<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">BxwhnZq3Qdg3z4tfkM7YhXd</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00024</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2010000100024</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(10)09400124</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2010000100024</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Relato de Casos</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Pseudoaneurisma cr&#244;nico do ventr&#237;culo esquerdo de etiologia indeterminada</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Fialho</surname>
            <given-names>Guilherme Loureiro</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Fischer</surname>
            <given-names>Cl&#225;udio Henrique</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Cordovil</surname>
            <given-names>Adriana</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Campos Filho</surname>
            <given-names>Orlando</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade Federal de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Escola Paulista de Medicina </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Hospital S&#227;o Paulo</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>01</month>
        <year>2010</year>
      </pub-date>
      <volume>94</volume>
      <issue>1</issue>
      <fpage>e4</fpage>
      <lpage>e6</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>17</day>
          <month>02</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>17</day>
          <month>02</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>07</day>
          <month>08</month>
          <year>2009</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>Os pseudoaneurismas ocorrem como rara complica&#231;&#227;o do infarto do mioc&#225;rdio, ap&#243;s rotura mioc&#225;rdica, cujo processo hemorr&#225;gico &#233; contido por ader&#234;ncias do peric&#225;rdio visceral, parietal - ou de ambos -, impedindo o desenvolvimento de tamponamento card&#237;aco. Relatamos o caso de um paciente de 55 anos, com pseudoaneurisma cr&#244;nico do ventr&#237;culo esquerdo de etiologia indefinida, de longa evolu&#231;&#227;o, que foi submetido a tratamento conservador.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>falso aneurisma</kwd>
        <kwd>disfun&#231;&#227;o ventricular esquerda</kwd>
        <kwd>infarto do mioc&#225;rdio</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>22</day>
        <month>09</month>
        <year>2010</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>RELATO DE CASO</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Pseudoaneurisma cr&#244;nico do ventr&#237;culo esquerdo de etiologia indeterminada</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Guilherme Loureiro Fialho; Cl&#225;udio Henrique Fischer; Adriana Cordovil; Orlando Campos Filho</bold>
    </p>
    <p>Departamento de Ecocardiografia, Hospital S&#227;o Paulo - Escola Paulista de Medicina - Universidade Federal de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="back">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p>Os pseudoaneurismas ocorrem como rara complica&#231;&#227;o do infarto do mioc&#225;rdio, ap&#243;s rotura mioc&#225;rdica, cujo processo hemorr&#225;gico &#233; contido por ader&#234;ncias do peric&#225;rdio visceral, parietal - ou de ambos -, impedindo o desenvolvimento de tamponamento card&#237;aco. Relatamos o caso de um paciente de 55 anos, com pseudoaneurisma cr&#244;nico do ventr&#237;culo esquerdo de etiologia indefinida, de longa evolu&#231;&#227;o, que foi submetido a tratamento conservador.</p>
    <p><bold>Palavras-chave: </bold> falso aneurisma, disfun&#231;&#227;o ventricular esquerda, infarto do mioc&#225;rdio/complica&#231;&#245;es.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Os falsos aneurismas do ventr&#237;culo esquerdo (VE), ou pseudoaneurismas (pseudo An), representam raros casos de rotura mioc&#225;rdica, cujo processo hemorr&#225;gico &#233; contido por ader&#234;ncias peric&#225;rdicas, o que impede o desenvolvimento de tamponamento card&#237;aco, gerando estruturas saculares sem tecido muscular, com trombos organizados em seu interior<sup>1</sup>. Resultam, em sua maioria, de complica&#231;&#245;es do infarto agudo do mioc&#225;rdio<sup>1,2</sup>. Apresentamos um caso de pseudo An do VE sem causa definida, com evolu&#231;&#227;o cr&#244;nica, que causou insufici&#234;ncia card&#237;aca e prov&#225;vel embolia cerebral, mantido sob tratamento conservador.</p>
    <p>
      <bold>Relato do Caso</bold>
    </p>
    <p>Paciente de 55 anos, masculino, pardo, agricultor aposentado, com dispn&#233;ia progressiva, aos esfor&#231;os, h&#225; 5 meses, associada &#224; tosse com expectora&#231;&#227;o amarelada, hiporexia e emagrecimento. Negava dor tor&#225;cica, palpita&#231;&#245;es, s&#237;ncope ou febre. Apresentou epis&#243;dios anteriores de acidente vascular cerebral h&#225; 1 e 10 anos, com crises convulsivas e redu&#231;&#227;o da mem&#243;ria, sem sequelas motoras significativas. Estava em uso de fenito&#237;na e AAS. Sedent&#225;rio, negava tabagismo, diabete, hipertens&#227;o arterial, dislipidemia, infarto ou outras doen&#231;as card&#237;acas. Por suspeita cl&#237;nica e radiol&#243;gica de broncopneumonia, recebeu amoxacilina por 14 dias sem melhora. Foi solicitada, portanto, tomografia de t&#243;rax e o paciente foi encaminhado para avalia&#231;&#227;o por cardiologista.</p>
    <p>Ao exame f&#237;sico, apresentava-se em bom estado geral, levemente dispn&#233;ico, com press&#227;o arterial de 100 x 80 mmHg e pulso de 72 bpm. A ausculta card&#237;aca revelou bulhas r&#237;tmicas em 2 tempos, normofon&#233;ticas, com sopro sist&#243;lico suave em foco mitral. Havia redu&#231;&#227;o do murm&#250;rio vesicular em base pulmonar esquerda e estertores finos em base direita. N&#227;o havia estase jugular ou hepatomegalia. Observou-se discreto edema de membros inferiores.</p>
    <p>A glicemia, eletr&#243;litos, colesterol total e fra&#231;&#245;es, e triglic&#233;rides eram normais, com m&#237;nima eleva&#231;&#227;o da creatinina. O eletrocardiograma revelou ritmo sinusal com bloqueio divisional &#226;ntero-superior esquerdo, sobrecarga atrial esquerda e prov&#225;vel zona inativa anterior.</p>
    <p>O Rx de t&#243;rax mostrou cardiomegalia com imagem radiodensa paracard&#237;aca esquerda. A tomografia computadorizada de t&#243;rax apresentou &#225;rea card&#237;aca aumentada, com imagem sacular na regi&#227;o apical do VE com calcifica&#231;&#227;o parietal, medindo 13 x 7 x 6 cm, al&#233;m de falhas de enchimento do VE compat&#237;veis com trombos.</p>
    <p>O ecocardiograma, al&#233;m da dilata&#231;&#227;o significativa do VE, revelou disfun&#231;&#227;o sist&#243;lica difusa e importante, associada &#224; disfun&#231;&#227;o diast&#243;lica moderada. Havia refluxo mitral moderado, sendo identificado trombo m&#243;vel no VE e confirmado o pseudo An em regi&#227;o apical, com trombose parcial (<xref ref-type="fig" rid="f01">Figs. 1A</xref> e <xref ref-type="fig" rid="f01">1B</xref>).</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="f01">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-01-00e4-00024-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>Tendo em vista esses achados, indicou-se a cineangiocoronariografia, que evidenciou art&#233;rias coron&#225;rias normais, al&#233;m de disfun&#231;&#227;o importante do VE e pseudo An apical. A seguir, foi realizada resson&#226;ncia nuclear magn&#233;tica, que tamb&#233;m mostrou o grande pseudo An apical estendendo-se superiormente. Havia trombos m&#243;veis no interior do VE dilatado e difusamente hipocin&#233;tico, com adelga&#231;amento e acinesia da parede inferior (<xref ref-type="fig" rid="f02">Fig. 2</xref>).</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="f02">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-01-00e4-00024-gf02.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>O paciente foi medicado com inibidor da enzima de convers&#227;o da angiotensina, beta-bloquedor, diur&#233;tico e anticoagulante oral, melhorando do quadro de tosse e dispn&#233;ia. Apesar de ser discutida proposta cir&#250;rgica, optou-se por acompanhamento ambulatorial com monitoriza&#231;&#227;o cl&#237;nica e por m&#233;todos de imagem, em virtude de limita&#231;&#245;es sociais do paciente, assim como da presen&#231;a de imagens semelhantes em radiografia e tomografia de t&#243;rax de anos anteriores, trazidas posteriormente por familiares.</p>
    <p>Seis meses ap&#243;s a investiga&#231;&#227;o diagn&#243;stica inicial, o paciente procurou o hospital por sintomas de insufici&#234;ncia card&#237;aca descompensada. Nesta ocasi&#227;o foi submetido a novo ecocardiograma que se manteve semelhante ao anterior exceto pela aus&#234;ncia de trombos no interior do VE.</p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>O presente caso mostrou um paciente com fal&#234;ncia ventricular esquerda e prov&#225;vel evento emb&#243;lico pr&#233;vio por pseudo An de VE, com pelo menos 15 meses de evolu&#231;&#227;o, de etiologia indefinida.</p>
    <p>A causa mais comum de pseudo An do VE &#233; uma complica&#231;&#227;o mec&#226;nica ap&#243;s infarto agudo transmural do mioc&#225;rdio<sup>1,2</sup>. Outras causas menos frequentes s&#227;o: manipula&#231;&#227;o das cavidades card&#237;acas ap&#243;s procedimento cir&#250;rgico no cora&#231;&#227;o; trauma tor&#225;cico penetrante ou fechado; endocardite; e raramente, ap&#243;s pericardite supurativa ou por infiltra&#231;&#227;o tumoral<sup>2-4</sup>. Nenhuma dessas condi&#231;&#245;es estava presente no caso em quest&#227;o, que apresentava uma disfun&#231;&#227;o ventricular esquerda global associada ao pseudo An. Mesmo havendo afilamento parietal nesta situa&#231;&#227;o, fica dif&#237;cil entender a ocorr&#234;ncia de ruptura espont&#226;nea do mioc&#225;rdio. Pode ser especulada a possibilidade remota de uma embolia coronariana a partir de trombos intraventriculares decorrentes de uma miocardiopatia dilatada pr&#233;-existente, com infarto do mioc&#225;rdio complicado por pseudo An.</p>
    <p>Os pacientes com pseudo An do VE podem ser completamente assintom&#225;ticos ou apresentarem sintomatologia semelhante &#224;quela de aneurismas verdadeiros: dispn&#233;ia, arritmias, angina ou consequ&#234;ncias de embolia sist&#234;mica<sup>2</sup>. No presente caso, os fen&#244;menos emb&#243;licos precederam as manifesta&#231;&#245;es de insufici&#234;ncia card&#237;aca, que podem ter ocorrido pela exist&#234;ncia de trombos no VE dilatado e hipocontr&#225;til ou ainda origin&#225;rios do interior do pseudo An.</p>
    <p>O pseudo An pode ser detectado &#224; radiografia do t&#243;rax como uma &#225;rea adjacente ao cora&#231;&#227;o que apresenta franca expans&#227;o em exames seriados, podendo inclusive atingir dimens&#245;es semelhantes &#224;s do ventr&#237;culo. Ao eletrocardiograma, pode haver altera&#231;&#245;es inespec&#237;ficas de repolariza&#231;&#227;o. Exames de imagem como ecocardiograma com ou sem contraste, tomografia computadorizada, resson&#226;ncia nuclear magn&#233;tica e angiografia podem definir o diagn&#243;stico, diferenciando-o do aneurisma verdadeiro, do cisto peric&#225;rdico e do derrame peric&#225;rdico localizado<sup>1,5</sup>. No presente caso foi necess&#225;rio o concurso de v&#225;rias modalidades de diagn&#243;stico por imagem, n&#227;o invasivas e invasivas, dada a excepcionalidade da aus&#234;ncia de coronariopatia obstrutiva ao exame cineangiocoronariogr&#225;fico.</p>
    <p>Apesar da possibilidade de desfecho desfavor&#225;vel do pseudo An quando o paciente &#233; submetido tratamento conservador, optou-se, no presente caso, por otimiza&#231;&#227;o da terap&#234;utica farmacol&#243;gica como estrat&#233;gia inicial, por se tratar de caso cr&#244;nico, dentre outros fatores. De forma diversa do aneurisma verdadeiro, o pseudo An implica em risco elevado de ruptura, com progress&#227;o para hemoperic&#225;rdio e morte, e dessa forma tem indica&#231;&#227;o de ressec&#231;&#227;o cir&#250;rgica em car&#225;ter de urg&#234;ncia<sup>2,6</sup>. Todavia, &#224; semelhan&#231;a do caso em quest&#227;o, h&#225; in&#250;meros relatos de pacientes com pseudo An cr&#244;nico com elevada sobrevida e sem mortalidade relacionada &#224; rotura<sup>7,8</sup>, deixando em aberto a discuss&#227;o quanto &#224; melhor conduta (cir&#250;rgica ou conservadora) para cada caso em particular. Em 2000, Pretre e cols.<sup>9</sup> relataram mortalidade cir&#250;rgica relativamente elevada para pseudo An formado precocemente ap&#243;s infarto agudo, ou em reopera&#231;&#245;es card&#237;acas. Todavia, como a taxa de rotura fatal em pseudo An agudo ou cr&#244;nico com franca expans&#227;o &#233; elevada, estes autores conclu&#237;ram pelo potencial benef&#237;cio do tratamento cir&#250;rgico frente ao cl&#237;nico, nestas condi&#231;&#245;es. Moreno e cols.<sup>10</sup>, por sua vez, apresentaram uma s&#233;rie de nove pacientes portadores de pseudo An secund&#225;rio a infarto do mioc&#225;rdio, tratados de forma conservadora, com acompanhamento m&#233;dio de 3,8 anos, n&#227;o evidenciando nenhum caso de morte por rotura mioc&#225;rdica. Todavia, tr&#234;s pacientes apresentaram acidente vascular cerebral isqu&#234;mico, motivando a recomenda&#231;&#227;o de tratamento com anticoagula&#231;&#227;o oral nesses casos, a despeito de inibir a forma&#231;&#227;o de trombos locais como forma de tamponar o processo.</p>
    <p>Desta forma, conclui-se que a op&#231;&#227;o por estrat&#233;gia conservadora ou invasiva nos pseudo An do VE deva levar em conta caracter&#237;sticas etiol&#243;gicas, morfol&#243;gicas e evolutivas, necessitando ser particularizada caso a caso.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <fn id="back" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p> Guilherme Loureiro Fialho </p>
        <p> Rod Virg&#237;lio V&#225;rzea 1510 / 101 Bloco H </p>
        <p> cond Central Park - Saco Grande </p>
        <p> 88032000 - Florian&#243;polis, SC - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p><email xlink:href="glfialho@cardiol.br">glfialho@cardiol.br</email>, </p>
        <p>
          <email xlink:href="fialhog@gmail.com.br">fialhog@gmail.com.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 17/02/09; revisado recebido em 17/02/09; aceito em 07/08/09</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Spodick DH.    The pericardium: a comprehensive textbook. New York: Marcel Dekker; 1997. p.    334-67.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>The pericardium: a comprehensive textbook</source>
          <date>
            <year>1997</year>
          </date>
          <fpage>334</fpage>
          <lpage>67</lpage>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Spodick</surname>
              <given-names>DH</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Mackenzie JW,    Lemole GM. Pseudoaneurysm of the left ventricle. Tex Heart Inst J. 1994; 21:    296-301.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Pseudoaneurysm of the left ventricle</article-title>
          <source>Tex Heart Inst J</source>
          <date>
            <year>1994</year>
          </date>
          <fpage>296</fpage>
          <lpage>301</lpage>
          <volume>21</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mackenzie</surname>
              <given-names>JW</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lemole</surname>
              <given-names>GM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Lee PJ, Spencer    KT. Pseudoaneurysm of the left ventricular free wall caused by tumor. J Am Soc    Echocardiogr. 1999; 12: 876-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Pseudoaneurysm of the left ventricular free wall caused by tumor</article-title>
          <source>J Am Soc Echocardiogr</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <fpage>876</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <volume>12</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lee</surname>
              <given-names>PJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Spencer</surname>
              <given-names>KT</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. de Boer HD,    Elzenga NJ, de Boer WJ, Meuzelaar JJ. Pseudoaneurysm of the left ventricle after    isolated pericarditis and Staphylococcus aureus septicemia. Eur J Cardiothorac    Surg. 1999; 15: 97-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Pseudoaneurysm of the left ventricle after isolated pericarditis and Staphylococcus aureus septicemia</article-title>
          <source>Eur J Cardiothorac Surg</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <fpage>97</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>15</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>de Boer</surname>
              <given-names>HD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Elzenga</surname>
              <given-names>NJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>de Boer</surname>
              <given-names>WJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Meuzelaar</surname>
              <given-names>JJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Yeo TC, Malouf    Jf, Reeder GS, Oh JK, Seward JB. Clinical profile and outcome in 52 patients    with pseudoaneurysm. Ann Intern Med. 1998; 128: 299-305.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Clinical profile and outcome in 52 patients with pseudoaneurysm</article-title>
          <source>Ann Intern Med</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>299</fpage>
          <lpage>305</lpage>
          <volume>128</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Yeo</surname>
              <given-names>TC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Malouf</surname>
              <given-names>Jf</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Reeder</surname>
              <given-names>GS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Oh</surname>
              <given-names>JK</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Seward</surname>
              <given-names>JB</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6.Hurst CO, Fine    G, Keyes JW. Pseudoaneurysm of the heart: report of a case and review of literature.    Circulation. 1963; 28: 427-36.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Pseudoaneurysm of the heart: report of a case and review of literature</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>1963</year>
          </date>
          <fpage>427</fpage>
          <lpage>36</lpage>
          <volume>28</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Hurst</surname>
              <given-names>CO</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fine</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Keyes</surname>
              <given-names>JW</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Katoh S, Okano    A, Nagata K, Kawasaki T, Okamoto A, Yoneiyama S, et al. Calcified pseudoaneurysm    of the left ventricle. Can J Cardiol. 1998; 14: 527-31.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Calcified pseudoaneurysm of the left ventricle</article-title>
          <source>Can J Cardiol</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>527</fpage>
          <lpage>31</lpage>
          <volume>14</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Katoh</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Okano</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nagata</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kawasaki</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Okamoto</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yoneiyama</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Blackman D,    Sprigings DC, Lever N, Bashir Y. Left ventricular pseudoaneurysm. Lancet. 2000;    356: 1642.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Left ventricular pseudoaneurysm</article-title>
          <source>Lancet</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>1642</fpage>
          <volume>356</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Blackman</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sprigings</surname>
              <given-names>DC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lever</surname>
              <given-names>N</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bashir</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Pretre R, Linka    A, Senni R, Turina MI. Surgical treatment of acquired left ventricular pseudoaneurysm.    Ann Thorac Surg. 2000; 70: 553-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Surgical treatment of acquired left ventricular pseudoaneurysm</article-title>
          <source>Ann Thorac Surg</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>553</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <volume>70</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Pretre</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Linka</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Senni</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Turina</surname>
              <given-names>MI</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <mixed-citation>10. Moreno R, Gordillo    E, Zamorano J, Almeria C, Garcia-Rubira JC, Fernandez-Ortiz A, et al. Long term    outcome of patients with postinfarction ventricular pseudoaneurysm. Heart. 2003;    89: 1144-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Long term outcome of patients with postinfarction ventricular pseudoaneurysm</article-title>
          <source>Heart</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>1144</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>89</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Moreno</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gordillo</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zamorano</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Almeria</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Garcia-Rubira</surname>
              <given-names>JC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fernandez-Ortiz</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Pseudoaneurisma cr&#243;nico del ventr&#237;culo izquierdo de etiolog&#237;a indeterminada</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>Los pseudoaneurismas ocurren como rara complicaci&#243;n del infarto de miocardio, tras rotura mioc&#225;rdica, con detenci&#243;n del proceso hemorr&#225;gico por las adherencias del pericardio visceral, parietal - o de ambos -, impidiendo el desarrollo de taponamiento cardiaco. Relatamos el caso de un paciente de 55 a&#241;os, con pseudoaneurisma cr&#243;nico del ventr&#237;culo izquierdo de etiolog&#237;a indefinida, de larga evoluci&#243;n, que se someti&#243; a tratamiento conservador.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Falso aneurisma</kwd>
        <kwd>disfunci&#243;n ventricular izquierda</kwd>
        <kwd>infarto del miocardio</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASO CL&#205;NICO</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body2">
          <label>
            <bold>Pseudoaneurisma cr&#243;nico del ventr&#237;culo izquierdo de etiolog&#237;a indeterminada</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Guilherme Loureiro Fialho; Cl&#225;udio Henrique Fischer; Adriana Cordovil; Orlando Campos Filho</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Departamento de Ecocardiografia, Hospital S&#227;o Paulo - Escola Paulista de Medicina - Universidade Federal de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p>Los pseudoaneurismas ocurren como rara complicaci&#243;n del infarto de miocardio, tras rotura mioc&#225;rdica, con detenci&#243;n del proceso hemorr&#225;gico por las adherencias del pericardio visceral, parietal - o de ambos -, impidiendo el desarrollo de taponamiento cardiaco. Relatamos el caso de un paciente de 55 a&#241;os, con pseudoaneurisma cr&#243;nico del ventr&#237;culo izquierdo de etiolog&#237;a indefinida, de larga evoluci&#243;n, que se someti&#243; a tratamiento conservador.</p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> Falso aneurisma, disfunci&#243;n ventricular izquierda, infarto del miocardio/complicaciones. </p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Los falsos aneurismas del ventr&#237;culo izquierdo (VI), o pseudoaneurismas (pseudo An), representan raros casos de rotura mioc&#225;rdica, cuyo proceso hemorr&#225;gico se detiene por adherencias peric&#225;rdicas, o que impide el desarrollo de taponamiento cardiaco, generando estructuras saculares sin tejido muscular, con trombos organizados en su interior<sup>1</sup>. Resultan, en su mayor&#237;a, de complicaciones del infarto agudo de miocardio<sup>1,2</sup>. Presentamos un caso de pseudo An del VI sin causa definida, con evoluci&#243;n cr&#243;nica, que caus&#243; insuficiencia cardiaca y probable embolia cerebral, mantenido bajo tratamiento conservador.</p>
      <p>
        <bold>Caso cl&#237;nico</bold>
      </p>
      <p>Paciente de 55 a&#241;os, masculino, pardo, agricultor jubilado, con disnea progresiva a los esfuerzos hace 5 meses, asociada a la tos con expectoraci&#243;n amarillenta, hiporexia y adelgazamiento. Negaba dolor tor&#225;cico, palpitaciones, s&#237;ncope o fiebre. Present&#243; episodios anteriores de accidente cerebrovascular hace 1 y 10 a&#241;os, con crisis convulsivas y reducci&#243;n de la memoria, sin secuelas motoras significativas. Estaba en tratamiento con fenito&#237;na y AAS. Sedentario, negaba tabaquismo, diabetes, hipertensi&#243;n arterial, dislipidemia, infarto u otras enfermedades cardiacas. Por sospecha cl&#237;nica y radiol&#243;gica de bronconeumon&#237;a, recibi&#243; amoxacilina durante 14 d&#237;as sin mejora. Se requiri&#243;, por lo tanto, una tomograf&#237;a de t&#243;rax y se remiti&#243; al paciente a una evaluaci&#243;n por un cardi&#243;logo.</p>
      <p>Al examen f&#237;sico, se hallaba en buen estado general, levemente disneico, con presi&#243;n arterial de 100 x 80 mmHg y pulso de 72 lpm. La ausculta cardiaca revel&#243; ruidos r&#237;tmicos en 2 tiempos, normofon&#233;ticas, con soplo sist&#243;lico suave en foco mitral. Hab&#237;a reducci&#243;n del murmullo vesicular en base pulmonar izquierda y estertores finos en base derecha. No hab&#237;a estasis yugular o hepatomegalia. Se observ&#243; un discreto edema de miembros inferiores.</p>
      <p>La glucemia, electr&#243;litos, colesterol total-fracciones y triglic&#233;ridos eran normales, con m&#237;nima elevaci&#243;n de la creatinina. El electrocardiograma revel&#243; ritmo sinusal con bloqueo divisional anterosuperior izquierdo, sobrecarga atrial izquierda y probable zona inactiva anterior.</p>
      <p>El RX de t&#243;rax revel&#243; cardiomegalia con imagen radiodensa paracardiaca izquierda. La tomograf&#237;a computarizada de t&#243;rax present&#243; &#225;rea cardiaca aumentada, con imagen sacular en la regi&#243;n apical del VI con calcificaci&#243;n parietal, midiendo 13 x 7 x 6 cm, adem&#225;s de fallas de llenado del VI compatibles con trombos.</p>
      <p>El ecocardiograma, adem&#225;s de la dilataci&#243;n significativa del VI, revel&#243; disfunci&#243;n sist&#243;lica difusa e importante, asociada a la disfunci&#243;n diast&#243;lica moderada. Hab&#237;a reflujo mitral moderado, con la identificaci&#243;n de trombo m&#243;vil en el VI y confirmado el pseudo An en regi&#243;n apical, con trombosis parcial (<xref ref-type="fig" rid="f1-body2">Figs. 1A</xref> y <xref ref-type="fig" rid="f1-body2">1B</xref>).</p>
      <fig id="f1-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-01-00e4-00024-gf01-es.jpg"/></fig>
      <p>Tomando en consideraci&#243;n estos hallazgos, se indic&#243; la cineangiocoronariograf&#237;a, en la que se evidenciaron arterias coronarias normales, adem&#225;s de disfunci&#243;n importante del VI y pseudo An apical. A continuaci&#243;n, se llev&#243; a cabo resonancia nuclear magn&#233;tica, que tambi&#233;n revel&#243; el gran pseudo An apical, extendi&#233;ndose superiormente. Hab&#237;a trombos m&#243;viles en el interior del VI dilatado y difusamente hipocin&#233;tico, con adelgazamiento y acinesia de la pared inferior (<xref ref-type="fig" rid="f2-body2">Fig. 2</xref>).</p>
      <fig id="f2-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-01-00e4-00024-gf02-es.jpg"/></fig>
      <p>El paciente tomaba medicaci&#243;n con inhibidor de la enzima conversora de la angiotensina, betabloqueante, diur&#233;tico y anticoagulante oral, lo que mejor&#243; el cuadro de tos y disnea. Pese a la discusi&#243;n de una propuesta quir&#250;rgica, se opt&#243; por el seguimiento ambulatorio con monitoreo cl&#237;nico y por m&#233;todos de imagen, en virtud de limitaciones sociales del paciente, as&#237; como de la presencia de im&#225;genes similares en radiograf&#237;a y tomograf&#237;a de t&#243;rax de a&#241;os anteriores, tra&#237;das posteriormente por familiares.</p>
      <p>Despu&#233;s de 6 meses de investigaci&#243;n diagn&#243;stica inicial, el paciente ingres&#243; en el hospital por insuficiencia cardiaca de s&#237;ntomas descompensada. En esta ocasi&#243;n se someti&#243; a un nuevo ecocardiograma que se mantuvo semejante al anterior excepto por la ausencia de trombos en el interior del VI.</p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente caso revel&#243; un paciente con falla ventricular izquierda y probable evento emb&#243;lico previo por pseudo An de VI, con por lo menos 15 meses de evoluci&#243;n, de etiolog&#237;a indefinida.</p>
      <p>La causa m&#225;s com&#250;n de pseudo An del VI es una complicaci&#243;n mec&#225;nica tras infarto agudo transmural del mioc&#225;rdio<sup>1,2</sup>. Otras causas menos frecuentes son: manipulaci&#243;n de las cavidades card&#237;acas tras procedimiento quir&#250;rgico en el coraz&#243;n; trauma tor&#225;cico penetrante o cerrado; endocarditis; y raramente, tras pericarditis supurativa o por infiltraci&#243;n tumoral<sup>2-4</sup>. Ninguna de estas condiciones estaba presente en el caso en cuesti&#243;n, que presentaba una disfunci&#243;n ventricular izquierda global asociada al pseudo An. Aun habiendo medici&#243;n parietal en esta situaci&#243;n, queda dif&#237;cil entender la ocurrencia de ruptura espont&#225;nea del miocardio. Se puede especular la posibilidad remota de una embolia coronaria a partir de trombos intraventriculares decurrentes de una coronaria miocardiopat&#237;a dilatada preexistente, con infarto del miocardio complicado por pseudo An.</p>
      <p>Los pacientes con pseudo An del VI pueden ser completamente asintom&#225;ticos o presentar sintomatolog&#237;a semejante a aquella de aneurismas verdaderos: disnea, arritmias, angina o consecuencias de embolia sist&#233;mica<sup>2</sup>. En el presente caso, los fen&#243;menos emb&#243;licos precedieron las manifestaciones de insuficiencia cardiaca, que pueden haber ocurrido por la existencia de trombos en el VI dilatado e hipocontr&#225;ctil o todav&#237;a originarios del interior del pseudo An.</p>
      <p>Se puede detectar el pseudo An a la radiograf&#237;a del t&#243;rax como un &#225;rea adyacente al coraz&#243;n que presenta franca expansi&#243;n en ex&#225;menes seriados, pudiendo inclusive alcanzar dimensiones similares a las del ventr&#237;culo. Al electrocardiograma, puede haber alteraciones inespec&#237;ficas de repolarizaci&#243;n. Ex&#225;menes de imagen como el ecocardiograma con o sin contraste, la tomograf&#237;a computarizada, la resonancia nuclear magn&#233;tica y la angiograf&#237;a pueden definir el diagn&#243;stico, distingui&#233;ndolo del aneurisma verdadero, del quisto peric&#225;rdico y del derrame peric&#225;rdico localizado<sup>1,5</sup>. En el presente caso fue necesario el concurso de varias modalidades de diagn&#243;stico por imagen, no invasivos e invasivos, dada la excepcionalidad de la ausencia de coronariopat&#237;a obstructiva a la cineangiocoronariograf&#237;a.</p>
      <p>A pesar de la posibilidad de desenlace desfavorable del pseudo An cuando se somete al paciente a un tratamiento conservador, se opt&#243; en el presente caso por optimizaci&#243;n de la terap&#233;utica farmacol&#243;gica como estrategia inicial, por tratarse de caso cr&#243;nico, teniendo en cuenta otros factores. Diferentemente del aneurisma verdadero, el pseudo An implica en riesgo elevado de ruptura, con progresi&#243;n para hemopericardio y muerte, y as&#237; se&#241;ala resecci&#243;n quir&#250;rgica en car&#225;cter de urgencia<sup>2,6</sup>. Sin embargo, a semejanza del caso en cuesti&#243;n, hay inn&#250;meros relatos de pacientes con pseudo An cr&#243;nico con elevada sobrevida y sin mortalidad relacionada a la rotura<sup>7,8</sup>, dejando abierta la discusi&#243;n respecto a la mejor conducta (quir&#250;rgica o conservadora) para cada caso en particular. En 2000, Pretre et al<sup>9</sup> relataron mortalidad quir&#250;rgica relativamente elevada para pseudo An formado precozmente tras infarto agudo, o en reoperaciones cardiacas. Sin embargo, como la tasa de rotura fatal en pseudo An agudo o cr&#243;nico con franca expansi&#243;n es elevada, estos autores concluyeron por el potencial beneficio del tratamiento quir&#250;rgico ante al cl&#237;nico, en estas condiciones. Moreno et al<sup>10</sup>, a su vez, presentaron una serie de nueve pacientes portadores de pseudo An secundario a infarto del miocardio, tratados de forma conservadora, con seguimiento promedio de 3,8 a&#241;os, no evidenciando ning&#250;n caso de muerte por rotura mioc&#225;rdica. Sin embargo, tres pacientes presentaron accidente cerebrovascular isqu&#233;mico, motivando la recomendaci&#243;n de tratamiento con anticoagulaci&#243;n oral en estos casos, pese a que se inhiba la formaci&#243;n de trombos locales como forma de taponar el proceso.</p>
      <p>De este modo, se concluye que la opci&#243;n por estrategia conservadora o invasiva en los pseudo An del VI deba tener en cuenta caracter&#237;sticas etiol&#243;gicas, morfol&#243;gicas y evolutivas, necesitando su particularizaci&#243;n caso a caso.</p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuvo fuentes de financiaci&#243;n externas.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>No hay vinculaci&#243;n de este estudio a programas de postgrado.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Case Reports</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Chronic left ventricular pseudoaneurism of undetermined etiology</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>Pseudoaneurysms occur as a rare complication of the myocardial infarction, of which hemorrhagic process is contained by adherences of the visceral or parietal pericardium - or of both - preventing the development of cardiac tamponade. We report the case of a 55-year-old patient, with a chronic left ventricular pseudoaneurysm of undetermined etiology, who was submitted to a conservative treatment.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Aneurysm</kwd>
        <kwd>false</kwd>
        <kwd>ventricular dysfunction</kwd>
        <kwd>left</kwd>
        <kwd>myocardial infarction</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASE REPORT</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body3">
          <label>
            <bold>Chronic left ventricular pseudoaneurism of undetermined etiology</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Guilherme Loureiro Fialho; Cl&#225;udio Henrique Fischer; Adriana Cordovil; Orlando Campos Filho</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Departamento de Ecocardiografia, Hospital S&#227;o Paulo - Escola Paulista de Medicina - Universidade Federal de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP - Brazil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT</bold>
      </p>
      <p> Pseudoaneurysms occur as a rare complication of the myocardial infarction, of which hemorrhagic process is contained by adherences of the visceral or parietal pericardium - or of both - preventing the development of cardiac tamponade. We report the case of a 55-year-old patient, with a chronic left ventricular pseudoaneurysm of undetermined etiology, who was submitted to a conservative treatment.</p>
      <p><bold>Key-Words:</bold> Aneurysm, false; ventricular dysfunction, left; myocardial infarction / complications.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>The left ventricular (LV) false aneurysms or LV pseudoaneurysms represent rare cases of myocardial rupture, of which hemorrhagic process is contained by pericardial adherences, which prevents the development of cardiac tamponade, generating saccular structures without muscle tissue, with organized thrombi within them<sup>1</sup>. Most of them result from complications of the acute myocardial infarction<sup>1,2</sup>.</p>
      <p>We present a case of LV pseudoaneurysm of undetermined cause, with chronic evolution, which resulted in heart failure and probable cerebral embolism, who received conservative treatment.</p>
      <p>
        <bold>Case Report</bold>
      </p>
      <p>A 55-year-old male patient, Brazilian mulatto, retired rural worker, presenting progressive dyspnea during physical exertion for the previous 5 months, associated with coughing with yellow sputum, hyporexia and weight loss was evaluated. He denied chest pain, palpitations, syncope or fever. He had present prior episodes of cerebrovascular accidents 1 and 10 years before, with convulsive crises and memory loss, without significant motor sequelae. He used phenytoin and ASA, was sedentary, and denied smoking, diabetes, arterial hypertension, dyslipidemia, infarction or other heart diseases. Due to the clinical and radiological suspicion of bronchopneumonia, he received amoxicillin for 14 days, without improvement. Therefore, a chest tomography was requested and the patient was referred to assessment by a cardiologist.</p>
      <p>At physical examination, the patient present good general health status, was slightly dyspneic, with blood pressure of 100 x 80 mmHg and pulse of 72 bpm. The heart auscultation showed 2 rhythmic normal heart sounds, with a slight systolic murmur in mitral focus. There was a decreased vesicular murmur at the left pulmonary basis and fine rales at the right basis. There was no jugular stasis or hepatomegaly. The patient presents mild lower-limb edema.</p>
      <p>Levels of glycemia, electrolytes, total cholesterol and fractions and triglycerides were normal, with a minimal increase in creatinine. The electrocardiogram showed a sinus rhythm with left anterior-superior division block, left atrial overload and a probably inactive anterior zone.</p>
      <p>The chest X-ray showed cardiomegaly with a left radio-dense paracardiac image. The chest computed tomography (CT) showed an enlarged cardiac area, with a saccular image in the LV apical region with parietal calcification, measuring 13 x 7 x 6 cm, in addition to LV filling failures, compatible with the presence of thrombi.</p>
      <p>The echocardiogram, in addition to the significant LV dilatation, disclosed diffuse and significant systolic dysfunction, associated with moderate diastolic dysfunction. There was moderate mitral reflux; a mobile thrombus was identified in the left ventricle and the presence of a pseudoaneurysm was identified in the apical region, with partial thrombosis (<xref ref-type="fig" rid="f1-body3">Figures 1A</xref> and <xref ref-type="fig" rid="f1-body3">1B</xref>).</p>
      <fig id="f1-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-01-00e4-00024-gf01-en.jpg"/></fig>
      <p>Considering these findings, a coronary angiography was performed, which revealed normal coronary arteries, in addition to important LV dysfunction and apical pseudoaneurysm. A nuclear magnetic resonance (NMR) was carried out, which also disclosed the large apical pseudoaneurysm extending upward. There were mobile thrombi within the dilated and diffusely hypokinetic LV, with narrowing and akinesis of the lower wall (<xref ref-type="fig" rid="f2-body3">Figure 2</xref>).</p>
      <fig id="f2-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-94-01-00e4-00024-gf02-en.jpg"/></fig>
      <p>The patient received angiotensin-converting enzyme inhibitor, beta-blocker, diuretic and oral anticoagulant agents, with improvement of the cough and dyspnea symptoms. Although a surgical proposal was discussed, we chose to follow the patient at ambulatory level with clinical monitoring and through imaging techniques, due to the patient's social limitations, as well as the presence of similar images at the radiography and the chest X-ray obtained years before, which were subsequently brought by family members.</p>
      <p>Six months after the initial diagnostic investigation, the patient came to the hospital due to decompensated heart failure symptoms. At this time he was submitted to a new echocardiogram, which showed to be similar to the previous one, except for the absence of thrombi within the LV.</p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>The present case describes a patient with LV failure and probable previous embolic event due to a LV pseudoaneurysm, with at least 15 months of evolution, of undetermined etiology.</p>
      <p>The most common cause of LV pseudoaneurysm is a mechanical complication after a transmural acute myocardial infarction<sup>1,2</sup>. Other less frequent causes include: manipulation of the heart cavities after cardiac surgical procedure; penetrating or closed chest trauma; endocarditis; and more rarely, after suppurative pericarditis or due to tumor infiltration<sup>2-4</sup>. None of these conditions were present in this case, who presented a global LV dysfunction associated to the pseudoaneurysm. Even with the parietal narrowing in this situation, it becomes difficult to understand the occurrence of spontaneous myocardial rupture. It can be speculated the remote possibility of a coronary embolism from intraventricular thrombi caused by a pre-existing dilated myocardiopathy, with a myocardial infarction complicated by a pseudoaneurysm.</p>
      <p>The patients with LV pseudoaneurysms can be completely asymptomatic or present symptomatology that is similar to that of true aneurysms: dyspnea, arrhythmias, angina or consequences of the systemic embolism<sup>2</sup>. In the present case, the embolic phenomena preceded the heart failure manifestations, which might have occurred due to the existence of thrombi in the dilated and hypocontractile LV or even originated from within the pseudoaneurysm.</p>
      <p>The pseudoaneurysm can be detected at the chest X-ray as an area adjacent to the heart that presents clear expansion at seriated images, which can even reach dimensions similar to that of the ventricle. The electrocardiogram can disclose unspecific repolarization alterations. Imaging assessments such as the echocardiogram with or without contrast, computed tomography, nuclear magnetic resonance and angiography can help define the diagnosis, differentiating it from the true aneurysm, from the pericardial cyst and the localized pericardial effusion<sup>1,5</sup>. In the present case, it was necessary to use several modalities of imaging diagnosis, both invasive and noninvasive, given the exceptionality of the absence of obstructive coronariopathy at the coronary angiography assessment.</p>
      <p>In spite of the possibility of an unfavorable outcome of the pseudoaneurysm when the patient is submitted a conservative treatment, we chose, in the present case, the optimization of the drug therapy as the initial strategy, as this was a chronic case, among other factors.</p>
      <p>Differently from the true aneurysm, the pseudoaneurysm presents a high risk of rupture, with progression to hemopericardium and death, and therefore, it has an indication of emergency surgical resection<sup>2,6</sup>. However, similarly to the present case, there are many reports of patients with chronic pseudoaneurysms with high survival and no rupture-related mortality<sup>7,8</sup>, which leaves the question on the best conduct (surgical or conservative approach) open to discussion for each particular case. In 2000, Pretre et al<sup>9</sup> reported a relatively high surgical mortality for a pseudoaneurysm formed soon after an acute infarction or in cardiac reoperations. However, as the rate of fatal rupture in acute or chronic expanding pseudoaneurysm is high, these authors concluded for the potential benefit of the surgical treatment in comparison to the clinical one, in these conditions. Moreno et al<sup>10</sup>, in turn, presented a series of 9 patients with pseudoaneurysm secondary to myocardial infarction, treated conservatively, with a mean follow-up of 3.8 years, with no evidence of death due to myocardial rupture in any of the cases. Nonetheless, three patients presented ischemic cerebrovascular accident, resulting in the recommendation for treatment with oral anticoagulation in these cases, in spite of the inhibition of local thrombus formation as a way to tamponade the process.</p>
      <p>Therefore, we conclude that the choice of the conservative <italic>versus</italic> invasive treatment strategy in cases of LV pseudoaneurysm must take into account the etiological, morphological and evolution characteristics and needs to be individualized for each case.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
