<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">kddDjp8ySvGCSs9zJCJMh6f</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00016</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2011000100016</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(11)09600116</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2011000100016</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Correla&#231;&#227;o Cl&#237;nico-Radiogr&#225;fica</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Caso 1/2011: adolescente de 15 anos de idade, do sexo masculino, com insufici&#234;ncia tric&#250;spide cong&#234;nita que simulava anomalia de Ebstein</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Atik</surname>
            <given-names>Edmar</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <institution content-type="orgname">Cl&#237;nica Privada do Dr. Edmar Atik</institution>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>01</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
      <volume>96</volume>
      <issue>1</issue>
      <fpage>e1</fpage>
      <lpage>e2</lpage>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>04</day>
        <month>02</month>
        <year>2011</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>CORRELA&#199;&#195;O CL&#205;NICO-RADIOGR&#193;FICA</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Caso 1/2011 - adolescente de 15 anos de idade, do sexo masculino, com insufici&#234;ncia tric&#250;spide cong&#234;nita que simulava anomalia de Ebstein</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Edmar Atik</bold>
    </p>
    <p>Cl&#237;nica Privada do Dr. Edmar Atik</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="nota1">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> Cardiopatias cong&#234;nitas, anomalia de Ebstein, insufici&#234;ncia da valva tric&#250;spide, disfun&#231;&#227;o ventricular direita.</p>
    <p>
      <bold>Aspectos cl&#237;nicos</bold>
    </p>
    <p>Desde o nascimento, era conhecida a presen&#231;a da insufici&#234;ncia tric&#250;spide por suposta anomalia de Ebstein, exteriorizada por sopro card&#237;aco auscultado nas primeiras horas de vida. Ao longo do tempo, o paciente permaneceu com cansa&#231;o discreto a grandes esfor&#231;os e sem medica&#231;&#227;o espec&#237;fica, tendo desenvolvimentoido p&#244;ndero-estatural normal. H&#225; 06 meses, devido ao aumento progressivo das cavidades card&#237;acas direitas e tamb&#233;m ao achado de disfun&#231;&#227;o ventricular direita pela resson&#226;ncia nuclear magn&#233;tica, considerou-se a necessidade da corre&#231;&#227;o operat&#243;ria do defeito.</p>
    <p>Em exame f&#237;sico, o paciente apresentou bom estado geral, eupneico, corado, pulsos normais, com peso de 72 kg e altura de 1,73 m. A PA estava em 110/80 mmHg e a FC em 82 bpm. A aorta n&#227;o foi palpada na f&#250;rcula. Prec&#243;rdio: impuls&#245;es sist&#243;licas discretas na borda esternal esquerda e <italic>ictus cordis</italic> difuso no 4&#186; e 5&#186; espa&#231;os intercostais esquerdos. As bulhas eram normofon&#233;ticas e auscultava-se sopro sist&#243;lico e diast&#243;lico, +/++ de intensidade, rudes, nos 3&#186; e 4&#186; espa&#231;os intercostais esquerdos na borda esternal com irradia&#231;&#227;o para a &#225;rea mitral e borda esternal direita. O f&#237;gado n&#227;o era palpado.</p>
    <p>
      <bold>Exames complementares</bold>
    </p>
    <p><bold>Eletrocardiograma -</bold> desde o nascimento, mostrava sinais de bloqueio completo do ramo direito com dura&#231;&#227;o de QRS de 0,14".</p>
    <p><bold>Radiografia de t&#243;rax -</bold> mostra acentuado aumento da &#225;rea card&#237;aca &#224; custa das cavidades direitas, arco m&#233;dio escavado e trama vascular pulmonar diminu&#237;da (<xref ref-type="fig" rid="fig1">Figura 1</xref>).</p>
    <fig id="fig1">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-01-00e1-00016-gf01.jpg"/></fig>
    <p><bold>Ecocardiograma -</bold> mostrava acentuada regurgita&#231;&#227;o tric&#250;spide e aumento das cavidades direitas. Havia dilata&#231;&#227;o pronunciada do anel tric&#250;spide e acolamento da v&#225;lvula septal no septo ventricular, com discreta mobilidade, orientando portanto para o diagn&#243;stico da anomalia de Ebstein. A cavidade de ventr&#237;culo direito correspondia a 54 mm, a do ventr&#237;culo esquerdo a 36 mm e a fun&#231;&#227;o ventricular direita pelo m&#233;todo de Simpson era de 44,0%. Ao longo do tempo, notou-se dilata&#231;&#227;o progressiva do ventr&#237;culo direito de 25 mm de di&#226;metro com 14 meses, e de 54 mm aos 15 anos de idade. Nesses per&#237;odos, o ventr&#237;culo esquerdo conservou o mesmo di&#226;metro de 37 mm (<xref ref-type="fig" rid="fig2">Figura 2</xref>).</p>
    <fig id="fig2">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-01-00e1-00016-gf02.jpg"/></fig>
    <p><bold>Resson&#226;ncia nuclear magn&#233;tica -</bold> confirmou o mesmo diagn&#243;stico com acentuado aumento das cavidades direitas e disfun&#231;&#227;o do ventr&#237;culo direito.</p>
    <p>
      <bold>Diagn&#243;stico</bold>
    </p>
    <p>Anomalia de Ebstein com acentuada insufici&#234;ncia tric&#250;spide e disfun&#231;&#227;o de ventr&#237;culo direito, em paciente pouco sintom&#225;tico.</p>
    <p>
      <bold>Racioc&#237;nio cl&#237;nico</bold>
    </p>
    <p>O diagn&#243;stico da insufici&#234;ncia tric&#250;spide foi facilmente estabelecido e a anomalia de Ebstein sugerida desde o in&#237;cio pela ecocardiografia. No entanto, essa imagem pode ser confundida e crit&#233;rios mais rigorosos e precisos devem ser evocados.</p>
    <p>
      <bold>Diagn&#243;stico diferencial</bold>
    </p>
    <p>Confundida com a anomalia de Ebstein pelo ecocardiograma, qualquer outra altera&#231;&#227;o da valva tric&#250;spide, cong&#234;nita ou adquirida, poderia se exteriorizar clinicamente da mesma maneira e com as mesmas implica&#231;&#245;es em rela&#231;&#227;o &#224; conduta estabelecida.</p>
    <p>
      <bold>Conduta</bold>
    </p>
    <p>A corre&#231;&#227;o operat&#243;ria do defeito foi considerada em vista da progress&#227;o das altera&#231;&#245;es decorrentes da insufici&#234;ncia tric&#250;spide cr&#244;nica, desde o nascimento, e com disfun&#231;&#227;o do ventr&#237;culo direito.</p>
    <p>&#192; opera&#231;&#227;o, a valva tric&#250;spide era trivalvulada, mas com displasia acentuada. As v&#225;lvulas eram afiladas e a v&#225;lvula septal n&#227;o estava acolada no septo ventricular, mas retificada em face da dilata&#231;&#227;o acentuada do anel tric&#250;spide e com ventr&#237;culo direito muito dilatado. Afastado o diagn&#243;stico de anomalia de Ebstein, as v&#225;lvulas anterior e posterior foram retiradas e substitu&#237;das por pr&#243;tese biol&#243;gica n&#250;mero 31, em circula&#231;&#227;o extracorp&#243;rea a 28&#186; C.</p>
    <p>A evolu&#231;&#227;o imediata foi complicada por <italic>fibrilo-flutter</italic> no 1&#186; e 2&#186; dias p&#243;s-operat&#243;rios, controlada com amiodarona e revers&#227;o el&#233;trica por duas vezes. Houve desaparecimento do sopro card&#237;aco e os exames complementares exibiam ainda os mesmos aspectos do pr&#233;-operat&#243;rio.</p>
    <p>
      <bold>Considera&#231;&#245;es</bold>
    </p>
    <p>A v&#225;lvula septal da tric&#250;spide com mobilidade reduzida e retificada falseava a impress&#227;o diagn&#243;stica presuntiva da anomalia de Ebstein. O verdadeiro diagn&#243;stico anat&#244;mico, estabelecido &#224; opera&#231;&#227;o, descartou tal anomalia como causa da insufici&#234;ncia tric&#250;spide, presente desde o nascimento. A malforma&#231;&#227;o tric&#250;spide vista &#224; opera&#231;&#227;o &#233; raramente encontrada na especialidade pedi&#225;trica, mas se comporta como qualquer causa de insufici&#234;ncia tric&#250;spide cong&#234;nita com boa toler&#226;ncia evolutiva, haja vista que o paciente era pouco sintom&#225;tico, apesar da magnitude do defeito. Nessa anomalia, importa estabelecer conduta operat&#243;ria em &#233;poca oportuna a fim de impedir a evolu&#231;&#227;o desfavor&#225;vel, o que acontece quando o ventr&#237;culo direito mostra sinais de deteriora&#231;&#227;o acentuada da fun&#231;&#227;o. Por isso, hoje, reconhece-se como ideal que a interven&#231;&#227;o cir&#250;rgica seja realizada antes do aparecimento de qualquer disfun&#231;&#227;o ventricular. Por fim, &#233; importante lembrar que os &#237;ndices proibitivos e de mau progn&#243;stico referem-se a valores superiores a 180 ml/m<sup>2</sup> e a 80 ml/m<sup>2</sup> dos volumes diast&#243;lico e sist&#243;lico de ventr&#237;culo direito.</p>
    <p>
      <fn id="nota1" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold>Correspond&#234;ncia:</bold>
        </label>
        <p> Edmar Atik </p>
        <p> Rua Dona Adma Jafet, 74 conj. 73 - Bela Vista </p>
        <p> 01308-050 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p><email xlink:href="eatik@cardiol.br">eatik@cardiol.br</email>, </p>
        <p>
          <email xlink:href="conatik@incor.usp.br">conatik@incor.usp.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 29/07/10; revisado recebido em 14/12/10; aceito em 14/12/10.</p>
  </body>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Clinicoradiological Session</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Case 1/2011: 15-year-old male adolescent with congenital tricuspid insufficiency simulating Ebstein's anomaly</article-title>
      </title-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CLINICORADIOLOGICAL SESSION</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Case 1/2011 - 15-year-old male adolescent with congenital tricuspid insufficiency simulating Ebstein's anomaly</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Edmar Atik</bold>
      </p>
      <p>Cl&#237;nica Privada do Dr. Edmar Atik</p>
      <p>
        <xref ref-type="corresp" rid="nota1-body2">Mailing address</xref>
      </p>
      <p><bold>Keywords:</bold> Heart defects, congenital; Ebstein anomaly; tricuspid valve insufficiency; ventricular dysfunction, right.</p>
      <p>
        <bold>Clinical aspects</bold>
      </p>
      <p>Since birth, the presence of tricuspid insufficiency due to an alleged Ebstein's anomaly was known. This was exteriorized by a heart murmur in the first hours of life. Over time, the patient remained with mild fatigue upon exertion and no specific medication and has developed normal weight and height. Six months ago, due to progressive increase in right heart chambers and the finding of right ventricular dysfunction by nuclear magnetic resonance, surgical correction of the defect was considered.</p>
      <p>On physical examination, the patient presented good general condition, eupneic, blushed, normal pulses, weighing 72 kg and height of 1.73 m. BP was at 110/80 mmHg and HR at 82 bpm. The aorta could not be felt at suprasternal notch. Precordium: Mild systolic impulsions at the left sternal border and diffuse apical impulse in the fourth and fifth intercostal spaces. The heart sounds were normal and systolic and diastolic murmurs could be heard, +/++ intensity, harsch, in the third and fourth intercostal spaces at the sternal border irradiating to the mitral area and right sternal border. Liver could not be felt.</p>
      <p>
        <bold>Complementary tests</bold>
      </p>
      <p><bold>Electrocardiogram - </bold>since birth, showed signs of right bundle branch block with QRS duration of 0.14".</p>
      <p><bold>Chest radiography -</bold> shows marked increase in the cardiac area due to right chambers, excavated medial arch and decreased pulmonary vascular markings (<xref ref-type="fig" rid="fig1-body2">Figure 1</xref>).</p>
      <fig id="fig1-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-01-00e1-00016-gf01-en.jpg"/></fig>
      <p><bold>Echocardiography -</bold> showed severe tricuspid regurgitation and increased right cavities. There was a marked dilatation of the tricuspid ring and septal valve coupled to the ventricular septum, with discrete mobility, thus leading to the diagnosis of Ebstein's anomaly. Right ventricular cavity corresponded to 54 mm, left ventricle to 36 mm and right ventricular function by Simpson's method was 44.0%. Over time, there was a progressive right ventricular dilation of 25 mm in diameter at month 14, and 54 mm at age 15. During these periods, the left ventricle maintained the same diameter of 37 mm (<xref ref-type="fig" rid="fig2-body2">Figure 2</xref>).</p>
      <fig id="fig2-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-01-00e1-00016-gf02-en.jpg"/></fig>
      <p><bold>Magnetic resonance imaging -</bold> confirmed the diagnosis with a sharp increase of right cavities and right ventricular dysfunction.</p>
      <p>
        <bold>Diagnosis</bold>
      </p>
      <p>Ebstein's anomaly with severe tricuspid regurgitation and right ventricular dysfunction in patient with few symptoms.</p>
      <p>
        <bold>Clinical reasoning</bold>
      </p>
      <p>The diagnosis of tricuspid regurgitation was easily established and Ebstein's anomaly suggested from the outset by echocardiography. However, this image may be confused and more rigorous and precise criteria should be devised.</p>
      <p>
        <bold>Differential diagnosis</bold>
      </p>
      <p>Confused with Ebstein's anomaly by echocardiography, any other abnormality of the tricuspid valve, either congenital or acquired, could be clinically exteriorized in the same manner and with the same implications regarding the conduct established.</p>
      <p>
        <bold>Conduct</bold>
      </p>
      <p>The surgical correction of the defect was considered in view of abnormalities resulting from progression of chronic tricuspid regurgitation since birth, and right ventricular dysfunction.</p>
      <p>Upon the surgery, the tricuspid valve was trivalvular but with severe dysplasia. The valves were tapered valve and the septal valve was not coupled to the ventricular septum, but it was rectified due to marked dilation of the tricuspid ring and dilated right ventricle. Upon ruling out the diagnosis of Ebstein's anomaly, the anterior and posterior valves were removed and replaced with bioprosthesis number 31, on cardiopulmonary bypass at 28&#186; C.</p>
      <p>The immediate outcome was complicated by fibrillo-flutter on the first and second postoperative days, twice controlled with amiodarone and electrical reversion. Heart murmur disappeared and further examination still showed the same aspects found before the surgery.</p>
      <p>
        <bold>Comments</bold>
      </p>
      <p>The septal tricuspid valve with reduced mobility and rectified distorted the diagnostic impression that assumed Ebstein's anomaly. The true anatomical diagnosis, established upon the surgery, dismissed this anomaly as a cause of tricuspid regurgitation, present since birth. The tricuspid malformation found upon the surgery is rarely found in the pediatric specialty, but it behaves like any cause of congenital tricuspid regurgitation with well developmental tolerance, given that the patient had few symptoms, despite the magnitude of the defect. This anomaly requires the establishment of a timely surgical intervention in order to prevent an adverse outcome, which happens when the right ventricle shows marked signs of severe deterioration of functions. This is why it is recognized that the surgical procedure should be performed before the appearance of any ventricular dysfunction. Finally, it is important to remember that those prohibitive rates for poor prognosis refer to values greater than 180 ml/m<sup>2</sup> and 80 ml/m<sup>2</sup> of right ventricular diastolic and systolic volumes.</p>
      <p>
        <fn id="nota1-body2" fn-type="corresp">
          <label>
            <bold>Mailing address:</bold>
          </label>
          <p> Edmar Atik</p>
          <p> Rua Dona Adma Jafet, 74 conj. 73 - Bela Vista</p>
          <p> 01308-050 - S&#227;o Paulo, SP - Brazil</p>
          <p> E-mail: </p>
          <p><email xlink:href="eatik@cardiol.br">eatik@cardiol.br</email>, </p>
          <p>
            <email xlink:href="conatik@incor.usp.br">conatik@incor.usp.br</email>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Manuscript received July 29, 2010; revised manuscript received December 14, 2010; accepted December 14, 2010.</p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Caso 1/2011: adolescente de 15 a&#241;os de edad, del sexo masculino, con insuficiencia tric&#250;spide cong&#233;nita que simulaba anomal&#237;a de Ebstein</article-title>
      </title-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CORRELACI&#211;N CL&#205;NICO-RADIOGR&#193;FICA</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Caso 1/2011 - adolescente de 15 a&#241;os de edad, del sexo masculino, con insuficiencia tric&#250;spide cong&#233;nita que simulaba anomal&#237;a de Ebstein</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Edmar Atik</bold>
      </p>
      <p>Cl&#237;nica Privada do Dr. Edmar Atik</p>
      <p>
        <xref ref-type="corresp" rid="nota1-body3">Correspondencia</xref>
      </p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> Cardiopat&#237;as cong&#233;nitas, anomal&#237;a de Ebstein, insuficiencia de la v&#225;lvula tric&#250;spide, disfunci&#243;n ventricular derecha.</p>
      <p>
        <bold>Aspectos cl&#237;nicos</bold>
      </p>
      <p>Desde el nacimiento, era conocida la presencia de la insuficiencia tric&#250;spide por supuesta anomal&#237;a de Ebstein, exteriorizada por soplo card&#237;aco auscultado en las primeras horas de vida. A lo largo del tiempo, el paciente permaneci&#243; con cansancio discreto a grandes esfuerzos y sin medicaci&#243;n espec&#237;fica, teniendo desarrollo pondero estatural normal. Hace 6 meses, debido al aumento progresivo de las cavidades card&#237;acas derechas y tambi&#233;n al hallazgo de disfunci&#243;n ventricular derecha por resonancia nuclear magn&#233;tica, se consider&#243; la necesidad de correcci&#243;n operatoria del defecto.</p>
      <p>En examen f&#237;sico, el paciente present&#243; buen estado general, eupneico, con buen color, pulsos normales, con peso de 72 kg y altura de 1,73 m. La PA estaba en 110/80 mmHg y la FC en 82 lpm. La aorta no fue palpada en la f&#250;rcula. Precordio: impulsos sist&#243;licos discretos en el borde esternal izquierdo e <italic>ictus cordis</italic> difuso en el 4&#186; y 5&#186; espacios intercostales izquierdos. Los ruidos eran normofon&#233;ticas y se auscultaba soplo sist&#243;lico y diast&#243;lico, +/++ de intensidad, grosero, en los 3&#186; y 4&#186; espacios intercostales izquierdos en el borde esternal con irradiaci&#243;n al &#225;rea mitral y borde esternal derecho. El h&#237;gado no era palpado.</p>
      <p>
        <bold>Ex&#225;menes complementarios</bold>
      </p>
      <p><bold>Electrocardiograma -</bold> desde el nacimiento, mostraba se&#241;ales de bloqueo completo de rama derecha con duraci&#243;n de QRS de 0,14".</p>
      <p><bold>Radiograf&#237;a de t&#243;rax -</bold> muestra acentuado aumento del &#225;rea card&#237;aca a costa de las cavidades derechas, arco medio escavado y trama vascular pulmonar disminuida (<xref ref-type="fig" rid="fig1-body3">Figura 1</xref>).</p>
      <fig id="fig1-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-01-00e1-00016-gf01-es.jpg"/></fig>
      <p><bold>Ecocardiograma -</bold> mostraba acentuada regurgitaci&#243;n tric&#250;spide y aumento de las cavidades derechas. Hab&#237;a dilataci&#243;n pronunciada del anillo tric&#250;spide y adherencia de la v&#225;lvula septal en el septo ventricular, con discreta movilidad, orientando por lo tanto hacia el diagn&#243;stico de la anomal&#237;a de Ebstein. La cavidad de ventr&#237;culo derecho correspond&#237;a a 54 mm, la del ventr&#237;culo izquierdo a 36 mm y la funci&#243;n ventricular derecha por el m&#233;todo de Simpson era de 44,0%. A lo largo del tiempo, se not&#243; dilataci&#243;n progresiva del ventr&#237;culo derecho de 25 mm de di&#225;metro con 14 meses, y de 54 mm a los 15 a&#241;os de edad. En esos per&#237;odos, el ventr&#237;culo izquierdo conserv&#243; el mismo di&#225;metro de 37 mm (<xref ref-type="fig" rid="fig2-body3">Figura 2</xref>).</p>
      <fig id="fig2-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-96-01-00e1-00016-gf02-es.jpg"/></fig>
      <p><bold>Resonancia nuclear magn&#233;tica -</bold> confirm&#243; el mismo diagn&#243;stico con acentuado aumento de las cavidades derechas y disfunci&#243;n del ventr&#237;culo derecho.</p>
      <p>
        <bold>Diagn&#243;stico</bold>
      </p>
      <p>Anomal&#237;a de Ebstein con acentuada insuficiencia tric&#250;spide y disfunci&#243;n de ventr&#237;culo derecho, en paciente poco sintom&#225;tico.</p>
      <p>
        <bold>Razonamiento cl&#237;nico</bold>
      </p>
      <p>El diagn&#243;stico de la insuficiencia tric&#250;spide fue f&#225;cilmente establecido y la anomal&#237;a de Ebstein sugerida desde el comienzo por la ecocardiograf&#237;a. Mientras tanto, esa imagen puede ser confundida y criterios m&#225;s rigurosos y precisos deben ser evocados.</p>
      <p>
        <bold>Diagn&#243;stico diferencial</bold>
      </p>
      <p>Confundida con la anomal&#237;a de Ebstein por el ecocardiograma, cualquier otra alteraci&#243;n de la v&#225;lvula tric&#250;spide, cong&#233;nita o adquirida, podr&#237;a exteriorizarse cl&#237;nicamente de la misma manera y con las mismas implicaciones en relaci&#243;n a la conducta establecida.</p>
      <p>
        <bold>Conducta</bold>
      </p>
      <p>La correcci&#243;n operatoria del defecto fue considerada en vista de la progresi&#243;n de las alteraciones surgidas de la insuficiencia tric&#250;spide cr&#243;nica, desde el nacimiento, y con disfunci&#243;n del ventr&#237;culo derecho.</p>
      <p>En la operaci&#243;n, la v&#225;lvula tric&#250;spide era trivalvulada, pero con displasia acentuada. Las v&#225;lvulas eran afiladas y la v&#225;lvula septal no estaba adherida al septo ventricular, sino rectificada enfrente a la dilataci&#243;n acentuada del anillo tric&#250;spide y con ventr&#237;culo derecho muy dilatado. Apartado el diagn&#243;stico de anomal&#237;a de Ebstein, las v&#225;lvulas anterior y posterior fueron retiradas y sustituidas por pr&#243;tesis biol&#243;gica n&#250;mero 31, en circulaci&#243;n extracorp&#243;rea a 28&#186;C. </p>
      <p>La evoluci&#243;n inmediata fue complicada por <italic>fibrilo-flutter</italic> en el 1&#186; y 2&#186; d&#237;as post operatorios, controlada con amiodarona y reversi&#243;n el&#233;ctrica por dos veces. Hubo desaparici&#243;n del soplo card&#237;aco y los ex&#225;menes complementarios exhib&#237;an aun los mismos aspectos del preoperatorio.</p>
      <p>
        <bold>Consideraciones</bold>
      </p>
      <p>La v&#225;lvula septal de la tric&#250;spide con movilidad reducida y rectificada falseaba la impresi&#243;n diagn&#243;stica presuntiva de la anomal&#237;a de Ebstein. El verdadero diagn&#243;stico anat&#243;mico, establecido en la operaci&#243;n, descart&#243; tal anomal&#237;a como causa de la insuficiencia tric&#250;spide, presente desde el nacimiento. La malformaci&#243;n tric&#250;spide vista en la operaci&#243;n es raramente encontrada en la especialidad pedi&#225;trica, pero se comporta como cualquier causa de insuficiencia tric&#250;spide cong&#233;nita con buena tolerancia evolutiva, ya vimos que el paciente era poco sintom&#225;tico, a pesar de la magnitud del defecto. En esa anomal&#237;a, importa establecer conducta operatoria en &#233;poca oportuna a fin de impedir la evoluci&#243;n desfavorable, lo que acontece cuando el ventr&#237;culo derecho muestra se&#241;ales de deterioro acentuado de la funci&#243;n. Por eso, hoy, se reconoce como ideal que la intervenci&#243;n quir&#250;rgica sea realizada antes de la aparici&#243;n de cualquier disfunci&#243;n ventricular. Por fin, es importante recordar que los &#237;ndices prohibitivos y de mal pron&#243;stico se refieren a valores superiores a 180 ml/m<sup>2</sup> y a 80 ml/m<sup>2</sup> de los vol&#250;menes diast&#243;lico y sist&#243;lico de ventr&#237;culo derecho.</p>
      <p>
        <fn id="nota1-body3" fn-type="corresp">
          <label>
            <bold>Correspondencia:</bold>
          </label>
          <p> Edmar Atik</p>
          <p> Rua Dona Adma Jafet, 74 conj. 73 - Bela Vista</p>
          <p> 01308-050 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
          <p> E-mail: </p>
          <p><email xlink:href="eatik@cardiol.br">eatik@cardiol.br</email>, </p>
          <p>
            <email xlink:href="conatik@incor.usp.br">conatik@incor.usp.br</email>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Art&#237;culo recibido en 29/07/10; revisado recibido en 14/12/10; aceptado en 14/12/10</p>
      <p>
        <bold>Correspondencia:</bold>
      </p>
      <p> Edmar Atik</p>
      <p> Rua Dona Adma Jafet, 74 conj. 73 - Bela Vista</p>
      <p> 01308-050 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p> E-mail: <email xlink:href="eatik@cardiol.br">eatik@cardiol.br</email>, <email xlink:href="conatik@incor.usp.br">conatik@incor.usp.br</email></p>
      <p>Art&#237;culo recibido en 29/07/10; revisado recibido en 14/12/10; aceptado en 14/12/10</p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
