dados, que o objetivo deste trabalho &#233; verificar a preval&#234;ncia da SM em crian&#231;as de diferentes classifica&#231;&#245;es nutricionais, estratificadas pelo sexo, e identificar os indicadores antropom&#233;tricos que podem predizer a ocorr&#234;ncia de SM.</p>
    <p>
      <bold>M&#233;todos</bold>
    </p>
    <p>O estudo foi aprovado pelo comit&#234; de &#233;tica da Universidade Cat&#243;lica de Bras&#237;lia (Parecer n&#186; 051/2005) e pela Secretaria Regional de Ensino de Taguatinga. Os pais dos avaliados assinaram um Termo de Consentimento Livre e Esclarecido,que autorizava a participa&#231;&#227;o de seus filhos.</p>
    <p>Este estudo caracterizou-se por ser epidemiol&#243;gico, de corte transversal, de base populacional e adotou um intervalo de confian&#231;a (IC) de 95% para escolas p&#250;blicas da cidade-sat&#233;lite de Taguatinga, Bras&#237;lia (DF). As escolas e as turmas foram escolhidas aleatoriamente, com preserva&#231;&#227;o da proporcionalidade dos alunos matriculados.</p>
    <p>As crian&#231;as foram classificadas de acordo com o &#237;ndice de massa corporal/idade (IMC/idade)<sup>2</sup>. Aquelas que estavam acima do percentil 95 foram consideradas obesas; as crian&#231;as que estavam entre os percentis 85 e 95, com sobrepeso; e aquelas que estavam entre os percentis 5 e 75, eutr&#243;ficas.</p>
    <p>Foram analisadas 958 crian&#231;as em dez escolas p&#250;blicas, com observa&#231;&#227;o de uma preval&#234;ncia de 10,6% (n = 102) e 7,7% (n = 74) para sobrepeso e obesidade, respectivamente, o que totalizava uma frequ&#234;ncia de 18,3% de crian&#231;as acima do peso. Ap&#243;s essa an&#225;lise inicial, 109 sujeitos com diferentes classifica&#231;&#245;es nutricionais, de ambos os sexos e com idade entre 7 e 11 anos, participaram do estudo. O n&#250;mero de participantes com sobrepeso e obesidade foi assumido a partir da preval&#234;ncia observada previamente nessa popula&#231;&#227;o. Assim, uma amostra de 78 crian&#231;as com sobrepeso e obesidade, selecionadas anteriormente pelo m&#233;todo aleat&#243;rio simples, por meio de uma tabela de aleatoriedade, participou do estudo. Para essa amostra, estimou-se que 71 sujeitos seria o n&#250;mero adequado (<italic>P</italic> &lt; 0,05) para representar a popula&#231;&#227;o de crian&#231;as com sobrepeso e obesidade, matriculadas na rede p&#250;blica de ensino.</p>
    <p>Al&#233;m disso, um subgrupo de 31 crian&#231;as, classificado como eutr&#243;fico, fez parte do grupo controle, para a composi&#231;&#227;o total da amostra investigada.</p>
    <p>Para mensura&#231;&#227;o do peso e da estatura de cada participante, utilizaram-se, respectivamente, uma balan&#231;a da marca Plena com visor digital (resolu&#231;&#227;o 0,1 kg) e um estadi&#244;metro da marca <italic>Seca</italic> (resolu&#231;&#227;o 0,1 cm). As circunfer&#234;ncias da cintura (CC) e do quadril (CQ) foram obtidas utilizando-se uma fita m&#233;trica da marca Seca (resolu&#231;&#227;o 0,1 cm), e foi determinada, posteriormente, a rela&#231;&#227;o cintura/quadril (RCQ).</p>
    <p>Foi calculado o IMC = peso / estatura<sup>2</sup> e o &#237;ndice de conicidade, por meio da seguinte equa&#231;&#227;o matem&#225;tica<sup>8</sup>:</p>
    <p>
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0121-00005-e01.jpg"/></p>
    <p>A gordura corporal foi mensurada pela absortometria de raios X de dupla energia (DXA). Foi realizada an&#225;lise de corpo inteiro em aparelho da marca Lunar, modelo DPX-IQ, <italic>software</italic> 4.6A, conforme recomenda&#231;&#245;es do fabricante. A gordura corporal relativa foi estimada como percentual de gordura total<sup>3</sup>.</p>
    <p>A press&#227;o arterial foi aferida por m&#233;todo auscultat&#243;rio em duplicata, com uso do esfigmoman&#244;metro da marca Premium e adequa&#231;&#227;o do tamanho do manguito &#224; circunfer&#234;ncia braquial. A primeira medida foi realizada ap&#243;s cinco minutos de repouso na posi&#231;&#227;o supina, e a segunda, aproximadamente 25 minutos ap&#243;s a primeira aferi&#231;&#227;o, com perman&#234;ncia im&#243;vel do avaliado durante esse per&#237;odo. Foi considerada a m&#233;dia entre as duas medidas. Registraram-se as press&#245;es sist&#243;lica (PAS) e diast&#243;lica (PAD) correspondentes &#224;s fases I e V dos sons de <italic>Korotkoff</italic>.</p>
    <p>A coleta de sangue foi realizada no Hospital da Universidade Cat&#243;lica de Bras&#237;lia. As an&#225;lises bioqu&#237;micas foram realizadas ap&#243;s jejum de 12 horas. A coleta foi realizada em tubo a v&#225;cuo com gel separador, sem anticoagulante. Para dosagem de colesterol, triglicer&#237;deos, lipoprote&#237;nas de alta densidade (HDL) e glicose, utilizou-se kit enzim&#225;tico colorim&#233;trico processado no aparelho Autohumalyzer A5 (Human, 2004). Para a dosagem de insulina, foi utilizado o Automated Chemiluminescence System ACS-180 (Ciba-Corning Diagnostic Corp., 1995, EUA).</p>
    <p>
      <bold>Diagn&#243;stico da s&#237;ndrome metab&#243;lica e fatores de risco cardiovascular</bold>
    </p>
    <p>Para diagn&#243;stico da SM, foi utilizada a defini&#231;&#227;o modificada do <italic>National Cholesterol Education Programs - Adult Treatment Panel III </italic>(NCEP, 2001)<sup>8</sup>, que consiste na presen&#231;a de, pelo menos, tr&#234;s dos seguintes fatores: obesidade (caracterizada pela obesidade abdominal), dislipidemia (altos n&#237;veis de triglicer&#237;deos ou baixo n&#237;vel de HDL), hipertens&#227;o arterial e hiperglicemia de jejum. Entretanto, os pontos de coorte foram adaptados &#224; idade da popula&#231;&#227;o estudada: triglicer&#237;deos &gt; 110 mg/dl; HDL &lt; 38 mg/dl; hipertens&#227;o arterial (diast&#243;lica ou sist&#243;lica) &gt; percentil 95 ajustado para idade, estatura e sexo<sup>9</sup>. A obesidade foi caracterizada por meio do IMC acima do percentil 95<sup>10</sup>. A resist&#234;ncia &#224; insulina foi determinada pelo m&#233;todo da homeostase glic&#234;mica (HOMA), que &#233; o produto da insulina de jejum (<italic>&#181;</italic>UI/ml) e da glicemia de jejum (mmol/l) dividido por 22,5<sup>11</sup>. As crian&#231;as que apresentaram HOMA &gt; percentil 90 foram consideradas resistentes &#224; insulina.</p>
    <p>A presen&#231;a dos fatores de riscos cardiovasculares foi determinada de acordo com os valores anormais aos n&#237;veis citados das vari&#225;veis: IMC, triglicer&#237;deos, HDL, press&#227;o arterial, glicemia de jejum e resist&#234;ncia &#224; insulina.</p>
    <p>
      <bold>An&#225;lise estat&#237;stica</bold>
    </p>
    <p>Para a sele&#231;&#227;o dos pontos de coorte de cada um dos indicadores antropom&#233;tricos estudados que identificassem a SM, foi adotada a an&#225;lise a partir da t&#233;cnica das curvas ROC (<italic>receiver operating characteristic</italic>).</p>
    <p>A curva ROC foi gerada pela plotagem da sensibilidade no eixo <italic>y</italic> em fun&#231;&#227;o de 1 - especificidade - no eixo <italic>x</italic>. Por um lado, a sensibilidade refere-se &#224; porcentagem dos indiv&#237;duos que apresentaram o desfecho (no presente estudo, a SM) e que foram corretamente diagnosticados por meio do indicador (isto &#233;, verdadeiro-positivo). Por outro lado, a especificidade descreve a porcentagem dos indiv&#237;duos que n&#227;o apresentaram o desfecho e foram corretamente diagnosticados por meio do indicador (isto &#233;, verdadeiro-negativo).</p>
    <p>O crit&#233;rio utilizado para obten&#231;&#227;o dos pontos de coorte foram os valores com sensibilidade e especificidade mais pr&#243;ximos entre si e n&#227;o inferiores a 60%<sup>12</sup>. A signific&#226;ncia estat&#237;stica de cada an&#225;lise foi verificada pela &#225;rea sob a curva ROC e pelo intervalo de confian&#231;a a 95% (IC95%). Nesse sentido, um indicador perfeito apresenta a &#225;rea sob a curva ROC de 1,00, ao passo que a linha diagonal representa a &#225;rea sob a curva ROC de 0,50. Para um indicador apresentar uma habilidade discriminat&#243;ria significativa, a &#225;rea sob a curva ROC deve estar compreendida entre 1,00 e 0,50, e quanto maior a &#225;rea, maior o poder discriminat&#243;rio do respectivo indicador.</p>
    <p>O IC95% &#233; outro determinante da capacidade preditiva. Portanto, para o indicador antropom&#233;trico verificado ser considerado preditor significativo da SM, o limite inferior do IC (Li-IC) n&#227;o pode ser &lt; 0,50<sup>13</sup>. A an&#225;lise estat&#237;stica dos dados foi realizada por meio dos programas Stata<sup>tm</sup>, vers&#227;o 9.1, e SPSS 11.5<sup>13</sup>.</p>
    <p>
      <bold>Resultados</bold>
    </p>
    <p>A SM foi encontrada tanto em meninos quanto em meninas. Contudo, no sexo masculino, foi observada a menor preval&#234;ncia em compara&#231;&#227;o ao sexo feminino, com 13,3% e 36%, respectivamente (<italic>P</italic> = 0,04). </p>
    <p>Foi poss&#237;vel notar diferen&#231;a significativa na preval&#234;ncia da SM quando essa foi verificada conforme o estado nutricional, haja vista que o quadro foi encontrado somente em crian&#231;as obesas (23,6%; <italic>P</italic> = 0,001).</p>
    <p>As <xref ref-type="table" rid="tab01">Tabelas 1</xref> e <xref ref-type="table" rid="tab02">2</xref> apresentam os pontos de coorte e os respectivos valores de sensibilidade e especificidade dos indicadores antropom&#233;tricas na predi&#231;&#227;o da SM para o grupo total e para as crian&#231;as obesas, respectivamente.</p>
    <table-wrap id="tab01">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0121-00005-gt01.jpg"/></table-wrap>
    <table-wrap id="tab02">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0121-00005-gt02.jpg"/></table-wrap>
    <p>De acordo com as <xref ref-type="table" rid="tab01">Tabelas 1</xref> e <xref ref-type="table" rid="tab02">2</xref>, as vari&#225;veis antropom&#233;tricas IMC, CC e DXA foram consideradas preditoras da SM tanto para o grupo total quanto para o grupo obeso, em que o limite inferior se apresentou acima de 0,50 (Li - IC &gt; 0,50). J&#225; a RCQ e o &#237;ndice de conicidade foram preditores da SM somente quando analisado o grupo total, sem que se observasse o mesmo no grupo de crian&#231;as obesas, pois ambas as vari&#225;veis, conforme estabelecido na metodologia, n&#227;o apresentaram valores confi&#225;veis de sensibilidade e especificidade (Li - IC &lt; 0,50). Nesse sentido, a <xref ref-type="fig" rid="fig01">Figura 1</xref><sup>13</sup> apresenta as curvas ROC das vari&#225;veis testadas quando a an&#225;lise foi efetuada para o grupo total.</p>
    <fig id="fig01">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0121-00005-gf01.jpg"/></fig>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>O diagn&#243;stico da SM &#233; obtido por medidas antropom&#233;tricas, metab&#243;licas e hemodin&#226;micas. Entretanto, trata-se de mensura&#231;&#245;es invasivas, principalmente &#224;s crian&#231;as. Al&#233;m disso, a mensura&#231;&#227;o de vari&#225;veis bioqu&#237;micas &#233; onerosa, o que complica sua aplica&#231;&#227;o epidemiol&#243;gica, devido ao risco de contamina&#231;&#227;o.</p>
    <p>O presente estudo apresenta uma proposta simples, de f&#225;cil aplicabilidade e barata para ser utilizada como vari&#225;vel preditora do diagn&#243;stico da SM. Em nossas condi&#231;&#245;es, medidas simples como CC e IMC apresentaram excelentes valores de sensibilidade e especificidade para a predi&#231;&#227;o da SM em crian&#231;as. </p>
    <p>A capacidade tanto da CC quanto do IMC como preditores da SM corrobora a forte associa&#231;&#227;o da gordura corporal ao desfecho do fen&#244;meno, uma vez que a gordura corporal, principalmente de localiza&#231;&#227;o abdominal, est&#225; relacionada &#224; resist&#234;ncia &#224; insulina e a outros aspectos associados &#224; SM<sup>14-18</sup>.</p>
    <p>A an&#225;lise da sensibilidade e especificidade da RCQ mostrou que essa vari&#225;vel n&#227;o foi preditora da SM, inclusive quando verificada a raz&#227;o de preval&#234;ncia para calcular o risco das crian&#231;as que se classificavam acima do ponto de coorte estabelecido previamente e o desfecho (s&#237;ndrome metab&#243;lica). Vale dizer, com base nesses dados, que essa vari&#225;vel n&#227;o foi significativa.</p>
    <p>Em outro estudo, Ferreira e cols.<sup>19</sup> verificaram que, entre v&#225;rios indicadores antropom&#233;tricos analisados, a RCQ foi a que apresentou correla&#231;&#245;es mais fracas em compara&#231;&#227;o &#224;s demais vari&#225;veis consideradas, pela Organiza&#231;&#227;o Mundial da Sa&#250;de, bons indicadores de gordura corporal em crian&#231;as.</p>
    <p>O &#237;ndice de conicidade mede, predominantemente, a gordura central e, apesar de muito utilizado na popula&#231;&#227;o adulta e de ter grande associa&#231;&#227;o com doen&#231;as cardiovasculares, n&#227;o mostrou boa sensibilidade e especificidade para crian&#231;as na predi&#231;&#227;o da SM. Sabe-se que o excesso de gordura corporal na regi&#227;o abdominal est&#225; relacionado a dist&#250;rbios metab&#243;licos e fortemente associado &#224; SM, inclusive em crian&#231;as<sup>3,20</sup>.</p>
    <p>No presente estudo, o &#237;ndice de conicidade n&#227;o se mostrou um bom preditor da SM, apesar da capacidade de estimar predominantemente a gordura visceral. Possivelmente, isso se deve &#224; caracter&#237;stica peculiar das crian&#231;as do presente estudo, que estavam abaixo da idade da puberdade e, consequentemente, distantes do pico de estatura, quando comparados &#224; popula&#231;&#227;o adulta, em que houve a valida&#231;&#227;o da vari&#225;vel como preditora das doen&#231;as cardiovasculares<sup>8</sup>. Assim, duas hip&#243;teses podem ser aventadas: (i) o &#237;ndice de conicidade n&#227;o &#233; eficiente para estimar a gordura visceral em crian&#231;as abaixo da fase pubert&#225;ria; e (ii) esse &#237;ndice n&#227;o &#233; eficiente para predizer SM na faixa et&#225;ria estudada.</p>
    <p>Uma limita&#231;&#227;o deste estudo consiste na impossibilidade de extrapola&#231;&#227;o dos resultados para a popula&#231;&#227;o geral, pois a casu&#237;stica n&#227;o constitui amostra probabil&#237;stica de crian&#231;as com obesidade, sobrepeso ou peso normal. No entanto, os autores pensam que os principais achados apresentados s&#227;o ilustrativos da popula&#231;&#227;o de crian&#231;as obesas no pa&#237;s, mas n&#227;o da popula&#231;&#227;o infantil em geral.</p>
    <p>Outra limita&#231;&#227;o est&#225; relacionada &#224; dificuldade de estabelecer um diagn&#243;stico definitivo de s&#237;ndrome metab&#243;lica, bem como de associar vari&#225;veis antropom&#233;tricas e metab&#243;licas dessa s&#237;ndrome, particularmente em popula&#231;&#245;es pedi&#225;tricas. Assim, carecemos de mais estudos sobre esse tema, particularmente aqueles em que a variabilidade &#233;tnica seja considerada. Nesse sentido, uma elevada heterogeneidade gen&#233;tica na popula&#231;&#227;o brasileira verificada por meio de estudo de ancestralidade j&#225; foi constatada<sup>21</sup>.</p>
    <p>
      <bold>Conclus&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Com base nos resultados encontrados e respeitando as limita&#231;&#245;es do presente estudo, conclu&#237;mos que a SM foi encontrada em 23% das crian&#231;as obesas, sendo 13,3% nos meninos e 36% nas meninas. Foram considerados fatores preditores da s&#237;ndrome metab&#243;lica a CC superior a 78 cm, gordura corporal superior a 41% e IMC superior a 24,5 kg/m&#178;. O &#237;ndice C e RCQ n&#227;o foram considerados preditores.</p>
    <p>
      <bold>Agradecimentos</bold>
    </p>
    <p>Instituto Sabin e N&#250;cleo de Apoio &#224; Pesquisa do Laborat&#243;rio Sabin.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>Este artigo &#233; parte de disserta&#231;&#227;o de Mestrado de Aparecido Pimentel Ferreira e Nanci Maria de Fran&#231;a pela Universidade Cat&#243;lica de Bras&#237;lia - UCB.</p>
    <p>
      <fn id="nt" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p> Aparecido Pimentel Ferreira </p>
        <p> Quadra 210, Lote 2, Edif&#237;cio Cris Village, Apto 1704 - &#193;guas Claras </p>
        <p> 71930-750 - Bras&#237;lia, DF - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="cidopimentel@yahoo.com.br">cidopimentel@yahoo.com.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 30/10/09; revisado recebido em 10/08/10; aceito em 22/09/10</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Chen W, Berenson GS. Metabolic syndrome: definition and prevalence in children. J Pediatr. 2007;83(1):1-3.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Metabolic syndrome: definition and prevalence in children</article-title>
          <source>J Pediatr</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>1</fpage>
          <lpage>3</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>83</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Chen</surname>
              <given-names>W</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Berenson</surname>
              <given-names>GS</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Oliveira CL, Mello MT, Cintra IP, Fisberg M. Obesidade e s&#237;ndrome metab&#243;lica na inf&#226;ncia e adolesc&#234;ncia. Rev Nutr Campinas. 2004;17:237-45.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Obesidade e s&#237;ndrome metab&#243;lica na inf&#226;ncia e adolesc&#234;ncia</article-title>
          <source>Rev Nutr Campinas</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>237</fpage>
          <lpage>45</lpage>
          <volume>17</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Oliveira</surname>
              <given-names>CL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mello</surname>
              <given-names>MT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cintra</surname>
              <given-names>IP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fisberg</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>4. Oliveira EP, Souza MLA, Lima MDA. Preval&#234;ncia de s&#237;ndrome metab&#243;lica em uma &#225;rea rural do semi-&#225;rido Baiano. Arq Bras Endocrinol Metab. 2006;50(3):456-65.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Preval&#234;ncia de s&#237;ndrome metab&#243;lica em uma &#225;rea rural do semi-&#225;rido Baiano</article-title>
          <source>Arq Bras Endocrinol Metab</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>456</fpage>
          <lpage>65</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>50</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Oliveira</surname>
              <given-names>EP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Souza</surname>
              <given-names>MLA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lima</surname>
              <given-names>MDA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>3. Ferreira AP, Oliveira CE, Fran&#231;a NM. Metabolic syndrome and risk factors for cardiovascular disease in obese children: the relationship with insulin resistance (HOMA-IR). J Pediatr. 2007;83(1):21-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Metabolic syndrome and risk factors for cardiovascular disease in obese children: the relationship with insulin resistance (HOMA-IR)</article-title>
          <source>J Pediatr</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>21</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>83</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>AP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Oliveira</surname>
              <given-names>CE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fran&#231;a</surname>
              <given-names>NM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Karnikowski M, C&#243;rdova C, Oliveira RJ, Karnikowski MG, N&#243;brega OT. Non-alcoholic fatty liver disease and metabolic syndrome in Brazilian middle-aged and older adults. S&#227;o Paulo Med J. 2007;125(6):333-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Non-alcoholic fatty liver disease and metabolic syndrome in Brazilian middle-aged and older adults</article-title>
          <source>S&#227;o Paulo Med J</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>333</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>125</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Karnikowski</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>C&#243;rdova</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Oliveira</surname>
              <given-names>RJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Karnikowski</surname>
              <given-names>MG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>N&#243;brega</surname>
              <given-names>OT</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Sinaiko A. Obesity, insulin resistance and the metabolic syndrome. J Pediatr. 2007;83(1):3-5.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Obesity, insulin resistance and the metabolic syndrome</article-title>
          <source>J Pediatr</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>3</fpage>
          <lpage>5</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>83</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sinaiko</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Miranda PJ, Defronzo RA, Califf RM, Guyton JR. Metabolic syndrome: definition, pathophysiology, and mechanisms. Am Heart J. 2005;149(1):33-45.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Metabolic syndrome: definition, pathophysiology, and mechanisms</article-title>
          <source>Am Heart J</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>33</fpage>
          <lpage>45</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>149</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Miranda</surname>
              <given-names>PJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Defronzo</surname>
              <given-names>RA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Califf</surname>
              <given-names>RM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Guyton</surname>
              <given-names>JR</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Executive Summary of the Third Report of the National Cholesterol Education Program (NCEP). Expert Panel on Detection, Evaluation and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (Adult Treatment Panel III). JAMA. 2001;285(19):2486-97.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Expert Panel on Detection, Evaluation and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (Adult Treatment Panel III)</article-title>
          <source>JAMA</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>2486</fpage>
          <lpage>97</lpage>
          <issue>19</issue>
          <volume>285</volume>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Jessup A, Harrell JS. The metabolic syndrome: look for it in children and adolescents, too! Clinical Diabetes. 2005;23(1):26-32.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The metabolic syndrome: look for it in children and adolescents, too!</article-title>
          <source>Clinical Diabetes</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>26</fpage>
          <lpage>32</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>23</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Jessup</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Harrell</surname>
              <given-names>JS</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <mixed-citation>10. Department of Health amd Human Services. CDC. Table for calculated body mass index values for selected heights and weights for ages 2 to 20 years. [Access on 2009 May 10]. Available from: <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.cdc.gov/needphp/dnpa/healthyweight/assessing/bmy/00binaries/bmi-tables.pdf">http://www.cdc.gov/needphp/dnpa/healthyweight/assessing/bmy/00binaries/bmi-tables.pdf</ext-link>.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Table for calculated body mass index values for selected heights and weights for ages 2 to 20 years</source>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B11">
        <mixed-citation>11. Huang TT, Johnson MS, Goran MI. Development of a prediction equation for insulin sensitivity from anthropometry and fasting insulin in prepubertal and early pubertal children. Diabetes Care. 2002;25(7):1203-10.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Development of a prediction equation for insulin sensitivity from anthropometry and fasting insulin in prepubertal and early pubertal children</article-title>
          <source>Diabetes Care</source>
          <date>
            <year>2002</year>
          </date>
          <fpage>1203</fpage>
          <lpage>10</lpage>
          <issue>7</issue>
          <volume>25</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Huang</surname>
              <given-names>TT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Johnson</surname>
              <given-names>MS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Goran</surname>
              <given-names>MI</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B12">
        <mixed-citation>12. Moreira SR, Ferreira AP, Lima RM, Arsa G, Campbell CSG, Sim&#245;es HG, et al. Predicting insulin resistance in children: anthropometric and metabolic indicators. J Pediatr. 2008;84(1):47-52.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Predicting insulin resistance in children: anthropometric and metabolic indicators</article-title>
          <source>J Pediatr</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>47</fpage>
          <lpage>52</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>84</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Moreira</surname>
              <given-names>SR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>AP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lima</surname>
              <given-names>RM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Arsa</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Campbell</surname>
              <given-names>CSG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sim&#245;es</surname>
              <given-names>HG</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B13">
        <mixed-citation>13. Schisterman EF, Faraggi D, Reiser B, Trevisan M. Statistical inference for the area under the receiver operating characteristic curve in the presence of random measurement error. Am J Epidemiol. 2001;154(2):174-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Statistical inference for the area under the receiver operating characteristic curve in the presence of random measurement error</article-title>
          <source>Am J Epidemiol</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>174</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>154</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Schisterman</surname>
              <given-names>EF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Faraggi</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Reiser</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Trevisan</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B14">
        <mixed-citation>14. Ferreira AP, N&#243;brega OT, Fran&#231;a NM. Association of body mass index and insulin resistance with metabolic syndrome in Brazilian children. Arq Bras Cardiol. 2009;93(2):147-53.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Association of body mass index and insulin resistance with metabolic syndrome in Brazilian children</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>147</fpage>
          <lpage>53</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>93</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>AP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>N&#243;brega</surname>
              <given-names>OT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fran&#231;a</surname>
              <given-names>NM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B15">
        <mixed-citation>15. Weiss R, Dziura J, Burgert TS, Tamborlane W, Taksali SE, Yeckel CW, et al. Obesity and the metabolic syndrome in children and adolescents. N Engl J Med. 2004;350(23):2362-74.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Obesity and the metabolic syndrome in children and adolescents</article-title>
          <source>N Engl J Med</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>2362</fpage>
          <lpage>74</lpage>
          <issue>23</issue>
          <volume>350</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Weiss</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Dziura</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Burgert</surname>
              <given-names>TS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tamborlane</surname>
              <given-names>W</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Taksali</surname>
              <given-names>SE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yeckel</surname>
              <given-names>CW</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B16">
        <mixed-citation>16. Papadopoulou-Alataki E, Papadopoulou-Legbelou K, Doukas L, Karatzidou K, Pavlitou-Tsiontsi A, Pagkalos E. Clinical and biochemical manifestations of syndrome X in obese children. Eur J Pediatr. 2004;163(10):573-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Clinical and biochemical manifestations of syndrome X in obese children</article-title>
          <source>Eur J Pediatr</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>573</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>10</issue>
          <volume>163</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Papadopoulou-Alataki</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Papadopoulou-Legbelou</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Doukas</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Karatzidou</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pavlitou-Tsiontsi</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pagkalos</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B17">
        <mixed-citation>17. Hirschler V, Aranda C, Calcagno Ml, Maccalini G, Jadzinsky M. Can waist circumference identify children with the metabolic syndrome? Arch Pediatr Adolesc Med. 2005;159(8):740-4.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Can waist circumference identify children with the metabolic syndrome</article-title>
          <source>Arch Pediatr Adolesc Med</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>740</fpage>
          <lpage>4</lpage>
          <issue>8</issue>
          <volume>159</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Hirschler</surname>
              <given-names>V</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Aranda</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Calcagno Ml</surname>
            </name>
            <name>
              <surname>Maccalini</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jadzinsky</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B18">
        <mixed-citation>18. Druet C, Dabbast M, Baltaskse V, Payen C, Jouret CB, Chevenne D, et al. Insulin resistance and the metabolic syndrome in obese French children. Clin Endocrinol. 2006;64(6):672-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Insulin resistance and the metabolic syndrome in obese French children</article-title>
          <source>Clin Endocrinol</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>672</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>64</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Druet</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Dabbast</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Baltaskse</surname>
              <given-names>V</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Payen</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jouret</surname>
              <given-names>CB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chevenne</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B19">
        <mixed-citation>19. Ferreira AP, Ferreira CB, Mota MR, Fonseca RMC, N&#243;brega OT, Oliveira RJ, et al. Compara&#231;&#227;o entre o crit&#233;rio do CDC e outros indicativos de gordura corporal para avalia&#231;&#227;o do estado nutricional. Arq cienc sa&#250;de. 2008;15(2):75-81.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Compara&#231;&#227;o entre o crit&#233;rio do CDC e outros indicativos de gordura corporal para avalia&#231;&#227;o do estado nutricional</article-title>
          <source>Arq cienc sa&#250;de</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>75</fpage>
          <lpage>81</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>15</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>AP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>CB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mota</surname>
              <given-names>MR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fonseca</surname>
              <given-names>RMC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>N&#243;brega</surname>
              <given-names>OT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Oliveira</surname>
              <given-names>RJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B20">
        <mixed-citation>20. Sinaiko AR, Steinberger J, Moran A, Prineas RJ, Vessby B, Basu S, et al. Relation of body mass index and insulin resistance to cardiovascular risk factors, inflammatory factors, and oxidative stress during adolescence. Circulation. 2005;111(15):1985-91.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Relation of body mass index and insulin resistance to cardiovascular risk factors, inflammatory factors, and oxidative stress during adolescence</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>1985</fpage>
          <lpage>91</lpage>
          <issue>15</issue>
          <volume>111</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sinaiko</surname>
              <given-names>AR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Steinberger</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Moran</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Prineas</surname>
              <given-names>RJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Vessby</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Basu</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B21">
        <mixed-citation>21. Lins TC, Vieira RG, Abreu BS, Grattapaglia D, Pereira RW. Genetic composition of Brazilian population samples based on a set of twenty eight informative SNPs. Am J Hum Biol. 2010;22(2):187-92.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Genetic composition of Brazilian population samples based on a set of twenty eight informative SNPs</article-title>
          <source>Am J Hum Biol</source>
          <date>
            <year>2010</year>
          </date>
          <fpage>187</fpage>
          <lpage>92</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>22</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lins</surname>
              <given-names>TC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Vieira</surname>
              <given-names>RG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Abreu</surname>
              <given-names>BS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Grattapaglia</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pereira</surname>
              <given-names>RW</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Original Articles</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Prediction of metabolic syndrome in children through anthropometric indicators</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>BACKGROUND: Because of the need to measure anthropometric, biochemical and hemodynamic variables for the diagnosis of metabolic syndrome, we realize how difficult it is to analyze large populations, especially children, due to the poor accessibility and the invasive character. There is an urgent need to develop easy-to-use, accurate and low-cost diagnostic tools in order to predict metabolic syndrome at early ages. OBJECTIVE: To verify the prevalence of metabolic syndrome in children and to test predictive anthropometric indicators. METHODS: Cross-sectional study conducted among 109 children aged 7 to 11 years. The age-adjusted National Cholesterol Education Program definition was used for the diagnosis of metabolic syndrome. The following parameters were tested as possible predictors: body mass index (BMI), waist circumference (WC), waist-to-hip ratio (WHR), conicity index (C index), and body fat percentage. RESULTS: The prevalence of metabolic syndrome was 13.3% and 36% for boys and girls, respectively. The main anthropometric indicators were: BMI = 0.81 (0.69 - 0.94), WC = 0.79 (0.64 - 0.94), body fat = 0.79 (0.66 - 0.92) and WHR = 0.37 (0.21 - 0.54). CONCLUSION: WC higher than 78 cm, body fat higher than 41%, and BMI higher than 24.5 kg/m&#178; were considered predictors of metabolic syndrome. The C index and WHR were not considered predictors.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Metabolic syndrome</kwd>
        <kwd>child</kwd>
        <kwd>prediction</kwd>
        <kwd>overweight</kwd>
        <kwd>obesity</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p><undefined id="tx-body2"/>Prediction of metabolic syndrome in children through anthropometric indicators</p>
      <p>
        <bold>Aparecido Pimentel Ferreira<sup>I,II,III</sup>; Cristiane Batisti Ferreira<sup>III</sup>; Ciro Jos&#233; Brito<sup>IV</sup>; Francisco Jos&#233; Gondim Pitanga<sup>VII</sup>; Clayton Franco Moraes<sup>IV</sup>; Luciana Ansaneli Naves<sup>V</sup>; Ot&#225;vio de Toledo N&#243;brega<sup>V</sup>; Nanc&#237; Maria de Fran&#231;a<sup>IV</sup></bold>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Universidade Paulista - UNIP</p>
      <p><sup>II</sup>Universidade Centro de Ensino Superior - UniCESP</p>
      <p><sup>III</sup>Universidade Planalto do Distrito Federal - UNIPLAN</p>
      <p><sup>IV</sup>Universidade Cat&#243;lica de Bras&#237;lia - UCB</p>
      <p><sup>V</sup>Universidade de Bras&#237;lia - UnB, Bras&#237;lia, DF</p>
      <p><sup>VI</sup>Universidade Federal de Sergipe - UFS, Aracaju, SE</p>
      <p><sup>VII</sup>Universidade Federal da Bahia - UFBA, Salvador, BA - Brasil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT</bold>
      </p>
      <p><bold>BACKGROUND:</bold> Because of the need to measure anthropometric, biochemical and hemodynamic variables for the diagnosis of metabolic syndrome, we realize how difficult it is to analyze large populations, especially children, due to the poor accessibility and the invasive character. There is an urgent need to develop easy-to-use, accurate and low-cost diagnostic tools in order to predict metabolic syndrome at early ages.</p>
      <p><bold>OBJECTIVE:</bold> To verify the prevalence of metabolic syndrome in children and to test predictive anthropometric indicators.</p>
      <p><bold>METHODS:</bold> Cross-sectional study conducted among 109 children aged 7 to 11 years. The age-adjusted National Cholesterol Education Program definition was used for the diagnosis of metabolic syndrome. The following parameters were tested as possible predictors: body mass index (BMI), waist circumference (WC), waist-to-hip ratio (WHR), conicity index (C index), and body fat percentage.</p>
      <p><bold>RESULTS:</bold> The prevalence of metabolic syndrome was 13.3% and 36% for boys and girls, respectively. The main anthropometric indicators were: BMI = 0.81 (0.69 &#150; 0.94), WC = 0.79 (0.64 &#150; 0.94), body fat = 0.79 (0.66 &#150; 0.92) and WHR = 0.37 (0.21 &#150; 0.54).</p>
      <p><bold>CONCLUSION:</bold> WC higher than 78 cm, body fat higher than 41%, and BMI higher than 24.5 kg/m&#178; were considered predictors of metabolic syndrome. The C index and WHR were not considered predictors.</p>
      <p><bold>Keywords:</bold> Metabolic syndrome; child; prediction; overweight; obesity.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>Metabolic syndrome (MS) is a group of disorders that includes obesity, insulin resistance, high triglyceride levels, low HDL levels and hypertension. MS is notable for its association with the development of cardiovascular diseases (CVD) and type-2 diabetes mellitus (DM2)<sup>1</sup>, as well as for its high and growing prevalence in some populations<sup>2</sup>. </p>
      <p>Given that few studies have demonstrated the overall prevalence of MS in Brazil, findings from Ferreira et al's study<sup>3</sup>, in specific age ranges, of a 17.3% prevalence in obese children should be pointed out. Oliveira et al's study<sup>4</sup> showed a 30% prevalence in adults; Karnikowski et al's study<sup>5</sup> found a 25.6% prevalence of the syndrome among elderly individuals. However, studies on MS should give special attention to young children, because this disorder has been developing at early ages<sup>6,7</sup>.</p>
      <p>In pediatric populations, excess body fat has shown a strong association with hypertension, dyslipidemias, insulin resistance, hyperinsulinemia and DM2<sup>2,3,7</sup>. Despite the lower prevalence of CVD and MS among children, excess body fat is the most important risk factor for their occurrence. In this regard, the incidence of CVD and MS considerably increases in obese children<sup>3</sup>.</p>
      <p>For the diagnosis of MS, it is necessary to measure anthropometric, biochemical, hemodynamic and hormonal variables, and this requires integration between the researcher and the multidisciplinary health teams. We should remember that the assessment of large populations, especially of children, is difficult because of the difficult access and the invasive character. </p>
      <p>There is an urgent need to develop easy-to-use, accurate and low-cost diagnostic tools in order to predict MS at early ages. Since excess fat seems to be the key factor for the development of the syndrome in children, correlated variables have been indicated in the detection of excess weight in children and subsequent correlated problems<sup>3,7</sup>. Among these variables, we can mention body mass index (BMI), waist circumference, waist-to-hip ratio (WHR), conicity index, and body fat percentage. </p>
      <p>Based on these data, the objective of this study was to verify the prevalence of MS in children with different nutritional status and stratified by gender, as well as to identify the anthropometric indicators that are predictive of the occurrence of MS. </p>
      <p>
        <bold>Methods</bold>
      </p>
      <p>This study was approved by the ethics committee of <italic>Universidade Cat&#243;lica de Bras&#237;lia</italic> (Report no. 051/2005) and by the Regional Department of Education of Taguatinga. The parents gave written informed consent for participation of their children in the study. </p>
      <p>This is an epidemiological cross-sectional population-based study, and the confidence interval (CI) was set at 95% for public schools of the city of Taguatinga, nearby Bras&#237;lia (Federal District). The schools and classes were randomly chosen, and the proportionality of students enrolled was observed. </p>
      <p>The children were classified according to their body mass index/age (BMI/age)<sup>2</sup>. Those above the 95<sup>th</sup> percentile were considered obese; children between the 85th and 95th percentiles were classified as overweight; and those between the 5<sup>th</sup> and 75<sup>th</sup> percentiles, as normal weight. </p>
      <p>A total of 958 children were analyzed in ten public schools; prevalences of 10.6% (n = 102) and 7.7% (n = 74) were observed for overweight and obesity, respectively, which corresponds to a frequency of 18.3% of excess-weight children. After this preliminary analysis, 109 subjects of both genders with different nutritional status and ages between 7 and 11 years were chosen to participate in the study. The number of overweight and obese participants was set according to the previously observed prevalence of these conditions in this population. Thus, a sample of 78 overweight and obese children previously selected by simple randomization using a randomization table participated in the study. For this sample, it was estimated that 71 would be an adequate number of subjects (<italic>P</italic> &lt; 0.05) to represent the population of overweight and obese children enrolled in the public school network. </p>
      <p>Also, a subgroup of 31 normal-weight children made up the control group for the final composition of the study sample. </p>
      <p>A Plena scale with digital display (to the nearest 0.1 kg) and a Seca stadiometer (to the nearest 0.1 cm) were used to measure each participant's weight and height, respectively. Waist (WC) and hip circumference (HC) were obtained using a Seca tape measure (to the nearest 0.1 cm); the waist-to-hip ratio (WHR) was calculated at a later date. </p>
      <p>BMI was calculated by the formula weight / height<sup>2</sup>, and the conicity index, using the following mathematic equation<sup>8</sup>:</p>
      <p>
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0121-00005-e01-en.jpg"/></p>
      <p>Body fat was measured by dual-energy X-ray absorptiometry (DXA). Whole-body analysis was carried out in a Lunar device, model DPX-IQ, software 4.6A, according to the manufacturer's recommendations. Relative body fat was estimated as a percentage of total body fat<sup>3</sup>. </p>
      <p>Blood pressure was measured twice using the auscultatory method, with a Premium sphygmomanometer; the cuff size was appropriate to the arm circumference. The first reading was performed after a five-minute rest with the individual in the supine position, and the second, approximately 25 minutes after the first reading, with the individual remaining still during this period. The mean between the two readings was considered. Systolic (SBP) and diastolic blood pressures (DBP) corresponding to Korotkoff sound phases I and V were recorded. </p>
      <p>Blood samples were drawn in the hospital of <italic>Universidade Cat&#243;lica de Bras&#237;lia</italic>. Biochemical analyses were carried out after a 12-hour fasting. The samples were collected in non-anticoagulation gel separator vacuum tubes. For determination of cholesterol, triglyceride, high-density lipoprotein (HDL) and glucose levels, the colorimetric enzymatic kit processed in an Autohumalyzer A5 (Human, 2004) was used. The Automated Chemiluminescence System ACS-180 (Ciba-Corning Diagnostic Corp., 1995, USA) was used for insulin level determination.</p>
      <p>
        <bold>Diagnosis of metabolic syndrome and cardiovascular risk factors</bold>
      </p>
      <p>The modified definition by the National Cholesterol Education Programs - Adult Treatment Panel III (NCEP, 2001)<sup>8</sup> was used for the diagnosis of MS; it consists of the presence of at least three of the following factors: obesity (characterized by abdominal obesity), dyslipidemia (high triglyceride levels or low HDL levels), hypertension and high fasting glucose levels. However, the cut-off points were adjusted to the age of the study population: triglycerides &gt; 110 mg/dl; HDL &lt; 38 mg/dl; hypertension (diastolic or systolic) &gt; age-, height- and sex-adjusted 95<sup>th</sup> percentile<sup>9</sup>. Obesity was defined by a BMI above the 95<sup>th</sup> percentile<sup>10</sup>. Insulin resistance was determined using the blood glucose homeostasis model assessment (HOMA), which is the product of fasting insulin (<italic>&#181;</italic>IU/ml) and fasting blood glucose (mmol/l) divided by 22.5<sup>11</sup>. Children with HOMA &gt; 90<sup>th</sup> percentile were considered as insulin resistant. </p>
      <p>The presence of cardiovascular risk factors was determined according to the finding of abnormal levels of the following variables: BMI, triglycerides, HDL, blood pressure, fasting blood glucose, and insulin resistance. </p>
      <p>
        <bold>Statistical analysis</bold>
      </p>
      <p>For selection of the cut-off points of each anthropometric indicator studied that could identify MS, the analysis was made using the ROC (receiver operating characteristic) curves. </p>
      <p>The ROC curve was generated by plotting sensitivity in the y-axis as a function of 1 - specificity in the x-axis. On one hand, sensitivity refers to the percentage of individuals who showed the endpoint (in the present study, MS) and who were correctly diagnosed by means of the indicator (i.e., true-positives). On the other hand, specificity describes the percentage of individuals who did not show the endpoint and were correctly diagnosed by means of the indicator (i.e., true-negatives). </p>
      <p>The criterion used to choose the cut-off points were the values at which sensitivity and specificity were the closest and not lower than 60%<sup>12</sup>. The statistical significance of each analysis was verified by the area under the ROC curve and by the 95% confidence interval (95%CI). A perfect indicator has an area under the ROC curve of 1.00, whereas a diagonal line represents an area under the ROC curve of 0.50. For an indicator to have a significant discriminatory power, the area under the ROC curve should be between 1.00 and 0.50; the larger this area, the greater the discriminatory power of the respective indicator. </p>
      <p>The 95% CI is another determinant of the predictive capacity. Therefore, for the anthropometric indicator studied to be considered a significant predictor of MS, the lower limit of CI (Li-CI) should not be &lt; 0.50<sup>13</sup>. The statistical analysis of the data was carried out using the Stata<sup>TM</sup> version 9.1 and SPSS 11.5 software programs<sup>13</sup>.</p>
      <p>
        <bold>Results</bold>
      </p>
      <p>MS was found both among boys and girls. However, in boys, there was a lower prevalence in comparison to girls, with 13.3% and 36%, respectively (p = 0.04). </p>
      <p>A significant difference was found in the prevalence of MS when this was analyzed according to the nutritional status, since the condition was present only in obese children (23.6%; p = 0.001).</p>
      <p><xref ref-type="table" rid="tab01-body2">Tables 1</xref> and <xref ref-type="table" rid="tab02-body2">2</xref> show the cut-off points and respective sensitivity and specificity values of the anthropometric indicators in the prediction of MS for the overall group and for the obese children, respectively. </p>
      <table-wrap id="tab01-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0121-00005-gt01-en.jpg"/></table-wrap>
      <table-wrap id="tab02-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0121-00005-gt02-en.jpg"/></table-wrap>
      <p>According to <xref ref-type="table" rid="tab01-body2">Tables 1</xref> and <xref ref-type="table" rid="tab02-body2">2</xref>, the anthropometric variables BMI, WC, and DXA were considered predictive of MS both for the overall group and for the obese group, in which the lower limit was above 0.50 (Li-CI &gt; 0.50). WHR and conicity index, in turn, were predictive of MS only for the overall group, but not for the group of obese children, because both variables, as established in methods, did not show reliable sensitivity and specificity values (Li-CI &lt; 0.50). <xref ref-type="fig" rid="fig01-body2">Figure 1</xref><sup>13</sup> shows the ROC curves of the variables tested in the analysis for the overall group. </p>
      <fig id="fig01-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0121-00005-gf01-en.jpg"/></fig>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>The diagnosis of MS is obtained by means of anthropometric, metabolic and hemodynamic measures. However, these are invasive measurements, especially in children. Also, the determination of biochemical variables is costly, and this impairs its use in epidemiological studies due to the risk of contamination.</p>
      <p>The present study proposes a simple, easy-to-use and inexpensive method to be applied as a variable predictive of the diagnosis of MS. Our findings showed that simple measures such as WC and BMI had excellent sensitivity and specificity values for the prediction of MS in children.</p>
      <p>The ability of both WC and MS as predictors of MS corroborates the strong association between body fat and the endpoint of MS, since body fat, especially abdominal fat, is related to insulin resistance and to other factors associated with MS<sup>14-18</sup>.</p>
      <p>The analysis of WHR sensitivity and specificity showed that this variable was not predictive of MS, even when the prevalence ratio was used to calculate the risk of children classified above the previously established cut-off point and the endpoint (metabolic syndrome). Based on these data, we can say that this variable was not significant.</p>
      <p>In another study, Ferreira et al<sup>19</sup> verified that, among several anthropometric indicators analyzed, WHR was the one that showed the weakest correlations in comparison to the other variables considered by the World Health Organization as good indicators of body fat in children.</p>
      <p>The conicity index predominantly measures central fat. Despite being widely used in the adult population and being strongly associated with cardiovascular diseases, it did not show good sensitivity and specificity for the prediction of MS in children. Excess abdominal fat is known to be related to metabolic disorders and to be strongly associated with MS, including in children<sup>3,20</sup>.</p>
      <p>In the present study, the conicity index did not prove to be a good predictor of MS, despite its ability to predominantly estimate visceral fat. This is possibly due to the peculiar characteristic of the children evaluated in the present study, who were under pubertal age and, consequently, away from their peak height in comparison to the adult population, within which the variable was validated as a predictor of cardiovascular diseases<sup>8</sup>. Thus, two hypotheses can be made: (i) the conicity index is not efficient to estimate visceral fat in children under pubertal age; and (ii) this index is not efficient to predict MS in the age range studied.</p>
      <p>One of the limitations of the present study is the impossibility to extrapolate the results for the overall population, because its case series does not comprise a probabilistic sample of obese, overweight or normal-weight children. However, the authors consider that the major findings of the present study are representative of the population of obese children in Brazil, but not of the overall population of children. </p>
      <p>Another limitation is related to the difficulty to establish a definite diagnosis of metabolic syndrome, as well as to associate anthropometric and metabolic variables of this syndrome, particularly in pediatric populations. Thus, further studies on this issue are required, particularly those in which the ethnic variability is considered. In this regard, a high genetic heterogeneity in the Brazilian population has already been verified by means of ancestry studies<sup>21</sup>. </p>
      <p>
        <bold>Conclusion</bold>
      </p>
      <p>Based on the results found and considering the limitations of the present study, we conclude that MS was present in 23% of the obese children, 13.3% of the boys and 36% of the girls. WC higher than 78 cm, body fat higher than 41%, and BMI higher than 24.5 kg/m&#178; were considered predictive of metabolic syndrome. C index and WHR were not considered predictors. </p>
      <p>
        <bold>Acknowledgements</bold>
      </p>
      <p><italic>Instituto Sabin</italic> and <italic>N&#250;cleo de Apoio &#224; Pesquisa do Laborat&#243;rio Sabin</italic>.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This article is part of the thesis of master submitted by Aparecido Pimentel Ferreira and Nanci Maria de Fran&#231;a, from <italic>Universidade Cat&#243;lica de Bras&#237;lia</italic> - UCB.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Predicci&#243;n del s&#237;ndrome metab&#243;lico en ni&#241;os por indicadores antropom&#233;tricos</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>FUNDAMENTO: Debido a la necesidad de medir las variables antropom&#233;tricas, bioqu&#237;micas y hemodin&#225;micas para el diagn&#243;stico del s&#237;ndrome metab&#243;lico, se percibe la dificultad de la evaluaci&#243;n de grandes poblaciones, principalmente en ni&#241;os, provocada por el dif&#237;cil acceso y por el car&#225;cter invasivo. Es urgente la necesidad de desarrollar formas diagn&#243;sticas de f&#225;cil aplicaci&#243;n, buena precisi&#243;n y bajo costo, con la finalidad de predecir el s&#237;ndrome metab&#243;lico ya en las edades iniciales. OBJETIVO: Verificar la prevalencia del s&#237;ndrome metab&#243;lico en ni&#241;os y probar los indicadores antropom&#233;tricos con capacidad predictiva. M&#201;TODOS: Estudio transversal realizado con 109 ni&#241;os, de 7 a 11 a&#241;os. Se utiliz&#243; el criterio National Cholesterol Education Program para el diagn&#243;stico del s&#237;ndrome metab&#243;lico, adaptado a la edad. Como posibles predictores, fueron probados: &#237;ndice de masa corporal (IMC), circunferencia de la cintura (CC), relaci&#243;n cintura/cadera (RCC), &#237;ndice de conicidad (&#237;ndice C) y el porcentual de grasa corporal. RESULTADOS: La prevalencia del s&#237;ndrome metab&#243;lico fue de 13,3% y 36% para ni&#241;os y ni&#241;as, respectivamente. Los principales indicadores antropom&#233;tricos fueron: IMC = 0,81 (0,69 - 0,94), CC = 0,79 (0,64 - 0,94), grasa corporal = 0,79 (0,66 - 0,92) y RCC = 0,37 (0,21 - 0,54). CONCLUSI&#211;N: Fueron considerados factores predictores del s&#237;ndrome metab&#243;lico la CC superior a 78 cm, la grasa corporal superior a 41% y el IMC superior a 24,5 kg/m&#178;. El &#237;ndice C y la RCC no fueron considerados predictores.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>S&#237;ndrome metab&#243;lico</kwd>
        <kwd>ni&#241;o</kwd>
        <kwd>previsiones</kwd>
        <kwd>sobrepeso</kwd>
        <kwd>obesidad</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ART&#205;CULO ORIGINAL</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="enda-body3">
          <label>
            <bold>Predicci&#243;n del s&#237;ndrome metab&#243;lico en ni&#241;os por indicadores antropom&#233;tricos</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Aparecido Pimentel Ferreira<sup>I,II,III</sup>; Cristiane Batisti Ferreira<sup>III</sup>; Ciro Jos&#233; Brito<sup>IV</sup>; Francisco Jos&#233; Gondim Pitanga<sup>VII</sup>; Clayton Franco Moraes<sup>IV</sup>; Luciana Ansaneli Naves<sup>V</sup>; Ot&#225;vio de Toledo N&#243;brega<sup>V</sup>; Nanc&#237; Maria de Fran&#231;a<sup>IV</sup></bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Universidade Paulista - UNIP</p>
      <p><sup>II</sup>Universidade Centro de Ensino Superior - UniCESP</p>
      <p><sup>III</sup>Universidade Planalto do Distrito Federal - UNIPLAN</p>
      <p><sup>IV</sup>Universidade Cat&#243;lica de Bras&#237;lia - UCB</p>
      <p><sup>V</sup>Universidade de Bras&#237;lia - UnB, Bras&#237;lia, DF</p>
      <p><sup>VI</sup>Universidade Federal de Sergipe - UFS, Aracaju, SE</p>
      <p><sup>VII</sup>Universidade Federal da Bahia - UFBA, Salvador, BA - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p><bold>FUNDAMENTO:</bold> Debido a la necesidad de medir las variables antropom&#233;tricas, bioqu&#237;micas y hemodin&#225;micas para el diagn&#243;stico del s&#237;ndrome metab&#243;lico, se percibe la dificultad de la evaluaci&#243;n de grandes poblaciones, principalmente en ni&#241;os, provocada por el dif&#237;cil acceso y por el car&#225;cter invasivo. Es urgente la necesidad de desarrollar formas diagn&#243;sticas de f&#225;cil aplicaci&#243;n, buena precisi&#243;n y bajo costo, con la finalidad de predecir el s&#237;ndrome metab&#243;lico ya en las edades iniciales. </p>
      <p><bold>OBJETIVO:</bold> Verificar la prevalencia del s&#237;ndrome metab&#243;lico en ni&#241;os y probar los indicadores antropom&#233;tricos con capacidad predictiva. </p>
      <p><bold>M&#201;TODOS:</bold> Estudio transversal realizado con 109 ni&#241;os, de 7 a 11 a&#241;os. Se utiliz&#243; el criterio <italic>National Cholesterol Education Program</italic> para el diagn&#243;stico del s&#237;ndrome metab&#243;lico, adaptado a la edad. Como posibles predictores, fueron probados: &#237;ndice de masa corporal (IMC), circunferencia de la cintura (CC), relaci&#243;n cintura/cadera (RCC), &#237;ndice de conicidad (&#237;ndice C) y el porcentual de grasa corporal. </p>
      <p><bold>RESULTADOS:</bold> La prevalencia del s&#237;ndrome metab&#243;lico fue de 13,3% y 36% para ni&#241;os y ni&#241;as, respectivamente. Los principales indicadores antropom&#233;tricos fueron: IMC = 0,81 (0,69 - 0,94), CC = 0,79 (0,64 - 0,94), grasa corporal = 0,79 (0,66 - 0,92) y RCC = 0,37 (0,21 - 0,54).</p>
      <p><bold>CONCLUSI&#211;N:</bold> Fueron considerados factores predictores del s&#237;ndrome metab&#243;lico la CC superior a 78 cm, la grasa corporal superior a 41% y el IMC superior a 24,5 kg/m<sup>2</sup>. El &#237;ndice C y la RCC no fueron considerados predictores.</p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> S&#237;ndrome metab&#243;lico, ni&#241;o, previsiones, sobrepeso, obesidad. </p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El s&#237;ndrome metab&#243;lico (SM) es un grupo de disturbios que incluye obesidad, resistencia a la insulina, elevados niveles de triglic&#233;ridos, bajos niveles de HDL e hipertensi&#243;n arterial. La notoriedad de la SM se debe a su asociaci&#243;n en el desarrollo de enfermedades cardiovasculares (ECV) y <italic>diabetes mellitus</italic> tipo 2 (DMT2)<sup>1</sup>, as&#237; como a la prevalencia elevada y creciente en algunas poblaciones<sup>2</sup>. </p>
      <p>A partir del entendimiento de que pocos estudios demostraron la prevalencia general de la SM en el Brasil, se destacan las contribuciones de los estudios de Ferreira et al<sup>3 </sup>en segmentos et&#225;reos espec&#237;ficos, con prevalencia de 17,3% en ni&#241;os obesos. El estudio de Oliveira et al<sup>4</sup> presenta prevalencia de 30% en adultos; en el estudio de Karnikowski et al<sup>5</sup>, se constat&#243; 25,6% de a&#241;osos sindr&#243;micos. Con todo, estudios envolviendo SM suscitan atenci&#243;n especial en edades iniciales, pues ese diagn&#243;stico se ha desarrollado precozmente<sup>6,7</sup>. </p>
      <p>En poblaciones pedi&#225;tricas, el exceso de grasa corporal ha mostrado fuerte asociaci&#243;n a la hipertensi&#243;n arterial, dislipidemias, resistencia a la insulina, hiperinsulinemia y DMT2<sup>2,3,7</sup>. A pesar de que la prevalencia de ECV y de la SM se muestra menor en ni&#241;os, su ocurrencia tiene, en el exceso de grasa corporal su m&#225;s importante factor de riesgo. En ese sentido, su incidencia aumenta considerablemente en ni&#241;as obesas<sup>3</sup>. </p>
      <p>Para el diagn&#243;stico de la SM, la investigaci&#243;n necesita medir variables antropom&#233;tricas, bioqu&#237;micas, hemodin&#225;micas y hormonales, lo que demanda integraci&#243;n del investigador a equipos multiprofesionales de salud. Cabe recordar que la dificultad de evaluaci&#243;n de grandes poblaciones, principalmente de ni&#241;os, se debe al dif&#237;cil acceso y al car&#225;cter invasivo. </p>
      <p>Es urgente la necesidad de desarrollar formas diagn&#243;sticas de f&#225;cil aplicaci&#243;n, buena precisi&#243;n y bajo costo, con la finalidad de predecir el SM en las edades iniciales. Como el exceso de grasa parece ser el centro etiol&#243;gico del desarrollo del s&#237;ndrome en ni&#241;os, variables correlacionadas han sido indicadas en la detecci&#243;n del exceso de peso infantil y consecuentes problemas correlacionados<sup>3,7</sup>. Entre &#233;stas, podemos citar el &#237;ndice de masa corporal (IMC), la circunferencia de la cintura, la relaci&#243;n cintura/cadera (RCC), el &#237;ndice de conicidad y del porcentual de grasa corporal. </p>
      <p>Se puede afirmar, con base en esos datos, que el objetivo de este trabajo es verificar la prevalencia del SM en ni&#241;os de diferentes clasificaciones nutricionales, estratificadas por el sexo, e identificar los indicadores antropom&#233;tricos que pueden predecir la ocurrencia de SM. </p>
      <p>
        <bold>M&#233;todos</bold>
      </p>
      <p>El estudio fue aprobado por el comit&#233; de &#233;tica de la Universidad Cat&#243;lica de Brasilia (Parecer n&#186; 051/2005) y por la Secretar&#237;a Regional de Ense&#241;anza de Taguatinga. Los padres de los evaluados firmaron un T&#233;rmino de Consentimiento Libre y Aclarado, que autorizaba la participaci&#243;n de sus hijos. </p>
      <p>Este estudio se caracteriz&#243; por ser epidemiol&#243;gico, de corte transversal, de base poblacional y adopt&#243; un intervalo de confianza (IC) de 95% para escuelas p&#250;blicas de la ciudad sat&#233;lite de Taguatinga, Brasilia (DF). Las escuelas y los grupos fueron elegidos aleatoriamente, con preservaci&#243;n de la proporcionalidad de los alumnos matriculados. </p>
      <p>Los ni&#241;os fueron clasificados de acuerdo con el &#237;ndice de masa corporal/edad (IMC/edad)<sup>2</sup>. Aquellos que estaban encima del percentil 95 fueron considerados obesos; los ni&#241;os que estaban entre los percentiles 85 y 95, con sobrepeso; y aquellos que estaban entre los percentiles 5 y 75, eutr&#243;ficos. </p>
      <p>Fueron analizados 958 ni&#241;os en diez escuelas p&#250;blicas, con observaci&#243;n de una prevalencia de 10,6% (n = 102) y 7,7% (n = 74) para sobrepeso y obesidad, respectivamente, lo que totalizaba una frecuencia de 18,3% de ni&#241;os encima del peso. Despu&#233;s de ese an&#225;lisis inicial, 109 sujetos con diferentes clasificaciones nutricionales, de ambos sexos y con edad entre 7 y 11 a&#241;os, participaron del estudio. El n&#250;mero de participantes con sobrepeso y obesidad fue asumido a partir de la prevalencia observada previamente en esa poblaci&#243;n. As&#237;, una muestra de 78 ni&#241;os con sobrepeso y obesidad, seleccionados anteriormente por el m&#233;todo aleatorio simple, por medio de una tabla de aleatoriedad, particip&#243; del estudio. Para esa muestra, se estim&#243; que 71 sujetos ser&#237;a el n&#250;mero adecuado (<italic>p</italic> &lt; 0,05) para representar la poblaci&#243;n de ni&#241;os con sobrepeso y obesidad, matriculados en la red p&#250;blica de ense&#241;anza. </p>
      <p>Adem&#225;s de eso, un subgrupo de 31 ni&#241;os, clasificado como eutr&#243;fico, hizo parte del grupo control, para la composici&#243;n total de la muestra investigada. </p>
      <p>Para medici&#243;n del peso y de la estatura de cada participante, se utilizaron, respectivamente, una balanza de la marca Plena con visor digital (resoluci&#243;n 0,1kg) y un estadi&#243;metro de la marca <italic>Seca</italic> (resoluci&#243;n 0,1cm). Las circunferencias de la cintura (CC) y de la cadera (CCa) fueron obtenidas utilizando una cinta m&#233;trica de la marca Seca (resoluci&#243;n 0,1cm), y fue determinada, posteriormente, la relaci&#243;n cintura/cadera (RCC). </p>
      <p>Fue calculado el IMC = peso / estatura<sup>2</sup> y el &#237;ndice de conicidad, por medio de la siguiente ecuaci&#243;n matem&#225;tica<sup>8</sup>:</p>
      <p>
        <disp-formula id="car01-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0121-00005-e01-es.jpg"/></disp-formula>
      </p>
      <p>La grasa corporal fue medida por la absortometr&#237;a de rayos X de doble energ&#237;a (DXA). Fue realizado an&#225;lisis de cuerpo entero en aparato de la marca Lunar, modelo DPX-IQ, <italic>software</italic> 4.6A, seg&#250;n recomendaciones del fabricante. La grasa corporal relativa fue estimada como porcentual de grasa total<sup>3</sup>. </p>
      <p>La presi&#243;n arterial fue medida por m&#233;todo auscultatorio por duplicado, con uso del esfigmoman&#243;metro de la marca Premium y adecuaci&#243;n del tama&#241;o del manguito a la circunferencia braquial. La primera medida fue realizada despu&#233;s de cinco minutos de reposo en posici&#243;n supina, y la segunda, aproximadamente 25 minutos despu&#233;s de la primera, con permanencia inm&#243;vil del evaluado durante ese per&#237;odo. Fue considerada la media entre las dos medidas. Se registraron las presiones sist&#243;lica (PAS) y diast&#243;lica (PAD) correspondientes a las fases I y V de los sonidos de <italic>Korotkoff</italic>. </p>
      <p>La recolecci&#243;n de sangre fue realizada en el Hospital de la Universidad Cat&#243;lica de Brasilia. Los an&#225;lisis bioqu&#237;micos fueron realizados despu&#233;s de ayuno de 12 horas. La recolecci&#243;n fue realizada en tubo al vac&#237;o con gel separador, sin anticoagulante. Para dosaje de colesterol, triglic&#233;ridos, lipoprote&#237;nas de alta densidad (HDL) y glucosa, se utiliz&#243; kit enzim&#225;tico colorim&#233;trico procesado en el aparato Autohumalyzer A5 (Human, 2004). Para el dosaje de insulina, fue utilizado el Automated Chemiluminescence System ACS-180 (Ciba-Corning Diagnostic Corp. , 1995, EUA). </p>
      <p>
        <bold>Diagn&#243;stico del s&#237;ndrome metab&#243;lico y factores de riesgo cardiovascular</bold>
      </p>
      <p>Para diagn&#243;stico del SM, fue utilizada la definici&#243;n modificada del <italic>National Cholesterol Education Programs - Adult Treatment Panel III </italic>(NCEP, 2001)<sup>8</sup>, que consiste en la presencia de, por lo menos, tres de los siguientes factores: obesidad (caracterizada por la obesidad abdominal), dislipidemia (altos niveles de triglic&#233;ridos o bajo nivel de HDL), hipertensi&#243;n arterial y hiperglicemia de ayuno. Entre tanto, los puntos de cohorte fueron adaptados a la edad de la poblaci&#243;n estudiada: triglic&#233;ridos &gt; 110 mg/dl; HDL &lt; 38 mg/dl; hipertensi&#243;n arterial (diast&#243;lica o sist&#243;lica) &gt; percentil 95 ajustado para edad, estatura y sexo<sup>9</sup>. La obesidad fue caracterizada por medio del IMC encima del percentil 95<sup>10</sup>. La resistencia a la insulina fue determinada por el m&#233;todo de la homeostasis glic&#233;mica (HOMA), que es el producto de la insulina de ayuno (&#181;UI/ml) y de la glicemia de ayuno (mmol/l) dividido por 22,5<sup>11</sup>. Los ni&#241;os que presentaron HOMA &gt; percentil 90 fueron considerados resistentes a la insulina. </p>
      <p>La presencia de los factores de riesgos cardiovasculares fue determinada de acuerdo con los valores anormales a los niveles citados de las variables: IMC, triglic&#233;ridos, HDL, presi&#243;n arterial, glicemia de ayuno y resistencia a la insulina. </p>
      <p>
        <bold>An&#225;lisis estad&#237;stico</bold>
      </p>
      <p>Para la selecci&#243;n de los puntos de cohorte de cada uno de los indicadores antropom&#233;tricos estudiados que identificasen la SM, fue adoptado el an&#225;lisis a partir de la t&#233;cnica de las curvas ROC (<italic>receiver operating characteristic</italic>). </p>
      <p>La curva ROC fue generada por el ploteo de la sensibilidad en el eje <italic>y</italic> en funci&#243;n de 1 - especificidad - en el eje <italic>x</italic>. Por un lado, la sensibilidad se refiere al porcentaje de los individuos que presentaron el desenlace (en el presente estudio, el SM) y que fueron correctamente diagnosticados por medio del indicador (o sea, verdadero-positivo). Por otro lado, la especificidad describe el porcentaje de los individuos que no presentaron el desenlace y fueron correctamente diagnosticados por medio del indicador (o sea, verdadero-negativo). </p>
      <p>El criterio utilizado para obtenci&#243;n de los puntos de cohorte fueron los valores con sensibilidad y especificidad m&#225;s pr&#243;ximos entre s&#237; y no inferiores a 60%<sup>12</sup>. La significaci&#243;n estad&#237;stica de cada an&#225;lisis fue verificada por el &#225;rea bajo la curva ROC y por el intervalo de confianza a 95% (IC95%). En ese sentido, un indicador perfecto presenta el &#225;rea bajo la curva ROC de 1,00, al tiempo que la l&#237;nea diagonal representa el &#225;rea bajo la curva ROC de 0,50. Para que un indicador presente una habilidad discriminatoria significativa, el &#225;rea bajo la curva ROC debe estar comprendida entre 1,00 y 0,50, y cuanto mayor el &#225;rea, mayor el poder discriminatorio del respectivo indicador. </p>
      <p>El IC95% es otro determinante de la capacidad predictiva. Por lo tanto, para que el indicador antropom&#233;trico verificado pueda ser considerado predictor significativo de SM, el l&#237;mite inferior del IC (Li-IC) no puede ser &lt; 0,50<sup>13</sup>. El an&#225;lisis estad&#237;stico de los datos fue realizado por medio de los programas Stata<sup>tm</sup>, versi&#243;n 9.1, y SPSS 11.5<sup>13</sup>. </p>
      <p>
        <bold>Resultados</bold>
      </p>
      <p>El SM fue encontrado tanto en ni&#241;os como en ni&#241;as. Con todo, en el sexo masculino, fue observada menor prevalencia en comparaci&#243;n al sexo femenino, con 13,3% y 36%, respectivamente (<italic>p</italic> = 0,04). </p>
      <p>Fue posible notar diferencia significativa en la prevalencia del SM cuando esa fue verificada seg&#250;n el estado nutricional, ya que el cuadro fue encontrado solamente en ni&#241;os obesos (23,6%; <italic>p</italic> = 0,001). </p>
      <p>Las <xref ref-type="table" rid="tab1-body3">Tablas 1</xref> y <xref ref-type="table" rid="tab2-body3">2</xref> presentan los puntos de cohorte y los respectivos valores de sensibilidad y especificidad de los indicadores antropom&#233;tricos en la predicci&#243;n de la SM para el grupo total y para los ni&#241;os obesos, respectivamente. </p>
      <table-wrap id="tab1-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0121-00005-gt01-es.jpg"/></table-wrap>
      <table-wrap id="tab2-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0121-00005-gt02-es.jpg"/></table-wrap>
      <p>De acuerdo con las <xref ref-type="table" rid="tab1-body3">Tablas 1</xref> y <xref ref-type="table" rid="tab2-body3">2</xref>, las variables antropom&#233;tricas IMC, CC y DXA fueron consideradas predictoras del SM tanto para el grupo total como para el grupo obeso, en el que el l&#237;mite inferior se present&#243; encima de 0,50 (Li - IC &gt; 0,50). Ya la RCC y el &#237;ndice de conicidad fueron predictores del SM solamente cuando fue analizado el grupo total, sin que se observase lo mismo en el grupo de ni&#241;os obesos, pues ambas variables, seg&#250;n establecido en la metodolog&#237;a, no presentaron valores confiables de sensibilidad y especificidad (Li - IC &lt; 0,50). En ese sentido, la <xref ref-type="fig" rid="es_a06fig01m-body3">Figura 1</xref><sup>13</sup> presenta las curvas ROC de las variables verificadas cuando el an&#225;lisis fue efectuado para el grupo total. </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_a06fig01m-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-02-0121-00005-gf01-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El diagn&#243;stico del SM es obtenido por medidas antropom&#233;tricas, metab&#243;licas y hemodin&#225;micas. Entre tanto, se trata de mediciones invasivas, principalmente a los ni&#241;os. Adem&#225;s de eso, la medici&#243;n de variables bioqu&#237;micas es onerosa, lo que complica su aplicaci&#243;n epidemiol&#243;gica, debido al riesgo de contaminaci&#243;n. </p>
      <p>El presente estudio presenta una propuesta simple, de f&#225;cil aplicabilidad y barata para ser utilizada como variable predictora del diagn&#243;stico del SM. En nuestras condiciones, medidas simples como CC e IMC presentaron excelentes valores de sensibilidad y especificidad para la predicci&#243;n del SM en ni&#241;os. </p>
      <p>La capacidad tanto de la CC como del IMC como predictores del SM corrobora la fuerte asociaci&#243;n de la grasa corporal al desenlace del fen&#243;meno, una vez que la grasa corporal, principalmente de ubicaci&#243;n abdominal, est&#225; relacionada a la resistencia a la insulina y a otros aspectos asociados al SM<sup>14-18</sup>. </p>
      <p>El an&#225;lisis de la sensibilidad y especificidad de la RCC mostr&#243; que esa variable no fue predictora del SM, inclusive cuando fue verificada la raz&#243;n de prevalencia para calcular el riesgo de los ni&#241;os que se clasificaban encima del punto de cohorte establecido previamente y el desenlace (s&#237;ndrome metab&#243;lico). Vale decir, con base en esos datos, que esa variable no fue significativa. </p>
      <p>En otro estudio, Ferreira et al<sup>19</sup> verificaron que, entre varios indicadores antropom&#233;tricos analizados, la RCC fue la que present&#243; correlaciones m&#225;s d&#233;biles en comparaci&#243;n a las dem&#225;s variables consideradas, por la Organizaci&#243;n Mundial de la Salud, buenos indicadores de grasa corporal en ni&#241;os. </p>
      <p>El &#237;ndice de conicidad mide, predominantemente, la grasa central y, a pesar de ser muy utilizado en la poblaci&#243;n adulta y de tener gran asociaci&#243;n con enfermedades cardiovasculares, no mostr&#243; buena sensibilidad y especificidad para ni&#241;os en la predicci&#243;n del SM. Se sabe que el exceso de grasa corporal en la regi&#243;n abdominal est&#225; relacionado a disturbios metab&#243;licos y fuertemente asociado al SM, inclusive en ni&#241;os<sup>3,20</sup>. </p>
      <p>En el presente estudio, el &#237;ndice de conicidad no se mostr&#243; un buen predictor del SM, a pesar de la capacidad de estimar predominantemente la grasa visceral. Posiblemente, eso se debe a la caracter&#237;stica peculiar de los ni&#241;os del presente estudio, que estaban abajo de la edad de la pubertad y, consecuentemente, distantes del pico de estatura, cuando son comparados a la poblaci&#243;n adulta, en que hubo la validaci&#243;n de la variable como predictora de las enfermedades cardiovasculares<sup>8</sup>. As&#237;, dos hip&#243;tesis pueden ser aventadas: (i) el &#237;ndice de conicidad no es eficiente para estimar la grasa visceral en ni&#241;os abajo de la fase pubertaria; y (ii) ese &#237;ndice no es eficiente para predecir SM en la franja et&#225;rea estudiada. </p>
      <p>Una limitaci&#243;n de este estudio consiste en la imposibilidad de extrapolaci&#243;n de los resultados para la poblaci&#243;n general, pues la casu&#237;stica no constituye muestra probabil&#237;stica de ni&#241;os con obesidad, sobrepeso o peso normal. Mientras tanto, los autores piensan que los principales hallazgos presentados son ilustrativos de la poblaci&#243;n de ni&#241;os obesos en el pa&#237;s, pero no de la poblaci&#243;n infantil en general. </p>
      <p>Otra limitaci&#243;n est&#225; relacionada a la dificultad de establecer un diagn&#243;stico definitivo de s&#237;ndrome metab&#243;lico, as&#237; como de asociar variables antropom&#233;tricas y metab&#243;licas de ese s&#237;ndrome, particularmente en poblaciones pedi&#225;tricas. As&#237;, carecemos de m&#225;s estudios sobre ese tema, particularmente aquellos en que la variabilidad &#233;tnica sea considerada. En ese sentido, una elevada heterogeneidad gen&#233;tica en la poblaci&#243;n brasile&#241;a verificada por medio de estudio de ancestralidad ya fue constatada<sup>21</sup>. </p>
      <p>
        <bold>Conclusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Con base en los resultados encontrados y respetando las limitaciones del presente estudio, concluimos que el SM fue encontrado en 23% de los ni&#241;os obesos, siendo 13,3% en los ni&#241;os y 36% en las ni&#241;as. Fueron considerados factores predictores del s&#237;ndrome metab&#243;lico la CC superior a 78 cm, grasa corporal superior a 41% y IMC superior a 24,5 kg/m<sup>2</sup>. El &#237;ndice C y RCC no fueron considerados predictores. </p>
      <p>
        <bold>Agradecimientos</bold>
      </p>
      <p>Instituto Sabin y N&#250;cleo de Apoyo a la Investigaci&#243;n del Laboratorio Sabin. </p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes. </p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuve fuentes de financiaci&#243;n externas. </p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>Este art&#237;culo forma parte de Disertaci&#243;n de Maestr&#237;a de Aparecido Pimentel Ferreira y Nanci Maria de Fran&#231;a, por la <italic>Universidade Cat&#243;lica de Bras&#237;lia</italic> - UCB. </p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
