<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="case-report">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">rpYqcQDGqdmTqWnmSHjg6NM</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00023</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2010001300023</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(10)09500323</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2010001300023</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Relato de Caso</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Endocardite infecciosa por Streptococcus bovis em paciente com carcinoma col&#244;nico</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Barcelos</surname>
            <given-names>Alexandre Maulaz</given-names>
          </name>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Teixeira</surname>
            <given-names>Marco Ant&#244;nio</given-names>
          </name>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Alves</surname>
            <given-names>Lidianny Silva</given-names>
          </name>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Vieira</surname>
            <given-names>Marcelo Antunes</given-names>
          </name>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Bedim</surname>
            <given-names>Marcus Lima</given-names>
          </name>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Ribeiro</surname>
            <given-names>Noely A.</given-names>
          </name>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <institution content-type="orgname">Hospital S&#227;o Jos&#233; do Ava&#237;</institution>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>09</month>
        <year>2010</year>
      </pub-date>
      <volume>95</volume>
      <issue>3</issue>
      <fpage>e88</fpage>
      <lpage>e90</lpage>
      <history>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>11</day>
          <month>08</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="received">
          <day>18</day>
          <month>05</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>20</day>
          <month>08</month>
          <year>2009</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>Descrevemos o caso de uma paciente de 66 anos de idade, com endocardite infecciosa por Streptococcus bovis e adenocarcinoma col&#244;nico, que desenvolveu insufici&#234;ncia a&#243;rtica grave aguda. Foi submetida &#224; cirurgia de troca valvar a&#243;rtica e posteriormente &#224; ressec&#231;&#227;o tumoral (hemicolectomia direita). &#201; importante ressaltar a necessidade de complementa&#231;&#227;o do estudo do c&#243;lon, mesmo em indiv&#237;duos assintom&#225;ticos, quando diagnosticamos endocardite infecciosa por S. bovis.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Endocardite bacteriana</kwd>
        <kwd>adenocarcinoma</kwd>
        <kwd>Streptococcus bovis</kwd>
        <kwd>insufici&#234;ncia da valva a&#243;rtica</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>13</day>
        <month>10</month>
        <year>2010</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>RELATO DE CASO</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Endocardite infecciosa por <italic>Streptococcus bovis</italic> em paciente com carcinoma col&#244;nico </bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Alexandre Maulaz Barcelos; Marco Ant&#244;nio Teixeira; Lidianny Silva Alves; Marcelo Antunes Vieira; Marcus Lima Bedim; Noely A. Ribeiro</bold>
    </p>
    <p>Hospital S&#227;o Jos&#233; do Ava&#237;, Itaperuna, RJ - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="back">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p>Descrevemos o caso de uma paciente de 66 anos de idade, com endocardite infecciosa por <italic>Streptococcus bovis</italic> e adenocarcinoma col&#244;nico, que desenvolveu insufici&#234;ncia a&#243;rtica grave aguda. Foi submetida &#224; cirurgia de troca valvar a&#243;rtica e posteriormente &#224; ressec&#231;&#227;o tumoral (hemicolectomia direita). &#201; importante ressaltar a necessidade de complementa&#231;&#227;o do estudo do c&#243;lon, mesmo em indiv&#237;duos assintom&#225;ticos, quando diagnosticamos endocardite infecciosa por <italic>S. bovis</italic>.</p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> Endocardite bacteriana, adenocarcinoma, Streptococcus bovis, insufici&#234;ncia da valva a&#243;rtica.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p><italic>Streptococcus bovis</italic> &#233; um microorganismo que coloniza o trato gastrointestinal humano. Est&#225; presente em 2,5% a 15% dos indiv&#237;duos. &#201; bact&#233;ria da classe dos estreptococos do grupo D que pode causar bacteremia e endocardite, assim como infec&#231;&#227;o do trato urin&#225;rio, artrite s&#233;ptica, entre outros. Contabiliza aproximadamente 14% das causas de infec&#231;&#227;o e 13% de todos os casos de endocardite infecciosa (EI)<sup>1,2</sup>.</p>
    <p>Algumas vezes a EI por <italic>S. bovis</italic> est&#225; relacionada com c&#226;ncer colorretal. Esta associa&#231;&#227;o foi descrita pela primeira vez em 1951 por McCoy e Mason, mas foi somente em 1977 que ficou reconhecida na pr&#225;tica cl&#237;nica, sendo que ainda n&#227;o se sabe a patogenia<sup>1,2</sup>.</p>
    <p>O objetivo deste trabalho &#233; relatar um caso de EI por <italic>S. bovis</italic> associada a carcinoma colorretal, destacando aspectos epidemiol&#243;gicos, cl&#237;nicos, diagn&#243;sticos e terap&#234;uticos.</p>
    <p>
      <bold>Relato do caso</bold>
    </p>
    <p>Paciente do sexo feminino, 66 anos, diab&#233;tica e hipertensa, natural de Italva-RJ e residindo no mesmo munic&#237;pio, foi admitida na Unidade de Terapia Intensiva do HSJA/Itaperuna, em mar&#231;o de 2008, com insufici&#234;ncia respirat&#243;ria aguda tipo I. Ap&#243;s estabiliza&#231;&#227;o do quadro foi enviada &#224; enfermaria de cardiologia para investiga&#231;&#227;o.</p>
    <p>Na ocasi&#227;o, alegou que h&#225; tr&#234;s anos iniciou quadro de cansa&#231;o aos grandes esfor&#231;os e que, h&#225; um m&#234;s, houve piora associada a epis&#243;dios febris (sem predile&#231;&#227;o por hor&#225;rio), n&#225;useas e artralgia generalizada. Ao exame f&#237;sico, a paciente encontrava-se febril, hipocorada (+/4+), com sopro diast&#243;lico em foco a&#243;rtico e a&#243;rtico acess&#243;rio (+++/4+) e crepita&#231;&#245;es em bases pulmonares. O restante do exame f&#237;sico estava dentro da normalidade. Exames laboratoriais: hemoglobina de 11g/dl, hemat&#243;crito de 32%, VHS 120 mm. Radiografia de t&#243;rax com aumento da &#225;rea card&#237;aca. Ecocardiograma: leve aumento do &#225;trio e ventr&#237;culo esquerdos. Press&#227;o arterial pulmonar estimada em 42 mmHg. Valva a&#243;rtica espessada, com falha de coapta&#231;&#227;o diast&#243;lica, com fragmento de c&#250;spide projetando para VSVE (via de sa&#237;da do ventr&#237;culo esquerdo) na di&#225;stole. IM leve e IAo importante. Fun&#231;&#227;o sist&#243;lica do VE preservada. Ecocadiograma transesof&#225;gico (<xref ref-type="fig" rid="f1">Figura 1</xref>) evidenciou AE (3,2 cm), VE (3,4 cm), massa indexada de VE 191,63 g (normal at&#233; 276 g), fra&#231;&#227;o de eje&#231;&#227;o (FE) de 69,13%, VE com paredes hiperdin&#226;micas compat&#237;vel com sobrecarga de volume provavelmente aguda. Valva a&#243;rtica tric&#250;spide apresentando vegeta&#231;&#227;o aderida &#224; cuspide coronariana esquerda, movimentando-se em dire&#231;&#227;o a VSVE, medindo em torno de 12,3 mm de extens&#227;o. A hemocultura confirmou a hip&#243;tese de endocardite infecciosa por <italic>Streptococcus bovis</italic> do grupo D.</p>
    <fig id="f1">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-03-0e88-00023-gf01.jpg"/></fig>
    <p>Iniciamos Penicilina cristalina e Amicacina antes mesmo do resultado das hemoculturas. Nos dias subsequentes, a paciente evoluiu afebril e com melhora dos sintomas. Feitos 14 dias de Amicacina e 28 dias de Penicilina.</p>
    <p>Realizada colonoscopia que revelou p&#243;lipo s&#233;ssil em c&#243;lon transverso e tumora&#231;&#227;o plana em &#226;ngulo hep&#225;tico (<xref ref-type="fig" rid="f2">Figura 2</xref>). Exame histopatol&#243;gico revelou ser um adenocarcinoma bem diferenciado e infiltrante.</p>
    <fig id="f2">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-03-0e88-00023-gf02.jpg"/></fig>
    <p>Completada a antibioticoterapia, novo ecocardiograma de controle mostrou manuten&#231;&#227;o da insufici&#234;ncia a&#243;rtica importante, sendo a paciente encaminhada para cirurgia de troca valvar a&#243;rtica. O procedimento transcorreu sem intercorr&#234;ncias. A evolu&#231;&#227;o favor&#225;vel no p&#243;s-operat&#243;rio possibilitou sua alta hospitalar no sexto dia. A cultura da valva mostrou-se est&#233;ril.</p>
    <p>Dois meses depois, foi realizada uma hemicolectomia direita, com alta hospitalar no quarto dia de p&#243;s-operat&#243;rio.</p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A endocardite infecciosa &#233; uma doen&#231;a em que microorganismos invadem a superf&#237;cie endoc&#225;rdica, produzindo inflama&#231;&#227;o e danos. Sua incid&#234;ncia se encontra est&#225;vel em 1,7 a 6,2 casos por 100 mil pessoas/ano. Homens continuam a ser mais atingidos que as mulheres (1,7:1), por&#233;m a idade dos acometidos aumentou de 30-40 anos na era pr&#233;-antibi&#243;tica, para 47-69 nos &#250;ltimos anos. Em pa&#237;ses desenvolvidos, as altera&#231;&#245;es valvares degenerativas e pr&#243;teses, e n&#227;o mais a doen&#231;a reum&#225;tica, s&#227;o os fatores predisponentes mais importantes para a ocorr&#234;ncia de endocardite<sup>1,3,4</sup>.</p>
    <p><italic>S. Bovis</italic> &#233; uma importante causa de bacteremia e endocardite infecciosa em adultos<sup>5</sup>. Representa de 7% a 14% dos casos de endocardite subaguda, e frequentemente est&#225; associado &#224; neoplasia col&#244;nica. A incid&#234;ncia dessa associa&#231;&#227;o gira em torno de 18% a 62%<sup>4</sup>. A Neoplasia col&#244;nica pode surgir anos ap&#243;s o evento infeccioso.</p>
    <p>A endocardite por <italic>S. bovis</italic>, habitualmente, acomete pacientes com idade superior a 60 anos, e tem predile&#231;&#227;o pela valva a&#243;rtica. Sua principal complica&#231;&#227;o &#233; a insufici&#234;ncia card&#237;aca congestiva. Ademais, &#233; frequentemente acompanhada por abscesso valvular e tromboembolismo sist&#234;mico<sup>2,5</sup>.</p>
    <p>Clinicamente, n&#227;o h&#225; caracter&#237;stica que distingua endocardite por <italic>S. bovis</italic> de outras etiologias. Febre &#233; encontrada em praticamente todos os pacientes.</p>
    <p>O diagn&#243;stico de endocardite infecciosa &#233; baseado nos crit&#233;rios de Duke, que posteriormente foram modificados<sup>6,7</sup>. O ecocardiograma transtor&#225;cico (ETT) &#233; r&#225;pido e n&#227;o invasivo, tendo uma especificidade excelente para o diagn&#243;stico de endocardite (98%), por&#233;m com uma sensibilidade geral de apenas entre 40% e 60%. O ecocardiograma transesof&#225;gico (ETE) representa um m&#233;todo menos dispon&#237;vel e mais caro, contudo com alta sensibilidade (entre 75% e 95%) e especificidade (entre 85% e 98%)<sup>5</sup>. &#201; particularmente &#250;til em pacientes com pr&#243;teses valvares, e na avalia&#231;&#227;o das complica&#231;&#245;es da endocardite. As diretrizes de 2005 do ACC e do AHA sugerem que o ETT deve ser usado na avalia&#231;&#227;o de valvas nativas em pacientes com boas imagens, ao passo que a presen&#231;a de pr&#243;tese, ou qualquer circunst&#226;ncia que prejudique a janela ecocardiogr&#225;fica, geralmente requer o uso do ETE<sup>4</sup>.</p>
    <p>A ocorr&#234;ncia concomitante de endocardite bacteriana e carcinoma col&#244;nico foi descrita pela primeira vez, em 1951, por McCoy e Mason<sup>7</sup>. No entanto, somente em 1977 <italic>S. bovis</italic> ficou reconhecido, por Klein e cols.<sup>8</sup>, como agente patog&#234;nico dessa neoplasia<sup>2</sup>. Embora muitos autores tenham relatado, ao longo dos anos, a rela&#231;&#227;o entre v&#225;rios tipos de agentes infecciosos e tumores, a melhor e mais forte rela&#231;&#227;o est&#225; entre adenocarcinoma colorretal e infec&#231;&#227;o por <italic>S. bovis</italic><sup>2</sup>. Al&#233;m disso, esse pat&#243;geno est&#225; relacionado a v&#225;rias outras patologias do trato gastrointestinal, como p&#243;lipo col&#244;nico adenomatoso, p&#243;lipo hiperpl&#225;sico e doen&#231;a diverticular. Segundo Gold e cols.<sup>9</sup>, a altera&#231;&#227;o mais comumente encontrada foi p&#243;lipo adenomatoso (53%)<sup>9</sup>.</p>
    <p>Com base nesses dados, chegamos a conclus&#227;o que a realiza&#231;&#227;o de colonoscopia &#233; imperativa em todos os pacientes com infec&#231;&#227;o por <italic>S. bovis</italic>, mesmo que assintom&#225;ticos<sup>2,9</sup>. Os pacientes com colonoscopia inicial normal devem permanecer em acompanhamento rigoroso, pois a endocardite infecciosa pode preceder o aparecimento da neoplasia col&#244;nica.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <fn id="back" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p> Marcus Lima Bedim </p>
        <p> Rua 1&#186; de maio, 1385 - Fiteiro </p>
        <p> 28300-000 - Itaperuna, RJ - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="marcusbedim@yahoo.com.br">marcusbedim@yahoo.com.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 18/05/09; revisado recebido em 11/08/09; aceito em 20/08/09.</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Waisberg J,    Matheus CO, Pimenta J. Infectious endocarditis from streptococcus bovis associated    with colonic carcinoma: case report and literature review. Arq Gastroenterol.    2002; 39: 177-80.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Infectious endocarditis from streptococcus bovis associated with colonic carcinoma: case report and literature review</article-title>
          <source>Arq Gastroenterol</source>
          <date>
            <year>2002</year>
          </date>
          <fpage>177</fpage>
          <lpage>80</lpage>
          <volume>39</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Waisberg</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Matheus</surname>
              <given-names>CO</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pimenta</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Ferrari A, Botrugno    I, Bombelli E, Dominioni T, Cavazzi E, Dionigi P. Colonoscopy is mandatory after    Streptococcus bovis endocarditis: a lesson still not learned: case report. World    J Surg Oncol. 2008; 6: 49.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Colonoscopy is mandatory after Streptococcus bovis endocarditis: a lesson still not learned: case report</article-title>
          <source>World J Surg Oncol</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>49</fpage>
          <volume>6</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ferrari</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Botrugno</surname>
              <given-names>I</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bombelli</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Dominioni</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cavazzi</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Dionigi</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. McCoy WC, Mason    JM 3rd. Enterococcal endocarditis associated with carcinoma of the sigmoid:    report a case. J Med Assoc State Ala. 1951; 21 (6): 162-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Enterococcal endocarditis associated with carcinoma of the sigmoid: report a case</article-title>
          <source>J Med Assoc State Ala</source>
          <date>
            <year>1951</year>
          </date>
          <fpage>162</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>21</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>McCoy</surname>
              <given-names>WC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mason JM</surname>
              <given-names>3rd</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Ellmerich S,    Scholler M, Duranton B, Goss&#233; F, Galluser M, Klein JP, et al. Promotion    of intestinal carcinogenesis by Streptococcus bovis. Carcinogenesis. 2000; 21:    753-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Promotion of intestinal carcinogenesis by Streptococcus bovis</article-title>
          <source>Carcinogenesis</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>753</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>21</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ellmerich</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Scholler</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Duranton</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Goss&#233;</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Galluser</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Klein</surname>
              <given-names>JP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Barbosa MM.    Endocardite infecciosa: perfil cl&#237;nico em evolu&#231;&#227;o. Arq    Bras Cardiol. 2004; 83: 189-90.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Endocardite infecciosa: perfil cl&#237;nico em evolu&#231;&#227;o</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>189</fpage>
          <lpage>90</lpage>
          <volume>83</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Barbosa</surname>
              <given-names>MM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Neto LS, Gangoni    C, Pereira V, Lima RC. Cerebral ischemia caused by Streptococcus bovis aortic    endocarditis. Arq Neuropsiquiatria. 2005; 63: 673-5.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Cerebral ischemia caused by Streptococcus bovis aortic endocarditis</article-title>
          <source>Arq Neuropsiquiatria</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>673</fpage>
          <lpage>5</lpage>
          <volume>63</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Neto</surname>
              <given-names>LS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gangoni</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pereira</surname>
              <given-names>V</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lima</surname>
              <given-names>RC</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Bisno AL. Streptococcal    infection. In: Harrison&#180;s principles of internal medicine. 12nd ed. New    York: McGraw-Hill; 1991. p. 563-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Harrison&#180;s principles of internal medicine</source>
          <date>
            <year>1991</year>
          </date>
          <fpage>563</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bisno</surname>
              <given-names>AL</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Klein RS, Catalano    MT, Edberg SC, Casey JI, Steingbigel NH. Streptococcus bovis septicemia and    carcinoma of the colon. Ann Intern Med. 1979; 91: 560-2.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Streptococcus bovis septicemia and carcinoma of the colon</article-title>
          <source>Ann Intern Med</source>
          <date>
            <year>1979</year>
          </date>
          <fpage>560</fpage>
          <lpage>2</lpage>
          <volume>91</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Klein</surname>
              <given-names>RS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Catalano</surname>
              <given-names>MT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Edberg</surname>
              <given-names>SC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Casey</surname>
              <given-names>JI</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Steingbigel</surname>
              <given-names>NH</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Gold JS, Bayar    S, Salem RR. Association of Streptococcus bovis bacteremia with colonic neoplasia    and extracolonic malignancy. Arch Surg. 2004; 139: 760-5.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Association of Streptococcus bovis bacteremia with colonic neoplasia and extracolonic malignancy</article-title>
          <source>Arch Surg</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>760</fpage>
          <lpage>5</lpage>
          <volume>139</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Gold</surname>
              <given-names>JS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bayar</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Salem</surname>
              <given-names>RR</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Case Report</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Infectious endocarditis due to Streptococcus bovis in a patient with colon carcinoma</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>We report the case of a 66 year-old female patient with infectious endocarditis due to Streptococcus bovis and adenocarcinoma of the colon that developed acute aortic insufficiency. She was submitted to aortic valve replacement surgery and later to tumor resection (right hemicolectomy). It is important to emphasize the need for complementing the study of the colon, even in asymptomatic individuals, when infectious endocarditis due to S. bovis is diagnosed.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Bacterial endocarditis</kwd>
        <kwd>adenocarcinoma</kwd>
        <kwd>Streptococcus bovis</kwd>
        <kwd>aortic valve insufficiency</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASE REPORT</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body2">
          <label>
            <bold>Infectious endocarditis due to <italic>Streptococcus bovis</italic> in a patient with colon carcinoma </bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Alexandre Maulaz Barcelos; Marco Ant&#244;nio Teixeira; Lidianny Silva Alves; Marcelo Antunes Vieira; Marcus Lima Bedim; Noely A. Ribeiro</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Hospital S&#227;o Jos&#233; do Ava&#237;, Itaperuna, RJ - Brazil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT</bold>
      </p>
      <p>We report the case of a 66 year-old female patient with infectious endocarditis due to <italic>Streptococcus bovis</italic> and adenocarcinoma of the colon that developed acute aortic insufficiency. She was submitted to aortic valve replacement surgery and later to tumor resection (right hemicolectomy). It is important to emphasize the need for complementing the study of the colon, even in asymptomatic individuals, when infectious endocarditis due to <italic>S. bovis</italic> is diagnosed.</p>
      <p><bold>Key words:</bold> Bacterial endocarditis; adenocarcinoma; <italic>Streptococcus bovis</italic>; aortic valve insufficiency.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p><italic>Streptococcus bovis</italic> is a microorganism that colonizes the human gastrointestinal (GI) tract and is present in 2.5% to 15% of individuals. It is a Group D <italic>Streptococcus bacterium</italic> that can cause bacteremia and endocarditis, as well as urinary tract infection and septic arthritis, among others. It accounts for approximately 14% of infection causes and 13% of all cases of infectious endocarditis (IE)<sup>1,2</sup>.</p>
      <p>Sometimes the IE caused by <italic>S. bovis</italic> is associated with colorectal cancer. This association was first described in 1951 by McCoy and Mason, but it was only in 1977 that it was recognized in clinical practice and its pathogenesis remains to be elucidated<sup>1,2</sup>.</p>
      <p>The objective of the present study is to report a case of IE due to <italic>S. bovis</italic> associated with colorectal cancer, discussing the epidemiological, clinical, diagnostic and therapeutic aspects.</p>
      <p>
        <bold>Case report</bold>
      </p>
      <p>A 66-year-old female diabetic and hypertensive patient, from the town of Italva, state of Rio de Janeiro, Brazil, was admitted at the Intensive Care Unit of HSJA/Itaperuna, in March 2008, with acute respiratory failure type I. After being stabilized, she was referred to the Cardiology Infirmary for investigation.</p>
      <p>At the time, she reported a picture of fatigue at exertion for the previous three years and a worsening of the situation for a month prior to hospitalization, associated with febrile episodes (no predilection for the time of the day), nausea and generalized arthralgia. At the physical examination, the patient was febrile, pale (+/4+), presented diastolic murmur with aortic focus and aortic accessory (+++/4+), as well as pulmonary crackles. The remainder of the physical examination was normal. Laboratory assessment: hemoglobin = 11g/dl, hematocrit = 32%, hemosedimentation velocity (HSV) = 120 mm. The chest x-ray showed enlargement of the cardiac area. The echocardiogram showed slightly increased left atrium and ventricle. The pulmonary arterial pressure was 42 mmHg. The aortic valve was thickened, with a cusp fragment projecting to the LVOT (left ventricular outflow tract) in diastole. She presented a slight MI and significant AI. The left ventricular (LV) systolic function was preserved. The transesophageal echocardiogram (<xref ref-type="fig" rid="f1-body2">Figure 1</xref>) disclosed the LA (3.2 cm), LV (3.4 cm), LV indexed mass = F191.63 g (normal up to 276 g), LV ejection fraction (LVEF) = 69.13%. The LV presented hyperdynamic walls compatible with a probably acute volume overload. The tricuspid aortic valve presented vegetation adhered to the left coronary cusp, moving towards the LVOT, with around 12.3 mm in extension. The blood culture confirmed the hypothesis of infectious endocarditis caused by group D <italic>Streptococcus bovis</italic>.</p>
      <fig id="f1-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-03-0e88-00023-gf01-en.jpg"/></fig>
      <p>Therapy with crystalline penicillin and amikacin was initiated even before the result of the blood cultures was available. On the subsequent days, the patient presented a good clinical picture evolution and symptom improvement without fever. She received amikacin for 14 days and penicillin for 28 days.</p>
      <p>A colonoscopy was carried out, which disclosed the presence of a sessile polyp in the transversal colon and a plane tumor at the hepatic angle (<xref ref-type="fig" rid="f2-body2">Figure 2</xref>). The histopathological analysis showed it was a well-differentiated and infiltrating adenocarcinoma.</p>
      <fig id="f2-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-03-0e88-00023-gf02-en.jpg"/></fig>
      <p>After the end of the antibiotic therapy, a new control echocardiogram showed the persistence of the significant aortic failure and the patient was referred to aortic valve replacement surgery. The surgical procedure was uneventful and the patient presented a favorable postoperative evolution, which allowed her hospital discharge on the 6<sup>th</sup> postoperative day. The valve culture was negative.</p>
      <p>Two months later a right hemicolectomy was performed and she was discharged on the 4<sup>th</sup> postoperative day.</p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>Infectious endocarditis is a disease in which microorganisms invade the endocardial surface, causing inflammation and injury. Its incidence is stable at around 1.7 to 6.2 cases per 100,000 individuals. Men tend to be more affected than women (1.7:1); however, the age of the affected individuals increased from 30-40 years in the pre-antibiotic era to 47-69 in the recent years. In developed countries, the degenerative valvular alterations and prostheses, and no longer rheumatic disease, are the most important predisposing factors for the occurrence of endocarditis<sup>1,3,4</sup>.</p>
      <p><italic>S. Bovis</italic> is an important cause of bacteremia and infectious endocarditis in adults<sup>5</sup>. It represents from 7% to 14% of the cases of subacute endocarditis and is often associated with colonic neoplasia. The incidence of this association is around 18% to 62%<sup>4</sup>. The colonic neoplasia can appear years after the infectious event.</p>
      <p>The endocarditis by <italic>S. bovis</italic> usually affects patients older than 60 years and has a predilection for the aortic valve. Its main complication is congestive heart failure. Moreover, it is frequently accompanied by a valvular abscess and systemic thromboembolism<sup>2,5</sup>.</p>
      <p>Clinically, there is no characteristic that differentiates the endocarditis by <italic>S. bovis</italic> from other etiologies; fever is observed in practically all patients.</p>
      <p>The diagnosis of infectious endocarditis is based on Duke's criteria, which were subsequently modified<sup>6,7</sup>. The transthoracic echocardiogram (TTE) is fast and noninvasive and has an excellent specificity for the diagnosis of endocarditis (98%); however, it has a general sensitivity of only 40-60%. The transesophageal echocardiogram (TEE) is a less available and more expensive method, but it presents high sensitivity (between 75% and 95%) and specificity (between 85% and 98%)<sup>5</sup>. It is particularly useful in patients that have valvular prostheses and in the assessment of endocarditis complications. The 2005 Guidelines of the ACC and AHA suggested that the TTE should be used in the assessment of native valves in patients with good images, whereas the presence of prosthesis or any other circumstances that impair the echocardiographic window usually requires the use of TEE<sup>4</sup>.</p>
      <p>The concomitant occurrence of bacterial endocarditis and colonic carcinoma was first described in 1951, by McCoy and Mason<sup>7</sup>. However, only in 1977 <italic>S. bovis</italic> was recognized by Klein et al<sup>8</sup>, as the pathogenic agent of this neoplasia<sup>2</sup>. Although many authors have reported, throughout the years, the association between several types of infectious agents and tumors, the best and strongest association described to date is between the colorectal adenocarcinoma and infection by <italic>S. bovis</italic><sup>2</sup>. Moreover, this pathogen is associated with several other pathologies in the GI tract, such as adenomatous colonic polyp, hyperplastic polyp and diverticular disease. According to Gold et al<sup>9</sup>, the most commonly found alteration was the adenomatous polyp (53%)<sup>9</sup>.</p>
      <p>Based on these data, we conclude that it is important to perform a colonoscopy in all patients with a diagnosis of infection by <italic>S. bovis</italic>, even in the asymptomatic ones<sup>2,9</sup>. A more stringent follow-up is required for these patients, as infectious endocarditis can precede the onset of colonic neoplasia.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Endocarditis infecciosa por Streptococcus bovis en paciente con carcinoma col&#243;nico</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>Describimos el caso de una paciente de 66 a&#241;os de edad, con endocarditis infecciosa por streptococcus bovis y adenocarcinoma col&#243;nico, que desarroll&#243; insuficiencia a&#243;rtica grave aguda. Fue sometida a cirug&#237;a de reemplazo valvular a&#243;rtico y posteriormente a resecci&#243;n tumoral (hemicolectom&#237;a derecha). Es importante destacar la necesidad de complementaci&#243;n del estudio del colon, aun en individuos asintom&#225;ticos, cuando diagnosticamos endocarditis infecciosa por S. bovis.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Endocarditis bacteriana</kwd>
        <kwd>adenocarcinoma</kwd>
        <kwd>streptococcus bovis</kwd>
        <kwd>insuficiencia de la v&#225;lvula a&#243;rtica</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASO CL&#205;NICO</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body3">
          <label>
            <bold>Endocarditis infecciosa por <italic>Streptococcus bovis</italic> en paciente con carcinoma col&#243;nico </bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Alexandre Maulaz Barcelos; Marco Ant&#244;nio Teixeira; Lidianny Silva Alves; Marcelo Antunes Vieira; Marcus Lima Bedim; Noely A. Ribeiro</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Hospital S&#227;o Jos&#233; do Ava&#237;, Itaperuna, RJ - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p>Describimos el caso de una paciente de 66 a&#241;os de edad, con endocarditis infecciosa por <italic>streptococcus bovis</italic> y adenocarcinoma col&#243;nico, que desarroll&#243; insuficiencia a&#243;rtica grave aguda. Fue sometida a cirug&#237;a de reemplazo valvular a&#243;rtico y posteriormente a resecci&#243;n tumoral (hemicolectom&#237;a derecha). Es importante destacar la necesidad de complementaci&#243;n del estudio del colon, aun en individuos asintom&#225;ticos, cuando diagnosticamos endocarditis infecciosa por <italic>S. bovis</italic>.</p>
      <p><bold>Palabras clave: </bold> Endocarditis bacteriana, adenocarcinoma, <italic>streptococcus bovis</italic>, insuficiencia de la v&#225;lvula a&#243;rtica.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El <italic>Streptococcus bovis</italic> es un microorganismo que coloniza el tracto gastrointestinal humano. Est&#225; presente en 2,5% a 15% de los individuos. Es una bacteria de la clase de los estreptococos del grupo D que puede causar bacteremia y endocarditis, as&#237; como infecci&#243;n del tracto urinario, artritis s&#233;ptica, entre otros. Justifica aproximadamente 14% de las causas de infecci&#243;n y 13% de todos los casos de endocarditis infecciosa (EI)<sup>1,2</sup>.</p>
      <p>Algunas veces la EI por <italic>S. bovis</italic> est&#225; relacionada con c&#225;ncer colorrectal. Esta asociaci&#243;n fue descripta por primera vez en 1951 por McCoy y Mason, pero fue solamente en 1977 que qued&#243; reconocida en la pr&#225;ctica cl&#237;nica, en el sabi&#233;ndose aun su patogenia<sup>1,2</sup>.</p>
      <p>El objetivo de este trabajo es relatar un caso de EI por <italic>S. bovis</italic> asociada a carcinoma colorrectal, destacando aspectos epidemiol&#243;gicos, cl&#237;nicos, diagn&#243;sticos y terap&#233;uticos.</p>
      <p>
        <bold>Relato de caso</bold>
      </p>
      <p>Paciente del sexo femenino, 66 a&#241;os, diab&#233;tica e hipertensa, natural de Italva-RJ y residiendo en el mismo municipio, fue admitida en la Unidad de Terapia Intensiva del HSJA/Itaperuna, en marzo de 2008, con insuficiencia respiratoria aguda tipo I. Despu&#233;s de estabilizaci&#243;n del cuadro fue enviada a la enfermer&#237;a de cardiolog&#237;a para investigaci&#243;n.</p>
      <p>En la ocasi&#243;n, aleg&#243; que hace tres a&#241;os inici&#243; cuadro de cansancio a grandes esfuerzos y que, hace un mes, hubo empeoramiento asociado a episodios febriles (sin predilecci&#243;n por horario), n&#225;useas y artralgia generalizada. Al examen f&#237;sico, la paciente se encontraba febril, p&#225;lida (+/4+), con soplo diast&#243;lico en foco a&#243;rtico y a&#243;rtico accesorio (+++/4+) y crepitaciones en bases pulmonares. Lo restante del examen f&#237;sico estaba dentro de la normalidad. Ex&#225;menes de laboratorio: hemoglobina de 11 g/dl, hematocrito de 32%, VHS 120 mm. Radiograf&#237;a de t&#243;rax con aumento del &#225;rea card&#237;aca. Ecocardiograma: leve aumento del atrio y ventr&#237;culo izquierdos. Presi&#243;n arterial pulmonar estimada en 42 mmHg. Valva a&#243;rtica engrosada, con falla de coaptaci&#243;n diast&#243;lica, con fragmento de c&#250;spide proyectando para VSVI (v&#237;a de salida del ventr&#237;culo izquierdo) en la di&#225;stole. IM leve y IAo importante. Funci&#243;n sist&#243;lica del VI preservada. Ecocadiograma transesof&#225;gico (<xref ref-type="fig" rid="f1-body3">Figura 1</xref>) evidenci&#243; AI (3,2 cm), VI (3,4 cm), masa indexada de VI 191,63 g (normal hasta 276 g), fracci&#243;n de eyecci&#243;n (FE) de 69,13%, VI con paredes hiperdin&#225;micas compatible con sobrecarga de volumen probablemente aguda. V&#225;lvula a&#243;rtica tric&#250;spide presentando vegetaci&#243;n adherida a la c&#250;spide coronaria izquierda, movi&#233;ndose en direcci&#243;n a VSVI, midiendo alrededor de 12,3 mm de extensi&#243;n. El hemocultivo confirm&#243; la hip&#243;tesis de endocarditis infecciosa por <italic>Streptococcus bovis</italic> del grupo D.</p>
      <fig id="f1-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-03-0e88-00023-gf01-es.jpg"/></fig>
      <p>Iniciamos Penicilina cristalina y Amicacina aun antes del resultado de los hemocultivos. En los d&#237;as subsecuentes, la paciente evolucion&#243; afebril y con mejora de los s&#237;ntomas. Hechos 14 d&#237;as de Amicacina y 28 d&#237;as de Penicilina.</p>
      <p>Realizada colonoscopia que revel&#243; p&#243;lipo s&#233;sil en colon transverso y tumoraci&#243;n plana en &#225;ngulo hep&#225;tico (<xref ref-type="fig" rid="f2-body3">Figura 2</xref>). Examen histopatol&#243;gico revel&#243; ser un adenocarcinoma bien diferenciado e infiltrante.</p>
      <fig id="f2-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-03-0e88-00023-gf02-es.jpg"/></fig>
      <p>Completada la antibioticoterapia, nuevo ecocardiograma de control mostr&#243; manutenci&#243;n de la insuficiencia a&#243;rtica importante, siendo la paciente encaminada para cirug&#237;a de reemplazo valvular a&#243;rtico. El procedimiento transcurri&#243; sin intercurrencias. La evoluci&#243;n favorable en el post operatorio posibilit&#243; su alta hospitalaria en el sexto d&#237;a. El cultivo de la v&#225;lvula se mostr&#243; est&#233;ril.</p>
      <p>Dos meses despu&#233;s, fue realizada una hemicolectomia derecha, con alta hospitalaria el cuarto d&#237;a de post operatorio.</p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>La endocarditis infecciosa es una enfermedad en la que microorganismos invaden la superficie endoc&#225;rdica, produciendo inflamaci&#243;n y da&#241;os. Su incidencia se encuentra estable en 1,7 a 6,2 casos por 100 mil personas/a&#241;o. Los hombres contin&#250;an siendo m&#225;s atacados que las mujeres (1,7:1), sin embargo la edad de los afectados aument&#243; de 30-40 a&#241;os en la era pre-antibi&#243;tica, a 47-69 en los &#250;ltimos a&#241;os. En pa&#237;ses desarrollados, las alteraciones valvares degenerativas y pr&#243;tesis, y no m&#225;s la enfermedad reum&#225;tica, son los factores predisponentes m&#225;s importantes para la ocurrencia de endocarditis<sup>1,3,4</sup>.</p>
      <p><italic>S. Bovis</italic> es una importante causa de bacteremia y endocarditis infecciosa en adultos<sup>5</sup>. Representa de 7% a 14% de los casos de endocarditis subaguda, y frecuentemente est&#225; asociado a la neoplasia col&#243;nica. La incidencia de esa asociaci&#243;n est&#225; alrededor de 18% a 62%<sup>4</sup>. La Neoplasia col&#243;nica puede surgir a&#241;os despu&#233;s del evento infeccioso.</p>
      <p>La endocarditis por <italic>S. bovis</italic>, habitualmente, afecta pacientes con edad superior a 60 a&#241;os, y tiene predilecci&#243;n por la valva a&#243;rtica. Su principal complicaci&#243;n es la insuficiencia card&#237;aca congestiva. Adem&#225;s, es frecuentemente acompa&#241;ada por absceso valvular y tromboembolismo sist&#233;mico<sup>2,5</sup>.</p>
      <p>Cl&#237;nicamente, no hay caracter&#237;stica que distinga endocarditis por <italic>S. bovis</italic> de otras etiolog&#237;as. Fiebre es encontrada en pr&#225;cticamente todos los pacientes.</p>
      <p>El diagn&#243;stico de endocarditis infecciosa est&#225; basado en los criterios de Duke, que posteriormente fueron modificados<sup>6,7</sup>. El ecocardiograma transtor&#225;cico (ETT) es r&#225;pido y no invasivo, teniendo una especificidad excelente para el diagn&#243;stico de endocarditis (98%), aunque con una sensibilidad general de entre 40% y 60%. El ecocardiograma transesof&#225;gico (ETE) representa un m&#233;todo menos disponible y m&#225;s caro, con todo con alta sensibilidad (entre 75% y 95%) y especificidad (entre 85% y 98%)<sup>5</sup>. Es particularmente &#250;til en pacientes con pr&#243;tesis valvares, y en la evaluaci&#243;n de las complicaciones de la endocarditis. Las directrices de 2005 del ACC y del AHA sugieren que el ETT debe ser usado en la evaluaci&#243;n de valvas nativas en pacientes con buenas im&#225;genes, al tiempo que la presencia de pr&#243;tesis, o cualquier circunstancia que perjudique la ventana ecocardiogr&#225;fica, generalmente requiere el uso del ETE<sup>4</sup>.</p>
      <p>La ocurrencia concomitante de endocarditis bacteriana y carcinoma col&#243;nico fue descripta por primera vez, en 1951, por McCoy y Mason<sup>7</sup>. Mientras tanto, solamente en 1977 <italic>S. bovis</italic> fue reconocido, por Klein et al<sup>8</sup>, como agente pat&#243;geno de esa neoplasia<sup>2</sup>. Aunque muchos autores hayan relatado, a lo largo de los a&#241;os, la relaci&#243;n entre varios tipos de agentes infecciosos y tumores, la mejor y m&#225;s fuerte relaci&#243;n es entre adenocarcinoma colorrectal e infecci&#243;n por <italic>S. bovis</italic><sup>2</sup>. Adem&#225;s de eso, ese pat&#243;geno est&#225; relacionado a varias otras patolog&#237;as del tracto gastrointestinal, como p&#243;lipo col&#243;nico adenomatoso, p&#243;lipo hiperpl&#225;sico y enfermedad diverticular. Seg&#250;n Gold et al<sup>9</sup>, la alteraci&#243;n m&#225;s com&#250;nmente encontrada fue p&#243;lipo adenomatoso (53%)<sup>9</sup>.</p>
      <p>Con base en esos datos, llegamos a la conclusi&#243;n de que la realizaci&#243;n de colonoscopia es imperativa en todos los pacientes con infecci&#243;n por <italic>S. bovis</italic>, aun asintom&#225;ticos<sup>2,9</sup>. Los pacientes con colonoscopia inicial normal deben permanecer en control riguroso, pues la endocarditis infecciosa puede preceder el aparecimiento de la neoplasia col&#243;nica.</p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiamiento</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuvo fuentes de financiamiento externas.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>No hay vinculaci&#243;n de este estudio a programas de post graduaci&#243;n.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
