<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">c44yJB44DCkfLrT8nKnpRMk</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00027</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2009001200027</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(09)09300627</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2009001200027</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Relato de Caso</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Pneumonia por Influenza A(H1N1) em paciente imunossuprimido ap&#243;s transplante card&#237;aco</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Bacal</surname>
            <given-names>Fernando</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Seguro</surname>
            <given-names>Luis Fernando</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Ogawa</surname>
            <given-names>Tania</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Mangini</surname>
            <given-names>Sandrigo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Fiorelli</surname>
            <given-names>Alfredo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Bocchi</surname>
            <given-names>Edimar</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Faculdade de Medicina </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Instituto do Cora&#231;&#227;o</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>12</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
      <volume>93</volume>
      <issue>6</issue>
      <fpage>e104</fpage>
      <lpage>e106</lpage>
      <history>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>06</day>
          <month>10</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="received">
          <day>04</day>
          <month>09</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>15</day>
          <month>10</month>
          <year>2009</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>O papel da resposta imunol&#243;gica durante a infec&#231;&#227;o pelo v&#237;rus Influenza H1N1 n&#227;o est&#225; totalmente estabelecido, mas acredita-se que atue de forma decisiva no agravamento do quadro e no aparecimento da s&#237;ndrome de desconforto respirat&#243;rio agudo. O papel de terapias imunomoduladoras no controle de infec&#231;&#245;es virais tamb&#233;m n&#227;o &#233; consensual e faltam dados de literatura para se definir as indica&#231;&#245;es de seu uso. Neste relato de caso, apresentamos, segundo nosso conhecimento, pela primeira vez, o relato de um paciente transplantado card&#237;aco que apresentou infec&#231;&#227;o pelo v&#237;rus H1N1 e evoluiu de forma favor&#225;vel, trazendo um questionamento sobre o real papel da terapia imunossupressora como fator de risco para a forma grave da doen&#231;a.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Influenza v&#237;rus A (H1N1)</kwd>
        <kwd>transplante de cora&#231;&#227;o</kwd>
        <kwd>imunossupress&#227;o</kwd>
        <kwd>pneumonia</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>05</day>
        <month>05</month>
        <year>2010</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>RELATO DE CASO</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Pneumonia por Influenza A(H1N1) em paciente imunossuprimido ap&#243;s transplante card&#237;aco</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Fernando Bacal; Luis Fernando Seguro; Tania Ogawa; Sandrigo Mangini; Alfredo Fiorelli; Edimar Bocchi</bold>
    </p>
    <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor) - Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="back">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p>O papel da resposta imunol&#243;gica durante a infec&#231;&#227;o pelo v&#237;rus Influenza H1N1 n&#227;o est&#225; totalmente estabelecido, mas acredita-se que atue de forma decisiva no agravamento do quadro e no aparecimento da s&#237;ndrome de desconforto respirat&#243;rio agudo. O papel de terapias imunomoduladoras no controle de infec&#231;&#245;es virais tamb&#233;m n&#227;o &#233; consensual e faltam dados de literatura para se definir as indica&#231;&#245;es de seu uso. Neste relato de caso, apresentamos, segundo nosso conhecimento, pela primeira vez, o relato de um paciente transplantado card&#237;aco que apresentou infec&#231;&#227;o pelo v&#237;rus H1N1 e evoluiu de forma favor&#225;vel, trazendo um questionamento sobre o real papel da terapia imunossupressora como fator de risco para a forma grave da doen&#231;a.</p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> Influenza v&#237;rus A (H1N1), transplante de cora&#231;&#227;o, imunossupress&#227;o, pneumonia.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Durante a atual pandemia de gripe causada pelo v&#237;rus Influenza H1N1, alguns fatores t&#234;m sido associados a aumento de risco de agravamento da doen&#231;a, entre eles o estado de imunossupress&#227;o. Neste relato de caso, apresentamos, segundo nosso conhecimento, pela primeira vez, o relato de uma paciente transplantada card&#237;aca, em uso de imunossupressores, discutindo o seu papel na terap&#234;utica e consequente evolu&#231;&#227;o cl&#237;nica dessa doen&#231;a.</p>
    <p>
      <bold>Relato do caso</bold>
    </p>
    <p>Paciente do sexo feminino, de 45 anos, branca, transplantada card&#237;aca h&#225; um ano e sete meses por miocardiopatia secund&#225;ria &#224; toxicidade por quimioter&#225;pico. Apresenta antecedente de hipertens&#227;o arterial, diabete melito e esclerose m&#250;ltipla. Faz uso de oxigenioterapia domiciliar sob a forma de cateter nasal com fluxo de 2 L/min em raz&#227;o da pneumopatia cr&#244;nica por sequela de pneumonias de repeti&#231;&#227;o e plegia diafragm&#225;tica direita ap&#243;s cirurgias card&#237;acas pr&#233;vias. Em uso de terapia imunossupressora composta por corticoesteroide, ciclosporina e micofenolato s&#243;dico, al&#233;m de medica&#231;&#245;es para controle de press&#227;o arterial e diabete melito (hipoglicemiantes orais).</p>
    <p>Procurou o pronto-socorro do Instituto do Cora&#231;&#227;o no dia 2 de agosto de 2009 com quadro de 10 dias de tosse produtiva e piora progressiva de dispneia. Relatava ter apresentado febre nos tr&#234;s dias anteriores ao atendimento. Na avalia&#231;&#227;o inicial a paciente apresentava-se em bom estado geral, est&#225;vel hemodinamicamente, por&#233;m com piora da hip&#243;xia, necessitando de um maior aporte de oxig&#234;nio (m&#225;scara de oxig&#234;nio). Foi colhido swab de nasofaringe para pesquisa de v&#237;rus Influenza A (H1N1) por t&#233;cnica de PRC real time (RT-PCR) e iniciado tratamento emp&#237;rico com oseltamivir, ceftriaxone e claritromicina.</p>
    <p>A tomografia computadorizada de t&#243;rax realizada no in&#237;cio do tratamento (<xref ref-type="fig" rid="f1">fig. 1</xref>) mostrava redu&#231;&#227;o volum&#233;trica de lobo m&#233;dio e inferior do pulm&#227;o direito com eleva&#231;&#227;o da hemic&#250;pula diafragm&#225;tica ipsilateral (j&#225; presente em exames pr&#233;vios), consolida&#231;&#227;o pulmonar no lobo inferior direito com broncogramas a&#233;reos e acometimento extenso de pulm&#227;o esquerdo com opacidades em vidro fosco difusas. O valor da prote&#237;na C reativa de entrada era de 160,00 mg/L (valor de referencia 5 mg/L) e o hemograma era normal: hemoglobina 13,1g/dL, leuc&#243;citos de 5.600/mm<sup>3</sup>, neutr&#243;filos de 4.032/mm<sup>3</sup> sem formas jovens e plaquetas de 201.000/mm<sup>3</sup>. As hemoculturas colhidas (dois pares aer&#243;bio/anaer&#243;bio) foram negativas e a pesquisa qualitativa do v&#237;rus Influenza A (H1N1) por RT-PCR foi positiva.</p>
    <fig id="f1">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-06-e104-00027-gf01.jpg"/></fig>
    <p>Durante a interna&#231;&#227;o, a paciente necessitou de suporte ventilat&#243;rio n&#227;o invasivo, usado de forma intermitente. Evoluiu com melhora progressiva da dispneia e da hip&#243;xia, retornando ao padr&#227;o basal ap&#243;s cerca de sete dias. A melhora cl&#237;nica foi acompanhada de redu&#231;&#227;o dos valores da prote&#237;na C reativa: 101 mg/dL (04/08), 39 mg/dL (07/08), 16 mg/dL (12/08) e 2,25 mg/dL (17/08). Em rela&#231;&#227;o aos imunossupressores, foram mantidos na dose habitual durante a interna&#231;&#227;o hospitalar. Recebeu alta ap&#243;s 14 dias de interna&#231;&#227;o em condi&#231;&#245;es semelhantes &#224;s pr&#233;vias &#224; infec&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Em mar&#231;o deste ano, iniciou-se no M&#233;xico um surto de infec&#231;&#227;o pelo v&#237;rus influenza A H1N1<sup>1</sup>. O surto se espalhou rapidamente por todo o mundo e, em 11 de junho de 2009, a Organiza&#231;&#227;o Mundial de Sa&#250;de (OMS) levantou o alerta mais alto para pandemia. Os &#250;ltimos dados da OMS demonstram mais de 200 mil casos confirmados no mundo, com quase 60% destes concentrados nas Am&#233;ricas<sup>2</sup>. N&#227;o possu&#237;mos o registro exato do n&#250;mero de casos no Brasil, j&#225; que, desde 16 de julho, o Minist&#233;rio da Sa&#250;de tem priorizado a notifica&#231;&#227;o, a investiga&#231;&#227;o e o tratamento apenas dos casos com S&#237;ndrome Respirat&#243;ria Aguda Grave (SRAG) e de pessoas com fatores de risco para complica&#231;&#227;o pela doen&#231;a, como: obesos, gestantes, imunodeprimidos, portadores de doen&#231;as cr&#244;nicas, crian&#231;as menores de dois anos e idosos. At&#233; o dia 22 de agosto, havia no Brasil 5.206 casos confirmados de SDRA por influenza A H1N1, com um total de 557 &#243;bitos<sup>3,4</sup>.</p>
    <p>Nessa pandemia, observa-se uma tend&#234;ncia de maior n&#250;mero de casos de SRAG e &#243;bitos em popula&#231;&#245;es de faixa et&#225;ria mais jovem por Influenza A H1N1 do que a influenza sazonal, e uma porcentagem significativa (cerca de 45%) n&#227;o apresentava nenhum dos fatores de risco para complica&#231;&#245;es<sup>3-5</sup>.</p>
    <p>A maior parte dos &#243;bitos decorre de severo comprometimento pulmonar com r&#225;pida progress&#227;o para SRAG e fal&#234;ncia de m&#250;ltiplos &#243;rg&#227;os<sup>6</sup>. O dano pulmonar &#233; causado, na maioria dos pacientes, por efeito da pr&#243;pria infec&#231;&#227;o pelo v&#237;rus influenza e n&#227;o por infec&#231;&#245;es nosocomiais secund&#225;rias. Poss&#237;veis mecanismos incluem inj&#250;ria direta do epit&#233;lio respirat&#243;rio pelo v&#237;rus e les&#227;o secund&#225;ria &#224; resposta inflamat&#243;ria exuberante, gerada por uma tempestade de citocinas e outros mediadores inflamat&#243;rios<sup>7</sup>.</p>
    <p>O caso apresentado &#233; de uma paciente transplantada card&#237;aca, classificada, portanto, como popula&#231;&#227;o de maior risco de complica&#231;&#245;es em decorr&#234;ncia de imunodepress&#227;o e com pouca reserva funcional pulmonar basal. Na avalia&#231;&#227;o inicial, identificou-se extenso comprometimento pulmonar pela infec&#231;&#227;o. Dessa forma, esperava-se que a resposta inflamat&#243;ria gerada fosse levar a um quadro grave de SRAG. Essa, no entanto, n&#227;o foi a evolu&#231;&#227;o encontrada. Apesar da piora da hip&#243;xia basal e necessidade de ventila&#231;&#227;o n&#227;o invasiva, a paciente n&#227;o evoluiu com insufici&#234;ncia respirat&#243;ria e nem com fal&#234;ncia de outros &#243;rg&#227;os.</p>
    <p>Acreditamos que o fato de a paciente estar sob efeito de terapia imunossupressora possa ter modulado a a&#231;&#227;o delet&#233;ria que uma resposta inflamat&#243;ria exacerbada geraria, poupando-a de uma apresenta&#231;&#227;o mais grave da infec&#231;&#227;o pelo v&#237;rus influenza A H1N1. Caso essa observa&#231;&#227;o seja verificada em casos semelhantes, poder&#225; influenciar no manejo desta doen&#231;a, uma vez que a terapia imunossupressora pode modular a resposta inflamat&#243;ria pulmonar e sist&#234;mica que contribui significativamente para as complica&#231;&#245;es relacionadas &#224; doen&#231;a.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <fn id="back" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p> Fernando Bacal </p>
        <p> Av. Divino Salvador 395 / 201 </p>
        <p> 04078-011 - S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="fbacal@uol.com.br">fbacal@uol.com.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 04/09/09; revisado recebido em 06/10/09; aceito em 15/10/09</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Outbreak of    swine-origin influenza A (H1N1) virus infection - Mexico, March-April 2009.    MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2009; 58 (17): 467-70.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <source>MMWR Morb Mortal Wkly Rep</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>467</fpage>
          <lpage>70</lpage>
          <issue>17</issue>
          <volume>58</volume>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. World Health    Organization. Influenza A (H1N1) update [Acessed 2008 Aug 28]. Available    from: <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.who.int/csr/don/2009">http://www.who.int/csr/don/2009</ext-link>.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Influenza A (H1N1) update</source>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <label>3</label>
        <mixed-citation>3. Situa&#231;&#227;o epidemiol&#243;gica da nova influenza A (H1N1) no Brasil. 2009. [Acesso em 2009 ago 28]. Dispon&#237;vel em: <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://portal.saude.gov.br">http://portal.saude.gov.br</ext-link>.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Situa&#231;&#227;o epidemiol&#243;gica da nova influenza A (H1N1) no Brasil</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <label>4</label>
        <mixed-citation>4. Minist&#233;rio da Sa&#250;de. Secretaria de Vigil&#226;ncia em Sa&#250;de. Gabinete Permanente de Emerg&#234;ncias de Sa&#250;de P&#250;blica. Bras&#237;lia; 2009.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Gabinete Permanente de Emerg&#234;ncias de Sa&#250;de P&#250;blica</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Chowell G, Bertozzi    SM, Colchero MA, Lopez-Gatell H, Alpuche-Aranda C, Hernandez M, et al. Severe    respiratory disease concurrent with the circulation of H1N1 Influenza. N Engl    J Med. 2009; 361 (7): 674-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Severe respiratory disease concurrent with the circulation of H1N1 Influenza</article-title>
          <source>N Engl J Med</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>674</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>7</issue>
          <volume>361</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Chowell</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bertozzi</surname>
              <given-names>SM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Colchero</surname>
              <given-names>MA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lopez-Gatell</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Alpuche-Aranda</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hernandez</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Peiris JS, Poon    LL, Guan Y. Emergence of a novel swine-origin influenza A virus (S-OIV) H1N1    virus in humans. J Clin Virol. 2009; 45: 169-73.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Emergence of a novel swine-origin influenza A virus (S-OIV) H1N1 virus in humans</article-title>
          <source>J Clin Virol</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>169</fpage>
          <lpage>73</lpage>
          <volume>45</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Peiris</surname>
              <given-names>JS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Poon</surname>
              <given-names>LL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Guan</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Perez-Padilla    R, de la Rosa-Zamboni D, Ponce de Leon S, Hernandez M, Quinones-Falconi F, Bautista    E, et al. Pneumonia and respiratory failure from swine-origin influenza A (H1N1)    in Mexico. N Engl J Med. 2009; 361 (7): 680-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Pneumonia and respiratory failure from swine-origin influenza A (H1N1) in Mexico</article-title>
          <source>N Engl J Med</source>
          <date>
            <year>2009</year>
          </date>
          <fpage>680</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>7</issue>
          <volume>361</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Perez-Padilla</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>de la Rosa-Zamboni</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ponce de Leon</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hernandez</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Quinones-Falconi</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bautista</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Case Report</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Influenza A (H1N1) pneumonia in an immunossupressed patient after heart transplantation</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>The role of the immune response during Influenza H1N1 virus infection is not yet fully established, but it is believed that it decisively participates in the severity of the disease as well as in the development of acute respiratory distress syndrome. The role of immunomodulating therapies in the control of viral infections is not a consensus either, and data from the literature defining the indications for their use are lacking. The present report is, to our knowledge, the first on a heart transplant patient who developed H1N1 virus infection and had a favorable outcome, thus generating discussion on the real role of immunosuppressive therapy as a risk factor for the severe form of the disease.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Influenzavirus A (H1N1)</kwd>
        <kwd>heart transplantation</kwd>
        <kwd>immunosuppression</kwd>
        <kwd>pneumonia</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASE REPORT</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body2">
          <label>
            <bold>Influenza A (H1N1) pneumonia in an immunossupressed patient after heart transplantation</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Fernando Bacal; Luis Fernando Seguro; Tania Ogawa; Sandrigo Mangini; Alfredo Fiorelli; Edimar Bocchi</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor) - Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP - Brazil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT</bold>
      </p>
      <p>The role of the immune response during Influenza H1N1 virus infection is not yet fully established, but it is believed that it decisively participates in the severity of the disease as well as in the development of acute respiratory distress syndrome. The role of immunomodulating therapies in the control of viral infections is not a consensus either, and data from the literature defining the indications for their use are lacking. The present report is, to our knowledge, the first on a heart transplant patient who developed H1N1 virus infection and had a favorable outcome, thus generating discussion on the real role of immunosuppressive therapy as a risk factor for the severe form of the disease.</p>
      <p><bold>Key words:</bold> Influenzavirus A (H1N1); heart transplantation; immunosuppression; pneumonia.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>In the current influenza pandemic with the Influenza H1N1 virus, some factors have been associated with an increased risk for a more severe disease, among which, immunosupressive conditions. In this case report, for the first time, to our knowledge, we present a heart transplant patient who was receiving immunossuppressants and developed Influenza A (H1N1) virus infection; we also discuss the role of these drugs in the treatment and consequent clinical outcome of the disease.</p>
      <p>
        <bold>Case report</bold>
      </p>
      <p>A 45-year-old female Caucasian patient underwent heart transplantation one year and seven months earlier due to cardiomyopathy secondary to chemotherapeutic agent toxicity. The patient had a history of hypertension, diabetes mellitus, and multiple sclerosis. She received home oxygen therapy via nasal cannula, at a 2 L/min flow, due to a chronic lung disease resulting from recurrent pneumonia and right paralysis of the diaphragm following previous cardiac surgeries. She was receiving immunosuppressive therapy with corticosteroid, cyclosporine and sodium mycophenolate, in addition to medication to control hypertension and diabetes mellitus (oral hypoglycemic agents).</p>
      <p>The patient sought the emergency care service of <italic>Instituto do Cora&#231;&#227;o</italic> on August 2, 2009 with a complaint of productive cough and progressive worsening of dyspnea for ten days. She reported to have had fever in the three previous days. On baseline physical examination, the patient was in good general state of health, hemodynamically stable, however with worsening of hypoxia, thus requiring a higher oxygen concentration (oxygen mask). A nasopharyngeal swab was collected for Influenza A (H1NI) virus test using the real-time PRC technique (RT-PCR). Empirical treatment was started with oseltamivir, ceftriaxone and clarithromycin.</p>
      <p>CT scan of the chest was performed at the beginning of treatment (<xref ref-type="fig" rid="f1-body2">Figure 1</xref>), showing: right middle and inferior lung lobes with reduced volume with elevation of the right diaphragm dome (already seen in previous tests); pulmonary consolidation in the right inferior lobe with air bronchograms; and extensive involvement of the left lung with diffuse ground glass opacities. Baseline C-reactive protein level was 160.00 mg/mL (reference value of 5 mg/L) and complete blood count was normal: hemoglobin 13.1g/dL; white blood cells 5,600/mm<sup>3</sup>; neutrophils 4,032/mm<sup>3</sup> with no band cells; and platelets 201,000/mm<sup>3</sup>. Blood cultures (two aerobic/anaerobic pairs) were negative and qualitative test for Influenza A (H1N1) virus using RT-PCR was positive.</p>
      <fig id="f1-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-06-e104-00027-gf01-en.jpg"/></fig>
      <p>During hospitalization, the patient required non-invasive ventilation support, which was used intermittently. There was progressive improvement of dyspnea and hypoxia, with return to the baseline pattern after approximately seven days. Clinical improvement was accompanied by a reduction in C-reactive protein levels: 101 mg/dL (08/04); 39 mg/dL (08/07); 16 mg/dL (08/12); and 2.25 mg/dL (08/17). In relation to the immunosuppressive drugs, usual doses were maintained during hospitalization. The patient was discharged 14 days after admission in conditions similar to those prior to the infection.</p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>In March 2009, there was an outbreak of Influenza A H1N1 virus infection in Mexico<sup>1</sup>. It rapidly spread worldwide and, in June 11, 2009, the World Health Organization (WHO) moved the alert level to the highest level of a pandemic. The latest WHO's data show more than 200 thousand confirmed cases worldwide, almost 60% of which concentrated in the Americas<sup>2</sup>. The exact number of cases in Brazil is not available, since as from July 16, the Ministry of Health has prioritized notification, investigation and treatment only of the cases with Acute Respiratory Distress Syndrome (ARDS) and of people with risk factors for disease complications: obese individuals; pregnant women; immunocompromised individuals; those with chronic diseases; children under two years of age; and the elderly. Until August 22, there were 5,206 confirmed cases of ARDS due to Influenza A H1N1 in Brazil, with a total of 557 deaths<sup>3,4</sup>.</p>
      <p>In this pandemic, a trend has been observed of a greater number of cases of ARDS and deaths among populations at younger age ranges for Influenza A H1N1 than for seasonal influenza; a significant percentage of those (approximately 45%) had no risk factors for complications<sup>3-5</sup>.</p>
      <p>Most of the deaths result from severe pulmonary involvement with rapid progression to ARDS and multi-organ failure<sup>6</sup>. Lung injury is caused, in most of the patients, by an effect of the influenza virus infection itself and not by secondary nosocomial infections. Possible mechanisms include direct injury to the respiratory epithelium by the virus and lesion secondary to the exuberant inflammatory response generated by a storm of cytokines and other inflammatory mediators<sup>7</sup>.</p>
      <p>The case reported refers to a heart transplant patient, therefore classified in the population at a higher risk of complications due to immunodepression and a small baseline pulmonary function reserve. At baseline, extensive pulmonary involvement by the infection was identified. Thus, the inflammatory response generated was expected to lead to severe ARDS. However, this was not the outcome observed. Despite worsening of the baseline hypoxia and need for non-invasive ventilation, the patient did not develop respiratory failure or other organ failure.</p>
      <p>We believe that the fact that the patient was receiving immunosuppressive therapy may have modulated the deleterious effect that an exacerbated inflammatory response would have generated, thus sparing her from a more severe form of Influenza A H1N1 virus infection. Should this finding be observed in similar cases, it will possibly influence the management of the disease, since immunosuppressive therapy may modulate the pulmonary and systemic inflammatory response that significantly contributes to the complications related to the disease.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Neumon&#237;a por Influenza A (H1N1) en paciente inmunosuprimido tras transplante cardiaco</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>El rol de la respuesta inmunol&#243;gica durante la infecci&#243;n por el virus Influenza H1N1 no est&#225; totalmente establecido, sino que se cree que &#233;l act&#250;e de forma decisiva en el agravamiento del cuadro y en el surgimiento del s&#237;ndrome de distr&#233;s respiratorio agudo. El papel de terapias inmunomoduladoras en el control de infecciones virales tambi&#233;n no es consensual y nos faltan datos de la literatura para definirse las indicaciones de su utilizaci&#243;n. En este caso cl&#237;nico presentamos, seg&#250;n nuestro conocimiento, por primera vez, el relato de un paciente transplantado cardiaco que present&#243; infecci&#243;n por el virus H1N1 y evolucion&#243; de forma favorable, y aprovechamos para poner en cuesti&#243;n el real papel de la terapia inmunosupresora como factor de riesgo para la forma severa de la enfermedad.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Influenza virus A (H1N1)</kwd>
        <kwd>transplante de coraz&#243;n</kwd>
        <kwd>inmunosupresi&#243;n</kwd>
        <kwd>neumon&#237;a</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASO CL&#205;NICO</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body3">
          <label>
            <bold>Neumon&#237;a por influenza A (H1N1) en paciente inmunosuprimido tras transplante cardiaco</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Fernando Bacal; Luis Fernando Seguro; Tania Ogawa; Sandrigo Mangini; Alfredo Fiorelli; Edimar Bocchi</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor) - Facultad de Medicina de la Universidad de S&#227;o Paulo, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p>El rol de la respuesta inmunol&#243;gica durante la infecci&#243;n por el virus Influenza H1N1 no est&#225; totalmente establecido, sino que se cree que &#233;l act&#250;e de forma decisiva en el agravamiento del cuadro y en el surgimiento del s&#237;ndrome de distr&#233;s respiratorio agudo. El papel de terapias inmunomoduladoras en el control de infecciones virales tambi&#233;n no es consensual y nos faltan datos de la literatura para definirse las indicaciones de su utilizaci&#243;n. En este caso cl&#237;nico presentamos, seg&#250;n nuestro conocimiento, por primera vez, el relato de un paciente transplantado cardiaco que present&#243; infecci&#243;n por el virus H1N1 y evolucion&#243; de forma favorable, y aprovechamos para poner en cuesti&#243;n el real papel de la terapia inmunosupresora como factor de riesgo para la forma severa de la enfermedad.</p>
      <p><bold>Palabras clave: </bold> Influenza virus A (H1N1), transplante de coraz&#243;n, inmunosupresi&#243;n, neumon&#237;a.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Durante la actual pandemia de gripe, ocasionada por el virus Influenza H1N1, se est&#225;n asociando algunos factores al aumento de riesgo de agravamiento de la enfermedad, entre ellos el estado de inmunosupresi&#243;n. En este caso cl&#237;nico, presentamos, seg&#250;n nuestro conocimiento, por primera vez, el relato de una paciente transplantada cardiaca, en uso de inmunosupresores, al discutir su rol en la terap&#233;utica y consecuente evoluci&#243;n cl&#237;nica de esta enfermedad.</p>
      <p>
        <bold>Caso cl&#237;nico</bold>
      </p>
      <p>Paciente del sexo femenino, de 45 a&#241;os, color blanco, transplantada cardiaca desde hace un a&#241;o y siete meses debido a miocardiopat&#237;a secundaria a la toxicidad por quimioter&#225;pico. Presenta antecedente de hipertensi&#243;n arterial, diabetes melito y esclerosis m&#250;ltiple. Se trata con oxigenoterapia domiciliar bajo la forma de cat&#233;ter nasal con flujo de 2 L/min en raz&#243;n de la neumopat&#237;a cr&#243;nica por secuela de neumon&#237;as de repetici&#243;n y par&#225;lisis diafragm&#225;tica directa despu&#233;s de cirug&#237;as card&#237;acas previas. Estaba en terapia inmunosupresora conformada por corticoesteroide, ciclosporina y micofenolato s&#243;dico, adem&#225;s de medicaciones para control de presi&#243;n arterial y diabetes melito (hipoglucemiantes orales).</p>
      <p>Recurri&#243; al servicio de urgencias del Instituto do Cora&#231;&#227;o el d&#237;a 2 de agosto de 2009 con cuadro de 10 d&#237;as de tos productiva y empeoramiento progresivo de disnea. Relataba haber presentado fiebre en los tres d&#237;as anteriores a la atenci&#243;n. En la evaluaci&#243;n inicial la paciente se hallaba en buen estado general, estable hemodin&#225;micamente, sin embargo con empeoramiento de la hip&#243;xia, necesitando de un mayor aporte de oxigeno (m&#225;scara de oxigeno). Se eligi&#243; el swab de nasofaringe para la investigaci&#243;n del virus Influenza A (H1N1) por t&#233;cnica de PRC real time (RT-PCR) y se inici&#243; el tratamiento emp&#237;rico con oseltamivir, ceftriaxone y claritromicina.</p>
      <p>La tomograf&#237;a computarizada de t&#243;rax realizada al inicio del tratamiento (<xref ref-type="fig" rid="f1-body3">Fig. 1</xref>) mostraba reducci&#243;n volum&#233;trica de lobo medio e inferior del pulm&#243;n derecho con elevaci&#243;n de la hemic&#250;pula diafragm&#225;tica ipsilateral (ya presente en ex&#225;menes previos), consolidaci&#243;n pulmonar en el lobo inferior derecho con broncogramas a&#233;reos y acometimiento extenso de pulm&#243;n izquierdo con opacidades en vidrio fosco difusas. El valor de la prote&#237;na C reactiva de entrada era de 160,00 mg/L (valor de referencia 5 mg/L) y el hemograma era normal: hemoglobina 13,1g/dL, leucocitos de 5.600/mm<sup>3</sup>, neutr&#243;filos de 4.032/mm<sup>3</sup> sin formas j&#243;venes y plaquetas de 201.000/mm<sup>3</sup>. Las hemoculturas recolectadas (dos parejas aerobia/anaerobia) fueron negativas y la investigaci&#243;n cualitativa del virus Influenza A (H1N1) por RT-PCR fue positiva.</p>
      <fig id="f1-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-06-e104-00027-gf01-es.jpg"/></fig>
      <p>Durante la internaci&#243;n, la paciente necesit&#243; soporte ventilatorio no invasivo, usado de forma intermitente. Evolucion&#243; con mejora progresiva de la disnea y de la hipoxia, retornando al est&#225;ndar basal tras cerca de siete d&#237;as. La mejora cl&#237;nica se sigui&#243; de reducci&#243;n de los valores de la prote&#237;na C reactiva: 101 mg/dL (04/08), 39 mg/dL (07/08), 16 mg/dL (12/08) y 2,25 mg/dL (17/08). Respecto a los inmunosupresores, se mantuvieron en la dosis habitual durante la internaci&#243;n hospitalaria. Fue dado de alta tras 14 d&#237;as de internaci&#243;n en condiciones semejantes aquellas previas a la infecci&#243;n.</p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>En marzo de este a&#241;o, se inici&#243; en M&#233;xico un surto de infecci&#243;n por el virus influenza A H1N1<sup>1</sup>. Dicho surto se propag&#243; r&#225;pidamente por todo el mundo y, en el 11 de junio de 2009, la Organizaci&#243;n Mundial de Salud (OMS) levant&#243; la alerta m&#225;s alta para pandemia. Los &#250;ltimos datos de la OMS revelan m&#225;s de 200 mil casos confirmados en el mundo, con casi el 60% de estos concentrados en las Am&#233;ricas<sup>2</sup>. No tenemos el registro exacto del n&#250;mero de casos en Brasil, ya que, desde el 16 de julio, el Ministerio de la Salud viene priorizando la notificaci&#243;n, la investigaci&#243;n y el tratamiento solamente de los casos con S&#237;ndrome Respiratorio Agudo Severo (SRAS) y de personas con factores de riesgo para complicaci&#243;n por la enfermedad, como: obesos, gestantes, inmunodeprimidos, portadores de enfermedades cr&#243;nicas, ni&#241;os menores de 2 a&#241;os e adultos mayores. Hasta el 22 de agosto, hab&#237;a en Brasil 5.206 casos confirmados de SDRA por influenza A H1N1, con un total de 557 &#243;bitos<sup>3,4</sup>.</p>
      <p>En esa pandemia, se observa una tendencia de mayor n&#250;mero de casos de SRAG y &#243;bitos en poblaciones de grupo de edad m&#225;s joven por Influenza A H1N1 que la influenza estacional, y un porcentaje significativo (cerca del 45%) no presentaba ning&#250;n de los factores de riesgo para complicaciones<sup>3-5</sup>.</p>
      <p>La mayor parte de los &#243;bitos transcurre de severo compromiso pulmonar con r&#225;pida progresi&#243;n para SRAG y falla de m&#250;ltiples &#243;rganos<sup>6</sup>. El da&#241;o pulmonar se ocasiona, en la mayor&#237;a de los pacientes, por efecto de la propia infecci&#243;n por el virus influenza y no por infecciones nosocomiales secundarias. Posibles mecanismos incluyen injuria directa del epitelio respiratorio por el virus y lesi&#243;n secundaria a la respuesta inflamatoria exuberante, generada por una tempestad de citocinas y otros mediadores inflamatorios<sup>7</sup>.</p>
      <p>El caso presentado es de una paciente transplantada cardiaca, clasificada, por lo tanto, como poblaci&#243;n de mayor riesgo de complicaciones como resultado de inmunodepresi&#243;n y con poca reserva funcional pulmonar basal. En la evaluaci&#243;n inicial, se pudo identificar el extenso compromiso pulmonar por la infecci&#243;n. De esta forma, se esperaba que la respuesta inflamatoria generada fuera conllevar un cuadro severo de SRAG. &#201;sta, sin embargo, no fue la evoluci&#243;n encontrada. Pese al empeoramiento de la hipoxia basal y la necesidad de ventilaci&#243;n no invasiva, la paciente no evolucion&#243; con insuficiencia respiratoria, tampoco con falla de otros &#243;rganos.</p>
      <p>Nos parece que el hecho de la paciente encontrarse bajo efecto de terapia inmunosupresora pueda haber modulado la acci&#243;n delet&#233;rea que una respuesta inflamatoria exacerbada generar&#237;a, preserv&#225;ndola de una presentaci&#243;n m&#225;s severa de la infecci&#243;n por el virus influenza A H1N1. Caso esta observaci&#243;n se verifique en casos semejantes, podr&#225; influenciar en el manejo de esta enfermedad, una vez que la terapia inmunosupresora puede modular la respuesta inflamatoria pulmonar y sist&#233;mica que contribuye significativamente para las complicaciones relacionadas a la enfermedad.</p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuvo fuentes de financiaci&#243;n externas.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>No hay vinculaci&#243;n de este estudio a programas de postgrado.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
