<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">P7h6wVh887H87Srb5B38RYh</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00016</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2010000200016</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(10)09400216</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2010000200016</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Artigos Originais</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Redu&#231;&#227;o da preval&#234;ncia de apneia central em pacientes com insufici&#234;ncia card&#237;aca sob uso de betabloqueador</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Silva</surname>
            <given-names>Christiano Pereira</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Lorenzi-Filho</surname>
            <given-names>Geraldo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Marcondes</surname>
            <given-names>Bianca</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Osmundo Junior</surname>
            <given-names>Gilmar</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Mangini</surname>
            <given-names>Sandrigo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Freitas Junior</surname>
            <given-names>Aguinaldo Figueiredo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Pires</surname>
            <given-names>Phillipe Vieira</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Bocchi</surname>
            <given-names>Edimar Alcides</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Bacal</surname>
            <given-names>Fernando</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Faculdade de Medicina </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Instituto do Cora&#231;&#227;o</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>02</month>
        <year>2010</year>
      </pub-date>
      <volume>94</volume>
      <issue>2</issue>
      <fpage>239</fpage>
      <lpage>245</lpage>
      <history>
        <date date-type="accepted">
          <day>09</day>
          <month>07</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>23</day>
          <month>05</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="received">
          <day>07</day>
          <month>02</month>
          <year>2009</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>FUNDAMENTO: As apneias do sono s&#227;o doen&#231;as frequentes em portadores de insufici&#234;ncia card&#237;aca (IC). Estimativas da era pr&#233;-betabloqueador (BB) apontam para uma preval&#234;ncia de 45% de apneias centrais nestes pacientes. OBJETIVO: Avaliar a influ&#234;ncia dos BB na preval&#234;ncia das apneias centrais e sua interfer&#234;ncia na qualidade do sono e de vida de portadores de IC. M&#201;TODOS: 65 pacientes portadores de IC foram submetidos a polissonografia diagn&#243;stica.Os resultados da polissonografia foram avaliados de acordo com o uso ou n&#227;o de BB. No dia do exame os pacientes responderam ao question&#225;rio de Minessota para qualidade de vida com IC. Ap&#243;s 6 e 12 meses da data da polissonografia, houve contato telef&#244;nico com todos os pacientes, para a repeti&#231;&#227;o do question&#225;rio de Minessota. RESULTADOS: A preval&#234;ncia de apneia do sono (IAH &gt; 15/h) foi de 46,1% na popula&#231;&#227;o total, por&#233;m a apneia central foi identificada em apenas 18,4% dos pacientes. O uso de BB, em an&#225;lise multivariada, foi o &#250;nico preditor de ocorr&#234;ncia de menor &#237;ndice de apneia e hipopneia (IAH) central (p=0,002), maior satura&#231;&#227;o (p=0,02) e menor dessatura&#231;&#227;o m&#233;dia de oxig&#234;nio (p=0,03). Al&#233;m disso, o uso de BB foi preditor de melhor qualidade de vida ap&#243;s 6 e 12 meses (p=0,002 e 0,001 respectivamente) e de menor n&#250;mero de hospitaliza&#231;&#245;es nestes per&#237;odos (p=0,001 e p=0,05 respectivamente). CONCLUS&#195;O: O uso de BB reduziu a incid&#234;ncia de apneia central na popula&#231;&#227;o total, se compararmos com os dados da literatura. Al&#233;m disto, os BB melhoraram par&#226;metros da qualidade do sono e de vida de portadores de IC.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>S&#237;ndromes da apneia do sono</kwd>
        <kwd>insufici&#234;ncia card&#237;aca</kwd>
        <kwd>beta-antagonistas adren&#233;rgicos</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>05</day>
        <month>05</month>
        <year>2010</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>ARTIGO ORIGINAL </p>
    <p> INSUFICI&#202;NCIA CARD&#205;ACA</p>
    <p>
      <bold>Redu&#231;&#227;o da preval&#234;ncia de apneia central em pacientes com insufici&#234;ncia card&#237;aca sob uso de betabloqueador</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Christiano Pereira Silva; Geraldo Lorenzi-Filho; Bianca Marcondes; Gilmar Osmundo Junior; Sandrigo Mangini; Aguinaldo Figueiredo Freitas Junior; Phillipe Vieira Pires; Edimar Alcides Bocchi; Fernando Bacal</bold>
    </p>
    <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o - Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="back">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p><bold>FUNDAMENTO: </bold> As apneias do sono s&#227;o doen&#231;as frequentes em portadores de insufici&#234;ncia card&#237;aca (IC). Estimativas da era pr&#233;-betabloqueador (BB) apontam para uma preval&#234;ncia de 45% de apneias centrais nestes pacientes. </p>
    <p> OBJETIVO: Avaliar a influ&#234;ncia dos BB na preval&#234;ncia das apneias centrais e sua interfer&#234;ncia na qualidade do sono e de vida de portadores de IC. </p>
    <p><bold>M&#201;TODOS:</bold> 65 pacientes portadores de IC foram submetidos a polissonografia diagn&#243;stica.Os resultados da polissonografia foram avaliados de acordo com o uso ou n&#227;o de BB. No dia do exame os pacientes responderam ao question&#225;rio de Minessota para qualidade de vida com IC. Ap&#243;s 6 e 12 meses da data da polissonografia, houve contato telef&#244;nico com todos os pacientes, para a repeti&#231;&#227;o do question&#225;rio de Minessota. </p>
    <p><bold>RESULTADOS:</bold> A preval&#234;ncia de apneia do sono (IAH &gt; 15/h) foi de 46,1% na popula&#231;&#227;o total, por&#233;m a apneia central foi identificada em apenas 18,4% dos pacientes. O uso de BB, em an&#225;lise multivariada, foi o &#250;nico preditor de ocorr&#234;ncia de menor &#237;ndice de apneia e hipopneia (IAH) central (p=0,002), maior satura&#231;&#227;o (p=0,02) e menor dessatura&#231;&#227;o m&#233;dia de oxig&#234;nio (p=0,03). Al&#233;m disso, o uso de BB foi preditor de melhor qualidade de vida ap&#243;s 6 e 12 meses (p=0,002 e 0,001 respectivamente) e de menor n&#250;mero de hospitaliza&#231;&#245;es nestes per&#237;odos (p=0,001 e p=0,05 respectivamente). </p>
    <p> CONCLUS&#195;O: O uso de BB reduziu a incid&#234;ncia de apneia central na popula&#231;&#227;o total, se compararmos com os dados da literatura. Al&#233;m disto, os BB melhoraram par&#226;metros da qualidade do sono e de vida de portadores de IC.</p>
    <p><bold>Palavras-chave: </bold> S&#237;ndromes da apneia do sono, insufici&#234;ncia card&#237;aca, beta-antagonistas adren&#233;rgicos.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A insufici&#234;ncia card&#237;aca (IC) &#233; uma das doen&#231;as cardiovasculares de maior morbimortalidade e de impactos econ&#244;micos e sociais mais significativos<sup>1</sup>. Aproximadamente 5 milh&#245;es de americanos possuem IC atualmente. Na Europa, estudos t&#234;m demonstrado preval&#234;ncia oscilando entre 0,5% (em pessoas mais jovens) at&#233; 16,1% em maiores que 75 anos<sup>2</sup>. A IC descompensada (ICD) &#233; a raz&#227;o de, pelo menos, 20% do total de admiss&#245;es hospitalares entre pessoas da mesma faixa et&#225;ria<sup>3</sup>. Assim, &#233; importante que se investigue cada vari&#225;vel potencialmente preditora de evolu&#231;&#227;o e progn&#243;stico destes pacientes. Muitas destas vari&#225;veis j&#225; s&#227;o bem conhecidas, enquanto outras est&#227;o se popularizando rapidamente.</p>
    <p>Uma destas vari&#225;veis &#233; o dist&#250;rbio respirat&#243;rio do sono (DRS), especialmente a apneia central do sono (ACS). O padr&#227;o conhecido por Cheyne-Stokes (CS) &#233; o mais conhecido padr&#227;o deste dist&#250;rbio<sup>4,5</sup>. A ACS ocorre especialmente em pacientes com IC, onde a preval&#234;ncia oscila entre 30% e 50%<sup>6</sup>. O mecanismo fisiopatol&#243;gico que explica esta elevada preval&#234;ncia fundamenta-se na hipocapnia resultante da taquipneia e hiperpneia decorrentes da congest&#227;o pulmonar. A apneia aumenta a ativa&#231;&#227;o simp&#225;tica e o risco de arritmias ventriculares, fatores provavelmente respons&#225;veis pelo aumento da mortalidade observado nos seus portadores<sup>7</sup>.</p>
    <p>Nosso estudo acompanhou 65 pacientes com IC grave, terapia medicamentosa otimizada e portadores de sintomas relacionados &#224; ACS. Estes pacientes foram submetidos &#224; polissonografia noturna e posteriormente acompanhados pelo per&#237;odo de um ano. O objetivo do estudo foi avaliar o impacto que o uso de betabloqueador provoca sobre a preval&#234;ncia das apneias centrais. Tamb&#233;m pretendeu-se avaliar quanto a presen&#231;a de ACS e a terapia de betabloqueador influenciou no tratamento destes pacientes.</p>
    <p>
      <bold>Pacientes e M&#233;todos</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Pacientes</bold>
    </p>
    <p>Entre dezembro de 2004 e dezembro de 2006, 65 pacientes consecutivos (44 homens e 21 mulheres; idade m&#233;dia 50,8<underline>+</underline>12,8 anos), portadores de IC em tratamento no ambulat&#243;rio de Insufici&#234;ncia Card&#237;aca e Transplante do Instituto do Cora&#231;&#227;o de S&#227;o Paulo, foram selecionados para o estudo. Os crit&#233;rios de inclus&#227;o foram: portadores de IC classe funcional (NYHA) II ou III, dispneia em repouso ou tosse seca durante a noite, apneia testemunhada pelo c&#244;njuge e fra&#231;&#227;o de eje&#231;&#227;o ventricular esquerdo (FEVE) <underline>&lt;</underline> 35%. Os crit&#233;rios de exclus&#227;o compreendiam doen&#231;a cerebrovascular pr&#233;via, uso de drogas depressoras do sistema nervoso central, &#237;ndice de massa corporal &gt; 30 e doen&#231;a respirat&#243;ria cr&#244;nica.</p>
    <p>Todos os pacientes foram submetidos a um exame de polissonografia diagn&#243;stico, onde a ocorr&#234;ncia de apneia foi avaliada. A medica&#231;&#227;o dos pacientes n&#227;o foi alterada para a realiza&#231;&#227;o dos exames.</p>
    <p>O Question&#225;rio de Qualidade de Vida de Minnesota foi aplicado a todos os pacientes, imediatamente antes do exame diagn&#243;stico. Toda a popula&#231;&#227;o foi acompanhada por um ano. Seis e 12 meses ap&#243;s o exame diagn&#243;stico, os autores entraram em contato com a popula&#231;&#227;o estudada, para nova aplica&#231;&#227;o do question&#225;rio de Minnesota e para questionar sobre re-hospitaliza&#231;&#245;es e morte.</p>
    <p>A investiga&#231;&#227;o foi feita de acordo com os princ&#237;pios delineados pela Declara&#231;&#227;o de Helsinki. A Comiss&#227;o de &#201;tica do Hospital das Cl&#237;nicas da FMUSP aprovou o protocolo de estudo, e um consentimento informado foi preenchido por cada paciente / respons&#225;vel antes do in&#237;cio do seguimento.</p>
    <p>
      <bold>Polissonografia</bold>
    </p>
    <p>A Polissonografia noturna foi realizada utilizando um sistema digital (EMBLA 17 canais, <italic>FLAGA hf. Medical Devices</italic>). A investiga&#231;&#227;o consistia em monitorizar EEG, eletrooculograma, eletromiograma submental, ECG, excurs&#245;es toracoabdominais, fluxo oronasal e satura&#231;&#227;o arterial de oxig&#234;nio por oximetria de pulso. Apneia central foi definida por aus&#234;ncia de fluxo oronasal durante <underline>&gt;</underline> 10 segundos, associado &#224; aus&#234;ncia de esfor&#231;os respirat&#243;rios. Apneia obstrutiva foi definida por aus&#234;ncia de fluxo oronasal por <underline>&gt;</underline> 10 segundos, por&#233;m na presen&#231;a de movimentos toracoabdominais (esfor&#231;os respirat&#243;rios). Hipopneia, por sua vez, foi caracterizada por uma redu&#231;&#227;o de <underline>&gt;</underline> 50% no fluxo oronasal, por mais que <underline>&gt;</underline> 10 s e associado a <underline>&gt;</underline> 3% na queda da oxigena&#231;&#227;o arterial. O &#237;ndice de apneia-hipopneia (IAH) foi calculado sendo a m&#233;dia do n&#250;mero de apneias e hipopneias por hora de sono. Tamb&#233;m os &#237;ndices de apneias central (IAC) e obstrutiva (IAO) foram calculados pela m&#233;dia destes eventos por hora.</p>
    <p>
      <bold>An&#225;lise estat&#237;stica</bold>
    </p>
    <p>As vari&#225;veis classificat&#243;rias foram exibidas em tabelas de contig&#234;ncia com frequ&#234;ncias absolutas (n) e relativas (%). A associa&#231;&#227;o entre elas foi avaliada pelo teste exato de Fisher. A distribui&#231;&#227;o das vari&#225;veis quantitativas foi avaliada com o teste t-Student ou pelo teste de Wilcoxon. As vari&#225;veis que demonstraram signific&#226;ncia estat&#237;stica na an&#225;lise univariada foram usadas no modelo de regress&#227;o log&#237;stica. Foram consideradas estatisticamente significantes quando o valor de p foi &lt; 0,05.</p>
    <p>
      <bold>Resultados</bold>
    </p>
    <p>Entre os pacientes submetidos &#224; polissonografia diagn&#243;stica, 55 pacientes (87,6%) usavam betabloqueador (carvedilol) em uma dose m&#233;dia di&#225;ria de 28,8 mg. Hipotens&#227;o (7,6%), bradicardia (3%) e doen&#231;a pulmonar obstrutiva cr&#244;nica (1,5%) n&#227;o permitiram aos demais pacientes tamb&#233;m fazerem uso da medica&#231;&#227;o. As caracter&#237;sticas cl&#237;nicas de toda a popula&#231;&#227;o est&#227;o descritas na <xref ref-type="table" rid="t01">Tabela 1</xref>.</p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="t01">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-02-0239-00016-gt01.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>Os pacientes sem betabloqueador apresentavam menor press&#227;o arterial sist&#243;lica (p=0,02), &#250;nica diferen&#231;a significante entre pacientes com e sem estas medica&#231;&#245;es.</p>
    <p>Trinta pacientes (46,1%) apresentaram IAH &gt; 15/h. Apneia central do sono foi encontrada em 12 pacientes (18,4% de toda a popula&#231;&#227;o, equivalente a 40% dos pacientes com IAH &gt; 15/h). Apneia obstrutiva foi encontrada em 3 pacientes (10%), apneia mista em 4 (13,3%) e hipopneia em 11 pacientes (36,6%).</p>
    <p>A menor preval&#234;ncia de apneia central nesta popula&#231;&#227;o foi uma surpresa, ainda que n&#227;o comparada estatisticamente com a literatura. A an&#225;lise de regress&#227;o multivariada mostrou que o uso corrente de betabloqueador foi o &#250;nico preditor independente de aus&#234;ncia de apneia central do sono (p&lt;0,002).</p>
    <p>Quando se comparou os resultados das polissonografias dos pacientes com e sem betabloqueador, confirmou-se a ocorr&#234;ncia de menor &#237;ndice de apneia central entre pacientes tomando a medica&#231;&#227;o (p=0,002). Al&#233;m disso, como demonstrado na <xref ref-type="table" rid="t02">Tabela 2</xref>, os pacientes do grupo betabloqueador apresentaram maior satura&#231;&#227;o m&#233;dia noturna de oxig&#234;nio, menor pior satura&#231;&#227;o durante a noite e menor m&#233;dia de dessatura&#231;&#227;o arterial, significantemente diferentes das do grupo sem betabloqueador (p=0,02, 0,01 e 0,03, respectivamente).</p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="t02">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-02-0239-00016-gt02.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>A qualidade de vida, segundo o question&#225;rio de Minnesota, foi significativamente melhor, ap&#243;s 6 e 12 meses, entre os pacientes sem apneia central (p=0,002 e p=0,001 respectivamente - <xref ref-type="fig" rid="f1">figuras 1</xref> e <xref ref-type="fig" rid="f1">2</xref>). Hospitaliza&#231;&#245;es foram mais comuns na popula&#231;&#227;o com apneia central (p=0,001 e p=0,005 para 6 e 12 meses, respectivamente - <xref ref-type="fig" rid="f3">figuras 3</xref> e <xref ref-type="fig" rid="f3">4</xref>). N&#227;o houve diferen&#231;a de taxa de mortalidade entre as popula&#231;&#245;es com e sem apneia central.</p>
    <fig id="f1">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-02-0239-00016-gf01.jpg"/></fig>
    <fig id="f3">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-02-0239-00016-gf02.jpg"/></fig>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Este estudo teve a inten&#231;&#227;o de avaliar a influ&#234;ncia do betabloqueador na preval&#234;ncia da apneia central do sono, em pacientes com insufici&#234;ncia card&#237;aca, bem como se estas medica&#231;&#245;es podem interferir na qualidade do sono destes pacientes. Al&#233;m disso, tamb&#233;m pretendeu investigar se a ocorr&#234;ncia de apneia central impactaria no progn&#243;stico e/ou na qualidade de vida destes pacientes.</p>
    <p>A menor preval&#234;ncia de apneia central em pacientes sob uso de betabloqueador, ainda que n&#227;o comparada estatisticamente com a literatura, se comparado com que esta descreve, foi o principal achado do estudo. Tamb&#233;m confirmou-se o que j&#225; havia sido demonstrado: dist&#250;rbios respirat&#243;rios, como apneia central, t&#234;m influ&#234;ncia no progn&#243;stico e afetam diretamente a qualidade de vida dos pacientes com IC.</p>
    <p>Apneia central do sono tem sido associada com aumento da atividade nervosa simp&#225;tica em pacientes com IC, e &#233; uma conhecida preditora de progress&#227;o desta s&#237;ndrome, al&#233;m de preditora de arritmias ventriculares e morte. A presen&#231;a de ACS tamb&#233;m est&#225; associada a maior probabilidade de transplante card&#237;aco precoce. De fato, dois estudos demonstraram que pacientes com IC e ACS, independentemente de outros fatores, t&#234;m risco de mortalidade aumentado em duas a tr&#234;s vezes<sup>8-10</sup>. Nosso estudo n&#227;o encontrou diferen&#231;a de mortalidade; entretanto, qualidade de vida e hospitaliza&#231;&#245;es foram significativamente distintas entre pacientes com e sem ACS, sempre em detrimento dos pacientes com apneia.</p>
    <p>Existem poucos estudos epidemiol&#243;gicos onde a preval&#234;ncia de ACS em pacientes com IC foi avaliada. Os dois maiores envolveram 450 e 81 pacientes e reportaram preval&#234;ncias de 33% e 40%, respectivamente<sup>11,12</sup>. Os principais riscos para ACS foram sexo masculino, hipocapnia, fibrila&#231;&#227;o atrial e idade avan&#231;ada.</p>
    <p>Estes estudos foram relevantes, especialmente por caracterizarem a ACS como uma importante comorbidade associada &#224; IC. Por&#233;m, a quest&#227;o que este estudo tentou responder foi se a preval&#234;ncia citada acima permanece a mesma na era da terapia com betabloqueador - quando o uso deste em pacientes com disfun&#231;&#227;o ventricular atinge, no Instituto do Cora&#231;&#227;o, mais de 90% dos pacientes<sup>13</sup>. Recentemente, Tamura e cols.<sup>14</sup> estudaram 45 pacientes com IC e demonstraram baixa preval&#234;ncia de ACS entre os usu&#225;rios cr&#244;nicos de betabloqueador. Al&#233;m disso, demonstraram que cinco pacientes sem betabloqueador e com IAC &gt; 5 reduziram significativamente este &#237;ndice ap&#243;s 6 meses de tratamento com carvedilol (9.5 &#177; 4.9 to 1.3 &#177; 2.4, p=0.03). Kohnlein e cols.<sup>15</sup> encontraram resultados semelhantes quando estudaram 50 pacientes com IC com e sem uso de betabloqueador<sup>15</sup>.</p>
    <p>Talvez uma forma de explicar o motivo da redu&#231;&#227;o da ACS com o betabloqueador seja pela melhora inquestion&#225;vel que a fun&#231;&#227;o ventricular esquerda tem com estas medica&#231;&#245;es. Pela preven&#231;&#227;o de remodelamento ventricular, profilaxia de arritmias, isquemia, fibrose e apoptose, drogas como carvedilol, metoprolol e bisoprolol podem aumentar a fra&#231;&#227;o de eje&#231;&#227;o do ventr&#237;culo esquerdo, o que est&#225; comprovadamente associado com a melhora da qualidade de vida e tamb&#233;m com a redu&#231;&#227;o de mortalidade destes pacientes.</p>
    <p>A terapia com betabloqueador tamb&#233;m pode reduzir a severidade da ACS atrav&#233;s da restaura&#231;&#227;o da quimiossenssibilidade central ao CO<sub>2</sub>. Esta sensibilidade pode desestabilizar a respira&#231;&#227;o durante o sono, quando a PaCO<sub>2</sub> est&#225; abaixo do limiar respirat&#243;rio, o que resulta na ACS. Existe uma significante correla&#231;&#227;o positiva entre o aumento da quimiossenssibilidade central ao CO<sub>2</sub> e a noraepinefrina plasm&#225;tica, em pacientes com IC. A inibi&#231;&#227;o da atividade simp&#225;tica reduz o n&#237;vel de noraepinefrina plasm&#225;tica e impede o aumento da sensibilidade ao CO<sub>2</sub>. Isto foi demonstrado por Takahashi e cols.<sup>16</sup>, quando administraram propranolol endovenoso em volunt&#225;rios saud&#225;veis e promoveram uma depress&#227;o significativa nesta sensibilidade<sup>16</sup>.</p>
    <p>
      <bold>Conclus&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Em conclus&#227;o, este estudo demonstrou que a terapia com betabloqueador provavelmente reduz a preval&#234;ncia de apneia central do sono em portadores de IC, e aumenta a qualidade do sono destes pacientes. Al&#233;m disso, comprovou-se mais uma vez que pacientes com ACS t&#234;m pior qualidade de vida e est&#227;o sujeitos a um maior n&#250;mero de hospitaliza&#231;&#245;es. Entretanto, n&#227;o houve diferen&#231;a de mortalidade relacionada ao dist&#250;rbio ventilat&#243;rio.</p>
    <p>
      <bold>Limita&#231;&#245;es do estudo</bold>
    </p>
    <p>O n&#250;mero de pacientes do grupo sem betabloqueador foi menor do que pretend&#237;amos. Isto deveu-se &#224; enorme dificuldade de encontrarmos pacientes com IC e sem betabloqueador em seguimento no ambulat&#243;rio de IC e Transplante do InCor. Mesmo quando investigamos pacientes de outros grupos do hospital, a dificuldade de sele&#231;&#227;o de pacientes sem estas medica&#231;&#245;es permaneceu.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo foi parcialmente financiado pela FAPESP.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>Este artigo &#233; parte de tese de Doutorado de Christiano Pereira Silva pelo Instituto do Cora&#231;&#227;o - HCFMUSP.</p>
    <p>
      <fn id="back" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p> Christiano Pereira Silva </p>
        <p> Rua Charles Spencer Chaplin, 85 / 21 - Vila Andrade </p>
        <p> 05642-010 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p><email xlink:href="chrispsilva@cardiol.br">chrispsilva@cardiol.br</email>, </p>
        <p>
          <email xlink:href="chrispsilva@hotmail.com">chrispsilva@hotmail.com</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 07/02/09; revisado recebido em 23/05/09; aceito em 09/07/09.</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Sin DD, Man    GC. Cheyne-Stokes respiration: a consequence of a broken heart? Chest. 2003;    124: 1627-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Cheyne-Stokes respiration: a consequence of a broken heart?</article-title>
          <source>Chest</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>1627</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <volume>124</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sin</surname>
              <given-names>DD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Man</surname>
              <given-names>GC</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Eriksson H,    Svardsudd K, Larsson B, Ohlson LO, Tibblin G, Welin L, et al. Risk factors for    heart failure in the general population: the study of men born in 1913. Eur    Heart J. 1989; 10: 647-56.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Risk factors for heart failure in the general population: the study of men born in 1913</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <date>
            <year>1989</year>
          </date>
          <fpage>647</fpage>
          <lpage>56</lpage>
          <volume>10</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Eriksson</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Svardsudd</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Larsson</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ohlson</surname>
              <given-names>LO</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tibblin</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Welin</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. P&#233;pin    JL, Chouri-Pontarollo N, Tamisier R, L&#233;vy P. Cheyne-Stokes respiration    with central sleep apnoea in chronic heart failure: proposals for a diagnostic    and therapeutic strategy. Sleep Med Rev. 2006; 10: 33-47.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Cheyne-Stokes respiration with central sleep apnoea in chronic heart failure: proposals for a diagnostic and therapeutic strategy.</article-title>
          <source>Sleep Med Rev</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>33</fpage>
          <lpage>47</lpage>
          <volume>10</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>P&#233;pin</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chouri-Pontarollo</surname>
              <given-names>N</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tamisier</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>L&#233;vy</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Tobin JM, Snyder    JV. Cheyne-Stokes respiration revisited: controversies and implications. Crit    Care Med. 1984; 12 (10): 882-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Cheyne-Stokes respiration revisited: controversies and implications.</article-title>
          <source>Crit Care Med</source>
          <date>
            <year>1984</year>
          </date>
          <fpage>882</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <issue>10</issue>
          <volume>12</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Tobin</surname>
              <given-names>JM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Snyder</surname>
              <given-names>JV</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Lorenzi-Filho    G, Genta PR, Figueiredo AC, Inoue D. Cheyne-Stokes respiration in patients with    congestive heart failure: causes and consequences. Clinics. 2005; 60 (4): 333-44.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Cheyne-Stokes respiration in patients with congestive heart failure: causes and consequences</article-title>
          <source>Clinics</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>333</fpage>
          <lpage>44</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>60</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lorenzi-Filho</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Genta</surname>
              <given-names>PR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Figueiredo</surname>
              <given-names>AC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Inoue</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Naughton MT,    Liu PP, Benard DC, Goldstein RS, Bradley TD. Treatment of congestive heart failure    and Cheyne-Stokes respiration during sleep by continuous positive airway pressure.    Am J Respir Crit Care Med. 1995; 151: 92-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Treatment of congestive heart failure and Cheyne-Stokes respiration during sleep by continuous positive airway pressure.</article-title>
          <source>Am J Respir Crit Care Med</source>
          <date>
            <year>1995</year>
          </date>
          <fpage>92</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <volume>151</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Naughton</surname>
              <given-names>MT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Liu</surname>
              <given-names>PP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Benard</surname>
              <given-names>DC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Goldstein</surname>
              <given-names>RS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bradley</surname>
              <given-names>TD</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Lanfranchi PA,    Braghiroli A, Bosimini E, Mazzuero G, Colombo R, Donner CF, et al. Prognostic    value of nocturnal Cheyne-Stokes respiration in chronic heart failure. Circulation.    1999; 99: 1435-40.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Prognostic value of nocturnal Cheyne-Stokes respiration in chronic heart failure</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <fpage>1435</fpage>
          <lpage>40</lpage>
          <volume>99</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lanfranchi</surname>
              <given-names>PA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Braghiroli</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bosimini</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mazzuero</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Colombo</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Donner</surname>
              <given-names>CF</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Findley LJ,    Zwillich CW, Ancoli-Israel S, Kripke D, Tisi G, Moser KM. Cheyne-Stokes breathing    during sleep in patients with left ventricular heart failure. South Med J. 1985;    78: 11-5.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Cheyne-Stokes breathing during sleep in patients with left ventricular heart failure</article-title>
          <source>South Med J</source>
          <date>
            <year>1985</year>
          </date>
          <fpage>11</fpage>
          <lpage>5</lpage>
          <volume>78</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Findley</surname>
              <given-names>LJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zwillich</surname>
              <given-names>CW</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ancoli-Israel</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kripke</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tisi</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Moser</surname>
              <given-names>KM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Hanly PJ, Zuberi-Khokhar    NS. Increased mortality associated with Cheyne-Stokes respiration in patients    with congestive heart failure. Am J Respir Crit Care Med. 1996; 153: 272-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Increased mortality associated with Cheyne-Stokes respiration in patients with congestive heart failure.</article-title>
          <source>Am J Respir Crit Care Med</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>272</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>153</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Hanly</surname>
              <given-names>PJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zuberi-Khokhar</surname>
              <given-names>NS</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <mixed-citation>10. Sin DD, Logan    AG, Fitzgerald FS, Liu PP, Bradley TD. Effects of continuous positive airway    pressure on cardiovascular outcomes in heart failure patients with and without    Cheyne- Stokes respiration. Circulation. 2000; 102: 61-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Effects of continuous positive airway pressure on cardiovascular outcomes in heart failure patients with and without Cheyne- Stokes respiration</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>61</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>102</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sin</surname>
              <given-names>DD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Logan</surname>
              <given-names>AG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fitzgerald</surname>
              <given-names>FS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Liu</surname>
              <given-names>PP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bradley</surname>
              <given-names>TD</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B11">
        <mixed-citation>11. Sin DD, Fitzgerald    F, Parker JD, Newton G, Floras JS, Bradley TD. Risk factors for central and    obstructive sleep apnea in 450 men and women with congestive heart failure.    Am J Respir Crit Care Med. 1999; 160: 1101-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Risk factors for central and obstructive sleep apnea in 450 men and women with congestive heart failure</article-title>
          <source>Am J Respir Crit Care Med</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <fpage>1101</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>160</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sin</surname>
              <given-names>DD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fitzgerald</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Parker</surname>
              <given-names>JD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Newton</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Floras</surname>
              <given-names>JS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bradley</surname>
              <given-names>TD</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B12">
        <mixed-citation>12. Javaheri S,    Parker TJ, Liming JD, Corbett WS, Nishiyama H, Wexler L, et al. Sleep apnea    in 81 ambulatory male patients with stable heart failure: types and their prevalences,    consequences, and presentations. Circulation. 1998; 97: 2154-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Sleep apnea in 81 ambulatory male patients with stable heart failure: types and their prevalences, consequences, and presentations</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>2154</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>97</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Javaheri</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Parker</surname>
              <given-names>TJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Liming</surname>
              <given-names>JD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Corbett</surname>
              <given-names>WS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nishiyama</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wexler</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B13">
        <mixed-citation>13. Silva CP, Bacal    F, Pires PV, Mangini S, Issa VS, Moreira SF, et al. Heart failure treatment    profile at the &#223;-blockers era. Arq Bras Cardiol. 2007; 88 (4): 475-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Heart failure treatment profile at the &#223;-blockers era</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>475</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>88</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Silva</surname>
              <given-names>CP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bacal</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pires</surname>
              <given-names>PV</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mangini</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Issa</surname>
              <given-names>VS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Moreira</surname>
              <given-names>SF</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B14">
        <mixed-citation>14. Tamura A, Kawano    Y, Naono S, Kotoku M, Kadota J. Relationship between &#223;-blocker treatment    and the severity of central sleep apnea in chronic heart failure. Chest. 2007;    131: 130-5.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Relationship between &#223;-blocker treatment and the severity of central sleep apnea in chronic heart failure</article-title>
          <source>Chest</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>130</fpage>
          <lpage>5</lpage>
          <volume>131</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Tamura</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kawano</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Naono</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kotoku</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kadota</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B15">
        <mixed-citation>15. Kohnlein T,    Welte T. Does beta-blocker treatment influence central sleep apnoea? Respir    Med. 2007; 101: 850-3.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Does beta-blocker treatment influence central sleep apnoea?</article-title>
          <source>Respir Med</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>850</fpage>
          <lpage>3</lpage>
          <volume>101</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Kohnlein</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Welte</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B16">
        <mixed-citation>16. Takahashi T,    Shinozaki T, Sugimura K, Ogawa H, Okabe S, Watanabe J, et al. Impact of beta-stimulation    to central chemoreceptor sensitivity [abstract]. Circ J. 2004; 68 (Suppl    1): 138.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Impact of beta-stimulation to central chemoreceptor sensitivity [abstract]</article-title>
          <source>Circ J</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>138</fpage>
          <volume>68</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Takahashi</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Shinozaki</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sugimura</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ogawa</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Okabe</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Watanabe</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Original Articles</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Reduction of central sleep apnea in heart failure patients with beta-blockers therapy</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>BACKGROUND: Sleep apneas are frequent in patients with heart failure (HF). Estimate of the pre-beta blocker age (BB) point out to 45% of central apneas in these patients. OBJECTIVE: Assess the influence of BB in central apneas and their interference in the quality of sleep and life of patients with heart failure. METHODS: 65 patients with heart failure underwent diagnostic polysomnography. Polysomnography have been assessed according to the use or not of BB. On the day of examination, the patients answered the Minessota questionnaire for quality of life with HF. After 6 and 12 months from the polysomnography date, all patients were contacted by phone, in order to repeat the Minessota questionnaire. RESULTS: The prevalence of sleep apnea (IAH &gt; 15/h) hit 46.1% in the total population, however, central sleep apnea was identified in 18.4% of patients. The use of BB, in a multivariate analysis, was the only predictor of a minor index of central apnea and hypopnea (IAH) (p=0.002), greater saturation (p=0.02) and smaller average desaturation of oxygen (p=0.03). Additionally, the use of BB could predict a better quality of life after 6 and 12 months (p=0.002 and 0.001 respectively) and a smaller number admissions in these periods (p=0.001 and p=0.05 respectively). CONCLUSION: The use BB reduced the rate of central sleep apnea in total population, if we compare to literature data. Additionally, the BB improved parameters of quality of sleep and life of patients with heart failure.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Sleep apnea syndromes</kwd>
        <kwd>heart failure</kwd>
        <kwd>adrenergic beta-antagonists</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ORIGINAL ARTICLE</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body2">
          <label>
            <bold>Reduction of central sleep apnea in heart failure patients with beta-blockers therapy</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Christiano Pereira Silva; Geraldo Lorenzi-Filho; Bianca Marcondes; Gilmar Osmundo Junior; Sandrigo Mangini; Aguinaldo Figueiredo Freitas Junior; Phillipe Vieira Pires; Edimar Alcides Bocchi; Fernando Bacal</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o - Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP - Brazil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT</bold>
      </p>
      <p><bold>BACKGROUND: </bold> Sleep apneas are frequent in patients with heart failure (HF). Estimate of the pre-beta blocker age (BB) point out to 45% of central apneas in these patients.</p>
      <p><bold>OBJECTIVE:</bold> Assess the influence of BB in central apneas and their interference in the quality of sleep and life of patients with heart failure.</p>
      <p><bold>METHODS:</bold> 65 patients with heart failure underwent diagnostic polysomnography. Polysomnography have been assessed according to the use or not of BB. On the day of examination, the patients answered the Minessota questionnaire for quality of life with HF. After 6 and 12 months from the polysomnography date, all patients were contacted by phone, in order to repeat the Minessota questionnaire.</p>
      <p><bold>RESULTS:</bold> The prevalence of sleep apnea (IAH &gt; 15/h) hit 46.1% in the total population, however, central sleep apnea was identified in 18.4% of patients. The use of BB, in a multivariate analysis, was the only predictor of a minor index of central apnea and hypopnea (IAH) (p=0.002), greater saturation (p=0.02) and smaller average desaturation of oxygen (p=0.03). Additionally, the use of BB could predict a better quality of life after 6 and 12 months (p=0.002 and 0.001 respectively) and a smaller number admissions in these periods (p=0.001 and p=0.05 respectively).</p>
      <p><bold>CONCLUSION:</bold> The use BB reduced the rate of central sleep apnea in total population, if we compare to literature data. Additionally, the BB improved parameters of quality of sleep and life of patients with heart failure.</p>
      <p><bold>Key Words:</bold> Sleep apnea syndromes; heart failure; adrenergic beta-antagonists.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>Heart failure (HF) is one of the cardiovascular diseases that most lead to morbidity and mortality, causing considerable economic and social impacts<sup>1</sup>. Nearly 5 million Americans currently have heart failure. In Europe, studies have reported prevalence from 0.5% (in younger people) to 16.1% in those older than 75<sup>2</sup>. Decompensated heart failure (DHF) causes at least 20% of total hospital admissions among people of the same age<sup>3</sup>. Hence, it is important to investigate each variable that may predict the evolution and prognosis of these patients. Most of these variables are well known, while others are getting quickly popular.</p>
      <p>One of these variables is the respiratory sleep disorder (RSD), especially central sleep apnea (CSA). The Cheyne-Stokes (CS) pattern is the most known pattern of such disorder<sup>4,5</sup>. The CSA occurs especially with patients with HF, where prevalence is around 30% and 50%<sup>6</sup>. The physiopathological mechanism that explains this high rate of prevalence is the hypocapnia resulting from the tachypnea and hyperpnea deriving from lung congestion. Apnea increases the sympathetic activation and the risk of ventricular arrhythmias, which are likely to cause the increase of mortality, observed in the patients<sup>7</sup>.</p>
      <p>Our study monitored 65 patients with severe HF, optimized drug therapy and patients with symptoms related to CSA. These patients were submitted to night polysomnography and later monitored for one year. The purpose of the study was to assess the impact of beta-blockers on central apneas. We also sought to assess how much the presence of CSA and beta-blocker therapies influenced the treatment of these patients.</p>
      <p>
        <bold>Patients and methods</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Patients</bold>
      </p>
      <p>Between December 2004 and December 2006, 65 consecutive patients (44 men and 21 women; average age of 50.8<underline>+</underline>12.8), with HF, being treated in the outpatient care of Heart Failure and Transplantation of the <italic>Instituto do Cora&#231;&#227;o de S&#227;o Paulo</italic>, were selected to take part in the study. The selection criteria were: Patients with functional HF (NYHA) II or III, dyspnea at rest or rough coughing at night, apnea witnessed by the spouse and left ventricle ejection fraction (LVEF) <underline>&lt;</underline> 35%. The exclusion criteria included previous cerebrovascular disease, use of central nervous system depressants, body mass index &gt; 30 and chronic respiratory disease.</p>
      <p>All patients were submitted to a diagnostic polysomnography test to assess apnea. The drugs prescribed to patients were not changed to do the tests.</p>
      <p>The Minnesota Living with Heart Failure Questionnaire of was given to all patients, immediately before the diagnostic test. The entire population was monitored for one year. Six and 12 months after the diagnostic test, the authors called the population under study in order to apply another Minnesota questionnaire and to make questions about re-admissions and death.</p>
      <p>The investigation was made according to the principles outlined by the Declaration of Helsinki. The Ethics Commission of <italic>Hospital das Cl&#237;nicas da FMUSP</italic> approved the study protocol, and an informed consent was filled by each patient/person responsible before the inception of the follow-up study.</p>
      <p>
        <bold>Polysomnography</bold>
      </p>
      <p>Night polysomnography incorporated a digital system (EMBLA 17 channels, <italic>FLAGA hf. Medical Devices</italic>). The investigation consisted in monitoring EEG, electrooculogram, submental electromyogram, ECG, thoracic-abdominal excursions, oronasal flow and arterial saturation of oxygen by pulse oximetry. Central sleep apnea was defined by absence of oronasal flow during <underline>&gt;</underline> 10 seconds, associated to absence of respiratory stress. Obstructive sleep apnea was defined by absence of oronasal flow for <underline>&gt;</underline> 10 seconds, however, in the presence of thoracic-abdominal movements (respiratory stress). Hypopnea was characterized by a <underline>&gt;</underline> 50% reduction in oronasal flow, inasmuch it was <underline>&gt;</underline> 10 s and associated to <underline>&gt;</underline> 3% in the drop of arterial oxygenation. The index of apnea-hypopnea (IAH) was calculated considering the average number of apneas and hypopneas per hour of sleep. The indexes of central apneas (ICA) and obstructive apneas (OA) were calculated by the average of these events per hour.</p>
      <p>
        <bold>Statistic analysis</bold>
      </p>
      <p>The classification variables were displayed in contingency tables with absolute (n) and relative (%) frequencies. The association among them was assessed by Fisher's exact test. The distribution of quantitative variables was assessed with t-Student test or Wilcoxon test. The statistically significant variables found in the single-variable analysis were used in the logistic regression model. They were considered statistically significant when the p value was &lt; 0.05.</p>
      <p>
        <bold>Results</bold>
      </p>
      <p>Among the patients submitted to diagnostic polysomnography, 55 patients (87.6%) used beta-blocker (Carvedilol) in an average daily dose of 28.8 mg. Hypotension (7.6%), bradycardia (3%) and chronic obstructive pulmonary disease (1.5%) did not allow the other patients to use the drug. The clinical characteristics of the entire population are described in <xref ref-type="table" rid="t1-body2">Table 1</xref>.</p>
      <table-wrap id="t1-body2"><graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-02-0239-00016-gt01-en.jpg"/></table-wrap>
      <p>The patients without beta-blocker presented a lower systolic blood pressure (p=0.02), the only significant difference among patients with and without these drugs.</p>
      <p>Thirty patients (46.1%) presented IAH &gt; 15/h. Central sleep apnea was found in 12 patients (18.4% of the entire population, corresponding to 40% of patients with IAH &gt; 15/h). Obstructive sleep apnea was found in 3 patients (10%), mixed apnea in 4 (13.3%) and hypopnea in 11 patients (36.6%).</p>
      <p>The smaller prevalence of central sleep apnea in this population was surprising, although not statistically compared to literature. The multivariate regression analysis showed that the continuous use of beta-blocker was an independent predictor of absence of central sleep apnea (p&lt;0.002).</p>
      <p>By comparing the results of polysomnographies of patients with and without beta-blocker, we confirmed a smaller index of central sleep apnea in patients taking the drug (p=0.002). Additionally, as shown in <xref ref-type="table" rid="t2-body2">Table 2</xref>, patients belonging to the beta-blocker group presented greater average night saturation of oxygen, smaller worse saturation during the night and a smaller average of arterial desaturation, significantly different from those of group without beta-blocker (p=0.02, 0.01 and 0.03, respectively).</p>
      <table-wrap id="t2-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-02-0239-00016-gt02-en.jpg"/></table-wrap>
      <p>The quality of life, according to the Minnesota questionnaire, was significantly better, after 6 and 12 months, among patients without central sleep apnea (p=0.002 and p=0.001 respectively - <xref ref-type="fig" rid="f1-body2">Figures 1</xref> and <xref ref-type="fig" rid="f1-body2">2</xref>). Admissions were more common in the population with central sleep apnea (p=0.001 and p=0.005 to 6 and 12 months, respectively - <xref ref-type="fig" rid="f3-body2">Figures 3</xref> and <xref ref-type="fig" rid="f3-body2">4</xref>). There was no difference in the mortality rate in populations with and without central sleep apnea.</p>
      <fig id="f1-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-02-0239-00016-gf01-en.jpg"/></fig>
      <fig id="f3-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-02-0239-00016-gf02-en.jpg"/></fig>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>This study was targeted at assessing the influence of beta-blockers in central sleep apnea, in patients with heart failure patients, as well as of these drugs can interfere in the quality of sleep of these patients. Besides this, it also sought to investigate whether the central sleep apnea would impact the prognosis and/or the quality of life of these patients.</p>
      <p>The smaller prevalence of central sleep apnea in patients using beta-blocker, although not statistically compared to literature, if compared to what literature describes, was the main finding of the study. We also confirmed what had already been reported: respiratory disorders, such as central sleep apnea, influence the prognosis and directly affect the quality of life of patients with HF.</p>
      <p>Central sleep apnea has been associated to an increase in the sympathetic nervous activity in patients with HF, and it is known to predict progression of such syndrome, besides predicting ventricular arrhythmias and death. The presence of CSA is also associated to a greater probability of early heart transplantation. Actually, two studies reported that patients with HF and CSA, irrespective of other factors, have mortality risk increased by two to three times<sup>8-10</sup>. Our study did not find mortality differences; however, the quality of life and hospital admissions were significantly different among patients with and without CSA, in detriment to patients with apnea.</p>
      <p>Few epidemiological studies report prevalence of CSA in patients with HF. The two larger studies involved 450 and 81 patients, reporting prevalence of 33% and 40%, respectively<sup>11,12</sup>. The main risks to CSA were male sex, hypocapnia, atrial fibrillation and advanced age.</p>
      <p>These studies were relevant, especially because they characterize CSA as an important comorbidity associated to HF. Nevertheless, the question this study sought to answer was whether the prevalence above is the same in the era of beta-blocker therapy - when the use of beta-blockers in patients with ventricular dysfunction affects, at <italic>Instituto do Cora&#231;&#227;o</italic>, over 90% of patients<sup>13</sup>. Tamura et al<sup>14</sup> have recently studied 45 patients with HF and reported low prevalence of CSA among chronic beta-blocker users. Additionally, they reported that five patients not using beta-blockers, with IAC &gt; 5 reduced considerably this index after 6 months of Carvedilol therapy (9.5 &#177; 4.9 to 1.3 &#177; 2.4, p=0.03). Kohnlein et al<sup>15</sup> found similar results by studying 50 patients with HF with and without the use of beta-blockers<sup>15</sup>.</p>
      <p>Maybe a way to explain the reason for the CSA reduction with beta-blocker is the undisputable improvement that the left ventricular function has with these drugs. Through prevention of ventricular remodeling, prophylaxis of arrhythmias, ischemia, fibrosis and apoptosis, drugs like Carvedilol, Metoprolol and Bisoprolol may increase the ejection fraction of the left ventricle, which is provably associated to a better quality of life and to a reduced mortality of these patients.</p>
      <p>Therapy with beta-blocker may also reduce the severity of CSA by restoring the central chemosensitivity to CO2. Such sensitivity may destabilize breathing during sleep, when PaCO2 is below the respiratory threshold, which results in CSA. There is a significant positive correlation between the increase of central chemosensitivity to CO2 and plasmatic norepinephrine, in patients with HF. Inhibiting the sympathetic activity reduces the level of plasmatic norepinephrine and prevents the increase of sensitivity to CO2. That was reported by Takahashi et al<sup>16</sup>, when they administered endovenous propranolol in healthy volunteers and promoted a significant depression in this sensitivity<sup>16</sup>.</p>
      <p>
        <bold>Conclusion</bold>
      </p>
      <p>In conclusion, this study found that beta-blocker therapy probably reduces the prevalence of central sleep apnea in patients with HF, and improves sleep quality of these patients. Besides this, once again it was proven that patients with CSA have a worse quality of life and are subject to a greater number of admissions. Nevertheless, there was no difference of mortality related to respiratory disease.</p>
      <p>
        <bold>Limitations</bold>
      </p>
      <p>The number of patients belonging to the group not taking beta-blockers was smaller than we intended. That was due to the huge difficulty in finding patients with HF not taking beta-blockers as a follow-up to heart failure outpatient care and Transplantation at InCor. Even when we investigated patients from other groups in the hospital, it was also hard to select patients without these drugs.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>This study was partially funded by FAPESP.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This article is part of the thesis of master submitted by Christiano Pereira Silva, from <italic>Instituto do Cora&#231;&#227;o</italic> - HCFMUSP.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Reducci&#243;n de la prevalencia de apnea central en pacientes con insuficiencia cardiaca bajo uso de betabloqueante</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>FUNDAMENTO: Las apneas del sue&#241;o son enfermedades frecuentes en portadores de insuficiencia cardiaca (IC). Una estimaci&#243;n de la era pre betabloqueante (BB) se&#241;ala hacia una prevalencia del 45% de apneas centrales en estos pacientes. OBJETIVO: Evaluar la influencia de los BB en la prevalencia de las apneas centrales y su interferencia en la calidad del sue&#241;o y de vida de portadores de IC. M&#201;TODOS: 65 pacientes portadores de IC fueron sometidos a polisonograf&#237;a diagn&#243;stica. Los resultados de la polisonograf&#237;a se evaluaron seg&#250;n el empleo o no de BB. El d&#237;a del examen, los pacientes contestaron el cuestionario de Minnesota para la calidad de vida con IC. Tras 6 y 12 meses de la fecha de la polisonograf&#237;a, hubo contacto telef&#243;nico con todos los pacientes, para la repetici&#243;n del cuestionario de Minnesota. RESULTADOS: La prevalencia de apnea del sue&#241;o (IAH &gt; 15/h) fue de un 46,1% en la poblaci&#243;n total, adem&#225;s de la apnea central se identific&#243; en solamente un 18,4% de los pacientes. El empleo de BB, en an&#225;lisis multivariado, fue el &#250;nico predictor de ocurrencia de menor &#237;ndice de apnea e hipopnea (IAH) central (p=0,002), mayor saturaci&#243;n (p=0,02) y menor desaturaci&#243;n promedio de ox&#237;geno (p=0,03). Adem&#225;s de ello, el empleo de BB fue predictor de mejor calidad de vida tras 6 y 12 meses (p=0,002 y 0,001 respectivamente) y de menor n&#250;mero de hospitalizaciones en estos per&#237;odos (p=0,001 y p=0,05 respectivamente). CONCLUSI&#211;N: El empleo de BB reduzco la incidencia de apnea central en la poblaci&#243;n total, si lo comparamos con los datos de la literatura. Adem&#225;s de esto, los BB mejoran par&#225;metros de la calidad del sue&#241;o y de vida de portadores de IC.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>S&#237;ndromes de la apnea del sue&#241;o</kwd>
        <kwd>insuficiencia cardiaca</kwd>
        <kwd>betaantagonistas adrenergicos</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ART&#205;CULO ORIGINAL</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body3">
          <label>
            <bold>Reducci&#243;n de la prevalencia de apnea central en pacientes con insuficiencia cardiaca bajo uso de betabloqueante</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Christiano Pereira Silva; Geraldo Lorenzi-Filho; Bianca Marcondes; Gilmar Osmundo Junior; Sandrigo Mangini; Aguinaldo Figueiredo Freitas Junior; Phillipe Vieira Pires; Edimar Alcides Bocchi; Fernando Bacal</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o - Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p><bold>FUNDAMENTO: </bold> Las apneas del sue&#241;o son enfermedades frecuentes en portadores de insuficiencia cardiaca (IC). Una estimaci&#243;n de la era pre betabloqueante (BB) se&#241;ala hacia una prevalencia del 45% de apneas centrales en estos pacientes.</p>
      <p><bold>OBJETIVO: </bold> Evaluar la influencia de los BB en la prevalencia de las apneas centrales y su interferencia en la calidad del sue&#241;o y de vida de portadores de IC.</p>
      <p><bold>M&#201;TODOS: </bold> 65 pacientes portadores de IC fueron sometidos a polisonograf&#237;a diagn&#243;stica. Los resultados de la polisonograf&#237;a se evaluaron seg&#250;n el empleo o no de BB. El d&#237;a del examen, los pacientes contestaron el cuestionario de Minnesota para la calidad de vida con IC. Tras 6 y 12 meses de la fecha de la polisonograf&#237;a, hubo contacto telef&#243;nico con todos los pacientes, para la repetici&#243;n del cuestionario de Minnesota.</p>
      <p><bold>RESULTADOS: </bold> La prevalencia de apnea del sue&#241;o (IAH &gt; 15/h) fue de un 46,1% en la poblaci&#243;n total, adem&#225;s de la apnea central se identific&#243; en solamente un 18,4% de los pacientes. El empleo de BB, en an&#225;lisis multivariado, fue el &#250;nico predictor de ocurrencia de menor &#237;ndice de apnea e hipopnea (IAH) central (p=0,002), mayor saturaci&#243;n (p=0,02) y menor desaturaci&#243;n promedio de ox&#237;geno (p=0,03). Adem&#225;s de ello, el empleo de BB fue predictor de mejor calidad de vida tras 6 y 12 meses (p=0,002 y 0,001 respectivamente) y de menor n&#250;mero de hospitalizaciones en estos per&#237;odos (p=0,001 y p=0,05 respectivamente).</p>
      <p><bold>CONCLUSI&#211;N: </bold> El empleo de BB reduzco la incidencia de apnea central en la poblaci&#243;n total, si lo comparamos con los datos de la literatura. Adem&#225;s de esto, los BB mejoran par&#225;metros de la calidad del sue&#241;o y de vida de portadores de IC.</p>
      <p><bold>Palabras clave: </bold> S&#237;ndromes de la apnea del sue&#241;o, insuficiencia cardiaca, betaantagonistas adrenergicos.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>La insuficiencia cardiaca (IC) es una de las enfermedades cardiovasculares de mayor morbimortalidad y de impactos econ&#243;micos y sociales m&#225;s significativos<sup>1</sup>. Aproximadamente 5 millones de americanos poseen IC actualmente. En Europa, estudios vienen demostrando prevalencia que oscilan entre un 0,5% (en personas m&#225;s j&#243;venes) hasta un 16,1% en mayores que 75 a&#241;os<sup>2</sup>. La IC descompensada (ICD) es la raz&#243;n de, como m&#237;nimo, el 20% del total de ingresos hospitalarios entre personas del mismo grupo de edad. As&#237;, es importante que se investigue cada variable potencialmente predictora de evoluci&#243;n y pron&#243;stico de estos pacientes. Muchas de estas variables ya se conocen muy bien, mientras que otras est&#225;n se popularizando r&#225;pidamente.</p>
      <p>Una de estas variables es el disturbio respiratorio del sue&#241;o (DRS), especialmente la apnea central del sue&#241;o (ACS). El est&#225;ndar conocido por Cheyne-Stokes (CS) es el m&#225;s conocido est&#225;ndar de este dist&#250;rbio<sup>4,5</sup>. La ACS ocurre especialmente en pacientes con IC, donde la prevalencia oscila entre el 30% y el 50%<sup>6</sup>. Lo mecanismo fisiopatol&#243;gico que explica esta elevada prevalencia se fundamenta en la hipocapnia resultante de la taquipnea e hiperpnea resultantes de la congesti&#243;n pulmonar. La apnea aumenta la activaci&#243;n simp&#225;tica y el riesgo de arritmias ventriculares, factores probablemente responsables del aumento de la mortalidad observado en sus portadores<sup>7</sup>.</p>
      <p>Nuestro estudio sigui&#243; a 65 pacientes con IC severa, terapia medicamentosa optimizada y portadores de s&#237;ntomas relacionados a ACS. Estos pacientes se sometieron a polisonograf&#237;a nocturna y posteriormente se siguieron por el per&#237;odo de un a&#241;o. El objetivo del estudio se evalu&#243; el impacto que el empleo de betabloqueante provoca sobre la prevalencia de las apneas centrales. Tambi&#233;n se pretendi&#243; evaluar cuanto la presencia de ACS y la terapia de betabloqueante influenci&#243; en el tratamiento de estos pacientes.</p>
      <p>
        <bold>Pacientes y m&#233;todos</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Pacientes</bold>
      </p>
      <p>Entre diciembre del 2004 y diciembre del 2006, se seleccionaron para el estudio a 65 pacientes consecutivos (44 varones y 21 mujeres; edad promedio 50,8 &#177; 12,8 a&#241;os), portadores de IC en tratamiento en la Cl&#237;nica de Insuficiencia Cardiaca y Trasplante del <italic>Instituto do Cora&#231;&#227;o de S&#227;o Paulo</italic>. Los criterios de inclusi&#243;n fueron: portadores de IC clase funcional (NYHA) II &#243; III, disnea en reposo o tos seca durante la noche, apnea presenciada por la pareja y fracci&#243;n de eyecci&#243;n ventricular izquierda (FEVI) <underline>&lt;</underline> 35%. Los criterios de exclusi&#243;n comprend&#237;an enfermedad cerebrovascular previa, empleo de f&#225;rmacos depresores del sistema nervioso central, &#237;ndice de masa corporal &gt; 30 y enfermedad respiratoria cr&#243;nica.</p>
      <p>Todos los pacientes fueron sometidos a un examen de polisonograf&#237;a diagn&#243;stico, donde se evalu&#243; la ocurrencia de apnea. La medicaci&#243;n de los pacientes no se alter&#243; para la realizaci&#243;n de los ex&#225;menes.</p>
      <p>El Cuestionario de Calidad de Vida de Minnesota se aplic&#243; a todos los pacientes, inmediatamente antes del examen diagn&#243;stico. Se sigui&#243; toda la poblaci&#243;n durante un a&#241;o. Seis y 12 meses tras el examen diagn&#243;stico, los autores entraron en contacto con la poblaci&#243;n estudiada, para nueva aplicaci&#243;n del cuestionario de Minnesota y para cuestionar sobre rehospitalizaciones y muerte.</p>
      <p>La investigaci&#243;n se hizo de acuerdo con los principios delineados seg&#250;n la Declaraci&#243;n de Helsinki. La Comisi&#243;n de &#201;tica del Hospital de Cl&#237;nicas de la FMUSP aprob&#243; el protocolo de estudio, y cada paciente/responsable rellen&#243; un formulario de consentimiento informado antes del inicio del seguimiento.</p>
      <p>
        <bold>Polisonograf&#237;a</bold>
      </p>
      <p>La Polisonograf&#237;a nocturna se llev&#243; a cabo con la utilizaci&#243;n de un sistema digital (EMBLA 17 canales, <italic>FLAGA hf. Medical Devices</italic>). La investigaci&#243;n consist&#237;a en monitorizar EEG, electrooculograma, electromiograma submental, ECG, excursiones t&#243;raco-abdominales, flujo oronasal y saturaci&#243;n arterial de ox&#237;geno por oximetr&#237;a de pulso. Apnea central se defini&#243; por ausencia de flujo oronasal durante <underline>&gt;</underline> 10 segundos, asociado a la ausencia de esfuerzos respiratorios. Apnea obstructiva se defini&#243; por ausencia de flujo oronasal por <underline>&gt;</underline> 10 segundos, sin embargo, frente los movimientos toracoabdominales (esfuerzos respiratorios). Hipopnea, a su vez, se caracteriz&#243; por una reducci&#243;n de <underline>&gt;</underline> 50% en el flujo oronasal, por m&#225;s que <underline>&gt;</underline> 10 s y asociado a <underline>&gt;</underline> 3% en el descenso de la oxigenaci&#243;n arterial. El &#237;ndice de apnea-hipopnea (IAH) se calcul&#243; teniendo en cuenta el promedio del n&#250;mero de apneas e hipopneas por hora de sue&#241;o. Tambi&#233;n los &#237;ndices de apneas centrales (IAC) y obstructiva (IAO) fueron calculados por el promedio de estos eventos por hora.</p>
      <p>
        <bold>An&#225;lisis estad&#237;stico</bold>
      </p>
      <p>Las variables clasificatorias est&#225;n detalladas en tablas que contienen frecuencias absolutas (n) y relativas (%). La asociaci&#243;n entre ellas se evalu&#243; mediante la prueba exacta de Fisher. La distribuci&#243;n de las variables cuantitativas se evalu&#243; con la prueba t-Student o por la prueba de Wilcoxon. Las variables que demostraron significancia estad&#237;stica en el an&#225;lisis univariado se utilizaron en el modelo de regresi&#243;n log&#237;stica. Se consideraron como estad&#237;sticamente significantes cuando el valor de p fue &lt; 0,05.</p>
      <p>
        <bold>Resultados</bold>
      </p>
      <p>Entre los pacientes sometidos a la polisonograf&#237;a diagn&#243;stica, 55 pacientes (87,6%) utilizaban betabloqueante (carvedilol) en una dosis promedio diaria de 28,8 mg. Hipotensi&#243;n (7,6%), bradicardia (3%) y enfermedad pulmonar obstructiva cr&#243;nica (1,5%) no permitir&#237;an a los dem&#225;s pacientes tambi&#233;n hacer uso de la medicaci&#243;n. Las caracter&#237;sticas cl&#237;nicas de toda la poblaci&#243;n est&#225;n descritas en la <xref ref-type="table" rid="es_16t01-body3">Tabla 1</xref>.</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_16t01-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-02-0239-00016-gt01-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>Los pacientes sin betabloqueante presentaban menor presi&#243;n arterial sist&#243;lica (p=0,02), &#250;nica diferencia significativa entre pacientes con y sin estas medicaciones.</p>
      <p>Treinta pacientes (46,1%) presentaron IAH &gt; 15/h. Apnea central del sue&#241;o se hall&#243; en 12 pacientes (un 18,4% de toda la poblaci&#243;n, equivalente al 40% de los pacientes con IAH &gt; 15/h). Apnea obstructiva se hall&#243; en tres pacientes (10%), apnea mixta en cuatro (13,3%) e hipopnea en 11 pacientes (36,6%).</p>
      <p>La menor prevalencia de apnea central en esta poblaci&#243;n fue una sorpresa, aunque no comparada estad&#237;sticamente con la literatura. El an&#225;lisis de regresi&#243;n multivariado revel&#243; que la utilizaci&#243;n corriente de betabloqueante fue el &#250;nico predictor independiente de ausencia de apnea central del sue&#241;o (p &lt; 0,002).</p>
      <p>Cuando se compar&#243; los resultados de las polisonograf&#237;as de los pacientes con y sin betabloqueante, se confirm&#243; la ocurrencia de menor &#237;ndice de apnea central entre pacientes que tomaban la medicaci&#243;n (p=0,002). Adem&#225;s de ello, como se detall&#243; en la <xref ref-type="table" rid="es_16t02-body3">Tabla 2</xref>, los pacientes del grupo betabloqueante presentaron mayor saturaci&#243;n promedio nocturna de ox&#237;geno, menor peor saturaci&#243;n durante la noche y menor promedio de desaturaci&#243;n arterial, significantemente diferentes de las del grupo sin betabloqueante (p=0,02, 0,01 y 0,03, respectivamente).</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_16t02-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-02-0239-00016-gt02-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>La calidad de vida, seg&#250;n el cuestionario de Minnesota, fue significativamente mejor, tras 6 y 12 meses, entre os pacientes sin apnea central (p=0,002 y p=0,001 respectivamente - <xref ref-type="fig" rid="f1e2-body3">Figuras 1 y 2</xref>). Hospitalizaciones fueron m&#225;s comunes en la poblaci&#243;n con apnea central (p=0,001 y p=0,005 para 6 y 12 meses, respectivamente - <xref ref-type="fig" rid="f3e4-body3">Figuras 3 y 4</xref>). No hubo diferencia de tasa de mortalidad entre las poblaciones con y sin apnea central.</p>
      <fig id="f1e2-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-02-0239-00016-gf01-es.jpg"/></fig>
      <fig id="f3e4-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-02-0239-00016-gf02-es.jpg"/></fig>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Este estudio tuvo el intento de evaluar la influencia del betabloqueante en la prevalencia de la apnea central del sue&#241;o, en pacientes con insuficiencia cardiaca, as&#237; como si estas medicaciones pueden interferir en la calidad del sue&#241;o de estos pacientes. Adem&#225;s de ello, tambi&#233;n pretendi&#243; investigar si la ocurrencia de apnea central impactar&#237;a en el pron&#243;stico y/o en la calidad de vida de estos pacientes.</p>
      <p>La menor prevalencia de apnea central en pacientes bajo uso de betabloqueante, aunque no comparada estad&#237;sticamente con la literatura, si comparado con lo que esta describe, fue el principal hallazgo del estudio. Tambi&#233;n se confirm&#243; lo que ya se hab&#237;a revelado: disturbios respiratorios, como apnea central, tienen influencia en el pron&#243;stico y afectan directamente la calidad de vida de los pacientes con IC.</p>
      <p>Apnea central del sue&#241;o se viene asociando con el aumento de la actividad nerviosa simp&#225;tica en pacientes con IC, y es una conocida predictora de progresi&#243;n de este s&#237;ndrome, adem&#225;s de predictora de arritmias ventriculares y muerte. La presencia de ACS tambi&#233;n est&#225; asociada a la mayor probabilidad de trasplante cardiaco precoz. De hecho, dos estudios evidenciaron que pacientes con IC y ACS, independientemente de otros factores, tienen riesgo de mortalidad aumentado en dos a tres veces<sup>8-10</sup>. Nuestro estudio no encontr&#243; diferencia de mortalidad; sin embargo, calidad de vida y hospitalizaciones fueron significativamente distintas entre pacientes con y sin ACS, siempre en detrimento de los pacientes con apnea.</p>
      <p>Existen pocos estudios epidemiol&#243;gicos donde se evalu&#243; la prevalencia de ACS en pacientes con IC. Los dos mayores implicaron a 450 y 81 pacientes y reportaron prevalencias del 33% y el 40%, respectivamente<sup>11,12</sup>. Los principales riesgos para ACS fueron sexo masculino, hipocapnia, fibrilaci&#243;n atrial y edad avanzada.</p>
      <p>Estos estudios fueron relevantes, especialmente por caracterizar la ACS como una importante comorbilidad asociada a IC. No obstante, la cuesti&#243;n que este estudio intent&#243; responder fue si la prevalencia citada anteriormente sigue la misma en la era de la terapia con betabloqueante - cuando el uso de este en pacientes con disfunci&#243;n ventricular alcanza, en el <italic>Instituto do Cora&#231;&#227;o</italic>, m&#225;s del 90% de los pacientes<sup>13</sup>. Recientemente, Tamura et al<sup>14</sup> estudiaron a 45 pacientes con IC y evidenciaron baja prevalencia de ACS entre los usuarios cr&#243;nicos de betabloqueante. Adem&#225;s de ello, evidenciaron que cinco pacientes sin betabloqueante y con IAC &gt; 5 redujeron significativamente este &#237;ndice tras 6 meses de tratamiento con carvedilol (9,5 &#177; 4,9 para 1,3 &#177; 2,4, p=0,03). Kohnlein et al<sup>15</sup> encontraron resultados semejantes cuando estudiaron a 50 pacientes con IC con y sin uso de betabloqueante.</p>
      <p>Quiz&#225; una manera de explicar el motivo de la reducci&#243;n de la ACS con el betabloqueante sea debido a la mejora incuestionable que la funci&#243;n ventricular izquierda tiene con estas medicaciones. Por la prevenci&#243;n de remodelaci&#243;n ventricular, profilaxis de arritmias, isquemia, fibrosis y apoptosis, drogas como carvedilol, metoprolol y bisoprolol pueden aumentar la fracci&#243;n de eyecci&#243;n del ventr&#237;culo izquierdo, lo que est&#225; comprobadamente asociado con la mejora de la calidad de vida y tambi&#233;n con la reducci&#243;n de mortalidad de estos pacientes.</p>
      <p>La terapia con betabloqueante tambi&#233;n puede reducir la severidad de la ACS a trav&#233;s de la restauraci&#243;n de la quimiosensibilidad central al CO2. Esta sensibilidad puede desestabilizar la respiraci&#243;n durante el sue&#241;o, cuando la PaCO2 est&#225; abajo del umbral respiratorio, lo que resulta en la ACS. Existe una significante correlaci&#243;n positiva entre el aumento de la quimiosensibilidad central al CO2 y la noraepinefrina plasm&#225;tica, en pacientes con IC. La inhibici&#243;n de la actividad simp&#225;tica reduce el nivel de noraepinefrina plasm&#225;tica e impide el aumento de la sensibilidad al CO2. Takahashi et al<sup>16</sup> evidenciaron esto cuando administraron propranolol endovenoso en voluntarios sanos y promovieron una depresi&#243;n significativa en esta sensibilidad<sup>16</sup>.</p>
      <p>
        <bold>Conclusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>En conclusi&#243;n, este estudio evidenci&#243; que la terapia con betabloqueante probablemente reduce la prevalencia de apnea central del sue&#241;o en portadores de IC, y aumenta la calidad del sue&#241;o de estos pacientes. Adem&#225;s de esto, se comprob&#243; una vez m&#225;s que pacientes con ACS tiene peor calidad de vida y est&#225;n sujetos a un mayor n&#250;mero de hospitalizaciones. No obstante, no hubo diferencia de mortalidad relacionada al disturbio ventilatorio.</p>
      <p>
        <bold>Limitaciones del Estudio</bold>
      </p>
      <p>El n&#250;mero de pacientes del grupo sin betabloqueante fue menor que lo que pretend&#237;amos. Esto se debi&#243; a la gran dificultad de encontrar pacientes con IC y sin betabloqueante en seguimiento en la cl&#237;nica de IC y Trasplante del InCor. Aun cuando investigamos a pacientes de otros grupos del hospital, la dificultad de selecci&#243;n de pacientes sin estas medicaciones ha permanecido.</p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio fue parcialmente financiado por la FAPESP.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>Este art&#237;culo forma parte de tesis de Doctorado de Christiano Pereira Silva, por el <italic>Instituto do Cora&#231;&#227;o</italic> - HCFMUSP.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
