<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">XmYw9pXMPTDrPyxxxbfKXQH</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00008</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2010001100008</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(10)09500108</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2010005000063</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Artigo Original</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Anticorpos contra LDL-ox e s&#237;ndrome coronariana aguda</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Medeiros</surname>
            <given-names>Ana Maria Brito</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>von M&#252;hlen</surname>
            <given-names>Carlos Alberto</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Gidlund</surname>
            <given-names>Magnus Ake</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Bodanese</surname>
            <given-names>Rodrigo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Gottlieb</surname>
            <given-names>Maria G. V.</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Bodanese</surname>
            <given-names>Luiz C.</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Porto Alegre</named-content>
          <named-content content-type="state">Rio Grande do Sul</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Pontif&#237;cia Universidade Cat&#243;lica do Rio Grande do Sul</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Faculdade de Medicina </institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff02">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de S&#227;o Paulo</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>07</month>
        <year>2010</year>
      </pub-date>
      <volume>95</volume>
      <issue>1</issue>
      <fpage>47</fpage>
      <lpage>54</lpage>
      <history>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>19</day>
          <month>12</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="received">
          <day>17</day>
          <month>12</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>28</day>
          <month>12</month>
          <year>2009</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>FUNDAMENTO: A oxida&#231;&#227;o da lipoprote&#237;na de baixa densidade (LDL-ox) induz &#224; forma&#231;&#227;o de ep&#237;topos imunog&#234;nicos na mol&#233;cula. A presen&#231;a de autoanticorpos contra a LDL-ox tem sido demonstrada no soro de pacientes com doen&#231;a arterial coronariana (DAC). Contudo, o papel desses autoanticorpos na fisiopatologia das s&#237;ndromes coronarianas agudas (SCA) e o seu significado cl&#237;nico permanecem indefinidos. OBJETIVO: Avaliar a associa&#231;&#227;o entre autoanticorpos contra a LDL-ox e SCA. M&#201;TODOS: Os t&#237;tulos de imunoglobulina G autoanticorpos contra a LDL-ox por cobre (antiLDL-ox) e contra o pept&#237;deo sint&#233;tico D derivado da apolipoprote&#237;na B (antipeptD) foram determinados por ensaio imunoenzim&#225;tico (ELISA) em 90 pacientes, nas primeiras 12h de SCA (casos) e em 90 pacientes com DAC cr&#244;nica (controles). RESULTADOS: Os resultados mostraram que os t&#237;tulos de antiLDL-ox foram significativamente mais elevados (p = 0,017) nos casos (0,40 &#177; 0,22), do que nos controles (0,33 &#177; 0,23). Por outro lado, os t&#237;tulos de antipeptD foram significativamente menores (p &lt; 0,01) nos casos (0,28 &#177; 0,23) do que nos controles (0,45 &#177; 0,30). A diferen&#231;a dos t&#237;tulos de ambos anticorpos entre os dois grupos estudados foi independente de idade, sexo, hipertens&#227;o arterial, diabete melito, dislipidemia, &#237;ndice de massa corporal, tabagismo, perfil lip&#237;dico, uso de estatinas e hist&#243;ria familiar de DAC. CONCLUS&#195;O: Os resultados mostraram que os t&#237;tulos de antiLDL-ox foram significativamente mais elevados nos pacientes com s&#237;ndrome coronariana aguda quando comparados aos pacientes com doen&#231;a arterial coronariana e podem estar associados &#224; instabilidade da placa ateroscler&#243;tica.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Lipoprote&#237;nas LDL</kwd>
        <kwd>anticorpos</kwd>
        <kwd>s&#237;ndrome coronariana aguda</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>11</day>
        <month>06</month>
        <year>2010</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>ARTIGO ORIGINAL</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>CORONARIOPATIA AGUDA</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Anticorpos contra LDL-ox e s&#237;ndrome coronariana aguda</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Ana Maria Brito Medeiros<sup>I</sup>; Carlos Alberto von M&#252;hlen<sup>I</sup>; Magnus Ake Gidlund<sup>II</sup>; Rodrigo Bodanese<sup>I</sup>; Maria G. V. Gottlieb<sup>I</sup>; Luiz C. Bodanese<sup>I</sup></bold>
    </p>
    <p><sup>I</sup>Faculdade de Medicina da Pontif&#237;cia Universidade Cat&#243;lica do Rio Grande do Sul - Hospital S&#227;o Lucas da PUCRS </p>
    <p><sup>II</sup>Porto Alegre, RS; Universidade de S&#227;o Paulo - USP, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="back">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p><bold>FUNDAMENTO:</bold> A oxida&#231;&#227;o da lipoprote&#237;na de baixa densidade (LDL-ox) induz &#224; forma&#231;&#227;o de ep&#237;topos imunog&#234;nicos na mol&#233;cula. A presen&#231;a de autoanticorpos contra a LDL-ox tem sido demonstrada no soro de pacientes com doen&#231;a arterial coronariana (DAC). Contudo, o papel desses autoanticorpos na fisiopatologia das s&#237;ndromes coronarianas agudas (SCA) e o seu significado cl&#237;nico permanecem indefinidos. </p>
    <p><bold>OBJETIVO: </bold> Avaliar a associa&#231;&#227;o entre autoanticorpos contra a LDL-ox e SCA. </p>
    <p><bold>M&#201;TODOS: </bold> Os t&#237;tulos de imunoglobulina G autoanticorpos contra a LDL-ox por cobre (antiLDL-ox) e contra o pept&#237;deo sint&#233;tico D derivado da apolipoprote&#237;na B (antipeptD) foram determinados por ensaio imunoenzim&#225;tico (ELISA) em 90 pacientes, nas primeiras 12h de SCA (casos) e em 90 pacientes com DAC cr&#244;nica (controles). </p>
    <p><bold>RESULTADOS: </bold> Os resultados mostraram que os t&#237;tulos de antiLDL-ox foram significativamente mais elevados (p = 0,017) nos casos (0,40 &#177; 0,22), do que nos controles (0,33 &#177; 0,23). Por outro lado, os t&#237;tulos de antipeptD foram significativamente menores (p &lt; 0,01) nos casos (0,28 &#177; 0,23) do que nos controles (0,45 &#177; 0,30). A diferen&#231;a dos t&#237;tulos de ambos anticorpos entre os dois grupos estudados foi independente de idade, sexo, hipertens&#227;o arterial, diabete melito, dislipidemia, &#237;ndice de massa corporal, tabagismo, perfil lip&#237;dico, uso de estatinas e hist&#243;ria familiar de DAC. </p>
    <p><bold>CONCLUS&#195;O: </bold> Os resultados mostraram que os t&#237;tulos de antiLDL-ox foram significativamente mais elevados nos pacientes com s&#237;ndrome coronariana aguda quando comparados aos pacientes com doen&#231;a arterial coronariana e podem estar associados &#224; instabilidade da placa ateroscler&#243;tica.</p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> Lipoprote&#237;nas LDL, anticorpos, s&#237;ndrome coronariana aguda.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A lipoprote&#237;na de baixa densidade (LDL) &#233; a principal part&#237;cula carreadora de colesterol do plasma humano. A LDL possui um n&#250;cleo lipof&#237;lico formado de &#233;steres de colesterol e triglicer&#237;dios e uma superf&#237;cie polar constitu&#237;da de colesterol n&#227;o esterificado e fosfolip&#237;dios. Os fosfolip&#237;dios est&#227;o envoltos pela apolipoprote&#237;na B-100 (apoB). A mol&#233;cula de LDL cont&#233;m ainda antioxidantes lipossol&#250;veis, como vitamina E, &#945; e &#946; caroteno, ubiquinol, entre outros<sup>1</sup>. Entretanto, sob condi&#231;&#245;es de estresse oxidativo as part&#237;culas da LDL, que cont&#234;m &#225;cidos graxos poliinsaturados (PUFA), s&#227;o facilmente oxidadas e, consequentemente, a apoB &#233; modificada atrav&#233;s da oxida&#231;&#227;o lip&#237;dica<sup>2</sup>.</p>
    <p>Devido &#224;s suas propriedades pr&#243;-inflamat&#243;rias e pr&#243;-aterog&#234;nicas, a lipoprote&#237;na de baixa densidade oxidada (LDL-ox) &#233; um marcador de risco para as doen&#231;as cardiovasculares (DCV), podendo sua a&#231;&#227;o ocorrer no espa&#231;o subendotelial<sup>3,4</sup>. Embora atrativas, evid&#234;ncias relevantes de que a hip&#243;tese da LDL-ox contribui para aterosclerose humana permanecem ainda n&#227;o definitivamente estabelecidas, merecendo novos estudos bem delineados, que possam estabelecer a sua contribui&#231;&#227;o na fisiopatologia da aterosclerose<sup>5</sup>.</p>
    <p>Algumas evid&#234;ncias sugerem que autoanticorpos IgG para a LDL-ox est&#227;o associados com propriedades pr&#243;-aterog&#234;nicas e autoanticorpos IgM para a LDL-ox desempenham um papel ateroprotetor<sup>6</sup>. A classe IgM, que reconhece ep&#237;topos espec&#237;ficos para a oxida&#231;&#227;o, pode estar envolvida na capta&#231;&#227;o e detoxica&#231;&#227;o de lip&#237;deos oxidados pr&#243;-inflamat&#243;rios<sup>3</sup>. Deste modo, os autoanticorpos IgG e IgM podem ter a&#231;&#245;es antag&#244;nicas.</p>
    <p>Estudos recentes mostraram que pacientes com s&#237;ndrome coronariana aguda (SCA), incluindo infarto agudo do mioc&#225;rdio (IAM) e angina inst&#225;vel (AI), apresentam n&#237;veis mais elevados de antiLDL-ox do que pacientes com angina est&#225;vel (AE) e controles (p &lt; 0,05)<sup>7</sup>. Outros estudos questionam a efetiva contribui&#231;&#227;o dos antiLDL-ox na aterog&#234;nese, n&#227;o tendo sido observado diferen&#231;as significativas entre os t&#237;tulos destes anticorpos em controles normais e em pacientes com doen&#231;a arterial coronariana (DAC) cr&#244;nica ou aguda<sup>8</sup>.</p>
    <p>Dentro desse contexto, o objetivo deste estudo foi avaliar a associa&#231;&#227;o entre autoanticorpos contra a LDL-ox e SCA.</p>
    <p>
      <bold>M&#233;todos</bold>
    </p>
    <p>Realizou-se um estudo transversal controlado, no qual foram inclu&#237;dos indiv&#237;duos de ambos os sexos, com mais de 40 anos de idade, com diagn&#243;stico de DAC, aguda ou cr&#244;nica, atendidos no Hospital S&#227;o Lucas da PUCRS, de maneira consecutiva, no per&#237;odo de mar/2001 a dez/2003.</p>
    <p>Tamb&#233;m foram inclu&#237;dos pacientes com quadro cl&#237;nico de SCA sem supradesnivelamento persistente do segmento ST (SCASSST). O diagn&#243;stico de SCASSST foi definido assim: dois epis&#243;dios de <italic>angina pectoris</italic>, ou um epis&#243;dio de <italic>angina pectoris</italic> em repouso, com mais de 20 minutos de dura&#231;&#227;o nas 24 horas precedentes &#224; hospitaliza&#231;&#227;o; sem supradesnivelamento acima de 0,05 mV persistente do segmento ST; presen&#231;a ou n&#227;o de eleva&#231;&#227;o de marcadores s&#233;ricos de necrose mioc&#225;rdica ou micro-emboliza&#231;&#227;o (creatina quinase com fra&#231;&#227;o de MB acima de 20 U/l e/ou troponina I acima de 0,05 ng/ml). O quadro cl&#237;nico no momento da interna&#231;&#227;o hospitalar foi estratificado conforme a classifica&#231;&#227;o de Braunwald<sup>9</sup>. O grupo controle foi constitu&#237;do por pacientes com DAC estabelecida, assintom&#225;ticos ou com <italic>angina pectoris</italic> est&#225;vel classe I, conforme a classifica&#231;&#227;o da <italic>Canadian Cardiovascular Society</italic><sup>10</sup>.</p>
    <p>Foram definidos como pacientes ineleg&#237;veis aqueles que apresentaram: presen&#231;a de bloqueio completo do ramo esquerdo; supradesnivelamento acima de 0,05 mV do segmento ST no ECG de repouso, cirurgia h&#225; menos de tr&#234;s meses, incluindo cirurgia de revasculariza&#231;&#227;o mioc&#225;rdica; angioplastia coronariana percut&#226;nea h&#225; menos de tr&#234;s meses; neoplasias; dist&#250;rbios hematol&#243;gicos e imunol&#243;gicos conhecidos; doen&#231;as do tecido conjuntivo ou inflamat&#243;rias associadas &#224; eleva&#231;&#227;o de marcadores s&#233;ricos. Exclu&#237;ram-se, ainda, pacientes em uso de medica&#231;&#227;o imunossupressora, doen&#231;as imunologicamente ativas, neoplasias, SIDA, doen&#231;as da tire&#243;ide e doen&#231;as gastrointestinais debilitantes e indiv&#237;duos que se negaram a assinar o termo de consentimento livre e esclarecido.</p>
    <p>
      <bold>Vari&#225;veis cl&#237;nicas de interesse</bold>
    </p>
    <p>Sexo, idade, &#237;ndice de massa corporal (IMC), hipertens&#227;o arterial (HA), diabete melito (DM), dislipidemia, exposi&#231;&#227;o cr&#244;nica ao fumo (tabagismo ativo), hist&#243;ria familiar de DAC, uso de estatinas e dosagem s&#233;rica da prote&#237;na-C-reativa ultra-sens&#237;vel(PCR-us).</p>
    <p>O IMC foi calculado pela f&#243;rmula: peso, em quilogramas, dividido pela altura ao quadrado, em metros. Foi considerado obeso o indiv&#237;duo com &#237;ndice <underline>&gt;</underline> 30 kg/m<sup>2</sup>. Considerou-se portador de HA, o paciente com diagn&#243;stico pr&#233;vio e/ou em uso de f&#225;rmacos anti-hipertensivos. Considerou-se portador de DM o paciente com diagn&#243;stico pr&#233;vio e/ou em uso de terapia hipoglicemiante (diet&#233;tica, insulinoterapia ou em tratamento com f&#225;rmacos hipoglicemiantes orais). Considerou-se portador de dislipidemia o paciente com diagn&#243;stico pr&#233;vio de altera&#231;&#245;es do perfil lip&#237;dico s&#233;rico e/ou em uso de f&#225;rmacos hipolipemiantes.</p>
    <p>Os tabagistas foram estratificados em: fumantes ativos, aqueles indiv&#237;duos com h&#225;bito de fumar atual e que haviam fumado no &#250;ltimo ano; ex-fumantes, os indiv&#237;duos que haviam abandonado o h&#225;bito de fumar h&#225; mais de um ano; e n&#227;o fumantes.</p>
    <p>A hist&#243;ria familiar de DAC foi considerada positiva naqueles indiv&#237;duos cujos familiares em primeiro grau tivessem apresentado mortalidade cardiovascular precoce (&lt; 55 anos em homens e &lt; 65 anos em mulheres).</p>
    <p>
      <bold>Vari&#225;veis laboratoriais</bold>
    </p>
    <p>Anticorpos IgG contra a LDL-ox e contra o peptD e PCR-us foram medidos no plasma de casos e de controles por ensaio imunoenzim&#225;tico (ELISA).</p>
    <p>O perfil lip&#237;dico e a composi&#231;&#227;o prot&#233;ica da LDL foram determinados pelo m&#233;todo de Lowry<sup>11</sup>. O conte&#250;do de colesterol total e de triacetilglicerol foi dosado por m&#233;todo enzim&#225;tico<sup>12</sup>. A detec&#231;&#227;o de anticorpos IgG contra a LDL-ox gerados no soro de casos e controles, bem como a anticorpos IgG contra o pept&#237;deo sint&#233;tico D derivado da apoB (antipeptD IgG) e a dosagem da IgG total, foi feita por t&#233;cnica de <italic>ELISA</italic> (<italic>Enzyme-linked immunosorbent assay</italic>)<sup>13</sup>.</p>
    <p>As an&#225;lises laboratoriais foram determinadas por ensaio imunoenzim&#225;tico nas primeiras 12 horas ap&#243;s definido o quadro cl&#237;nico de SCA, armazenadas em freezer -70&#186; C e posteriormente encaminhadas para an&#225;lise no Instituto de Imunofisiopatologia da Universidade de S&#227;o Paulo.</p>
    <p>
      <bold>C&#225;lculo do tamanho da amostra</bold>
    </p>
    <p>O tamanho da amostra foi calculado a priori. Para detectar uma diferen&#231;a de pelo menos 70 unidades na densidade &#243;tica do t&#237;tulo s&#233;rico m&#233;dio de IgG antiLDL-ox entre casos e controles, foi estimado um tamanho de amostra de 86 pacientes por grupo de estudo, considerando-se o desvio padr&#227;o para IgG antiLDL-ox de 140 unidades, &#945; = 0,05 e poder estat&#237;stico de 90% (&#946; = 0,10).</p>
    <p>
      <bold>An&#225;lise estat&#237;stica</bold>
    </p>
    <p>A ader&#234;ncia &#224; distribui&#231;&#227;o normal (gaussiana) da distribui&#231;&#227;o dos valores de antiLDL-ox e de antipeptD nos dois grupos de estudo foi avaliada pelo teste de Kolmogorov-Smirnov (K-S). O teste de Mann-Whitney foi usado para comparar os resultados da determina&#231;&#227;o s&#233;rica m&#233;dia de anticorpos IgG contra a LDL-ox, IgG contra o pept&#237;dio <italic>D</italic> e da IgG total entre casos e controles.</p>
    <p>A signific&#226;ncia das associa&#231;&#245;es entre vari&#225;veis categ&#243;ricas foi analisada pelo teste exato de Fischer e, entre vari&#225;veis cont&#237;nuas, pelo teste de Mann-Whitney. As vari&#225;veis intervenientes foram controladas por regress&#227;o linear m&#250;ltipla. As an&#225;lises de sensibilidade e de especificidade de valores de corte de antiLDL-ox para diagn&#243;stico de SCA foram feitas por curva ROC (<italic>receiver operating characteristic</italic>).</p>
    <p>Os resultados foram expressos como m&#233;dias, mais ou menos o desvio padr&#227;o da m&#233;dia. As diferen&#231;as foram consideradas significativas quando o valor de p &lt; 0,05.</p>
    <p>
      <bold>Aspectos &#233;ticos</bold>
    </p>
    <p>O estudo foi submetido e aprovado pelo CEP do Hospital S&#227;o Lucas da PUCRS (ID: 03/01533, aprovado em 13/06/2003).</p>
    <p>
      <bold>Resultados</bold>
    </p>
    <p>A <xref ref-type="table" rid="t1">Tabela 1</xref> mostra as caracter&#237;sticas demogr&#225;ficas, a preval&#234;ncia de fatores de risco conhecidos e os determinantes progn&#243;sticos selecionados entre os dois grupos de estudo, bem como a signific&#226;ncia entre as diferen&#231;as nos valores de tais vari&#225;veis entre os grupos. N&#227;o se observou diferen&#231;a estatisticamente significativa em rela&#231;&#227;o &#224; faixa et&#225;ria de casos e controles, 62 &#177; 12 anos e 64 &#177; 9 anos, respectivamente (p = 0,18).</p>
    <table-wrap id="t1">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gt01.jpg"/></table-wrap>
    <p>A distribui&#231;&#227;o por sexo entre os grupos foi igualmente compar&#225;vel, sendo que 49,0% dos casos e 53,0% dos controles eram do sexo masculino (p = 0,65). Os dois grupos tamb&#233;m n&#227;o diferiram em rela&#231;&#227;o &#224; obesidade, sendo que um quarto dos casos e um quinto dos controles apresentavam &#237;ndices de massa corporal &gt; 30 kg/m<sup>2</sup> (p = 0,59). Da mesma forma, n&#227;o se observou diferen&#231;a estatisticamente significativa entre os grupos com rela&#231;&#227;o ao h&#225;bito atual de fumar (12,0% de fumantes ativos em casos e 12,0% tamb&#233;m em controles) e nem quanto &#224; hist&#243;ria familiar de DAC (p = 0,17).</p>
    <p>O diagn&#243;stico pr&#233;vio de dislipidemia (p = 0,12), os valores m&#233;dios da colesterolemia (p = 0,09), da trigliceridemia (p = 0,76) e o uso de f&#225;rmacos redutores da colesterolemia (estatinas) (p = 0,11) tamb&#233;m n&#227;o diferiram significativamente entre casos e controles.</p>
    <p>A frequ&#234;ncia de HA foi significativamente maior nos casos do que nos controles, 80,0% e 45,0%, respectivamente (p &lt; 0,01), bem como o diagn&#243;stico pr&#233;vio de DM, presente em 35,0% dos casos e em 18,0% dos controles (p = 0,01). Mais da metade do grupo controle e um quinto do grupo dos casos eram ex-fumantes (p &lt; 0,01). Os valores s&#233;ricos da PCR-us foram significativamente maiores nos casos do que nos controles (p &lt; 0,01).</p>
    <p>A concentra&#231;&#227;o de IgG total n&#227;o diferiu significativamente entre os grupos (p = 0,74), como se v&#234; na <xref ref-type="fig" rid="f1">Figura 1</xref> e na <xref ref-type="table" rid="t02">Tabela 2</xref>.</p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="t02">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gt02.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <fig id="f1">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gf01.jpg"/></fig>
    <p>O t&#237;tulo m&#233;dio de IgG antiLDL-ox foi significativamente maior nos casos (0,40 &#177; 0,22) do que nos controles (0,33 &#177; 0,22), (p = 0,017) (<xref ref-type="fig" rid="f2">Figura 2</xref>), e esta diferen&#231;a foi independente da distribui&#231;&#227;o de outros fatores de risco coronariano nas amostras estudadas (p = 0,032), (<xref ref-type="table" rid="t02">Tabela 2</xref>). O t&#237;tulo m&#233;dio de IgG antipeptD foi significativamente menor nos casos (0,28 &#177; 0,23) do que nos controles (0,45 &#177; 0,30), (p &lt; 0,01) (<xref ref-type="fig" rid="f3">Figura 3</xref>), e esta diferen&#231;a foi independente da distribui&#231;&#227;o de outros fatores de risco coronariano nas amostras estudadas (p &lt; 0,01), (<xref ref-type="table" rid="t02">Tabela 2</xref>).</p>
    <fig id="f2">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gf02.jpg"/></fig>
    <fig id="f3">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gf03.jpg"/></fig>
    <p>A <xref ref-type="table" rid="t3">Tabela 3</xref> apresenta a signific&#226;ncia das vari&#225;veis do modelo de regress&#227;o linear m&#250;ltipla adotado na an&#225;lise, onde o antiLDL-ox e o antipeptD, independentemente, foram usados. A hipertens&#227;o arterial, o diabete, a dislipidemia, a condi&#231;&#227;o de ex-fumante, a obesidade, a colesterolemia e a hist&#243;ria familiar de DAC foram considerados como vari&#225;veis explicativas.</p>
    <table-wrap id="t3">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gt03.jpg"/></table-wrap>
    <p>A diferen&#231;a entre os valores m&#233;dios dos t&#237;tulos s&#233;ricos de antiLDL-ox nos dois grupos estudados (<xref ref-type="table" rid="t02">Tabela 2</xref>), embora estatisticamente significativa, foi pequena (p = 0,08, IC 95% = 0,04 - 0,12). Al&#233;m disso, o tamanho do efeito padronizado, de aproximadamente 0,35, &#233; considerado baixo.</p>
    <p>A an&#225;lise da curva ROC (<xref ref-type="fig" rid="f4">Figura 4</xref>) n&#227;o sugere qualquer ponto de corte espec&#237;fico que tenha vantagens not&#243;rias sobre os outros (maiores sensibilidade e especificidade) para o diagn&#243;stico de SCA a partir da determina&#231;&#227;o dos t&#237;tulos de antiLDL-ox em indiv&#237;duos com DAC, sendo a &#225;rea sob a curva igual a 0,603 (IC 95% = 0,520 - 0,686).</p>
    <fig id="f4">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gf04.jpg"/></fig>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Os conhecimentos contempor&#226;neos questionam e sugerem novos paradigmas sobre a fisiopatologia e a hist&#243;ria natural da aterosclerose e suas complica&#231;&#245;es cl&#237;nicas. Considerando-se as evid&#234;ncias de estudos de biologia celular e molecular e de pesquisas cl&#237;nicas e experimentais, a aterosclerose entendida como um processo resultante do dep&#243;sito cr&#244;nico, passivo e focal de lip&#237;dios na parede arterial, deu lugar &#224; no&#231;&#227;o de uma resposta inflamat&#243;ria, imunomediada e sist&#234;mica<sup>3,6,14</sup>.</p>
    <p>Ao conceito atual de placa vulner&#225;vel, associa-se a caracteriza&#231;&#227;o do paciente vulner&#225;vel, com alta probabilidade de apresentar um evento cardiovascular futuro, e cuja identifica&#231;&#227;o &#233; um dos principais desafios cl&#237;nicos<sup>15</sup>.</p>
    <p>Um ter&#231;o dos casos de morte s&#250;bita e de IAM ocorre em indiv&#237;duos previamente assintom&#225;ticos, que t&#234;m doen&#231;a silenciosa e/ou fatores de risco associados. Estudos epidemiol&#243;gicos, observacionais e de interven&#231;&#227;o evidenciaram a contribui&#231;&#227;o de fatores como HA, fumo, DM e dislipidemias para o risco de doen&#231;a vascular, especialmente para a DAC. Contudo, 20% dos indiv&#237;duos com DAC n&#227;o apresentam quaisquer dos fatores de risco cl&#225;ssicos<sup>16</sup>. Al&#233;m disso, cerca de metade dos casos de IAM ocorre em pessoas com n&#237;veis de colesterol plasm&#225;tico dentro dos limites considerados normais<sup>17</sup>.</p>
    <p>No estudo da hist&#243;ria natural da aterosclerose e de seus determinantes, muitos marcadores inflamat&#243;rios foram identificados e, em amostras populacionais selecionadas, v&#225;rias destas subst&#226;ncias mostram-se capazes de exercer um papel modulador no risco da doen&#231;a e de suas complica&#231;&#245;es. Entre elas, citam-se a PCR-us, CD40 ligante, V-CAM-1, MCP-1, IL-6 e IL-7<sup>18</sup>.</p>
    <p>Recentemente, um n&#250;mero crescente de evid&#234;ncias sugere que a ativa&#231;&#227;o local e sist&#234;mica do sistema imunol&#243;gico possa estar relacionada com o processo de instabilidade da placa ateroscler&#243;tica e de suas manifesta&#231;&#245;es cl&#237;nicas. Embora haja uma eleva&#231;&#227;o cr&#244;nica de imunoglobulinas circulantes em pacientes com DAC cr&#244;nica est&#225;vel, um incremento transit&#243;rio de ativa&#231;&#227;o das c&#233;lulas T tem sido descrito por v&#225;rios autores em pacientes com SCA, levando-os a crer que isso possa ser um dos determinantes na fisiopatologia das complica&#231;&#245;es agudas<sup>19</sup>.</p>
    <p>Ammirati e cols.<sup>19</sup> observaram que pacientes com SCA tinham um n&#250;mero restrito de segmentos g&#234;nicos, na cadeia &#946; dos receptores de c&#233;lulas T(RCT) ativadas, em rela&#231;&#227;o a controles com DAC cr&#244;nica.</p>
    <p>No grupo controle, os RCT eram altamente polim&#243;rficos. Al&#233;m disso, somente linf&#243;citos T de pacientes com SCA proliferavam em resposta a prote&#237;nas aut&#243;logas, presentes em esp&#233;cimes das les&#245;es culpadas pelo evento agudo e/ou em resposta &#224; LDL-ox. A prolifera&#231;&#227;o linfocit&#225;ria em resposta &#224; LDL-ox era mais intensa nos pacientes com SCA que apresentaram maior morbidade do que naqueles com evolu&#231;&#227;o cl&#237;nica favor&#225;vel.</p>
    <p>Os autores sugerem que, na fase aguda de instabilidade da les&#227;o, a resposta imunol&#243;gica policlonal, caracter&#237;stica da DAC cr&#244;nica, d&#234; lugar &#224; ativa&#231;&#227;o mediada por um n&#250;mero restrito de ep&#237;topos imunog&#234;nicos presentes na placa, e diferentes daqueles relacionados &#224; ativa&#231;&#227;o linfocit&#225;ria observada na fase cr&#244;nica da doen&#231;a. Tamb&#233;m chama a aten&#231;&#227;o, o fato de 68,0% dos segmentos g&#234;nicos monot&#237;picos ou oligot&#237;picos, encontrados na fase aguda, n&#227;o terem sido mais detectados tr&#234;s meses ap&#243;s o evento coronariano, refor&#231;ando a ideia de que uma popula&#231;&#227;o ant&#237;geno-espec&#237;fica de c&#233;lulas T havia sido transitoriamente ativada nesse per&#237;odo.</p>
    <p>Utilizando anticorpos monoclonais contra ep&#237;topos da LDL-ox oriundos de camundongos geneticamente modificados, v&#225;rios autores observaram que os t&#237;tulos de LDL-ox eram significativamente mais elevados em pacientes com SCA do que em portadores de DAC cr&#244;nica<sup>7,20</sup>.</p>
    <p>Tsimikas e cols.<sup>21</sup> encontraram uma eleva&#231;&#227;o de 60,0% nos t&#237;tulos de autoanticorpos contra uma s&#233;rie de ep&#237;topos gerados em modelos de oxida&#231;&#227;o da LDL, em pacientes durante a fase aguda e em at&#233; um m&#234;s ap&#243;s o IAM. Admite-se que, na fase aguda do evento coronariano, o substrato antig&#234;nico origine-se da libera&#231;&#227;o direta da lipoprote&#237;na modificada, quer pela ruptura ou aumento de permeabilidade da placa, quer por ruptura das membranas celulares decorrente de les&#227;o isqu&#234;mica aguda ou ap&#243;s reperfus&#227;o<sup>22</sup>.</p>
    <p>A LDL-ox desempenha um papel crucial no desenvolvimento da aterosclerose e dados experimentais suportam que est&#225; associada a m&#250;ltiplos fatores de risco cardiometab&#243;licos<sup>23</sup>. Esses autores reportaram que altas concentra&#231;&#245;es de LDL-ox foram associadas com o aumento da incid&#234;ncia de s&#237;ndrome metab&#243;lica, bem como seus componentes, obesidade abdominal, hiperglicemia e hipertrigliceridemia.</p>
    <p>A modifica&#231;&#227;o oxidativa da LDL induz a forma&#231;&#227;o de ep&#237;topos imunog&#234;nicos na mol&#233;cula de LDL, o qual leva a forma&#231;&#227;o de anticorpos contra a LDL-ox, que pode ser detectada no soro<sup>24</sup>. Estudos t&#234;m demonstrado que a mol&#233;cula de antiLDL-ox pode bloquear a capta&#231;&#227;o de LDL-ox pelos macr&#243;fagos em les&#245;es ateroscler&#243;ticas, sugerindo um poss&#237;vel papel protetor para a forma&#231;&#227;o de c&#233;lulas espumosas<sup>25</sup>.</p>
    <p>No presente estudo, observou-se que os t&#237;tulos s&#233;ricos m&#233;dios de antiLDL-ox foram significativamente superiores em pacientes com SCA em rela&#231;&#227;o a indiv&#237;duos com DAC cr&#244;nica. A diferen&#231;a encontrada permaneceu significativa e independente de fatores de risco cardiovascular estabelecidos, como HA, fumo, DM e dislipidemia. Tal diferen&#231;a foi espec&#237;fica para os anticorpos IgG antiLDL-ox, uma vez que a concentra&#231;&#227;o de IgG total n&#227;o diferiu significativamente entre casos e controles.</p>
    <p>Por outro lado, os t&#237;tulos s&#233;ricos m&#233;dios de antipeptD foram significativamente menores em pacientes com SCA do que nos indiv&#237;duos com DAC cr&#244;nica, e a diferen&#231;a encontrada foi tamb&#233;m independente dos fatores de risco cardiovascular e da concentra&#231;&#227;o de IgG total entre os dois grupos estudados.</p>
    <p>Tendo em vista o delineamento da investiga&#231;&#227;o, e por se desconhecerem os valores do antiLDL-ox e do antipeptD, antes do in&#237;cio do quadro isqu&#234;mico agudo, n&#227;o se pode afirmar que tais anticorpos contribuam para a instabilidade das les&#245;es coronarianas, ou mesmo se sua eleva&#231;&#227;o represente um epifen&#244;meno resultante da ruptura da placa.</p>
    <p>Contudo, algumas hip&#243;teses s&#227;o geradas para interpretar o comportamento da resposta imunol&#243;gica observada. &#201; poss&#237;vel que ocorra, durante a fase aguda do evento coronariano, <italic>in vivo</italic>, uma maior e mais r&#225;pida forma&#231;&#227;o de anticorpos a partir de clones espec&#237;ficos de linf&#243;citos B, pr&#233;-existentes durante a fase cr&#244;nica da DAC, em resposta a uma maior apresenta&#231;&#227;o antig&#234;nica. A resposta imunol&#243;gica poderia tanto desempenhar um papel protetor quanto contribuir para o desenvolvimento do evento isqu&#234;mico agudo. O papel protetor dos antiLDL-ox &#233; avaliado a partir de evid&#234;ncias experimentais.</p>
    <p>Shoenfeld e cols.<sup>26</sup> imunizaram camundongos <italic>knock out</italic> com LDL-ox hom&#243;loga e observaram que o procedimento determinava aumento dos t&#237;tulos de antiLDL-ox e redu&#231;&#227;o no ritmo de progress&#227;o de les&#245;es ateroscler&#243;ticas nesses animais. Os pesquisadores prop&#245;em a participa&#231;&#227;o dos anticorpos contra a LDL-ox na depura&#231;&#227;o da lipoprote&#237;na oxidada, tanto da circula&#231;&#227;o quanto da placa, a partir da forma&#231;&#227;o de imunocomplexos, os quais seriam eliminados pelo sistema monoc&#237;tico-fagocit&#225;rio, via receptor Fc.</p>
    <p>&#201; poss&#237;vel que a resposta monoclonal contra alguns ep&#237;topos antig&#234;nicos seja mais espec&#237;fica<sup>27</sup>, o que explicaria a raz&#227;o pela qual, no presente estudo, houve eleva&#231;&#227;o dos t&#237;tulos de LDL-ox (resposta policlonal) e redu&#231;&#227;o dos t&#237;tulos de antipeptD (resposta monoclonal) nos pacientes com SCA em rela&#231;&#227;o aos controles com DAC cr&#244;nica. Presume-se que a redu&#231;&#227;o dos t&#237;tulos de antipeptD, associada aos eventos isqu&#234;micos agudos, traduza a maior velocidade com que esses ant&#237;genos complexam.</p>
    <p>Por outro lado, n&#227;o se pode excluir que o aumento na forma&#231;&#227;o de imunocomplexos associe-se diretamente ao processo de instabiliza&#231;&#227;o da placa. Virella e cols.<sup>28</sup> sugerem que, em humanos, complexos antiLDL-ox/LDL-ox seriam avidamente digeridos por macr&#243;fagos, criando um ac&#250;mulo maci&#231;o de &#233;steres de colesterol intracelular, respons&#225;vel pela instabilidade da placa.</p>
    <p>Mangueira e cols.<sup>29</sup> avaliaram os t&#237;tulos de antipeptD e de antiLDL-ox em 66 pacientes com diagn&#243;stico de artrite reumat&#243;ide, doen&#231;a inflamat&#243;ria cr&#244;nica, cuja principal causa de mortalidade &#233; a DAC. Os autores observaram boa correla&#231;&#227;o entre os t&#237;tulos dos dois anticorpos, mas somente os t&#237;tulos de antiLDL-ox foram mais elevados nos doentes em rela&#231;&#227;o aos controles.</p>
    <p>Trabalhos que analisam eleva&#231;&#245;es nos t&#237;tulos de antiLDL-ox, relacionam o aumento desses t&#237;tulos com a ruptura da placa, e sua redu&#231;&#227;o com a fase de estabiliza&#231;&#227;o das les&#245;es<sup>30</sup>.</p>
    <p>Em estudo recente, Doo e cols.<sup>31</sup> avaliaram o valor progn&#243;stico dos antiLDL-ox como preditores de eventos coronarianos em uma coorte de 60 pacientes hospitalizados por AI. Observaram que os indiv&#237;duos cujos t&#237;tulos de anticorpos eram mais elevados na admiss&#227;o hospitalar tiveram um n&#250;mero significativamente maior de novos eventos coronarianos, durante o per&#237;odo de observa&#231;&#227;o de 16 meses, concluindo que a determina&#231;&#227;o de antiLDL-ox pode ser &#250;til como forma de identifica&#231;&#227;o de grupos de maior risco.</p>
    <p>A maioria dos estudos comparam a resposta imunol&#243;gica &#224; LDL-ox em pacientes com SCA em rela&#231;&#227;o a controles sem evid&#234;ncias cl&#237;nicas de coronariopatia<sup>7</sup>. Contudo, mesmo indiv&#237;duos assintom&#225;ticos podem apresentar formas subcl&#237;nicas da doen&#231;a com comprometimento vascular severo e difuso<sup>32</sup>. Optou-se por comparar os t&#237;tulos de anticorpos entre indiv&#237;duos com SCA e com DAC cr&#244;nica, est&#225;vel e bem definida, uma vez que o objetivo &#233;, n&#227;o o diagn&#243;stico, mas o papel da resposta autoimune na caracteriza&#231;&#227;o de quadros cl&#237;nicos distintos da doen&#231;a.</p>
    <p>Outra diferen&#231;a &#233; que alguns trabalhos comparam formas agudas e cr&#244;nicas de DAC por meio da determina&#231;&#227;o dos t&#237;tulos da LDL-ox circulantes. Tal metodologia utiliza anticorpos monoclonais contra ep&#237;topos espec&#237;ficos na mol&#233;cula da LDL-ox, n&#227;o estando dispon&#237;vel em nosso meio e apresentando dificuldades previs&#237;veis.</p>
    <p>A determina&#231;&#227;o direta da LDL-ox no plasma, ou no soro, complica-se pela possibilidade de modifica&#231;&#245;es <italic>in vivo</italic> das amostras e pela variedade de part&#237;culas, em diferentes est&#225;gios de oxida&#231;&#227;o, que podem ser identificadas e cuja signific&#226;ncia, em termos preditivos de doen&#231;a, &#233; tamb&#233;m potencialmente vari&#225;vel. Dessa maneira, explica-se por que a reprodutibilidade da prepara&#231;&#227;o de refer&#234;ncia da LDL-ox, usada como padr&#227;o no teste, gera resultados inconsistentes, ainda que em uma mesma popula&#231;&#227;o. Os n&#237;veis circulantes de LDL-ox s&#227;o muito baixos devido &#224; alta concentra&#231;&#227;o de subst&#226;ncias antioxidantes presentes no sangue. Al&#233;m disso, podem n&#227;o se correlacionar com a quantidade da lipoprote&#237;na oxidada presente na placa ateroscler&#243;tica, protegida na intimidade do subendot&#233;lio.</p>
    <p>Em indiv&#237;duos sadios, estima-se que a concentra&#231;&#227;o plasm&#225;tica m&#233;dia de LDL-ox seja de aproximadamente 0,1 ng/&#956;g da por&#231;&#227;o prot&#233;ica da LDL<sup>33</sup>. Assim, a localiza&#231;&#227;o prim&#225;ria da an&#225;lise de interesse poderia n&#227;o ser a circula&#231;&#227;o.</p>
    <p>As amostras analisadas parecem ser representativas da popula&#231;&#227;o de cardiopatas isqu&#234;micos severos, atendidos em servi&#231;os de aten&#231;&#227;o terci&#225;ria da doen&#231;a. Contudo, certas diferen&#231;as entre os dois grupos devem ser consideradas. A exposi&#231;&#227;o a alguns fatores de risco para DAC diferiu significativamente entre casos e controles. Sabe-se que os t&#237;tulos de antiLDL-ox s&#227;o mais elevados em diab&#233;ticos<sup>34</sup> e em hipertensos<sup>35</sup> do que em indiv&#237;duos sem tais diagn&#243;sticos. Pacientes com essas patologias foram mais prevalentes no grupo com SCA. Assim, os t&#237;tulos m&#233;dios de antiLDL-ox, significativamente mais elevados nos casos, poderiam estar associados n&#227;o ao evento agudo, mas &#224; maior frequ&#234;ncia de fatores de risco nesse grupo. Da mesma forma, sugere-se que os t&#237;tulos de antiLDL-ox sejam mais elevados em indiv&#237;duos com s&#237;ndrome metab&#243;lica<sup>36</sup>.</p>
    <p>Embora, no presente estudo, o IMC n&#227;o tenha diferido significativamente entre casos e controles, n&#227;o se pode excluir que diferen&#231;as de resist&#234;ncia &#224; insulina entre os dois grupos possam ter contribu&#237;do para os resultados encontrados. F&#225;rmacos inibidores da HMG-CoA redutase (estatinas) t&#234;m propriedades imunomodulat&#243;rias e reduzem os n&#237;veis de antiLDL-ox circulantes.</p>
    <p>Uma vez que o uso de estatinas n&#227;o diferiu entre os grupos, presume-se que a diferen&#231;a encontrada nos t&#237;tulos m&#233;dios de antiLDL-ox n&#227;o decorra da utiliza&#231;&#227;o dessa terap&#234;utica, embora n&#227;o se disponha de dados relativos &#224;s formula&#231;&#245;es, posologia e tempo de utiliza&#231;&#227;o desses f&#225;rmacos nas amostras estudadas, tampouco a colesterolemia m&#233;dia diferiu entre casos e controles, o que confirma o resultado de investiga&#231;&#245;es pr&#233;vias que n&#227;o encontraram correla&#231;&#227;o positiva entre as concentra&#231;&#245;es s&#233;ricas de lipoprote&#237;nas e os t&#237;tulos de antiLDL-ox.</p>
    <p>O valor m&#233;dio da PCR-us foi, como esperado, mais elevado em casos do que em controles. A PCR-us &#233; considerada um marcador inflamat&#243;rio e seus n&#237;veis s&#233;ricos podem ter aplicabilidade cl&#237;nica na detec&#231;&#227;o e preven&#231;&#227;o da doen&#231;a cardiovascular<sup>37</sup>. O estudo JUPITER, recentemente conclu&#237;do, demonstrou que pacientes com risco cardiovascular, mas com n&#237;veis normais de LDL (&lt; 130 mg/dl) e com PCR-us elevada (&gt; 2 mg/dl), que fizeram uso de rosuvastatina, comparados contra placebo, tiveram significativamente menos desfechos cardiovasculares<sup>38</sup>.</p>
    <p>Os antiLDL-ox seriam marcadores de autoimunidade e estudos que correlacionam valores de PCR-us com t&#237;tulos de antiLDL-ox, em SCA, mostram que ambos s&#227;o independentes entre si. No entanto, quando simultaneamente elevados, aumentam o valor preditivo para o diagn&#243;stico do evento coronariano agudo<sup>39</sup>.</p>
    <p>Procurou-se controlar os diferentes vieses de confus&#227;o pela an&#225;lise estat&#237;stica. O modelo de regress&#227;o incluiu vari&#225;veis que diferiram ou n&#227;o significativamente entre os grupos, e evidenciou que tanto os t&#237;tulos de antiLDL-ox quanto os de antipeptD associavam-se de forma independente aos eventos coronarianos agudos na amostra analisada.</p>
    <p>O melhor conhecimento da inflama&#231;&#227;o e aterotrombose, bem como a evid&#234;ncia de autoanticorpos LDL-ox, poder&#225; estabelecer novas estrat&#233;gias preventivas, entre elas a <italic>feasibilidade</italic> da vacina para preven&#231;&#227;o prim&#225;ria em indiv&#237;duos com fatores de risco cardiovascular.</p>
    <p>
      <bold>Limitantes</bold>
    </p>
    <p>Na amostra estudada, n&#227;o se estabeleceu um valor de corte dos t&#237;tulos de antiLDL-ox, acima do qual poder-se-ia discriminar com suficiente sensibilidade e especificidade os casos de SCA. O m&#233;todo imunoenzim&#225;tico para dosagem dos antiLDL-ox &#233; de dif&#237;cil padroniza&#231;&#227;o e execu&#231;&#227;o, o que pode induzir a resultados discrepantes, conforme se observa em diferentes estudos. A aplicabilidade cl&#237;nica de sua determina&#231;&#227;o depender&#225; de futuras investiga&#231;&#245;es, bem como de avalia&#231;&#227;o custo-benef&#237;cio.</p>
    <p>
      <bold>Conclus&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Os resultados mostraram que os t&#237;tulos de antiLDL-ox foram significativamente mais elevados nos pacientes com SCA comparados aos pacientes com DAC e podem estar associados &#224; instabilidade da placa ateroscler&#243;tica.</p>
    <p>
      <bold>Agradecimentos</bold>
    </p>
    <p>Agradecemos ao Dr. Daniel Francisco Jacob Ketelhuth, pelo valoroso apoio log&#237;stico na realiza&#231;&#227;o dos testes sorol&#243;gicos.</p>
    <p>
      <bold>Potencial conflito de interesse</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>Este artigo &#233; parte de tese de Doutorado de Ana Maria Brito Medeiros pela Pontif&#237;cia Universidade Cat&#243;lica do Rio Grande do Sul.</p>
    <p>
      <fn id="back" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p> Luiz Carlos Bodanese </p>
        <p> Rua Artur Rocha, 920/702 - Auxiliadora </p>
        <p> 90450-170 - Porto Alegre, RS - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p><email xlink:href="bodanese@cardiol.br">bodanese@cardiol.br</email>, </p>
        <p>
          <email xlink:href="lcbodanese@pucrs.br">lcbodanese@pucrs.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 17/12/09 </p>
    <p> Revisado recebido em 30/11/09 </p>
    <p> Aceito em 28/12/09.</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Itabe H. Oxidative    modification of LDL: its pathological role in atherosclerosis. Clin Rev Allergy    Immunol. 2009; 37 (1): 4-11.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Oxidative modification of LDL: its pathological role in atherosclerosis</article-title>
          <source>Clin Rev Allergy Immunol.</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>4</fpage>
          <lpage>11</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>37</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Itabe</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Steinberg D,    Witztum JL. Lipoproteins and atherogenesis: current concepts. JAMA. 1990; 264:    3047-52.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Lipoproteins and atherogenesis: current concepts</article-title>
          <source>JAMA.</source>
          <date>
            <year>1990</year>
          </date>
          <fpage>3047</fpage>
          <lpage>52</lpage>
          <volume>264</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Steinberg</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Witztum</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Gounopoulos    P, Merki E, Hansen LF, Choi SH, Tsimikas S. Antibodies to oxidized low density    lipoprotein: epidemiological studies and potential clinical applications in    cardiovascular disease. Minerva Cardioangiol. 2007; 55 (6): 821-37.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Antibodies to oxidized low density lipoprotein: epidemiological studies and potential clinical applications in cardiovascular disease</article-title>
          <source>Minerva Cardioangiol.</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>821</fpage>
          <lpage>37</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>55</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Gounopoulos</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Merki</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hansen</surname>
              <given-names>LF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Choi</surname>
              <given-names>SH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tsimikas</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Xavier HT, Abdalla    DSP, Martinez TLR, Ramires JAF, Gagliardi ART. Efeitos da lipoprote&#237;na    LDL-oxidada sobre a prolifera&#231;&#227;o e a motilidade espont&#226;nea    in vitro de c&#233;lulas endoteliais de art&#233;rias coron&#225;rias    humanas. Arq Bras Cardiol. 2004; 63: 488-92.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Efeitos da lipoprote&#237;na LDL-oxidada sobre a prolifera&#231;&#227;o e a motilidade espont&#226;nea in vitro de c&#233;lulas endoteliais de art&#233;rias coron&#225;rias humanas</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol.</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>488</fpage>
          <lpage>92</lpage>
          <volume>63</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Xavier</surname>
              <given-names>HT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Abdalla</surname>
              <given-names>DSP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Martinez</surname>
              <given-names>TLR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ramires</surname>
              <given-names>JAF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gagliardi</surname>
              <given-names>ART</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Sugiyama S,    Okada Y, Sukhova GK, Virmani R, Heinecke JW, Libby P. Macrophage myeloperoxidase    regulation by granulocyte macrophage colony - stimulating factor in human atherosclerosis    and implications in acute coronary syndromes. Am J Pathol. 2001; 158 (3): 879-91.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Macrophage myeloperoxidase regulation by granulocyte macrophage colony: stimulating factor in human atherosclerosis and implications in acute coronary syndromes</article-title>
          <source>Am J Pathol.</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>879</fpage>
          <lpage>91</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>158</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sugiyama</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Okada</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sukhova</surname>
              <given-names>GK</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Virmani</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Heinecke</surname>
              <given-names>JW</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Libby</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Chou MY, Hartvigsen    K, Hansen LF, Fogelstrand L, Shaw PX, Boullier A, et al. Oxidation-specific    epitopes are important targets of innate immunity. J Intern Med. 2008; 263 (5):    479-88.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Oxidation-specific epitopes are important targets of innate immunity</article-title>
          <source>J Intern Med.</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>479</fpage>
          <lpage>88</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>263</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Chou</surname>
              <given-names>MY</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hartvigsen</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hansen</surname>
              <given-names>LF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fogelstrand</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Shaw</surname>
              <given-names>PX</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Boullier</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Soltesz P, Veres    K, Laczik R, Der H, Csipo I, Timar O, et al. Evaluation of antibodies to oxidized    low-density lipoprotein and assessment of C-reactive protein in acute coronary    syndrome and stable coronary artery disease. Thromb Haemost. 2007; 98 (2): 413-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Evaluation of antibodies to oxidized low-density lipoprotein and assessment of C-reactive protein in acute coronary syndrome and stable coronary artery disease</article-title>
          <source>Thromb Haemost.</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>413</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>98</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Soltesz</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Veres</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Laczik</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Der</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Csipo</surname>
              <given-names>I</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Timar</surname>
              <given-names>O</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Rossi GP, Cesari    M, De Toni R, Zanchetta M, Maiolino G, Pedon L, et al. Antibodies to oxidized    low-density lipoproteins and angiographically assessed coronary artery disease    in White patients. Circulation. 2003; 108: 2467-72.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Antibodies to oxidized low-density lipoproteins and angiographically assessed coronary artery disease in White patients</article-title>
          <source>Circulation.</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>2467</fpage>
          <lpage>72</lpage>
          <volume>108</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Rossi</surname>
              <given-names>GP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cesari</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>De Toni</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zanchetta</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Maiolino</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pedon</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Braunwald E.    Unstable angina: a classification. Circulation. 1989; 80: 410-4.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Unstable angina: a classification</article-title>
          <source>Circulation.</source>
          <date>
            <year>1989</year>
          </date>
          <fpage>410</fpage>
          <lpage>4</lpage>
          <volume>80</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Braunwald</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <mixed-citation>10. Campeau L.    Grading of angina pectoris [letter]. Circulation. 1976; 54: 522-3.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Grading of angina pectoris [letter]</article-title>
          <source>Circulation.</source>
          <date>
            <year>1976</year>
          </date>
          <fpage>522</fpage>
          <lpage>3</lpage>
          <volume>54</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Campeau</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B11">
        <mixed-citation>11. Lowry OH, Rosebbough    NJ, Farr AL, Randall RJ. Protein measurement with the folin phenol reagent.    J Biol Chem. 1951; 193 (1): 265-75.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Protein measurement with the folin phenol reagent</article-title>
          <source>J Biol Chem.</source>
          <date>
            <year>1951</year>
          </date>
          <fpage>265</fpage>
          <lpage>75</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>193</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lowry</surname>
              <given-names>OH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rosebbough</surname>
              <given-names>NJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Farr</surname>
              <given-names>AL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Randall</surname>
              <given-names>RJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B12">
        <mixed-citation>12. Harada LM,    Carvalho MD, Passarelli M, Quint&#227;o EC. Lipoprotein desialylation simoltaneously    enhances the cell cholesterol uptake and impairs the reverse cholesterol transport    system: in vitro evidences utilizing neuraminidase-treated lipoproteins and    mouse peritoneal macrophages. Atherosclerosis. 1998; 139: 65-75.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Lipoprotein desialylation simoltaneously enhances the cell cholesterol uptake and impairs the reverse cholesterol transport system: in vitro evidences utilizing neuraminidase-treated lipoproteins and mouse peritoneal macrophages</article-title>
          <source>Atherosclerosis.</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>65</fpage>
          <lpage>75</lpage>
          <volume>139</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Harada</surname>
              <given-names>LM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Carvalho</surname>
              <given-names>MD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Passarelli</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Quint&#227;o</surname>
              <given-names>EC</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B13">
        <mixed-citation>13. Gidlund MA,    Damasceno NR, Lindoso JA, Abdalla DS, Goto H. Monoclonal antibodies against    low density lipoprotein with various degrees of oxidative modifications. Braz    J Med Biol Res. 1996; 29: 1625-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Monoclonal antibodies against low density lipoprotein with various degrees of oxidative modifications</article-title>
          <source>Braz J Med Biol Res.</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>1625</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <volume>29</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Gidlund</surname>
              <given-names>MA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Damasceno</surname>
              <given-names>NR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lindoso</surname>
              <given-names>JA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Abdalla</surname>
              <given-names>DS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Goto</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B14">
        <mixed-citation>14. Magalh&#227;es    CK, Siqueira Filho AG, Amino JG0C, Nolasco M. Correla&#231;&#227;o entre    marcadores bioqu&#237;micos e a cineangiocoronariografia em portadores de    s&#237;ndromes isqu&#234;micas agudas sem supradesnivelamento de segmento    ST. Arq Bras Cardiol. 2006; 86: 223-31.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Correla&#231;&#227;o entre marcadores bioqu&#237;micos e a cineangiocoronariografia em portadores de s&#237;ndromes isqu&#234;micas agudas sem supradesnivelamento de segmento ST</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol.</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>223</fpage>
          <lpage>31</lpage>
          <volume>86</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Magalh&#227;es</surname>
              <given-names>CK</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Siqueira Filho</surname>
              <given-names>AG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Amino</surname>
              <given-names>JG0C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nolasco</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B15">
        <mixed-citation>15. Naghavi M,    Libby P, Falk E, Casscells SW, Litovsky S, Rumberger J, et al. From vulnerable    plaque to vulnerable patients: a call for new definitions and risk assessment    strategies: part I. Circulation. 2003; 108: 1664-72.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>From vulnerable plaque to vulnerable patients: a call for new definitions and risk assessment strategies: part I</article-title>
          <source>Circulation.</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>1664</fpage>
          <lpage>72</lpage>
          <volume>108</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Naghavi</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Libby</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Falk</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Casscells</surname>
              <given-names>SW</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Litovsky</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rumberger</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B16">
        <mixed-citation>16. Khot UN, Khot    MB, Bajzer CT, Sapp SK, Ohman EM, Brener SJ, et al. Prevalence of conventional    risk factors in patients with coronary heart disease, JAMA. 2003; 290: 898-904.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Prevalence of conventional risk factors in patients with coronary heart disease</article-title>
          <source>, JAMA.</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>898</fpage>
          <lpage>904</lpage>
          <volume>290</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Khot</surname>
              <given-names>UN</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Khot</surname>
              <given-names>MB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bajzer</surname>
              <given-names>CT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sapp</surname>
              <given-names>SK</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ohman</surname>
              <given-names>EM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Brener</surname>
              <given-names>SJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B17">
        <mixed-citation>17. Castelli WP.    Lipids, risk factors and ischaemic heart disease. Atherosclerosis. 1996; 124:    S1-S9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Lipids, risk factors and ischaemic heart disease</article-title>
          <source>Atherosclerosis.</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>S1</fpage>
          <lpage>S9</lpage>
          <volume>124</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Castelli</surname>
              <given-names>WP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B18">
        <mixed-citation>18. Ridker PM,    Rifai N, Rose L, Buring JE, Cook NR. Comparison of C-reactive protein and low-density    lipoprotein cholesterol levels in the prediction of first cardiovascular events.    N Engl J Med. 2002; 347: 1557-65.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Comparison of C-reactive protein and low-density lipoprotein cholesterol levels in the prediction of first cardiovascular events</article-title>
          <source>N Engl J Med.</source>
          <date>
            <year>2002</year>
          </date>
          <fpage>1557</fpage>
          <lpage>65</lpage>
          <volume>347</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ridker</surname>
              <given-names>PM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rifai</surname>
              <given-names>N</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rose</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Buring</surname>
              <given-names>JE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cook</surname>
              <given-names>NR</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B19">
        <mixed-citation>19. Ammirati E,    Vermi AC, Cianflone D, Banfi M, Foglieni C, Godino C, et al. Expansion of T-Cell    receptor zeta dim effector T cells in acute coronary syndromes. Arterioscler    Thromb Vasc Biol. 2008; 28 (12): 2305-11.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Expansion of T-Cell receptor zeta dim effector T cells in acute coronary syndromes</article-title>
          <source>Arterioscler Thromb Vasc Biol.</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>2305</fpage>
          <lpage>11</lpage>
          <issue>12</issue>
          <volume>28</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ammirati</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Vermi</surname>
              <given-names>AC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cianflone</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Banfi</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Foglieni</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Godino</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B20">
        <mixed-citation>20. Ehara S, Ueda    M, Nakuro T, Haze K, Itoh A, Otsuka M, et al. Elevated levels of oxidized low    density lipoprotein show a positive relationship with the severity of acute    coronary syndromes. Circulation. 2001; 103: 1955-60.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Elevated levels of oxidized low density lipoprotein show a positive relationship with the severity of acute coronary syndromes</article-title>
          <source>Circulation.</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>1955</fpage>
          <lpage>60</lpage>
          <volume>103</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ehara</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ueda</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nakuro</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Haze</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Itoh</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Otsuka</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B21">
        <mixed-citation>21. Tsimikas S,    Beyer RW, Patel R, Miller E, Juliano J, Wilztum JL. Prospective evaluation of    the role of oxidized LDL in acute coronary syndromes treated with percutaneous    intervention. Circulation. 2000; 102: II-13.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Prospective evaluation of the role of oxidized LDL in acute coronary syndromes treated with percutaneous intervention</article-title>
          <source>Circulation.</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>II</fpage>
          <lpage>13</lpage>
          <volume>102</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Tsimikas</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Beyer</surname>
              <given-names>RW</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Patel</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Miller</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Juliano</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wilztum</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B22">
        <mixed-citation>22. Tsimikas S,    Witztum JL. Measuring circulating oxidized low-density lipoprotein to evaluate    coronary risk. Circulation. 2001; 103: 1930-2.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Measuring circulating oxidized low-density lipoprotein to evaluate coronary risk</article-title>
          <source>Circulation.</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>1930</fpage>
          <lpage>2</lpage>
          <volume>103</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Tsimikas</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Witztum</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B23">
        <mixed-citation>23. Holvoet P,    Lee DH, Steffes M, Gross M, Jacobs DR Jr. Association between circulating oxidized    low-density lipoprotein and incidence of the metabolic syndrome. JAMA. 2008;    299 (19): 2287-93.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Association between circulating oxidized low-density lipoprotein and incidence of the metabolic syndrome</article-title>
          <source>JAMA.</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>2287</fpage>
          <lpage>93</lpage>
          <issue>19</issue>
          <volume>299</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Holvoet</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lee</surname>
              <given-names>DH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Steffes</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gross</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jacobs</surname>
              <given-names>DR</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B24">
        <mixed-citation>24. Palinski W,    Witztum JL. Immune responses to oxidative neoepitopes on LDL and phospholipids    modulate the development of atherosclerosis. J Intern Med. 2000; 247: 371-80.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Immune responses to oxidative neoepitopes on LDL and phospholipids modulate the development of atherosclerosis</article-title>
          <source>J Intern Med.</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>371</fpage>
          <lpage>80</lpage>
          <volume>247</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Palinski</surname>
              <given-names>W</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Witztum</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B25">
        <mixed-citation>25. Shaw PX, Horkko    S, Tsimikas S, Chang M, Palinski W, Silverman G, et al. Human-derived anti-oxidized    LDL autoantibody blocks uptake of oxidized LDL by macrophages and localizes    to atherosclerotic lesion in vivo. Arterioscler Thromb Vasc Biol. 2001; 21:    1333-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Human-derived anti-oxidized LDL autoantibody blocks uptake of oxidized LDL by macrophages and localizes to atherosclerotic lesion in vivo</article-title>
          <source>Arterioscler Thromb Vasc Biol.</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>1333</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>21</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Shaw</surname>
              <given-names>PX</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Horkko</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tsimikas</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chang</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Palinski</surname>
              <given-names>W</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Silverman</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B26">
        <mixed-citation>26. Shoenfeld Y,    Harats D, George J. Heat shock protein 60/65, beta 2-glycoprotein I and oxidized    LDL as players in murine atherosclerosis. J Autoimmun. 2000; 15: 199-202.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Heat shock protein 60/65, beta 2-glycoprotein I and oxidized LDL as players in murine atherosclerosis</article-title>
          <source>J Autoimmun.</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>199</fpage>
          <lpage>202</lpage>
          <volume>15</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Shoenfeld</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Harats</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>George</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B27">
        <mixed-citation>27. Napoli C, Glass    CK, Witztum JL, Deutsch R, D&#180;Armiento FP, Palinski W. Influence of maternal    hypercholesterolemia during pregnancy on progression of early atherosclerotic    lesions in childhood: Fate of Early Lesions in Children (FELIC) study. Lancet.    1999; 354: 1234-41.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Influence of maternal hypercholesterolemia during pregnancy on progression of early atherosclerotic lesions in childhood: Fate of Early Lesions in Children (FELIC) study</article-title>
          <source>Lancet.</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <fpage>1234</fpage>
          <lpage>41</lpage>
          <volume>354</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Napoli</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Glass</surname>
              <given-names>CK</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Witztum</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Deutsch</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>D&#180;Armiento</surname>
              <given-names>FP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Palinski</surname>
              <given-names>W</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B28">
        <mixed-citation>28. Virella G,    Lopes-Virella MF. Lipoprotein autoantibodies: measurement and significance.    Clin Diagn Lab Immunol. 2003; 10: 499-505.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Lipoprotein autoantibodies: measurement and significance</article-title>
          <source>Clin Diagn Lab Immunol.</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>499</fpage>
          <lpage>505</lpage>
          <volume>10</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Virella</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lopes-Virella</surname>
              <given-names>MF</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B29">
        <mixed-citation>29. Mangueira CLP.    Autoantibodies against copper-oxidized low density lipoprotein, apolipoprotein-B    derived peptides and cardiolipin in rheumatoid arthritis patients: correlation    with disease activity and other clinical parameters [tese]. S&#227;o    Paulo (SP): Faculdade de Medicina . Universidade de S&#227;o Paulo; 2003.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Autoantibodies against copper-oxidized low density lipoprotein, apolipoprotein-B derived peptides and cardiolipin in rheumatoid arthritis patients: correlation with disease activity and other clinical parameters [tese]</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mangueira</surname>
              <given-names>CLP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B30">
        <mixed-citation>30. Tornvall P,    Waeg G, Nilsson J, Hamsten A, Regnstr&#246;m J. Autoantibodies against low-density    lipoproteins in coronary artery disease. Atherosclerosis. 2003; 167: 347-53.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Autoantibodies against low-density lipoproteins in coronary artery disease</article-title>
          <source>Atherosclerosis.</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>347</fpage>
          <lpage>53</lpage>
          <volume>167</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Tornvall</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Waeg</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nilsson</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hamsten</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Regnstr&#246;m</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B31">
        <mixed-citation>31. Doo YC, Han    SJ, Lee JH, Cho GY, Hong KS, Han KR, et al. Associations among oxidized low-density    lipoprotein antibody, C-reactive protein, interleukin-6, and circulating cell    adhesion molecules in patients with unstable angina pectoris. Am J Cardiol.    2004; 93: 554-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Associations among oxidized low-density lipoprotein antibody, C-reactive protein, interleukin-6, and circulating cell adhesion molecules in patients with unstable angina pectoris</article-title>
          <source>Am J Cardiol.</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>554</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <volume>93</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Doo</surname>
              <given-names>YC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Han</surname>
              <given-names>SJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lee</surname>
              <given-names>JH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cho</surname>
              <given-names>GY</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hong</surname>
              <given-names>KS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Han</surname>
              <given-names>KR</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B32">
        <mixed-citation>32. Libby P. Coronary    artery injury and the biology of atherosclerosis: inflammation, thrombosis and    stabilization. Am J Cardiol. 2000; 86: 3-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Coronary artery injury and the biology of atherosclerosis: inflammation, thrombosis and stabilization</article-title>
          <source>Am J Cardiol.</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>3</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <volume>86</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Libby</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B33">
        <mixed-citation>33. Itabe H, Yamamoto    H, Imanaka T, Shimamura k, Uchiyama H, Kimura J, et al. Sensitive detection    of oxidatively modified low density lipoprotein using a monoclonal antibody.    J Lipid Res. 1996; 37: 45-53.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Sensitive detection of oxidatively modified low density lipoprotein using a monoclonal antibody</article-title>
          <source>J Lipid Res.</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>45</fpage>
          <lpage>53</lpage>
          <volume>37</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Itabe</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yamamoto</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Imanaka</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Shimamura</surname>
              <given-names>k</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Uchiyama</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kimura</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B34">
        <mixed-citation>34. Dotevall A,    Hulthe J, Rosengren A, Wiklund O, Wilhelmsen L. Autoantibodies against low-density    lipoprotein and C-reactive protein are associated with diabetes and myocardial    infarction in women. Clin Sci. 2001; 101: 523-31.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Autoantibodies against low-density lipoprotein and C-reactive protein are associated with diabetes and myocardial infarction in women</article-title>
          <source>Clin Sci.</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>523</fpage>
          <lpage>31</lpage>
          <volume>101</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Dotevall</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hulthe</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rosengren</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wiklund</surname>
              <given-names>O</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wilhelmsen</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B35">
        <mixed-citation>35. Awadallah SM,    Hamad M, Jbarah I, Salem NM, Mubarak MS. Autoantibodies against oxidized LDL    correlate with serum concentrations of ceruloplasmin in patients with cardiovascular    disease. Clin Chim Acta. 2006; 365 (1-2): 330-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Autoantibodies against oxidized LDL correlate with serum concentrations of ceruloplasmin in patients with cardiovascular disease</article-title>
          <source>Clin Chim Acta.</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>330</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <issue>1-2</issue>
          <volume>365</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Awadallah</surname>
              <given-names>SM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hamad</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jbarah</surname>
              <given-names>I</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Salem</surname>
              <given-names>NM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mubarak</surname>
              <given-names>MS</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B36">
        <mixed-citation>36. Fagerberg B,    Bokemark L, Hulthe J. The metabolic syndrome, smoking, and antibodies to oxidized    LDL in 58-year-old clinically heath men. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2001; 4:    217-20.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The metabolic syndrome, smoking, and antibodies to oxidized LDL in 58-year-old clinically heath men</article-title>
          <source>Nutr Metab Cardiovasc Dis.</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>217</fpage>
          <lpage>20</lpage>
          <volume>4</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Fagerberg</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bokemark</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hulthe</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B37">
        <mixed-citation>37. Ridker PM.    Clinical application of C-reactive protein for cardiovascular disease detection    and prevention. Circulation. 2003; 107: 363-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Clinical application of C-reactive protein for cardiovascular disease detection and prevention</article-title>
          <source>Circulation.</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>363</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>107</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ridker</surname>
              <given-names>PM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B38">
        <mixed-citation>38. Ridker PM,    Danielson E, Fonseca F, Genest J, Gotto AM Jr, Kastelein JJ, et al. JUPITER    Study Group. Rosuvastatin to prevent vascular events in men and women with elevated    C-reactive protein. N Engl J Med. 2008; 359 (21): 2195-207.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>JUPITER Study Group: Rosuvastatin to prevent vascular events in men and women with elevated C-reactive protein</article-title>
          <source>N Engl J Med.</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>2195</fpage>
          <lpage>207</lpage>
          <issue>21</issue>
          <volume>359</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ridker</surname>
              <given-names>PM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Danielson</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fonseca</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Genest</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gotto</surname>
              <given-names>AM Jr</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kastelein</surname>
              <given-names>JJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B39">
        <mixed-citation>39. Holvoet P,    Collen D, Van de Wert F. Malondialdehyde-modified LDL as a marker of acute coronary    syndromes. JAMA. 1999; 281: 1718-21.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Malondialdehyde-modified LDL as a marker of acute coronary syndromes</article-title>
          <source>JAMA.</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <fpage>1718</fpage>
          <lpage>21</lpage>
          <volume>281</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Holvoet</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Collen</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Van</surname>
              <given-names>de</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Original Articles</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Antibodies against OxLDL and acute coronary syndrome</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>BACKGROUND: The oxidation of low-density lipoprotein (oxLDL) induces the formation of immunogenic epitopes in molecules. The presence of autoantibodies against oxLDL has been demonstrated in the serum of patients with coronary artery disease (CAD). However, the role of these autoantibodies in the pathophysiology of acute coronary syndromes (ACS) and their clinical significance remain undefined. OBJECTIVE: To evaluate the association between antibodies against oxLDL and ACS. METHODS: Titers of IgG autoantibodies against oxLDL by copper (anti-oxLDL) and anti-D synthetic peptide derived from apolipoprotein B (antipeptD) were determined by Enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA) in 90 patients, in the first 12 hours of ACS (cases) and in 90 patients with chronic CAD (controls). RESULTS: The results showed that the titers of anti-oxLDL were significantly higher (p = 0.017) in cases (0.40 &#177; 0.22) than in controls (0.33 &#177; 0.23). On the other hand, the titers of antipeptD were significantly lower (p &lt; 0.01) in cases (0.28 &#177; 0.23) than in controls (0.45 &#177; 0.30). The difference in the titers of both antibodies between the two groups was independent of age, sex, hypertension, diabetes mellitus, dyslipidemia, body mass index, smoking, lipid profile, statin use and family history of CAD. CONCLUSION: The results showed that the titers of anti-oxLDL were significantly higher in patients with acute coronary syndrome as compared to patients with coronary artery disease and may be associated with atherosclerotic plaque instability.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Lipoproteins, LDL</kwd>
        <kwd>autoantibodies</kwd>
        <kwd>acute coronary syndrome</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ORIGINAL ARTICLE</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body2">
          <label>
            <bold>Antibodies against oxLDL and acute coronary syndrome</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Ana Maria Brito Medeiros<sup>I</sup>; Carlos Alberto von M&#252;hlen<sup>I</sup>; Magnus Ake Gidlund<sup>II</sup>; Rodrigo Bodanese<sup>I</sup>; Maria G. V. Gottlieb<sup>I</sup>; Luiz C. Bodanese<sup>I</sup></bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Faculdade de Medicina da Pontif&#237;cia Universidade Cat&#243;lica do Rio Grande do Sul - Hospital S&#227;o Lucas da PUCRS, Porto Alegre, RS</p>
      <p><sup>II</sup>Universidade de S&#227;o Paulo - USP, S&#227;o Paulo, SP - Brazil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT</bold>
      </p>
      <p><bold>BACKGROUND: </bold> The oxidation of low-density lipoprotein (oxLDL) induces the formation of immunogenic epitopes in molecules. The presence of autoantibodies against oxLDL has been demonstrated in the serum of patients with coronary artery disease (CAD). However, the role of these autoantibodies in the pathophysiology of acute coronary syndromes (ACS) and their clinical significance remain undefined.</p>
      <p><bold>OBJECTIVE:</bold> To evaluate the association between antibodies against oxLDL and ACS.</p>
      <p><bold>METHODS:</bold> Titers of IgG autoantibodies against oxLDL by copper (anti-oxLDL) and anti-D synthetic peptide derived from apolipoprotein B (antipeptD) were determined by Enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA) in 90 patients, in the first 12 hours of ACS (cases) and in 90 patients with chronic CAD (controls).</p>
      <p><bold>RESULTS:</bold> The results showed that the titers of anti-oxLDL were significantly higher (p = 0.017) in cases (0.40 &#177; 0.22) than in controls (0.33 &#177; 0.23). On the other hand, the titers of antipeptD were significantly lower (p &lt; 0.01) in cases (0.28 &#177; 0.23) than in controls (0.45 &#177; 0.30). The difference in the titers of both antibodies between the two groups was independent of age, sex, hypertension, diabetes mellitus, dyslipidemia, body mass index, smoking, lipid profile, statin use and family history of CAD.</p>
      <p><bold>CONCLUSION:</bold> The results showed that the titers of anti-oxLDL were significantly higher in patients with acute coronary syndrome as compared to patients with coronary artery disease and may be associated with atherosclerotic plaque instability.</p>
      <p><bold>Key words:</bold> Lipoproteins, LDL; autoantibodies; acute coronary syndrome.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>The low-density lipoprotein (LDL) is the main carrier of cholesterol from human plasma. LDL has a lipophilic core that consists of esters of cholesterol and triglycerides and a polar surface composed of non-esterified cholesterol and phospholipids. Phospholipids are shrouded by apolipoprotein B-100 (apoB). The LDL molecule also contains fat-soluble antioxidants such as vitamin E, &#945; and &#946; carotene, ubiquinol, among others<sup>1</sup>. However, under conditions of oxidative stress, the LDL particles, which contain polyunsaturated fatty acids (PUFA), are easily oxidized and, consequently, apoB is modified by lipid oxidation<sup>2</sup>.</p>
      <p>Because of its proinflammatory and pro-atherogenic properties, the oxidized low density lipoprotein (oxLDL) is a marker of risk for cardiovascular disease (CVD). It may act in the subendotelial space<sup>3,4</sup>. Although attractive, relevant evidence that the hypothesis of oxLDL contributes to human atherosclerosis are still not definitively established and deserves further well-designed studies that may establish its contribution in the pathophysiology of atherosclerosis<sup>5</sup>.</p>
      <p>Some evidence suggests that IgG autoantibodies for oxLDL are associated with proatherogenic properties and IgM autoantibodies for oxLDL play an atheroprotective role<sup>6</sup>. The IgM class, which recognizes specific epitopes to oxidation, may be involved in the uptake and detoxification of pro-inflammatory oxidized lipids<sup>3</sup>. Thus, IgG and IgM autoantibodies may have antagonistic actions.</p>
      <p>Recent studies showed that patients with acute coronary syndrome (ACS) including acute myocardial infarction (AMI) and unstable angina (UA), had higher levels of anti-oxLDL than patients with stable angina (SA) and controls (p &lt; 0.05)<sup>7</sup>. Other studies have questioned the actual contribution of anti-oxLDL in atherogenesis, and had no significant differences between the titers of these antibodies in normal controls and in patients with chronic or acute coronary artery disease (CAD)<sup>8</sup>.</p>
      <p>Within this context, the objective of this study was to evaluate the association between autoantibodies against oxLDL and ACS.</p>
      <p>
        <bold>Methods</bold>
      </p>
      <p>We conducted a controlled cross-sectional study, which included individuals of both sexes, older than 40, diagnosed with CAD, acute or chronic, treated at <italic>Hospital S&#227;o Lucas da PUCRS</italic>, in a consecutive manner, from Mar/2001 to Dec/2003.</p>
      <p>It also included patients with clinical diagnosis of ACS without persistent ST segment elevation (ACSWSTE). The diagnosis of ACSWSTE was defined as: two episodes of angina pectoris, or one episode of angina pectoris at rest with more than 20 minutes duration in the 24 hours preceding admission, no persistent ST segment elevation above 0.05 mV; presence or absence of elevated serum markers of myocardial necrosis or micro-embolization (creatine kinase with MB fraction above 20 U/l and/or troponin I above 0.05 ng/ml). The clinical picture upon admission was stratified according to the Braunwald classification<sup>9</sup>. The control group consisted of patients with established CAD, asymptomatic or with stable angina pectoris class I, according to the Canadian Cardiovascular Society's classification<sup>10</sup>.</p>
      <p>Ineligible patients were defined as those with: presence of left bundle branch block; ST-segment elevation above 0.05 mV at resting ECG, surgery performed less than three months before, including coronary artery bypass grafting, percutaneous coronary angioplasty less three months before; neoplasms; previously known hematological and immunological disorders; connective tissue diseases or inflammatory diseases associated with elevation of serum markers. The study also excluded patients on immunosuppressive medication, immunologically active diseases, neoplasms, AIDS, thyroid diseases and debilitating gastrointestinal disorders and individuals who refused to sign the informed consent.</p>
      <p>
        <bold>Clinical variables of concern</bold>
      </p>
      <p>Sex, age, body mass index (BMI), hypertension (HBP), diabetes mellitus (DM), dyslipidemia, chronic exposure to smoking (active smoking), family history of CAD, use of statins and serum high-sensitivity C-reactive protein (hs-CRP).</p>
      <p>BMI was calculated by the formula: weight in kilograms divided by squared height in meters. Obese individuals were considered those with index <underline>&gt;</underline> 30 kg/m<sup>2</sup>. Acute hypertension patients were considered those with previous diagnosis and/or using antihypertensive drugs. DM patients were considered to be those with prior diagnosis and/or using hypoglycemic therapy (diet, insulin treatment or with oral hypoglycemic drugs). Dyslipidemia patients were considered to be those with diagnosis of changes in serum lipid profile and/or using lipid-lowering drugs.</p>
      <p>The smokers were stratified into: current smokers, those with a current smoking habit and who had smoked in the last year, former smokers, individuals who had quit smoking for over a year, and nonsmokers.</p>
      <p>Family history of CAD was considered positive in those individuals whose first-degree relatives had presented early cardiovascular mortality (&lt; 55 years in men and &lt; 65 years in women).</p>
      <p>
        <bold>Laboratory variables</bold>
      </p>
      <p>IgG antibodies against oxLDL and anti-peptD and hs-CRP were measured in plasma from cases and controls by Enzyme- linked immunosorbent assay (ELISA).</p>
      <p>The lipid and protein composition of LDL were determined by Lowry method<sup>11</sup>. The contents of total cholesterol and triacetilglicerol was measured by the enzymatic method<sup>12</sup>. The detection of IgG antibodies against oxLDL generated in the serum of cases and controls, as well as IgG antibodies against synthetic peptide D derived from apoB (antipeptD IgG) and the dosage of total IgG was done by ELISA technique (Enzyme-linked immunosorbent assay)<sup>13</sup>.</p>
      <p>Laboratory tests were determined by enzyme-linked immunosorbent assay in the first 12 hours after defining the clinical picture of ACS, stored in a freezer at -70&#186;C and subsequently sent for analysis at <italic>Instituto de Imunofisiopatologia da Universidade de S&#227;o Paulo</italic>.</p>
      <p>
        <bold>Calculation of sample size</bold>
      </p>
      <p>The sample size was calculated first. To detect a difference of at least 70 units of optical density under average serum IgG anti-oxLDL titer between cases and controls, we estimated a sample size of 86 patients per cohort, considering standard deviation for IgG anti-oxLDL of 140 units, &#945; = 0.05 and statistical power of 90% (&#946; = 0.10).</p>
      <p>
        <bold>Statistical analysis</bold>
      </p>
      <p>Adherence to the normal distribution (Gaussian) of distribution of anti-oxLDL and antipeptD values in the two cohorts was assessed by Kolmogorov-Smirnov test (KS). The Mann-Whitney test was used to compare the results of determination of average serum of IgG antibodies against oxLDL, IgG against peptide D and total IgG between cases and controls.</p>
      <p>The significance of associations between categorical variables was analyzed by Fisher exact test and, between continuous variables, Mann-Whitney test. The intervening variables were controlled by multiple linear regression. Analyses of sensitivity and specificity of cutoff values of anti-oxLDL for diagnosis of ACS were made by ROC (receiver operating characteristic).</p>
      <p>The results were expressed as means plus or minus the standard deviation. Differences were considered significant when the p value &lt; 0.05.</p>
      <p>
        <bold>Ethical aspects</bold>
      </p>
      <p>The study was approved by the Ethics Committee of <italic>Hospital S&#227;o Lucas da PUCRS</italic> (ID: 03/01533, approved on June 13, 2003).</p>
      <p>
        <bold>Results</bold>
      </p>
      <p><xref ref-type="table" rid="t1-body2">Table 1</xref> shows the demographic characteristics, prevalence of known risk factors and the prognostic determinants selected between the two cohorts, and the significance between the differences in these variables between groups. There was no statistically significant difference in terms of age of cases and controls, 62 &#177; 12 years and 64 &#177; 9 years, respectively (p = 0.18).</p>
      <table-wrap id="t1-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gt01-en.jpg"/></table-wrap>
      <p>The sex distribution between groups was also comparable and 49.0% of cases and 53.0% of controls were male (p = 0.65). The two groups did not differ in relation to obesity and one quarter of cases and one fifth of controls had body mass index &gt; 30 kg/m<sup>2</sup> (p = 0.59). Likewise, there was no statistically significant difference between groups regarding current smoking habit (12.0% of active smokers in cases and 12.0% also in controls) nor conercing family history of CAD (p = 0.17).</p>
      <p>The previous diagnosis of dyslipidemia (p = 0.12), mean blood cholesterol (p = 0.09), triglyceridemia (p = 0.76) and use of cholesterol-lowering drugs (statins) (p = 0, 11) also did not differ significantly between cases and controls.</p>
      <p>The frequency of hypertension was significantly higher in cases than in controls, 80.0% and 45.0% respectively (p &lt; 0.01) and prior diagnosis of DM, present in 35.0% of cases and for 18.0% of controls (p = 0.01). More than half of the control group and one-fifth group of cases were former smokers (p &lt; 0.01). Serum values of hs-CRP were significantly higher in cases than in controls (p &lt; 0.01).</p>
      <p>Total IgG concentration did not differ significantly between groups (p = 0.74), as shown in <xref ref-type="fig" rid="f1-body2">Figure 1</xref> and <xref ref-type="table" rid="en58t02-body2">Table 2</xref>.</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en58t02-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gt02-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <fig id="f1-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gf01-en.jpg"/></fig>
      <p>Mean IgG anti-oxLDL titers was significantly higher in cases (0.40 &#177; 0.22) than in controls (0.33 &#177; 0.22), (p = 0.017) (<xref ref-type="fig" rid="f2-body2">Figure 2</xref>), and this difference was independent of the distribution of other coronary risk factors in all samples (p = 0.032) (<xref ref-type="table" rid="en58t02-body2">Table 2</xref>). Mean IgG antipeptD titers was significantly lower in cases (0.28 &#177; 0.23) than in controls (0.45 &#177; 0.30) (p &lt; 0.01) (<xref ref-type="fig" rid="f3-body2">Figure 3</xref>), and this difference was independent of the distribution of other coronary risk factors in all samples (p &lt; 0.01) (<xref ref-type="table" rid="en58t02-body2">Table 2</xref>).</p>
      <fig id="f2-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gf02-en.jpg"/></fig>
      <fig id="f3-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gf03-en.jpg"/></fig>
      <p><xref ref-type="table" rid="t3-body2">Table 3</xref> presents the significance of variables in multiple linear regression model adopted in the analysis, where anti-oxLDL and antipeptD, independently, were used. Hypertension, diabetes, dyslipidemia, the condition of former smoker, obesity, high cholesterol and family history of CAD were considered as explanatory variables.</p>
      <table-wrap id="t3-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gt03-en.jpg"/></table-wrap>
      <p>The difference between the average values of serum titers of anti-oxLDL in both groups (<xref ref-type="table" rid="en58t02-body2">Table 2</xref>), although statistically significant, was small (p = 0.08, 95% CI = 0.04 to 0.12). In addition, the standardized effect size of approximately 0.35, is considered low.</p>
      <p>The ROC curve analysis (<xref ref-type="fig" rid="f4-body2">Figure 4</xref>) does not suggest any specific cutoff point that has notable advantages over others (higher sensitivity and specificity) for diagnosis of ACS from the measurement of anti-oxLDL titers in individuals with CAD and the area under the curve was equal to 0.603 (95% CI = 0.520 - 0.686).</p>
      <fig id="f4-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gf04-en.jpg"/></fig>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>Contemporary concepts challenge and suggest new paradigms on the pathophysiology and natural history of atherosclerosis and its clinical complications. Considering evidence from studies of cellular and molecular biology and clinical and experimental research, atherosclerosis understood as a process resulting from the chronic, passive and focal deposit of lipids on the arterial wall, gave rise to the notion of an, immune-mediated and systemic response<sup>3,6,14</sup>.</p>
      <p>The current concept of vulnerable plaque is associated with the characterization of vulnerable patient, with high probability of having a future cardiovascular event, and whose identification is a major clinical challenge<sup>15</sup>.</p>
      <p>One third of cases of sudden death and AMI occurs in previously asymptomatic individuals who have silent disease and/or associated risk factors. Epidemiological, observational and intervention studies highlighted the contribution of factors such as hypertension, smoking, DM and dyslipidemia for the risk of vascular disease, especially CAD. However, 20% of individuals with CAD do not present any of the classic risk factors<sup>16</sup>. In addition, about half of all cases of AMI occur in people with plasma cholesterol levels within normal limits<sup>17</sup>.</p>
      <p>In the study of natural history of atherosclerosis and its determinants, several inflammatory markers have been identified, and in selected population samples, many of these substances are found to be capable of playing a modulating role in the risk of the disease and its complications. These include hs-CRP, CD40 ligand, V-CAM-1, MCP-1, IL-6 and IL-7<sup>18</sup>.</p>
      <p>Recently, a growing body of evidence suggests that local and systemic activation of the immune system may be related to the process of atherosclerotic plaque instability and its clinical manifestations. Although there is a chronic elevation of circulating immunoglobulins in patients with chronic stable CAD, a transient increase in T cell activation has been described by several authors in patients with ACS, leading them to believe that this may be a determining factor in the pathophysiology of acute complications<sup>19</sup>.</p>
      <p>Ammirati et al<sup>19</sup> observed that patients with ACS had a limited number of gene segments in the &#946; chain of T cell receptors (RCT) activated, compared to controls with chronic CAD.</p>
      <p>In the control group, the RCT were highly polymorphic. Furthermore, only T lymphocytes from patients with ACS proliferated in response to autologous proteins present in culprit lesions by acute event and/or in response to oxLDL. Lymphocyte proliferation in response to oxLDL was more intense in patients with ACS with higher morbidity than those with favorable outcome.</p>
      <p>The authors suggest that in the acute phase of lesion instability, the polyclonal antibody response, characteristic of chronic CAD, lead to the activation mediated by a limited number of immunogenic molecules found in the plaque, and different from those related to lymphocyte activation observed in the chronic phase of the disease. They also draw attention to the fact that 68.0% of monotypic or oligotipic gene segments found in the acute phase have not been detected three months after the coronary event, stressing the idea that an antigen-specific population of T cells had been transiently activated during this period.</p>
      <p>Using monoclonal antibodies against epitopes of oxLDL derived from genetically modified mice, several authors observed that oxLDL titers were significantly higher in ACS patients than in patients with chronic CAD<sup>7,20</sup>.</p>
      <p>Tsimikas et al<sup>21</sup> found an increase of 60.0% in the titers of autoantibodies against a number of epitopes generated in LDL oxidation models in patients during the acute phase and within one month after AMI. It is assumed that, in acute coronary event, the antigenic substrate originates from the direct release of modified lipoproteins, either by breakage or increased permeability of the plaque, or by disruption of cell membranes resulting from acute ischemic injury or reperfusion<sup>22</sup>.</p>
      <p>The oxLDL plays a critical role in the development of atherosclerosis and experimental data support that it is associated with multiple cardiometabolic risk factors<sup>23</sup>. These authors reported that high concentrations of oxLDL were associated with increased incidence of metabolic syndrome and its components, abdominal obesity, hyperglycemia and hypertriglyceridemia.</p>
      <p>The oxidative modification of LDL induces the formation of immunogenic epitopes in the LDL molecule, which leads to the formation of antibodies against oxLDL, which can be detected in serum<sup>24</sup>. Studies have shown that the anti-oxLDL molecule can block the uptake of oxLDL by macrophages in atherosclerotic lesions, suggesting a possible protective role for the formation of foam cells<sup>25</sup>.</p>
      <p>In this study, we found that average serum titers of anti-oxLDL were significantly higher in patients with ACS compared to individuals with chronic CAD. The difference found was significant and independent on cardiovascular risk factors established, such as hypertension, smoking, diabetes and dyslipidemia. This difference was specific for IgG anti-oxLDL antibodies, once the concentration of total IgG did not differ significantly between cases and controls.</p>
      <p>On the other hand, average serum titers of antipeptD were significantly lower in patients with ACS than in those with chronic CAD, and the difference was also independent on cardiovascular risk factors and the concentration of total IgG between the two groups.</p>
      <p>Considering the study design, and because the anti-oxLDL and antipeptD values are unknown, before the onset of acute ischemia, we cannot state that these antibodies contribute to the instability of coronary lesions, or even if their increase represents an epiphenomenon resulting from plaque rupture.</p>
      <p>However, some hypotheses are generated to interpret the behavior of the antibody response observed. It is possible to occur, during acute coronary event, in vivo, greater and quicker formation of antibodies from specific clones of B lymphocytes, pre-existing during the chronic phase of CAD in response to increased antigens. The immune response could play a protective role and contribute to the development of the acute ischemic event. The protective role of anti-oxLDL is evaluated from experimental evidence.</p>
      <p>Shoenfeld et al<sup>26</sup> immunized knock out mice with homologous oxLDL, and observed that the procedure determined an increase in anti-oxLDL titers, and reduced the rate of progression of atherosclerotic lesions in these animals. Researchers propose the involvement of antibodies against oxLDL in clearing oxidized lipoproteins, both those from circulation and from the plaque, from the formation of immune complexes, which were eliminated by the monocyte-phagocytic system, via Fc receptor.</p>
      <p>It is possible that the monoclonal response against some antigenic epitopes be more specific<sup>27</sup>, which would explain why, in this study, there was evidence of elevated oxLDL titers (polyclonal response) and reduction of antipeptD titers (monoclonal response) in patients with ACS compared to controls with chronic CAD. It is assumed that the reduction of antipeptD titers associated with acute ischemic events reflects the higher speed with which these antigens are complexed.</p>
      <p>On the other hand, it is conceivable that the increase in the formation of immune complexes is directly related to the process of plaque unstabilization. Virella et al<sup>28</sup> suggest that in humans, anti-oxLDL/oxLDL complexes would be eagerly digested by macrophages, creating a massive accumulation of intracellular cholesterol esters, responsible for plaque instability.</p>
      <p>Mangueira et al<sup>29</sup> evaluated the antipeptD and anti-oxLDL titers in 66 patients with rheumatoid arthritis, a chronic inflammatory disease whose main cause of mortality is the CAD. The authors observed a significant correlation between the titers of both antibodies, but only the titlers of anti-oxLDL were higher in patients compared to controls.</p>
      <p>Studies that analyze elevations in anti-oxLDL titers relate the increase of such titers with plaque rupture, and its reduction with the phase of stabilization of such lesions<sup>30</sup>.</p>
      <p>In a recent study, Doo et al<sup>31</sup> evaluated the prognostic value of anti-oxLDL as predictors of coronary events in a cohort of 60 patients hospitalized for unstable angina. They observed that individuals whose antibody titers were higher at admission had a significantly greater number of new coronary events during the observation period of 16 months, concluding that the determination of anti-oxLDL can be a useful way of identifying groups at higher risk.</p>
      <p>Most studies compare the immune response to oxLDL in patients with ACS compared to controls without clinical evidence of coronary artery disease<sup>7</sup>, However, even asymptomatic patients may have subclinical forms of the disease with severe and diffuse vascular involvement<sup>32</sup>. We chose to compare the antibody titers among individuals with ACS and chronic, stable and well-defined CAD, once the goal is not diagnosis, but the role of autoimmune response in characterizing different clinical pictures of the disease.</p>
      <p>Another difference is that some studies compare acute and chronic CAD by determining titers of circulating oxLDL. This method uses monoclonal antibodies against specific epitopes in the oxLDL molecule, which is not available in our field and presents foreseeable difficulties.</p>
      <p>The direct determination of oxLDL in plasma or serum is complicated by the possibility of in vivo modifications of samples and the variety of particles at different oxidation stages, which can be identified and whose significance in terms of predictive disease is also potentially variable. Thus, it is explained why the reproducibility of the reference preparation of oxLDL, used as standard in the test, delivers inconsistent results, even in the same population. Circulating levels of oxLDL are very low due to high concentration of antioxidants in the blood. Furthermore, they may not correlate with the amount of oxidized lipoprotein found in the atherosclerotic plaque, protected within the subendothelium.</p>
      <p>In healthy individuals, it is estimated that the average plasma concentration of oxLDL is approximately 0.1 ng/&#956;g of the protein portion of LDL<sup>33</sup>. Thus, the primary location of the analysis concerned could not be the circulation.</p>
      <p>The samples analyzed seem to represent the population of patients with severe ischemic heart disease enrolled in tertiary care services. However, certain differences between the two groups should be considered. Exposure to some risk factors for CAD differed significantly between cases and controls. It is known that anti-oxLDL titers are higher in diabetics<sup>34</sup> and hypertensive patients<sup>35</sup> than in individuals without such diagnoses. Patients with these diseases were more prevalent in the group with ACS. Hence, average anti-oxLDL titers, significantly higher in cases, could be associated or not with the acute event, but to the greater frequency of risk factors in this group. Likewise, it is suggested that anti-oxLDL titers are higher in individuals with metabolic syndrome<sup>36</sup>.</p>
      <p>Although in the present study BMI did not differ significantly between cases and controls, it is conceivable that differences in insulin resistance between the two groups may have contributed to these results. HMG-CoA reductase inhibitors (statin) have immunomodulatory properties and reduce levels of circulating anti-oxLDL.</p>
      <p>Since the use of statins did not differ between groups, it is assumed that the difference found in the average anti-oxLDL titers does not derive from the use of this therapy, although no data are available regarding the formulation, dosage and duration of use of these drugs in the samples studied, neither the average cholesterol differed between cases and controls, which confirms the results of previous investigations that found no positive correlation between serum lipoproteins and evidence of anti-oxLDL.</p>
      <p>Average hs-CRP values were, as expected, higher in cases than in controls. Hs-CRP is considered an inflammatory marker and its serum levels may have clinical applicability in the detection and prevention of cardiovascular disease<sup>37</sup>. The JUPITER study, recently completed, showed that patients with cardiovascular risk, but with normal levels of LDL (&lt; 130 mg/dl) and high hs-CRP (&gt; 2 mg/dl), who made use of rosuvastatin, compared with placebo, had significantly fewer cardiovascular events<sup>38</sup>.</p>
      <p>Anti-oxLDL would be markers of autoimmunity and studies correlating hs-CRP values with anti-oxLDL titers, in ACS, shows that both are mutually independent. However, when both are high, they increase the predictive value for diagnosis of acute coronary event<sup>39</sup>.</p>
      <p>We tried to control the different biases of confusion in the statistical analysis. The regression model included variables that differed or not significantly different between groups, and showed that both anti-oxLDL titers and those of antipeptD were independently associated with acute coronary events in the sample.</p>
      <p>Better knowledge of inflammation and atherothrombosis, as well as evidence of oxLDL autoantibodies, may establish new preventive strategies, including the feasibility of vaccination for primary prevention in individuals with cardiovascular risk factors.</p>
      <p>
        <bold>Constraints</bold>
      </p>
      <p>In this sample, we did not establish a cutoff value of anti-oxLDL titers, above which we could discriminate ACS cases with sufficient sensitivity and specificity. The immunoassay method for determination of anti-oxLDL is difficult to standardize and implement, which may lead to conflicting results, as seen in different studies. The clinical applicability of its determination will depend on further investigations, as well as cost-benefit evaluation.</p>
      <p>
        <bold>Conclusion</bold>
      </p>
      <p>The results showed that anti-oxLDL titers were significantly higher in ACS patients compared with patients with CAD and may be associated with atherosclerotic plaque instability.</p>
      <p>
        <bold>Acknowledgments</bold>
      </p>
      <p>We would like to thank Dr. Daniel Francisco Jacob Ketelhuth for the invaluable logistical support in carrying out the serological tests.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is part of the Doctoral Thesis of Ana Maria Brito Medeiros, from <italic>Pontif&#237;cia Universidade Cat&#243;lica do Rio Grande do Sul</italic>.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Anticuerpos contra LDL-ox y s&#237;ndrome coronario agudo</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>FUNDAMENTO: La oxidaci&#243;n de la lipoprote&#237;na de baja densidad (LDL-ox) induce a la formaci&#243;n de ep&#237;topos inmunog&#233;nicos en la mol&#233;cula. La presencia de autoanticuerpos contra la LDL-ox ha sido demostrada en el suero de pacientes con enfermedad arterial coronaria (EAC). No obstante eso, el papel de esos autoanticuerpos en la fisiopatolog&#237;a de los s&#237;ndromes coronarios agudos (SCA) y su significado cl&#237;nico permanecen indefinidos. OBJETIVO: Evaluar la asociaci&#243;n entre autoanticuerpos contra la LDL-ox y SCA. M&#201;TODOS: Los t&#237;tulos de inmunoglobulina G autoanticuerpos contra la LDL-ox por cobre (antiLDL-ox) y contra el p&#233;ptido sint&#233;tico D derivado de la apolipoprote&#237;na B (antipeptD) fueron determinados por ensayo inmunoenzim&#225;tico (ELISA) en 90 pacientes, en las primeras 12h de SCA (casos) y en 90 pacientes con EAC cr&#243;nica (controles). RESULTADOS: Los resultados mostraron que los t&#237;tulos de antiLDL-ox fueron significativamente m&#225;s elevados (p =0,017) en los casos (0,40 &#177; 0,22), que en los controles (0,33 &#177; 0,23). Por otro lado, los t&#237;tulos de antipeptD fueron significativamente menores (p &lt; 0,01) en los casos (0,28 &#177; 0,23) que en los controles (0,45 &#177; 0,30). La diferencia de los t&#237;tulos de ambos anticuerpos entre los dos grupos estudiados fue independiente de edad, sexo, hipertensi&#243;n arterial, diabetes mellitus, dislipidemia, &#237;ndice de masa corporal, tabaquismo, perfil lip&#237;dico, uso de estatinas e historia familiar de EAC. CONCLUSI&#211;N: Los resultados mostraron que los t&#237;tulos de antiLDL-ox fueron significativamente m&#225;s elevados en los pacientes con s&#237;ndrome coronario agudo cuando fueron comparados a los pacientes con enfermedad arterial coronaria y pueden estar asociados a inestabilidad de la placa ateroscler&#243;tica.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Lipoprote&#237;nas LDL</kwd>
        <kwd>anticuerpos</kwd>
        <kwd>s&#237;ndrome coronario agudo</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ART&#205;CULO ORIGINAL</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Anticuerpos contra LDL-ox y s&#237;ndrome coronario agudo</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Ana Maria Brito Medeiros<sup>I</sup>; Carlos Alberto von M&#252;hlen<sup>I</sup>; Magnus Ake Gidlund<sup>II</sup>; Rodrigo Bodanese<sup>I</sup>; Maria G. V. Gottlieb<sup>I</sup>; Luiz C. Bodanese<sup>I</sup></bold>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Faculdade de Medicina da Pontif&#237;cia Universidade Cat&#243;lica do Rio Grande do Sul - Hospital S&#227;o Lucas da PUCRS, Porto Alegre, RS</p>
      <p><sup>II</sup>Universidade de S&#227;o Paulo - USP, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>
        <xref ref-type="corresp" rid="end-body3">Correspondencia</xref>
      </p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p><bold>FUNDAMENTO:</bold> La oxidaci&#243;n de la lipoprote&#237;na de baja densidad (LDL-ox) induce a la formaci&#243;n de ep&#237;topos inmunog&#233;nicos en la mol&#233;cula. La presencia de autoanticuerpos contra la LDL-ox ha sido demostrada en el suero de pacientes con enfermedad arterial coronaria (EAC). No obstante eso, el papel de esos autoanticuerpos en la fisiopatolog&#237;a de los s&#237;ndromes coronarios agudos (SCA) y su significado cl&#237;nico permanecen indefinidos.</p>
      <p><bold>OBJETIVO:</bold> Evaluar la asociaci&#243;n entre autoanticuerpos contra la LDL-ox y SCA.</p>
      <p><bold>M&#201;TODOS:</bold> Los t&#237;tulos de inmunoglobulina G autoanticuerpos contra la LDL-ox por cobre (antiLDL-ox) y contra el p&#233;ptido sint&#233;tico D derivado de la apolipoprote&#237;na B (antipeptD) fueron determinados por ensayo inmunoenzim&#225;tico (ELISA) en 90 pacientes, en las primeras 12h de SCA (casos) y en 90 pacientes con EAC cr&#243;nica (controles).</p>
      <p><bold>RESULTADOS:</bold> Los resultados mostraron que los t&#237;tulos de antiLDL-ox fueron significativamente m&#225;s elevados (p =0,017) en los casos (0,40 &#177; 0,22), que en los controles (0,33 &#177; 0,23). Por otro lado, los t&#237;tulos de antipeptD fueron significativamente menores (p &lt; 0,01) en los casos (0,28 &#177; 0,23) que en los controles (0,45 &#177; 0,30). La diferencia de los t&#237;tulos de ambos anticuerpos entre los dos grupos estudiados fue independiente de edad, sexo, hipertensi&#243;n arterial, diabetes mellitus, dislipidemia, &#237;ndice de masa corporal, tabaquismo, perfil lip&#237;dico, uso de estatinas e historia familiar de EAC.</p>
      <p><bold>CONCLUSI&#211;N:</bold> Los resultados mostraron que los t&#237;tulos de antiLDL-ox fueron significativamente m&#225;s elevados en los pacientes con s&#237;ndrome coronario agudo cuando fueron comparados a los pacientes con enfermedad arterial coronaria y pueden estar asociados a inestabilidad de la placa ateroscler&#243;tica.</p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> Lipoprote&#237;nas LDL, anticuerpos, s&#237;ndrome coronario agudo.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>La lipoprote&#237;na de baja densidad (LDL) es la principal part&#237;cula transportadora de colesterol del plasma humano. La LDL posee un n&#250;cleo lipof&#237;lico formado de &#233;steres de colesterol y triglic&#233;ridos y una superficie polar constituida por colesterol no esterificado y fosfol&#237;pidos. Los fosfol&#237;pidos est&#225;n envueltos por la apolipoprote&#237;na B-100 (apoB). La mol&#233;cula de LDL contiene tambi&#233;n antioxidantes liposolubles, como vitamina E, &#945; y &#946; caroteno, ubiquinol, entre otros<sup>1</sup>. Mientras, bajo condiciones de stress oxidativo las part&#237;culas de LDL, que contienen &#225;cidos grasos poliinsaturados (PUFA), son f&#225;cilmente oxidadas y, consecuentemente, la apoB es modificada a trav&#233;s de la oxidaci&#243;n lip&#237;dica<sup>2</sup>.</p>
      <p>Debido a sus propiedades pro-inflamatorias y pro-aterog&#233;nicas, la lipoprote&#237;na de baja densidad oxidada (LDL-ox) es un marcador de riesgo para las enfermedades cardiovasculares (ECV), pudiendo ocurrir su acci&#243;n en el espacio subendotelial<sup>3,4</sup>. Aunque atractivas, evidencias relevantes de que la hip&#243;tesis de que la LDL-ox contribuye a la aterosclerosis humana permanecen todav&#237;a no definitivamente establecidas, mereciendo nuevos estudios bien delineados, que puedan establecer su contribuci&#243;n en la fisiopatolog&#237;a de la aterosclerosis<sup>5</sup>.</p>
      <p>Algunas evidencias sugieren que autoanticuerpos IgG para la LDL-ox est&#225;n asociados con propiedades pro-aterog&#233;nicas y autoanticuerpos IgM para la LDL-ox desempe&#241;an un papel ateroprotector<sup>6</sup>. La clase IgM, que reconoce ep&#237;topos espec&#237;ficos para la oxidaci&#243;n, puede estar envuelta en la captaci&#243;n y desintoxicaci&#243;n de l&#237;pidos oxidados pro-inflamatorios<sup>3</sup>. De este modo, los autoanticuerpos IgG e IgM pueden tener acciones antag&#243;nicas.</p>
      <p>Estudios recientes mostraron que pacientes con s&#237;ndrome coronario agudo (SCA), incluyendo infarto agudo de miocardio (IAM) y angina inestable (AI), presentan niveles m&#225;s elevados de antiLDL-ox que pacientes con angina estable (AE) y controles (p &lt; 0,05)<sup>7</sup>. Otros estudios cuestionan la efectiva contribuci&#243;n de los antiLDL-ox en la aterog&#233;nesis, no habiendo sido observadas diferencias significativas entre los t&#237;tulos de estos anticuerpos en controles normales y en pacientes con enfermedad arterial coronaria (EAC) cr&#243;nica o aguda<sup>8</sup>.</p>
      <p>Dentro de ese contexto, el objetivo de este estudio fue evaluar la asociaci&#243;n entre autoanticuerpos contra la LDL-ox y SCA.</p>
      <p>
        <bold>M&#233;todos</bold>
      </p>
      <p>Se realiz&#243; un estudio transversal controlado, en el cual fueron incluidos individuos de ambos sexos, con m&#225;s de 40 a&#241;os de edad, con diagn&#243;stico de EAC, aguda o cr&#243;nica, atendidos en el Hospital S&#227;o Lucas de la PUCRS, de manera consecutiva, en el per&#237;odo de mar/2001-dec/2003.</p>
      <p>Tambi&#233;n fueron incluidos pacientes con cuadro cl&#237;nico de SCA sin supradesnivel persistente del segmento ST (SCASSST). El diagn&#243;stico de SCASSST fue definido as&#237;: dos episodios de <italic>angina pectoris</italic>, o un episodio de <italic>angina pectoris</italic> en reposo, con m&#225;s de 20 minutos de duraci&#243;n en las 24 horas precedentes a la hospitalizaci&#243;n; sin supradesnivelamiento encima de 0,05 mV persistente del segmento ST; presencia o no de elevaci&#243;n de marcadores s&#233;ricos de necrosis mioc&#225;rdica o microembolizaci&#243;n (creatina quinasa con fracci&#243;n de MB encima de 20 U/l y/o troponina I encima de 0,05 mg/ml). El cuadro cl&#237;nico en el momento de la internaci&#243;n hospitalaria fue estratificado seg&#250;n la clasificaci&#243;n de Braunwald<sup>9</sup>. El grupo control fue constituido por pacientes con EAC establecida, asintom&#225;ticos o con <italic>angina pectoris</italic> estable clase I, seg&#250;n la clasificaci&#243;n de la <italic>Canadian Cardiovascular Society</italic><sup>10</sup>.</p>
      <p>Fueron definidos como pacientes inelegibles aquellos que presentaron: presencia de bloqueo completo de rama izquierda; supradesnivel encima de 0,05 mV del segmento ST en el ECG de reposo, cirug&#237;a hace menos de tres meses, incluyendo cirug&#237;a de revascularizaci&#243;n mioc&#225;rdica; angioplast&#237;a coronaria percut&#225;nea hace menos de tres meses; neoplasias; disturbios hematol&#243;gicos e inmunol&#243;gicos conocidos; enfermedades del tejido conjuntivo o inflamatorias asociadas a la elevaci&#243;n de marcadores s&#233;ricos. Se excluyeron, a&#250;n, pacientes en uso de medicaci&#243;n inmunosupresora, enfermedades inmunol&#243;gicamente activas, neoplasias, SIDA, enfermedades de la tiroides y enfermedades gastrointestinales debilitantes e individuos que se negaron a firmar el t&#233;rmino de consentimiento libre y aclarado.</p>
      <p>
        <bold>Variables cl&#237;nicas de inter&#233;s</bold>
      </p>
      <p>Sexo, edad, &#237;ndice de masa corporal (IMC), hipertensi&#243;n arterial (HA), diabetes mellitus (DM), dislipidemia, exposici&#243;n cr&#243;nica al tabaco (tabaquismo activo), historia familiar de EAC, uso de estatinas y dosaje s&#233;rico de la prote&#237;na-C-reactiva ultra-sensible(PCR-us).</p>
      <p>El IMC fue calculado por la f&#243;rmula: peso, en quilogramos, dividido por la altura al cuadrado, en metros. Fue considerado obeso el individuo con &#237;ndice <underline>&gt;</underline> 30 kg/m<sup>2</sup>. Se consider&#243; portador de HA al paciente con diagn&#243;stico previo y/o en uso de f&#225;rmacos antihipertensivos. Se consider&#243; portador de DM al paciente con diagn&#243;stico previo y/o en uso de terapia hipoglucemiante (diet&#233;tica, insulinoterapia o en tratamiento con f&#225;rmacos hipoglucemiantes orales). Se consider&#243; portador de dislipidemia al paciente con diagn&#243;stico previo de alteraciones del perfil lip&#237;dico s&#233;rico y/o en uso de f&#225;rmacos hipolipemiantes.</p>
      <p>Los tabaquistas fueron estratificados en: fumantes activos, aquellos individuos con h&#225;bito de fumar actual y que hab&#237;an fumado en el &#250;ltimo a&#241;o; ex-fumantes, los individuos que hab&#237;an abandonado el h&#225;bito de fumar hace m&#225;s de un a&#241;o; y no fumantes.</p>
      <p>La historia familiar de EAC fue considerada positiva en aquellos individuos cuyos familiares en primer grado tuviesen presentado mortalidad cardiovascular precoz (&lt; 55 a&#241;os en hombres y &lt; 65 a&#241;os en mujeres).</p>
      <p>
        <bold>Variables de laboratorio</bold>
      </p>
      <p>Anticuerpos IgG contra la LDL-ox y contra el peptD y PCR-us fueron medidos en el plasma de casos y de controles por ensayo inmunoenzim&#225;tico (ELISA).</p>
      <p>El perfil lip&#237;dico y la composici&#243;n proteica de la LDL fueron determinados por el m&#233;todo de Lowry<sup>11</sup>. El contenido de colesterol total y de triacetilglicerol fue dosado por m&#233;todo enzim&#225;tico<sup>12</sup>. La detecci&#243;n de anticuerpos IgG contra la LDL-ox generados en el suero de casos y controles, as&#237; como anticuerpos IgG contra el p&#233;ptido sint&#233;tico D derivado de la apoB (antipeptD IgG) y el dosaje de la IgG total, fue hecho por t&#233;cnica de <italic>ELISA</italic> (<italic>Enzyme-linked immunosorbent assay</italic>)<sup>13</sup>.</p>
      <p>Los an&#225;lisis de laboratorio fueron determinados por ensayo inmunoenzim&#225;tico en las primeras 12 horas despu&#233;s de definido el cuadro cl&#237;nico de SCA, almacenadas en freezer a -70&#186;C y posteriormente encaminadas para an&#225;lisis en el Instituto de Inmunofisiopatolog&#237;a de la Universidad de San Pablo.</p>
      <p>
        <bold>C&#225;lculo de tama&#241;o de la muestra</bold>
      </p>
      <p>El tama&#241;o de la muestra fue calculado a priori. Para detectar una diferencia de por lo menos 70 unidades en la densidad &#243;ptica del t&#237;tulo s&#233;rico medio de IgG antiLDL-ox entre casos y controles, fue estimado un tama&#241;o de muestra de 86 pacientes por grupo de estudio, consider&#225;ndose el desv&#237;o est&#225;ndar para IgG antiLDL-ox de 140 unidades, &#945; = 0,05 y poder estad&#237;stico de 90% (&#946; = 0,10).</p>
      <p>
        <bold>An&#225;lisis estad&#237;stico</bold>
      </p>
      <p>La adherencia a la distribuci&#243;n normal (gaussiana) de la distribuci&#243;n de los valores de antiLDL-ox y de antipeptD en los dos grupos de estudio fue evaluada por el test de Kolmogorov-Smirnov (K-S). El test de Mann-Whitney fue usado para comparar los resultados de la determinaci&#243;n s&#233;rica media de anticuerpos IgG contra la LDL-ox, IgG contra el p&#233;ptido <italic>D</italic> y de la IgG total entre casos y controles.</p>
      <p>La significancia de las asociaciones entre variables categ&#243;ricas fue analizada por el test exacto de Fischer y, entre variables continuas, por el test de Mann-Whitney. Las variables intervinientes fueron controladas por regresi&#243;n lineal m&#250;ltiple. Los an&#225;lisis de sensibilidad y de especificidad de valores de corte de antiLDL-ox para diagn&#243;stico de SCA fueron hechos por curva ROC (<italic>receiver operating characteristic</italic>).</p>
      <p>Los resultados fueron expresados como medias, m&#225;s o menos el desv&#237;o est&#225;ndar de la media. Las diferencias fueron consideradas significativas cuando el valor de p &lt; 0,05.</p>
      <p>
        <bold>Aspectos &#233;ticos</bold>
      </p>
      <p>El estudio fue sometido y aprobado por el CEP del Hospital S&#227;o Lucas de la PUCRS (ID: 03/01533, aprobado el 13/06/2003).</p>
      <p>
        <bold>Resultados</bold>
      </p>
      <p>La <xref ref-type="table" rid="tab1-body3">Tabla 1</xref> muestra las caracter&#237;sticas demogr&#225;ficas, la prevalencia de factores de riesgo conocidos y los determinantes pron&#243;sticos seleccionados entre los dos grupos de estudio, as&#237; como la significancia entre las diferencias en los valores de tales variables entre los grupos. No se observ&#243; diferencia estad&#237;sticamente significativa en relaci&#243;n a la faja etaria de casos y controles, 62 &#177;12 a&#241;os y 64 &#177; 9 a&#241;os, respectivamente (p = 0,18).</p>
      <table-wrap id="tab1-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gt01-es.jpg"/></table-wrap>
      <p>La distribuci&#243;n por sexo entre los grupos fue igualmente comparable, siendo que 49,0% de los casos y 53,0% de los controles eran del sexo masculino (p = 0,65). Los dos grupos tampoco difirieron en relaci&#243;n a la obesidad, siendo que un cuarto de los casos y un quinto de los controles presentaban &#237;ndices de masa corporal &gt; 30 kg/m<sup>2</sup> (p = 0,59). De la misma forma, no se observ&#243; diferencia estad&#237;sticamente significativa entre los grupos con relaci&#243;n al h&#225;bito actual de fumar (12,0% de fumantes activos en casos y 12,0% tambi&#233;n en controles) y ni en referencia a la historia familiar de EAC (p = 0,17).</p>
      <p>El diagn&#243;stico previo de dislipidemia (p = 0,12), los valores medios de la colesterolemia (p = 0,09), de la trigliceridemia (p = 0,76) y el uso de f&#225;rmacos reductores de la colesterolemia (estatinas) (p = 0,11) tampoco difirieron significativamente entre casos y controles.</p>
      <p>La frecuencia de HA fue significativamente mayor en los casos que en los controles, 80,0% y 45,0%, respectivamente (p &lt; 0,01), as&#237; como el diagn&#243;stico previo de DM, presente en 35,0% de los casos y en 18,0% de los controles (p = 0,01). M&#225;s de la mitad del grupo control y un quinto del grupo de los casos eran ex-fumantes (p &lt; 0,01). Los valores s&#233;ricos de la PCR-us fueron significativamente mayores en los casos que en los controles (p &lt; 0,01).</p>
      <p>La concentraci&#243;n de IgG total no difiri&#243; significativamente entre los grupos (p = 0,74), como se ve en la <xref ref-type="fig" rid="fig1-body3">Figura 1</xref> y en la <xref ref-type="table" rid="es_a08tab02-body3">Tabla 2</xref>.</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_a08tab02-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gt02-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <fig id="fig1-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gf01-es.jpg"/></fig>
      <p>El t&#237;tulo medio de IgG antiLDL-ox fue significativamente mayor en los casos (0,40 &#177; 0,22) que en los controles (0,33 &#177; 0,22), (p = 0,017) (<xref ref-type="fig" rid="fig2-body3">Figura 2</xref>), y esta diferencia fue independiente de la distribuci&#243;n de otros factores de riesgo coronario en las muestras estudiadas (p = 0,032), (<xref ref-type="table" rid="es_a08tab02-body3">Tabla 2</xref>). El t&#237;tulo medio de IgG antipeptD fue significativamente menor en los casos (0,28 &#177; 0,23) que en los controles (0,45 &#177; 0,30), (p &lt; 0,01) (<xref ref-type="fig" rid="fig3-body3">Figura 3</xref>), y esta diferencia fue independiente de la distribuci&#243;n de otros factores de riesgo coronario en las muestras estudiadas (p &lt; 0,01), (<xref ref-type="table" rid="es_a08tab02-body3">Tabla 2</xref>).</p>
      <fig id="fig2-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gf02-es.jpg"/></fig>
      <fig id="fig3-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gf03-es.jpg"/></fig>
      <p>La <xref ref-type="table" rid="tab3-body3">Tabla 3</xref> presenta la significancia de las variables del modelo de regresi&#243;n lineal m&#250;ltiple adoptado en el an&#225;lisis, donde el antiLDL-ox y el antipeptD, fueron usados independientemente. La hipertensi&#243;n arterial, la diabetes, la dislipidemia, la condici&#243;n de ex-fumante, la obesidad, la colesterolemia y la historia familiar de EAC fueron considerados como variables explicativas.</p>
      <table-wrap id="tab3-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gt03-es.jpg"/></table-wrap>
      <p>La diferencia entre los valores medios de los t&#237;tulos s&#233;ricos de antiLDL-ox en los dos grupos estudiados (<xref ref-type="table" rid="es_a08tab02-body3">Tabla 2</xref>), aunque estad&#237;sticamente significativa, fue peque&#241;a (p = 0,08, IC 95% = 0,04 - 0,12). Adem&#225;s de eso, el tama&#241;o del efecto estandarizado, de aproximadamente 0,35, es considerado bajo.</p>
      <p>El an&#225;lisis de la curva ROC (<xref ref-type="fig" rid="fig4-body3">Figura 4</xref>) no sugiere ning&#250;n punto de corte espec&#237;fico que tenga ventajas notorias sobre los otros (mayores sensibilidad y especificidad) para el diagn&#243;stico de SCA a partir de la determinaci&#243;n de los t&#237;tulos de antiLDL-ox en individuos con EAC, siendo el &#225;rea bajo la curva igual a 0,603 (IC 95% = 0,520 - 0,686).</p>
      <fig id="fig4-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-95-01-0047-00063-gf04-es.jpg"/></fig>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Los conocimientos contempor&#225;neos cuestionan y sugieren nuevos paradigmas sobre la fisiopatolog&#237;a y la historia natural de la aterosclerosis y sus complicaciones cl&#237;nicas. Considerando las evidencias de estudios de biolog&#237;a celular y molecular y de investigaciones cl&#237;nicas y experimentales, la aterosclerosis entendida como un proceso resultante del dep&#243;sito cr&#243;nico, pasivo y focal de l&#237;pidos en la pared arterial, dio lugar a la noci&#243;n de una respuesta inflamatoria, inmunomediada y sist&#233;mica<sup>3,6,14</sup>.</p>
      <p>Al concepto actual de placa vulnerable, se asocia la caracterizaci&#243;n del paciente vulnerable, con alta probabilidad de presentar un evento cardiovascular futuro, y cuya identificaci&#243;n es uno de los principales desaf&#237;os cl&#237;nicos<sup>15</sup>.</p>
      <p>Un tercio de los casos de muerte s&#250;bita y de IAM ocurre en individuos previamente asintom&#225;ticos, que tienen enfermedad silenciosa y/o factores de riesgo asociados. Estudios epidemiol&#243;gicos, de observaci&#243;n y de intervenci&#243;n evidenciaron la contribuci&#243;n de factores como HA, tabaco, DM y dislipidemias para el riesgo de enfermedad vascular, especialmente para la EAC. Con todo, 20% de los individuos con EAC no presentan ninguno de los factores de riesgo cl&#225;sicos<sup>16</sup>. Adem&#225;s de eso, cerca de la mitad de los casos de IAM ocurre en personas con niveles de colesterol plasm&#225;tico dentro de los l&#237;mites considerados normales<sup>17</sup>.</p>
      <p>En el estudio de la historia natural de la aterosclerosis y de sus determinantes, muchos marcadores inflamatorios fueron identificados y, en muestras poblacionales seleccionadas, varias de estas sustancias se muestra capaces de ejercer un papel modulador en el riesgo de la enfermedad y de sus complicaciones. Entre ellas, se citan la PCR-us, CD40 vinculante, V-CAM-1, MCP-1, IL-6 y IL-7<sup>18</sup>.</p>
      <p>Recientemente, un n&#250;mero creciente de evidencias sugiere que la activaci&#243;n local y sist&#233;mica del sistema inmunol&#243;gico pueda estar relacionada con el proceso de inestabilidad de la placa ateroscler&#243;tica y de sus manifestaciones cl&#237;nicas. Aunque haya una elevaci&#243;n cr&#243;nica de inmunoglobulinas circulantes en pacientes con EAC cr&#243;nica estable, un incremento transitorio de activaci&#243;n de las c&#233;lulas T ha sido descripto por varios autores en pacientes con SCA, llev&#225;ndolos a creer que eso pueda ser uno de los determinantes en la fisiopatolog&#237;a de las complicaciones agudas<sup>19</sup>. </p>
      <p>Ammirati et al<sup>19</sup> observaron que pacientes con SCA ten&#237;an un n&#250;mero restricto de segmentos g&#233;nicos, en la cadena &#946; de los receptores de c&#233;lulas T(RCT) activadas, en relaci&#243;n a controles con EAC cr&#243;nica.</p>
      <p>En el grupo control, los RCT eran altamente polim&#243;rficos. Adem&#225;s de eso, solamente linfocitos T de pacientes con SCA proliferaban en respuesta a prote&#237;nas aut&#243;logas, presentes en espec&#237;menes de las lesiones culpadas por el evento agudo y/o en respuesta a la LDL-ox. La proliferaci&#243;n linfocitaria en respuesta a la LDL-ox era m&#225;s intensa en los pacientes con SCA que presentaron mayor morbilidad que en aquellos con evoluci&#243;n cl&#237;nica favorable.</p>
      <p>Los autores sugieren que, en la fase aguda de inestabilidad de la lesi&#243;n, la respuesta inmunol&#243;gica policlonal, caracter&#237;stica de la EAC cr&#243;nica, de lugar a la activaci&#243;n mediada por un n&#250;mero restricto de ep&#237;topos inmunog&#233;nicos presentes en la placa, y diferentes de aquellos relacionados a la activaci&#243;n linfocitaria observada en la fase cr&#243;nica de la enfermedad. Tambi&#233;n llama la atenci&#243;n, el hecho de que 68,0% de los segmentos g&#233;nicos monot&#237;picos u oligot&#237;picos, encontrados en la fase aguda, ya no hayan sido detectados tres meses despu&#233;s del evento coronario, reforzando la idea de que una poblaci&#243;n ant&#237;geno-espec&#237;fica de c&#233;lulas T hab&#237;a sido transitoriamente activada en ese per&#237;odo.</p>
      <p>Utilizando anticuerpos monoclonales contra ep&#237;topos de la LDL-ox oriundos de ratones gen&#233;ticamente modificados, varios autores observaron que los t&#237;tulos de LDL-ox eran significativamente m&#225;s elevados en pacientes con SCA que en portadores de EAC cr&#243;nica<sup>7,20</sup>.</p>
      <p>Tsimikas et al<sup>21</sup> encontraron una elevaci&#243;n de 60,0% en los t&#237;tulos de autoanticuerpos contra una serie de ep&#237;topos generados en modelos de oxidaci&#243;n de la LDL, en pacientes durante la fase aguda y en hasta un mes despu&#233;s del IAM. Se admite que, en la fase aguda del evento coronario, el sustrato antig&#233;nico se origine de la liberaci&#243;n directa de la lipoprote&#237;na modificada, sea por la ruptura o aumento de permeabilidad de la placa, o sea por ruptura de las membranas celulares decurrente de lesi&#243;n isqu&#233;mica aguda o despu&#233;s de reperfusi&#243;n<sup>22</sup>.</p>
      <p>La LDL-ox desempe&#241;a un papel crucial en el desarrollo de la aterosclerosis y datos experimentales sostienen que est&#225; asociada a m&#250;ltiples factores de riesgo cardiometab&#243;licos<sup>23</sup>. Esos autores reportaron que altas concentraciones de LDL-ox fueron asociadas con el aumento de la incidencia de s&#237;ndrome metab&#243;lico, as&#237; como sus componentes, obesidad abdominal, hiperglicemia e hipertrigliceridemia.</p>
      <p>La modificaci&#243;n oxidativa de la LDL induce la formaci&#243;n de ep&#237;topos inmunog&#233;nicos en la mol&#233;cula de LDL, lo cual lleva a la formaci&#243;n de anticuerpos contra la LDL-ox, que puede ser detectada en el suero<sup>24</sup>. Estudios han demostrado que la mol&#233;cula de antiLDL-ox puede bloquear la captaci&#243;n de LDL-ox por los macr&#243;fagos en lesiones ateroscler&#243;ticas, sugiriendo un posible papel protector para la formaci&#243;n de c&#233;lulas espumosas<sup>25</sup>.</p>
      <p>En el presente estudio, se observ&#243; que los t&#237;tulos s&#233;ricos medios de antiLDL-ox fueron significativamente superiores en pacientes con SCA en relaci&#243;n a individuos con EAC cr&#243;nica. La diferencia encontrada permaneci&#243; significativa e independiente de factores de riesgo cardiovascular establecidos, como HA, tabaco, DM y dislipidemia. Tal diferencia fue espec&#237;fica para los anticuerpos IgG antiLDL-ox, una vez que la concentraci&#243;n de IgG total no difiri&#243; significativamente entre casos y controles.</p>
      <p>Por otro lado, los t&#237;tulos s&#233;ricos medios de antipeptD fueron significativamente menores en pacientes con SCA que en los individuos con EAC cr&#243;nica, y la diferencia encontrada fue tambi&#233;n independiente de los factores de riesgo cardiovascular y de la concentraci&#243;n de IgG total entre los dos grupos estudiados.</p>
      <p>Teniendo en vista el delineamiento de la investigaci&#243;n, y por desconocerse los valores del antiLDL-ox y del antipeptD, antes del comienzo del cuadro isqu&#233;mico agudo, no se puede afirmar que tales anticuerpos contribuyan a la inestabilidad de las lesiones coronarias, aunque su elevaci&#243;n represente un epifen&#243;meno resultante de la ruptura de la placa.</p>
      <p>Con todo, algunas hip&#243;tesis son generadas para interpretar el comportamiento de la respuesta inmunol&#243;gica observada. Es posible que ocurra, durante la fase aguda del evento coronario, <italic>in vivo</italic>, una mayor y m&#225;s r&#225;pida formaci&#243;n de anticuerpos a partir de clones espec&#237;ficos de linf&#243;citos B, pre-existentes durante la fase cr&#243;nica de la EAC, en respuesta a una mayor presentaci&#243;n antig&#233;nica. La respuesta inmunol&#243;gica podr&#237;a tanto desempe&#241;ar un papel protector como contribuir al desarrollo del evento isqu&#233;mico agudo. El papel protector de los antiLDL-ox es evaluado a partir de evidencias experimentales.</p>
      <p>Shoenfeld et al<sup>26</sup> inmunizaron ratones <italic>knock out</italic> con LDL-ox hom&#243;loga y observaron que el procedimiento determinaba aumento de los t&#237;tulos de antiLDL-ox y reducci&#243;n en el ritmo de progresi&#243;n de lesiones ateroscler&#243;ticas en esos animales. Los investigadores proponen la participaci&#243;n de los anticuerpos contra la LDL-ox en la depuraci&#243;n de la lipoprote&#237;na oxidada, tanto de la circulaci&#243;n como de la placa, a partir de la formaci&#243;n de inmunocomplejos, los cuales ser&#237;an eliminados por el sistema monoc&#237;tico-fagocitario, v&#237;a receptor Fc.</p>
      <p>Es posible que la respuesta monoclonal contra algunos ep&#237;topos antig&#233;nicos sea m&#225;s espec&#237;fica<sup>27</sup>, lo que explicar&#237;a la raz&#243;n por la cual, en el presente estudio, hubo elevaci&#243;n de los t&#237;tulos de LDL-ox (respuesta policlonal) y reducci&#243;n de los t&#237;tulos de antipeptD (respuesta monoclonal) en los pacientes con SCA en relaci&#243;n a los controles con EAC cr&#243;nica. Se presume que la reducci&#243;n de los t&#237;tulos de antipeptD, asociada a los eventos isqu&#233;micos agudos, traduzca la mayor velocidad con que esos ant&#237;genos se agrupan.</p>
      <p>Por otro lado, no se puede excluir que el aumento en la formaci&#243;n de inmunocomplejos se asocie directamente al proceso de inestabilizaci&#243;n de la placa. Virella et al<sup>28</sup> sugieren que, en humanos, complejos antiLDL-ox/LDL-ox ser&#237;an &#225;vidamente digeridos por macr&#243;fagos, creando un ac&#250;mulo macizo de &#233;steres de colesterol intracelular, responsable por la inestabilidad de la placa.</p>
      <p>Mangueira et al<sup>29</sup> evaluaron los t&#237;tulos de antipeptD y de antiLDL-ox en 66 pacientes con diagn&#243;stico de artritis reumatoidea, enfermedad inflamatoria cr&#243;nica, cuya principal causa de mortalidad es la EAC. Los autores observaron buena correlaci&#243;n entre los t&#237;tulos de los dos anticuerpos, pero solamente los t&#237;tulos de antiLDL-ox fueron m&#225;s elevados en los enfermos en relaci&#243;n a los controles.</p>
      <p>Trabajos que analizan elevaciones en los t&#237;tulos de antiLDL-ox, relacionan el aumento de esos t&#237;tulos con la ruptura de la placa, y su reducci&#243;n con la fase de estabilizaci&#243;n de las lesiones<sup>30</sup>.</p>
      <p>En estudio reciente, Doo et al<sup>31</sup> evaluaron el valor pron&#243;stico de los antiLDL-ox como predictores de eventos coronarios en una cohorte de 60 pacientes hospitalizados por AI. Observaron que los individuos cuyos t&#237;tulos de anticuerpos eran m&#225;s elevados en la admisi&#243;n hospitalaria tuvieron un n&#250;mero significativamente mayor de nuevos eventos coronarios, durante el per&#237;odo de observaci&#243;n de 16 meses, concluyendo que la determinaci&#243;n de antiLDL-ox puede ser &#250;til como forma de identificaci&#243;n de grupos de mayor riesgo.</p>
      <p>La mayor&#237;a de los estudios comparan la respuesta inmunol&#243;gica a la LDL-ox en pacientes con SCA en relaci&#243;n a controles sin evidencias cl&#237;nicas de coronariopat&#237;a<sup>7</sup>. Con todo, a&#250;n individuos asintom&#225;ticos pueden presentar formas subcl&#237;nicas de la enfermedad con compromiso vascular severo y difuso<sup>32</sup>. Se opt&#243; por comparar los t&#237;tulos de anticuerpos entre individuos con SCA y con EAC cr&#243;nica, estable y bien definida, una vez que el objetivo es, no el diagn&#243;stico, sino el papel de la respuesta autoinmune en la caracterizaci&#243;n de cuadros cl&#237;nicos distintos de la enfermedad.</p>
      <p>Otra diferencia es que algunos trabajos comparan formas agudas y cr&#243;nicas de EAC por medio de la determinaci&#243;n de los t&#237;tulos de la LDL-ox circulantes. Tal metodolog&#237;a utiliza anticuerpos monoclonales contra ep&#237;topos espec&#237;ficos en la mol&#233;cula de la LDL-ox, no estando disponible en nuestro medio y presentando dificultades previsibles.</p>
      <p>La determinaci&#243;n directa de la LDL-ox en el plasma, o en el suero, se complica por la posibilidad de modificaciones <italic>in vivo</italic> de las muestras y por la variedad de part&#237;culas, en diferentes niveles de oxidaci&#243;n, que pueden ser identificadas y cuya significancia, en t&#233;rminos predictivos de enfermedad, es tambi&#233;n potencialmente variable. De esa manera, se explica por que la reproductibilidad de la preparaci&#243;n de referencia de la LDL-ox, usada como est&#225;ndar en el test, genera resultados inconsistentes, a&#250;n en una misma poblaci&#243;n. Los niveles circulantes de LDL-ox son muy bajos debido a la alta concentraci&#243;n de sustancias antioxidantes presentes en la sangre. Adem&#225;s de eso, pueden no correlacionarse con la cantidad de la lipoprote&#237;na oxidada presente en la placa ateroscler&#243;tica, protegida en la intimidad del subendotelio.</p>
      <p>En individuos sanos, se estima que la concentraci&#243;n plasm&#225;tica media de LDL-ox sea de aproximadamente 0,1 ng/&#181;g de la porci&#243;n proteica de la LDL<sup>33</sup>. As&#237;, la localizaci&#243;n primaria del an&#225;lisis de inter&#233;s podr&#237;a no ser la circulaci&#243;n.</p>
      <p>Las muestras analizadas parecen ser representativas de la poblaci&#243;n de cardi&#243;patas isqu&#233;micos severos, atendidos en servicios de atenci&#243;n terciaria de la enfermedad. Con todo, ciertas diferencias entre los dos grupos deben ser consideradas. La exposici&#243;n a algunos factores de riesgo para EAC difiri&#243; significativamente entre casos y controles. Se sabe que los t&#237;tulos de antiLDL-ox son m&#225;s elevados en diab&#233;ticos<sup>34</sup> y en hipertensos<sup>35</sup> que en individuos sin tales diagn&#243;sticos. Pacientes con esas patolog&#237;as fueron m&#225;s prevalentes en el grupo con SCA. As&#237;, los t&#237;tulos medios de antiLDL-ox, significativamente m&#225;s elevados en los casos, podr&#237;an estar asociados no al evento agudo, sino a la mayor frecuencia de factores de riesgo en ese grupo. De la misma forma, se sugiere que los t&#237;tulos de antiLDL-ox sean m&#225;s elevados en individuos con s&#237;ndrome metab&#243;lico<sup>36</sup>.</p>
      <p> Aunque, en el presente estudio, el IMC no haya diferido significativamente entre casos y controles, no se puede excluir que diferencias de resistencia a la insulina entre los dos grupos puedan haber contribuido a los resultados encontrados. F&#225;rmacos inhibidores de la HMG-CoA reductasa (estatinas) tienen propiedades inmunomodulatorias y reducen los niveles de antiLDL-ox circulantes.</p>
      <p>Una vez que el uso de estatinas no difiri&#243; entre los grupos, se presume que la diferencia encontrada en los t&#237;tulos medios de antiLDL-ox no surge de la utilizaci&#243;n de esa terap&#233;utica, aunque no se disponga de datos relativos a las formulaciones, posolog&#237;a y tiempo de utilizaci&#243;n de esos f&#225;rmacos en las muestras estudiadas, tampoco la colesterolemia media difiri&#243; entre casos y controles, lo que confirma el resultado de investigaciones previas que no encontraron correlaci&#243;n positiva entre las concentraciones s&#233;ricas de lipoprote&#237;nas y los t&#237;tulos de antiLDL-ox.</p>
      <p>El valor medio de la PCR-us fue, como esperado, m&#225;s elevado en casos que en controles. La PCR-us es considerada un marcador inflamatorio y sus niveles s&#233;ricos pueden tener aplicabilidad cl&#237;nica en la detecci&#243;n y prevenci&#243;n de la enfermedad cardiovascular<sup>37</sup>. El estudio JUPITER, recientemente concluido, demostr&#243; que pacientes con riesgo cardiovascular, pero con niveles normales de LDL (&lt; 130 mg/dl) y con PCR-us elevada (&gt; 2 mg/dl), que hicieron uso de rosuvastatina, comparados contra placebo, tuvieron significativamente menos desenlaces cardiovasculares<sup>38</sup>.</p>
      <p>Los antiLDL-ox ser&#237;an marcadores de autoinmunidad y estudios que correlacionan valores de PCR-us con t&#237;tulos de antiLDL-ox, en SCA, muestran que ambos son independientes entre s&#237;. Mientras tanto, cuando son simult&#225;neamente elevados, aumentan el valor predictivo para el diagn&#243;stico del evento coronario agudo<sup>39</sup>.</p>
      <p>Se procur&#243; controlar los diferentes sesgos de confusi&#243;n por el an&#225;lisis estad&#237;stica. El modelo de regresi&#243;n incluy&#243; variables que difirieron o no significativamente entre los grupos, y evidenci&#243; que tanto los t&#237;tulos de antiLDL-ox como los de antipeptD se asociaban de forma independiente a los eventos coronarios agudos en la muestra analizada.</p>
      <p>El mejor conocimiento de la inflamaci&#243;n y aterotrombosis, as&#237; como la evidencia de autoanticuerpos LDL-ox, podr&#225; establecer nuevas estrategias preventivas, entre ellas la <italic>feasibilidad</italic> de la vacuna para prevenci&#243;n primaria en individuos con factores de riesgo cardiovascular.</p>
      <p>
        <bold>Limitantes</bold>
      </p>
      <p>En la muestra estudiada, no se estableci&#243; un valor de corte de los t&#237;tulos de antiLDL-ox, encima del cual se podr&#237;a discriminar con suficiente sensibilidad y especificidad los casos de SCA. El m&#233;todo inmunoenzim&#225;tico para dosaje de los antiLDL-ox es de dif&#237;cil estandarizaci&#243;n y ejecuci&#243;n, lo que puede inducir a resultados discrepantes, seg&#250;n se observa en diferentes estudios. La aplicabilidad cl&#237;nica de su determinaci&#243;n depender&#225; de futuras investigaciones, as&#237; como de evaluaci&#243;n costo-beneficio.</p>
      <p>
        <bold>Conclusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Los resultados mostraron que los t&#237;tulos de antiLDL-ox fueron significativamente m&#225;s elevados em los pacientes con SCA comparados a los pacientes con EAC y pueden estar asociados a la inestabilidad de la placa ateroscler&#243;tica.</p>
      <p>
        <bold>Agradecimientos</bold>
      </p>
      <p>Agradecemos al Dr. Daniel Francisco Jacob Ketelhuth, por el valioso apoyo log&#237;stico en la realizaci&#243;n de los tests suerol&#243;gicos.</p>
      <p>
        <bold>Potencial conflicto de inter&#233;s</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de financiamiento</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuvo fuentes de financiamiento externas.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>Este art&#237;culo es parte de tesis de Doctorado de Ana Maria Brito Medeiros por la Pontif&#237;cia Universidade Cat&#243;lica de Rio Grande do Sul.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
      <p>1. Itabe H. Oxidative modification of LDL: its pathological role in atherosclerosis. Clin Rev Allergy Immunol. 2009; 37 (1): 4-11.</p>
      <p>2. Steinberg D, Witztum JL. Lipoproteins and atherogenesis: current concepts. JAMA. 1990; 264: 3047-52.</p>
      <p>3. Gounopoulos P, Merki E, Hansen LF, Choi SH, Tsimikas S. Antibodies to oxidized low density lipoprotein: epidemiological studies and potential clinical applications in cardiovascular disease. Minerva Cardioangiol. 2007; 55 (6): 821-37.</p>
      <p>4. Xavier HT, Abdalla DSP, Martinez TLR, Ramires JAF, Gagliardi ART. Efeitos da lipoprote&#237;na LDL-oxidada sobre a prolifera&#231;&#227;o e a motilidade espont&#226;nea in vitro de c&#233;lulas endoteliais de art&#233;rias coron&#225;rias humanas. Arq Bras Cardiol. 2004; 63: 488-92.</p>
      <p>5. Sugiyama S, Okada Y, Sukhova GK, Virmani R, Heinecke JW, Libby P. Macrophage myeloperoxidase regulation by granulocyte macrophage colony - stimulating factor in human atherosclerosis and implications in acute coronary syndromes. Am J Pathol. 2001; 158 (3): 879-91.</p>
      <p>6. Chou MY, Hartvigsen K, Hansen LF, Fogelstrand L, Shaw PX, Boullier A, et al. Oxidation-specific epitopes are important targets of innate immunity. J Intern Med. 2008; 263 (5): 479-88.</p>
      <p>7. Soltesz P, Veres K, Laczik R, Der H, Csipo I, Timar O, et al. Evaluation of antibodies to oxidized low-density lipoprotein and assessment of C-reactive protein in acute coronary syndrome and stable coronary artery disease. Thromb Haemost. 2007; 98 (2): 413-9.</p>
      <p>8. Rossi GP, Cesari M, De Toni R, Zanchetta M, Maiolino G, Pedon L, et al. Antibodies to oxidized low-density lipoproteins and angiographically assessed coronary artery disease in White patients. Circulation. 2003; 108: 2467-72.</p>
      <p>9. Braunwald E. Unstable angina: a classification. Circulation. 1989; 80: 410-4.</p>
      <p>10. Campeau L. Grading of angina pectoris [letter]. Circulation. 1976; 54: 522-3.</p>
      <p>11. Lowry OH, Rosebbough NJ, Farr AL, Randall RJ. Protein measurement with the folin phenol reagent. J Biol Chem. 1951; 193 (1): 265-75.</p>
      <p>12. Harada LM, Carvalho MD, Passarelli M, Quint&#227;o EC. Lipoprotein desialylation simoltaneously enhances the cell cholesterol uptake and impairs the reverse cholesterol transport system: in vitro evidences utilizing neuraminidase-treated lipoproteins and mouse peritoneal macrophages. Atherosclerosis. 1998; 139: 65-75.</p>
      <p>13. Gidlund MA, Damasceno NR, Lindoso JA, Abdalla DS, Goto H. Monoclonal antibodies against low density lipoprotein with various degrees of oxidative modifications. Braz J Med Biol Res. 1996; 29: 1625-8.</p>
      <p>14. Magalh&#227;es CK, Siqueira Filho AG, Amino JG0C, Nolasco M. Correla&#231;&#227;o entre marcadores bioqu&#237;micos e a cineangiocoronariografia em portadores de s&#237;ndromes isqu&#234;micas agudas sem supradesnivelamento de segmento ST. Arq Bras Cardiol. 2006; 86: 223-31.</p>
      <p>15. Naghavi M, Libby P, Falk E, Casscells SW, Litovsky S, Rumberger J, et al. From vulnerable plaque to vulnerable patients: a call for new definitions and risk assessment strategies: part I. Circulation. 2003; 108: 1664-72.</p>
      <p>16. Khot UN, Khot MB, Bajzer CT, Sapp SK, Ohman EM, Brener SJ, et al. Prevalence of conventional risk factors in patients with coronary heart disease, JAMA. 2003; 290: 898-904.</p>
      <p>17. Castelli WP. Lipids, risk factors and ischaemic heart disease. Atherosclerosis. 1996; 124: S1-S9.</p>
      <p>18. Ridker PM, Rifai N, Rose L, Buring JE, Cook NR. Comparison of C-reactive protein and low-density lipoprotein cholesterol levels in the prediction of first cardiovascular events. N Engl J Med. 2002; 347: 1557-65.</p>
      <p>19. Ammirati E, Vermi AC, Cianflone D, Banfi M, Foglieni C, Godino C, et al. Expansion of T-Cell receptor zeta dim effector T cells in acute coronary syndromes. Arterioscler Thromb Vasc Biol. 2008; 28 (12): 2305-11.</p>
      <p>20. Ehara S, Ueda M, Nakuro T, Haze K, Itoh A, Otsuka M, et al. Elevated levels of oxidized low density lipoprotein show a positive relationship with the severity of acute coronary syndromes. Circulation. 2001; 103: 1955-60.</p>
      <p>21. Tsimikas S, Beyer RW, Patel R, Miller E, Juliano J, Wilztum JL. Prospective evaluation of the role of oxidized LDL in acute coronary syndromes treated with percutaneous intervention. Circulation. 2000; 102: II-13.</p>
      <p>22. Tsimikas S, Witztum JL. Measuring circulating oxidized low-density lipoprotein to evaluate coronary risk. Circulation. 2001; 103: 1930-2.</p>
      <p>23. Holvoet P, Lee DH, Steffes M, Gross M, Jacobs DR Jr. Association between circulating oxidized low-density lipoprotein and incidence of the metabolic syndrome. JAMA. 2008; 299 (19): 2287-93.</p>
      <p>24. Palinski W, Witztum JL. Immune responses to oxidative neoepitopes on LDL and phospholipids modulate the development of atherosclerosis. J Intern Med. 2000; 247: 371-80.</p>
      <p>25. Shaw PX, Horkko S, Tsimikas S, Chang M, Palinski W, Silverman G, et al. Human-derived anti-oxidized LDL autoantibody blocks uptake of oxidized LDL by macrophages and localizes to atherosclerotic lesion in vivo. Arterioscler Thromb Vasc Biol. 2001; 21: 1333-9.</p>
      <p>26. Shoenfeld Y, Harats D, George J. Heat shock protein 60/65, beta 2-glycoprotein I and oxidized LDL as players in murine atherosclerosis. J Autoimmun. 2000; 15: 199-202.</p>
      <p>27. Napoli C, Glass CK, Witztum JL, Deutsch R, D'Armiento FP, Palinski W. Influence of maternal hypercholesterolemia during pregnancy on progression of early atherosclerotic lesions in childhood: Fate of Early Lesions in Children (FELIC) study. Lancet. 1999; 354: 1234-41.</p>
      <p>28. Virella G, Lopes-Virella MF. Lipoprotein autoantibodies: measurement and significance. Clin Diagn Lab Immunol. 2003; 10: 499-505.</p>
      <p>29. Mangueira CLP. Autoantibodies against copper-oxidized low density lipoprotein, apolipoprotein-B derived peptides and cardiolipin in rheumatoid arthritis patients: correlation with disease activity and other clinical parameters [tese]. S&#227;o Paulo (SP): Faculdade de Medicina . Universidade de S&#227;o Paulo; 2003.</p>
      <p>30. Tornvall P, Waeg G, Nilsson J, Hamsten A, Regnstr&#246;m J. Autoantibodies against low-density lipoproteins in coronary artery disease. Atherosclerosis. 2003; 167: 347-53.</p>
      <p>31. Doo YC, Han SJ, Lee JH, Cho GY, Hong KS, Han KR, et al. Associations among oxidized low-density lipoprotein antibody, C-reactive protein, interleukin-6, and circulating cell adhesion molecules in patients with unstable angina pectoris. Am J Cardiol. 2004; 93: 554-8.</p>
      <p>32. Libby P. Coronary artery injury and the biology of atherosclerosis: inflammation, thrombosis and stabilization. Am J Cardiol. 2000; 86: 3-8.</p>
      <p>33. Itabe H, Yamamoto H, Imanaka T, Shimamura k, Uchiyama H, Kimura J, et al. Sensitive detection of oxidatively modified low density lipoprotein using a monoclonal antibody. J Lipid Res. 1996; 37: 45-53.</p>
      <p>34. Dotevall A, Hulthe J, Rosengren A, Wiklund O, Wilhelmsen L. Autoantibodies against low-density lipoprotein and C-reactive protein are associated with diabetes and myocardial infarction in women. Clin Sci. 2001; 101: 523-31.</p>
      <p>35. Awadallah SM, Hamad M, Jbarah I, Salem NM, Mubarak MS. Autoantibodies against oxidized LDL correlate with serum concentrations of ceruloplasmin in patients with cardiovascular disease. Clin Chim Acta. 2006; 365 (1-2): 330-6.</p>
      <p>36. Fagerberg B, Bokemark L, Hulthe J. The metabolic syndrome, smoking, and antibodies to oxidized LDL in 58-year-old clinically heath men. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2001; 4: 217-20.</p>
      <p>37. Ridker PM. Clinical application of C-reactive protein for cardiovascular disease detection and prevention. Circulation. 2003; 107: 363-9.</p>
      <p>38. Ridker PM, Danielson E, Fonseca F, Genest J, Gotto AM Jr, Kastelein JJ, et al. JUPITER Study Group. Rosuvastatin to prevent vascular events in men and women with elevated C-reactive protein. N Engl J Med. 2008; 359 (21): 2195-207.</p>
      <p>39. Holvoet P, Collen D, Van de Wert F. Malondialdehyde-modified LDL as a marker of acute coronary syndromes. JAMA. 1999; 281: 1718-21.</p>
      <p>
        <fn id="end-body3" fn-type="corresp">
          <label>
            <bold>Correspondencia:</bold>
          </label>
          <p> Luiz Carlos Bodanese</p>
          <p> Rua Artur Rocha, 920/702 - Auxiliadora</p>
          <p> 90450-170 - Porto Alegre, RS - Brasil</p>
          <p> E-mail: </p>
          <p><email xlink:href="bodanese@cardiol.br">bodanese@cardiol.br</email>, </p>
          <p>
            <email xlink:href="lcbodanese@pucrs.br">lcbodanese@pucrs.br</email>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Art&#237;culo recibido el 17/12/09; revisado recibido el 30/11/09; aceptado el 28/12/09.</p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
