<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="rapid-communication">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">MKbCd4WQfWdxGGw4GpQMg9c</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00022</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2010000500022</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(10)09400522</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2010000500022</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Correla&#231;&#227;o Cl&#237;nico-Radiogr&#225;fica</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Caso 3/2010 - Lactente de dois meses de idade, do sexo masculino, com f&#237;stula da art&#233;ria coron&#225;ria interventricular anterior e o tronco pulmonar</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Atik</surname>
            <given-names>Edmar</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Cauduro</surname>
            <given-names>Alexandre S.</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Jatene</surname>
            <given-names>Marcelo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <institution content-type="orgname">Hospital S&#237;rio Liban&#234;s</institution>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>05</month>
        <year>2010</year>
      </pub-date>
      <volume>94</volume>
      <issue>5</issue>
      <fpage>e120</fpage>
      <lpage>e121</lpage>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>22</day>
        <month>09</month>
        <year>2010</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>CORRELA&#199;&#195;O CL&#205;NICO-RADIOGR&#193;FICA</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Caso 3/2010 - Lactente de dois meses de idade, do sexo masculino, com f&#237;stula da art&#233;ria coron&#225;ria interventricular anterior e o tronco pulmonar</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Edmar Atik; Alexandre S. Cauduro; Marcelo Jatene</bold>
    </p>
    <p>Hospital S&#237;rio Liban&#234;s, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="back">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p><bold>Palavras-chave: </bold> Lactente, cardiopatias cong&#234;nitas, f&#237;stula arteriovenosa, isquemia mioc&#225;rdica.</p>
    <p>
      <bold>Dados cl&#237;nicos</bold>
    </p>
    <p>O paciente apresentava cansa&#231;o desde o nascimento, ap&#243;s parto ces&#225;ria em gesta&#231;&#227;o de 38 semanas. Houve melhora discreta do cansa&#231;o com medica&#231;&#227;o espec&#237;fica (digoxina e captopril), de h&#225; um m&#234;s. Avalia&#231;&#227;o foi solicitada, ap&#243;s diagn&#243;stico de origem an&#244;mala de art&#233;ria coron&#225;ria esquerda, com conserva&#231;&#227;o de boa fun&#231;&#227;o ventricular (fra&#231;&#227;o de eje&#231;&#227;o de 53,0%).</p>
    <p>Ao exame f&#237;sico, o paciente se apresentou dispneico, corado e com pulsos normais. A aorta n&#227;o era palpada na f&#250;rcula.</p>
    <p>No prec&#243;rdio, havia impuls&#245;es discretas na borda esternal esquerda e o <italic>ictus</italic> n&#227;o era palpado. As bulhas card&#237;acas eram normofon&#233;ticas e havia sopro protomesossist&#243;lico, +/2 de intensidade, nos dois hemit&#243;races. Os pulm&#245;es e o abdome n&#227;o mostravam anormalidades.</p>
    <p>O eletrocardiograma mostrava ritmo sinusal e sinais de isquemia el&#233;trica em parede anterior, com onda T negativa de V1 a V6, acompanhada de infradesnivelamento do segmento ST. Os complexos QRS eram de baixa voltagem (<xref ref-type="fig" rid="f1">Figura 1</xref>).</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="f1">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-05-e120-00022-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>
      <bold>Imagem radiogr&#225;fica</bold>
    </p>
    <p>Mostra &#225;rea card&#237;aca discretamente aumentada com forma globosa e trama vascular pulmonar ligeiramente aumentada nos hilos pulmonares (<xref ref-type="fig" rid="f1">Figura 1</xref>).</p>
    <p>
      <bold>Impress&#227;o diagn&#243;stica</bold>
    </p>
    <p><bold>A</bold> imagem &#233; compat&#237;vel com o diagn&#243;stico de cardiopatia que se acompanha de hiperfluxo pulmonar, do tipo comunica&#231;&#227;o intercavit&#225;ria entre os &#225;trios ou entre os ventr&#237;culos.</p>
    <p>
      <bold>Diagn&#243;stico diferencial</bold>
    </p>
    <p>Todas as demais cardiopatias cong&#234;nitas acianog&#234;nicas devem ser lembradas, tanto as com desvio de sangue da esquerda para a direita como as obstrutivas, desde que exibam discreta repercuss&#227;o hemodin&#226;mica.</p>
    <p>
      <bold>Confirma&#231;&#227;o diagn&#243;stica</bold>
    </p>
    <p>Os elementos cl&#237;nicos foram decisivos para o diagn&#243;stico de les&#227;o isqu&#234;mica mioc&#225;rdica levando ao quadro de insufici&#234;ncia card&#237;aca, representado <italic>a priori</italic> pela origem an&#244;mala da art&#233;ria coron&#225;ria esquerda. O ecocardiograma confirmou o diagn&#243;stico dada a conex&#227;o da art&#233;ria interventricular anterior com o tronco pulmonar. As cavidades esquerdas estavam aumentadas (<xref ref-type="fig" rid="f2">Figura 2</xref>).</p>
    <fig id="f2">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-05-e120-00022-gf02.jpg"/></fig>
    <p>
      <bold>Conduta</bold>
    </p>
    <p>&#192; opera&#231;&#227;o, constatou-se f&#237;stula de 1 mm de di&#226;metro externo entre a art&#233;ria interventricular anterior e o tronco pulmonar, com <italic>shunt</italic> em dire&#231;&#227;o &#224; &#225;rvore arterial pulmonar. A f&#237;stula foi desconectada com cadar&#231;o. N&#227;o foi detectada a origem an&#244;mala da art&#233;ria coron&#225;ria. Como resultado, houve o desaparecimento do sopro sist&#243;lico com normaliza&#231;&#227;o da repolariza&#231;&#227;o ventricular no eletrocardiograma. A hipertens&#227;o arterial p&#243;s-operat&#243;ria foi aliviada com nitroprussiato de s&#243;dio e, posteriomente, com captopril.</p>
    <p>
      <bold>Coment&#225;rios</bold>
    </p>
    <p>Apesar da f&#237;stula arteriovenosa com <italic>shunt</italic> da esquerda para a direita (aumento da vascularidade pulmonar e das cavidades esquerdas), o quadro dominante nesse paciente era o de isquemia mioc&#225;rdica decorrente da fuga de sangue da circula&#231;&#227;o coron&#225;ria (repolariza&#231;&#227;o el&#233;trica alterada e disfun&#231;&#227;o mioc&#225;rdica). Assim, o paciente comportava-se como portador de origem an&#244;mala da art&#233;ria coron&#225;ria esquerda.</p>
    <p>O achado anat&#244;mico cir&#250;rgico (f&#237;stula entre a art&#233;ria interventricular anterior e o tronco pulmonar) caracteriza-se verdadeiramente como defeito card&#237;aco cong&#234;nito incomum, na aus&#234;ncia de outras anomalias, como atresia pulmonar com comunica&#231;&#227;o interventricular e, em outras situa&#231;&#245;es, que se acompanham de obstru&#231;&#227;o ao fluxo pulmonar.</p>
    <p>A corre&#231;&#227;o cir&#250;rgica precoce impede a evolu&#231;&#227;o desfavor&#225;vel relacionada ao aumento e &#224; disfun&#231;&#227;o do ventr&#237;culo esquerdo, al&#233;m de acentua&#231;&#227;o progressiva do processo isqu&#234;mico.</p>
    <p>
      <fn id="back" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p> Edmar Atik </p>
        <p> Rua Dona Adma Jafet, 74 conj.73 - Bela Vista </p>
        <p> 01308-050 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p><email xlink:href="conatik@incor.usp.br">conatik@incor.usp.br</email>, </p>
        <p>
          <email xlink:href="eatik@cardiol.br">eatik@cardiol.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 30/07/09; revisado recebido em 12/11/09; aceito em 12/11/09.</p>
  </body>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Clinicoradiological Session</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Case 3/2010 - Two-month-old male infant with fistula from the anterior interventricular coronary artery to the pulmonary trunk</article-title>
      </title-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CLINICORADIOLOGICAL SESSION</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Case 3/2010 - Two-month-old male infant with fistula from the anterior interventricular coronary artery to the pulmonary trunk</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Edmar Atik; Alexandre S. Cauduro; Marcelo Jatene</bold>
      </p>
      <p>Hospital S&#237;rio Liban&#234;s, S&#227;o Paulo, SP - Brazil</p>
      <p>
        <xref ref-type="corresp" rid="back-body2">Mailing address</xref>
      </p>
      <p><bold>Key words:</bold> Infant; heart defects, congenital; arteriovenous fistula; myocardial ischemia.</p>
      <p>
        <bold>Clinical data</bold>
      </p>
      <p>The patient presented tiredness since birth, which was carried out by Caesarean section at 38 weeks of gestation. The infant had improved slightly after receiving specific medication (digoxin and captopril) about a month before. The assessment was requested after the diagnosis of anomalous origin of the left coronary artery (LCA), with preserved ventricular function (ejection fraction = 53%).</p>
      <p>At physical examination, the patient was dyspneic, had normal skin color and normal pulses. The aorta was not palpable at the suprasternal notch.</p>
      <p>There were slight precordial impulses at the left sternal border and the <italic>ictus cordis</italic> was not palpable. The heart sounds were normal and there was a protomesosystolic murmur of +/2 intensity, in the two hemithoraces. The lungs and abdomen were normal.</p>
      <p>The electrocardiogram (ECG) showed sinus rhythm and signs of electrical ischemia in the anterior wall, with a negative T wave in V1 to V6, accompanied by ST-segment depression and low-voltage QRS complexes (<xref ref-type="fig" rid="en_22f1-body2">Figure 1</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_22f1-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-05-e120-00022-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Radiographic image</bold>
      </p>
      <p>Slightly enlarged cardiac silhouette with a round-shaped heart and slightly increased pulmonary vascular network in the pulmonary hila (<xref ref-type="fig" rid="en_22f1-body2">Figure 1</xref>). </p>
      <p>
        <bold>Diagnostic impression</bold>
      </p>
      <p>The image is compatible with the diagnosis of cardiopathy that accompanies intercavitary communication-type pulmonary hyperflow, between the atria or the ventricles.</p>
      <p>
        <bold>Differential diagnosis</bold>
      </p>
      <p>All other acyanotic congenital cardiopathies must be recalled, both with left-right shunt and obstructive ones, as long as they have a mild hemodynamic impact.</p>
      <p>
        <bold>Diagnostic confirmation</bold>
      </p>
      <p>The clinical elements were decisive for the diagnosis of myocardial ischemic damage, which led to the heart failure condition, represented by the anomalous origin of the left coronary artery. The echocardiogram confirmed the diagnosis, considering the connection between the anterior interventricular artery and the pulmonary trunk. The left cavities were enlarged (<xref ref-type="fig" rid="f2-body2">Figure 2</xref>).</p>
      <fig id="f2-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-05-e120-00022-gf02-en.jpg"/></fig>
      <p>
        <bold>Management</bold>
      </p>
      <p>At surgery, a fistula with an external diameter of 1 mm was identified between the anterior interventricular artery and the pulmonary trunk, with a shunt toward the pulmonary artery tree. The fistula was disconnected with suture. The anomalous origin of the coronary artery was not detected. As a result, the systolic murmur disappeared and the electrocardiogram showed a normal ventricular repolarization. The postoperative arterial hypertension was treated with sodium nitroprusside and subsequently, with captopril.</p>
      <p>
        <bold>Comments</bold>
      </p>
      <p>In spite of the arteriovenous fistula with a left-to-right shunt (increased pulmonary vascularity and left cavities), the patient's main condition was the myocardial ischemia due to the escape of blood from the coronary circulation (altered electrical repolarization and myocardial dysfunction). Thus, the patient's condition mimicked an anomalous origin of the left coronary artery.</p>
      <p>The surgical anatomical finding (fistula between the anterior interventricular artery and the pulmonary trunk) is in fact characterized as an unusual congenital heart defect in the absence of other abnormalities, such as pulmonary atresia with ventricular septal defect and other situations that accompany pulmonary flow obstruction.</p>
      <p>The early surgical correction prevents the unfavorable evolution related to the left ventricular enlargement and dysfunction, in addition to the progressive worsening of the ischemic process.</p>
      <p>
        <fn id="back-body2" fn-type="corresp">
          <p>Mailing address:</p>
          <p> Edmar Atik</p>
          <p> Rua Dona Adma Jafet, 74 conj.73 - Bela Vista</p>
          <p> 01308-050 - S&#227;o Paulo, SP - Brazil</p>
          <p> E-mail: </p>
          <p><email xlink:href="conatik@incor.usp.br">conatik@incor.usp.br</email>, </p>
          <p>
            <email xlink:href="eatik@cardiol.br">eatik@cardiol.br</email>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Manuscript received July 30, 2009; revised manuscript received November 12, 2009; accepted November 12, 2009.</p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Caso 3/2010 - Lactante de dos meses de edad, del sexo masculino, con f&#237;stula de la arteria coronaria interventricular anterior y el tronco pulmonar</article-title>
      </title-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CORRELACI&#211;N CL&#205;NICO-RADIOGR&#193;FICA</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Caso 3/2010 - Lactante de dos meses de edad, del sexo masculino, con f&#237;stula de la arteria coronaria interventricular anterior y el tronco pulmonar</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Edmar Atik; Alexandre S. Cauduro; Marcelo Jatene</bold>
      </p>
      <p>Hospital S&#237;rio Liban&#234;s, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>
        <xref ref-type="corresp" rid="end-body3">Correspondencia</xref>
      </p>
      <p><bold>Palabras clave: </bold> Lactante, cardiopat&#237;as cong&#233;nitas, f&#237;stula arteriovenosa, isquemia mioc&#225;rdica.</p>
      <p>
        <bold>Datos cl&#237;nicos</bold>
      </p>
      <p>El paciente presentaba cansancio desde el nacimiento, tras parto por ces&#225;rea en gestaci&#243;n de 38 semanas. Hubo mejora discreta del cansancio con medicaci&#243;n espec&#237;fica (digoxina y captopril), de hace un mes. Se solicit&#243; evaluaci&#243;n, tras diagn&#243;stico de origen an&#243;malo de arteria coronaria izquierda, con conservaci&#243;n de buena funci&#243;n ventricular (fracci&#243;n de eyecci&#243;n del 53%).</p>
      <p>Al examen f&#237;sico, el paciente se encontraba disneico, sonrosado y con pulsos normales. No se palpaba la aorta en la f&#250;rcula.</p>
      <p>En el precordio, hab&#237;a impulsiones discretas en el borde esternal izquierdo y no se palpaba el <italic>ictus</italic>. Los ruidos card&#237;acos eran normofon&#233;ticos y hab&#237;a soplo protomesosist&#243;lico, +/2 de intensidad, en los dos hemit&#243;rax. Los pulmones y el abdomen no mostraban anormalidades.</p>
      <p>El electrocardiograma mostraba ritmo sinusal y se&#241;ales de isquemia el&#233;ctrica en pared anterior, con onda T negativa de V1 a V6, acompa&#241;ada de infradesnivelaci&#243;n del segmento ST. Los complexos QRS eran de baja voltaje (<xref ref-type="fig" rid="f1-body3">Figura 1</xref>).</p>
      <fig id="f1-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-05-e120-00022-gf01-es.jpg"/></fig>
      <p>
        <bold>Imagen radiol&#243;gica</bold>
      </p>
      <p>Evidencia &#225;rea card&#237;aca discretamente aumentada con forma globosa y trama vascular pulmonar ligeramente aumentada en los hilos pulmonares (<xref ref-type="fig" rid="f1-body3">Figura 1</xref>).</p>
      <p>
        <bold>Impresi&#243;n diagn&#243;stica</bold>
      </p>
      <p><bold>La</bold> imagen es compatible con el diagn&#243;stico de cardiopat&#237;a que viene seguida de hiperflujo pulmonar, del tipo comunicaci&#243;n intercavitaria entre los atrios o entre los ventr&#237;culos.</p>
      <p>
        <bold>Diagn&#243;stico diferencial</bold>
      </p>
      <p>Todas las dem&#225;s cardiopat&#237;as cong&#233;nitas acianog&#233;nicas deben recordarse, tanto las con desviaci&#243;n de sangre desde la izquierda a la derecha como las obstructivas, desde que exhiban discreta repercusi&#243;n hemodin&#225;mica.</p>
      <p>
        <bold>Confirmaci&#243;n diagn&#243;stica</bold>
      </p>
      <p>Los elementos cl&#237;nicos fueron decisivos para el diagn&#243;stico de lesi&#243;n isqu&#233;mica mioc&#225;rdica lo que llev&#243; al cuadro de insuficiencia cardiaca, representado <italic>a priori</italic> por el origen an&#243;malo de la arteria coronaria izquierda. El ecocardiograma confirm&#243; el diagn&#243;stico teniendo en cuenta la conexi&#243;n de la arteria interventricular anterior con el tronco pulmonar. Las cavidades izquierdas estaban aumentadas (<xref ref-type="fig" rid="f2-body3">Figura 2</xref>).</p>
      <fig id="f2-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-05-e120-00022-gf02-es.jpg"/></fig>
      <p>
        <bold>Conducta</bold>
      </p>
      <p>A la operaci&#243;n, se constat&#243; f&#237;stula de 1 mm de di&#225;metro externo entre la arteria interventricular anterior y el tronco pulmonar, con <italic>shunt</italic> en direcci&#243;n al &#225;rbol arterial pulmonar. La f&#237;stula se desconect&#243; con cord&#243;n. No se detect&#243; el origen an&#243;malo de la arteria coronaria. Como resultado, hubo el desaparecimiento del soplo sist&#243;lico con normalizaci&#243;n de la repolarizaci&#243;n ventricular en el electrocardiograma. La hipertensi&#243;n arterial postoperatoria se alivi&#243; con nitroprusiato de sodio y, posteriormente, con captopril.</p>
      <p>
        <bold>Comentarios</bold>
      </p>
      <p>A pesar de la f&#237;stula arteriovenosa con <italic>shunt</italic> desde la izquierda a la derecha (aumento de la vascularidad pulmonar y de las cavidades izquierdas), el cuadro dominante en este paciente era el de isquemia mioc&#225;rdica consecuente de la fuga de sangre de la circulaci&#243;n coronaria (repolarizaci&#243;n el&#233;ctrica alterada y disfunci&#243;n mioc&#225;rdica). As&#237;, el paciente se comportaba como portador de origen an&#243;malo de la arteria coronaria izquierda.</p>
      <p>El hallazgo anat&#243;mico quir&#250;rgico (f&#237;stula entre la arteria interventricular anterior y el tronco pulmonar) se caracteriza verdaderamente como defecto card&#237;aco cong&#233;nito raro, en la ausencia de otras anomal&#237;as, como atresia pulmonar con comunicaci&#243;n interventricular y, en otras situaciones, que se siguen de obstrucci&#243;n al flujo pulmonar.</p>
      <p>La correcci&#243;n quir&#250;rgica precoz impide la evoluci&#243;n desfavorable relacionada al aumento y a la disfunci&#243;n del ventr&#237;culo izquierdo, adem&#225;s de acentuaci&#243;n progresiva del proceso isqu&#233;mico.</p>
      <p>
        <fn id="end-body3" fn-type="corresp">
          <p>Correspondencia:</p>
          <p> Edmar Atik</p>
          <p> Rua Dona Adma Jafet, 74 conj.73 - Bela Vista</p>
          <p> 01308-050 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
          <p> E-mail: </p>
          <p><email xlink:href="conatik@incor.usp.br">conatik@incor.usp.br</email>, </p>
          <p>
            <email xlink:href="eatik@cardiol.br">eatik@cardiol.br</email>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Art&#237;culo recibido el 30/07/09; revisado recibido el 12/11/09; aceptado el 12/11/09.</p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
