<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="case-report">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">7pnwRNPFXQnHnWXcscBqvPh</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00022</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2009001100022</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(09)09300522</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2009001100022</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Relato de Caso</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>S&#237;ndrome do balonamento apical secund&#225;rio ao uso abusivo de descongestionante nasal</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Wang</surname>
            <given-names>Ricardo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff03"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Souza</surname>
            <given-names>Newton F. Stadler</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff03"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Fortes</surname>
            <given-names>Jose Augusto Ribas</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Santos</surname>
            <given-names>Gilmar Jorge dos</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Faria Neto</surname>
            <given-names>Jose Rocha</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Zytinski</surname>
            <given-names>Lidia</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff02">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Curitiba</named-content>
          <named-content content-type="state">Paran&#225;</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Pontif&#237;cia Universidade Cat&#243;lica do Paran&#225;</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff03">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Curitiba</named-content>
          <named-content content-type="state">PR</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Instituto de Neurologia e Cardiologia de Curitiba</institution>
        <country country="BR">Brasil</country>
      </aff>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Curitiba</named-content>
          <named-content content-type="state">PR</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Irmandade Santa Casa de Miseric&#243;rdia de Curitiba</institution>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>11</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
      <volume>93</volume>
      <issue>5</issue>
      <fpage>e75</fpage>
      <lpage>e78</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>16</day>
          <month>12</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>14</day>
          <month>05</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>14</day>
          <month>05</month>
          <year>2009</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>Descrevemos um caso t&#237;pico de s&#237;ndrome do balonamento apical em uma paciente octogen&#225;ria com altera&#231;&#227;o eletrocardiogr&#225;fica, de contratilidade do ventr&#237;culo esquerdo, e que apresentou recupera&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o ventricular. A paciente &#233; portadora de rinite al&#233;rgica e fez uso excessivo de descongestionante nasal horas antes do epis&#243;dio da dor.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Infarto do Mioc&#225;rdio</kwd>
        <kwd>S&#237;ndrome Coronariana Aguda</kwd>
        <kwd>Agonistas Adren&#233;rgicos</kwd>
        <kwd>Mioc&#225;rdio Atordoado</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>06</day>
        <month>01</month>
        <year>2010</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>RELATO DE CASO</bold>
    </p>
    <p>S&#237;ndrome do balonamento apical secund&#225;rio ao uso abusivo de descongestionante nasal</p>
    <p>
      <bold>Ricardo Wang<sup>I, II, III</sup>; Newton F. Stadler Souza<sup>I, III</sup>; Jose Augusto Ribas Fortes<sup>I</sup>; Gilmar Jorge dos Santos<sup>I</sup>; Jose Rocha Faria Neto<sup>II</sup>; Lidia Zytinski<sup>I, II</sup></bold>
    </p>
    <p><sup>I</sup>Irmandade Santa Casa de Miseric&#243;rdia de Curitiba, Curitiba, PR </p>
    <p><sup>II</sup>Pontif&#237;cia Universidade Cat&#243;lica do Paran&#225;, Curitiba, PR </p>
    <p><sup>III</sup>Instituto de Neurologia e Cardiologia de Curitiba, Curitiba, PR - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="end">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p>Descrevemos um caso t&#237;pico de s&#237;ndrome do balonamento apical em uma paciente octogen&#225;ria com altera&#231;&#227;o eletrocardiogr&#225;fica, de contratilidade do ventr&#237;culo esquerdo, e que apresentou recupera&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o ventricular. A paciente &#233; portadora de rinite al&#233;rgica e fez uso excessivo de descongestionante nasal horas antes do epis&#243;dio da dor.</p>
    <p><bold>Palavras chave: </bold>Infarto do Mioc&#225;rdio, S&#237;ndrome Coronariana Aguda, Agonistas Adren&#233;rgicos, Mioc&#225;rdio Atordoado.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A s&#237;ndrome do balonamento apical, tamb&#233;m conhecida com s&#237;ndrome de tako tsubo, s&#237;ndrome do cora&#231;&#227;o partido, foi inicialmente descrita no Jap&#227;o, e em seguida in&#250;meros relatos semelhantes foram descritos em todo o mundo. Essa entidade acomete caracteristicamente pacientes do sexo feminino, idosas, na s&#233;tima e oitava d&#233;cadas de vida, com altera&#231;&#227;o t&#237;pica na ventriculografia esquerda e sem obstru&#231;&#227;o coronariana<sup>1</sup>. Relatamos a seguir um caso de t&#237;pico de balonamento apical, com prov&#225;vel etiologia relacionada com uso abusivo de descongestionante nasal.</p>
    <p>
      <bold>Relato do Caso</bold>
    </p>
    <p>Uma paciente de 84 anos e natural de Curitiba foi admitida na unidade de dor tor&#225;cica da Santa Casa de Curitiba com quadro de dor precordial t&#237;pica de forte intensidade, em regi&#227;o esternal, sem irradia&#231;&#227;o, com 4 horas de evolu&#231;&#227;o, associado &#224; cefaleia inespec&#237;fica. A paciente relatou que a dor teve in&#237;cio em repouso e negou estresse emocional precedendo a dor. Apresentou como comorbidade hipertens&#227;o arterial e rinite al&#233;rgica. Faz uso regular de clonidina, bromazepam e omeprazol. Fumou durante 30 anos e suspendeu o h&#225;bito h&#225; 1 ano. No exame f&#237;sico, verificou-se bom estado geral: a paciente estava l&#250;cida e orientada, normocorada, eupneica, com n&#237;veis press&#243;ricos de 110 x 70 mmHg na admiss&#227;o, frequ&#234;ncia card&#237;aca de 78 bpm e respirat&#243;ria de 13 irpm. Os exames cardiovascular e pulmonar apresentaram-se dentro dos limites da normalidade.</p>
    <p>O eletrocardiograma (ECG) revelou supraeleva&#231;&#227;o do segmento ST de regi&#227;o anterolateral (<xref ref-type="fig" rid="fig01">Figura 1A</xref>). Com base nos achados cl&#237;nicos e eletrocardiogr&#225;ficos, foi indicado o estudo hemodin&#226;mico imediato, com realiza&#231;&#227;o de angioplastia prim&#225;ria. Na ventriculografia esquerda, constatou-se discensia na parede &#226;ntero-apical e &#237;nfero-apical (<xref ref-type="fig" rid="fig02">Figura 2A</xref>). A coron&#225;ria direita e a art&#233;ria circunflexa estavam tortuosas e sem les&#245;es obstru&#231;&#245;es, a domin&#226;ncia referia-se &#224; coron&#225;ria direita. A art&#233;ria descendente anterior &#233; do tipo III (ultrapassa a ponta do ventr&#237;culo esquerdo sem les&#245;es angiogr&#225;ficas) (<xref ref-type="fig" rid="fig03">Figura 3</xref>). Em vista desse achado, optou-se por realiza&#231;&#227;o de ultrassom intracoron&#225;rio para esclarecimento diagn&#243;stico. Nesse m&#233;todo, observou-se uma placa no ter&#231;o m&#233;dio da descendente anterior, com &#225;rea luminal de 8,7 mm<sup>2</sup> e &#225;rea do vaso de 13,9 mm<sup>2</sup> (<xref ref-type="fig" rid="fig04">Figura 4</xref>). Na ultrassonografia, constatou-se uma placa com caracter&#237;sticas predominantemente fibr&#243;tica, sem sinais de ruptura. Com base nesses achados, optou-se por tratamento cl&#237;nico.</p>
    <fig id="fig01">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf01.jpg"/></fig>
    <fig id="fig02">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf02.jpg"/></fig>
    <fig id="fig03">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf03.jpg"/></fig>
    <fig id="fig04">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf04.jpg"/></fig>
    <p>No seguimento hospitalar, n&#227;o houve eleva&#231;&#227;o das enzimas card&#237;acas (pico m&#225;ximo CK-MB 10 U/L, CPK 66U/L) e os demais exames laboratoriais foram considerados dentro dos limites da normalidade. Realizou-se novo ECG no segundo dia de interna&#231;&#227;o (<xref ref-type="fig" rid="fig01">Figura 1B</xref>),com regress&#227;o das altera&#231;&#245;es iniciais. No quarto dia de internamento, o ecocardiograma bidimensional transtor&#225;cico ainda mostrava altera&#231;&#227;o da contratilidade segmentar da parede anterior e apical, al&#233;m de hipertrofia de ventr&#237;culo esquerdo e disfun&#231;&#227;o diast&#243;lica grau I. A evolu&#231;&#227;o foi favor&#225;vel, a paciente teve alta hospitalar no sexto dia ap&#243;s evento-&#237;ndice.</p>
    <p>Evolutivamente, a paciente apresentou novo quadro de dor precordial de forte intensidade ap&#243;s dois meses, semelhante ao quadro anterior com dura&#231;&#227;o de 2 horas. N&#227;o houve grandes altera&#231;&#245;es no eletrocardiograma. Nessa ocasi&#227;o, chamou a aten&#231;&#227;o o fato de a paciente estar com um quadro de rinite al&#233;rgica, com obstru&#231;&#227;o nasal importante, e em uso de altas doses de Afrin<sup>&#174;</sup> (cloridrato de oximetazolina, solu&#231;&#227;o de 0,05%, com 20ml/frasco) (um frasco em menos de 12 horas). Realizou-se novo estudo hemodin&#226;mico que evidenciou a normaliza&#231;&#227;o da altera&#231;&#227;o da ventriculografia inicial (<xref ref-type="fig" rid="fig02">Figura 2B</xref>). Questionada quanto &#224; ocasi&#227;o do primeiro evento, a paciente tamb&#233;m apresentava piora do quadro al&#233;rgico e usou altas doses de Afrin<sup>&#174;</sup>. Suspendeu-se essa medica&#231;&#227;o e manteve-se o tratamento cl&#237;nico com uso de bloqueadores de canal de c&#225;lcio, inibidores da enzima conversora de angiotensina, estatina e antiplaquet&#225;rios. Para a rinite al&#233;rgica, foi prescrito corticoide t&#243;pico. Atualmente, a paciente apresenta melhora cl&#237;nica e permanece assintom&#225;tica.</p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A oximetazolina pertence a classes das imidazolinas. Por causa de suas propriedades adren&#233;rgicas (vasoconstritoras), &#233; componente frequentemente usado em descongestionantes nasais e conhecido como medica&#231;&#227;o <italic>over-the-counter</italic> (venda sem a necessidade de prescri&#231;&#227;o m&#233;dica)<sup>2</sup>. Em baixos n&#237;veis s&#233;ricos, essa droga tem prefer&#234;ncia por estimula&#231;&#227;o dos receptores &#945;<sub>2</sub>- adren&#233;rgico do sistema nervoso central; em doses maiores, h&#225; predom&#237;nio da estimula&#231;&#227;o dos receptores alfa-adren&#233;rgico perif&#233;ricos. Em doses habituais, os principais efeitos colaterais s&#227;o de ordem neurol&#243;gica; em doses maiores, surgem a hipertens&#227;o arterial (secund&#225;ria &#224; vasoconstri&#231;&#227;o) e as taquiarritmias. </p>
    <p>At&#233; o presente momento, n&#227;o foram descritas s&#237;ndromes coronarianas agudas relacionadas ao uso cr&#244;nico de oximetazolina. Devido aos efeitos vasoconstritores e rela&#231;&#227;o temporal com a s&#237;ndrome coronariana, associado &#224; aus&#234;ncia de les&#245;es coronarianas cr&#237;ticas &#224; angiografia e na ultrassonografia coronariana, sugere uma rela&#231;&#227;o de causa-efeito, fato corraborado na literatura, na qual outras subst&#226;ncias vasoconstritoras est&#227;o associados &#224; s&#237;ndrome coronariana aguda<sup>3</sup>, sendo o espasmo o mecanismo mais prov&#225;vel. A recupera&#231;&#227;o da contratilidade mioc&#225;rdica na evolu&#231;&#227;o sugere atordoamento mioc&#225;rdico perante um processo isqu&#234;mico agudo.</p>
    <p>O abuso de drogas simpatomim&#233;ticas acarreta principalmente a eleva&#231;&#227;o dos n&#237;veis press&#243;ricos em raz&#227;o de seu efeito vasoconstritor. Em geral, medicamentos intravenosos, como o nitroprussiato de s&#243;dio, tornam-se imperativos para o controle da ocorr&#234;ncia<sup>2</sup>. Os alfabloqueadores, como fenoxibenzamina, tamb&#233;m se mostraram efetivos. No tratamento das taquiarritmias, o uso de betabloqueadores isoladamente n&#227;o deve ser feito, pois o efeito alfamediado pode ser exarcebado. A isqu&#234;mia mioc&#225;rdica na maioria dos casos &#233; causada por vasoconstri&#231;&#227;o coronariana. Lembramos que a vasoconstri&#231;&#227;o &#233; fator de risco para dissec&#231;&#227;o coronariana, trombose por estase e ruptura de placa ateroscler&#243;tica.</p>
    <p>Com base nos crit&#233;rios diagn&#243;sticos proposto por Abe e Kondo<sup>4 </sup>(<xref ref-type="fig" rid="qdr01">Quadro 1</xref>), a presen&#231;a de altera&#231;&#227;o din&#226;mica do segmento ST no ECG, balonamento apical do ventriculo esquerdo na ventriculografia esquerda e epidemiologia da paciente (mulher acima de 70 anos) fecha o diagn&#243;stico de s&#237;ndrome de <italic>tako-tsubo</italic><sup>5,6</sup>. Esses autores sugerem a participa&#231;&#227;o das catecolaminas como papel central para g&#234;nese da s&#237;ndrome. Nesse caso, a origem dessas aminas &#233; de fonte externa (descongestionante nasal).</p>
    <fig id="qdr01">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf05.jpg"/></fig>
    <p>Aproximadamente 0,5% a 1% dos pacientes admitidos com dor tor&#225;cica e supradesnivelamento do segmento ST n&#227;o apresentam les&#245;es angiogr&#225;ficas significativas. Por causa da limita&#231;&#227;o da angiografia em detectar principalmente placas ateroscler&#243;ticas com remodelamento positivo, optou-se por estudo ultrassonogr&#225;fico intracoron&#225;rio que evidenciou placa aterosclerotica leve no ter&#231;o m&#233;dio. Esse aspecto tamb&#233;m foi observado no estudo realizado por Ibanez e cols.<sup>6</sup>, em que cinco casos estudados apresentavam placa ateroscler&#243;tica em ter&#231;o m&#233;dio, sugerindo que o evento agudo &#233; resultado da r&#225;pida resolu&#231;&#227;o da oclus&#227;o coronariana, tanto aterotromb&#243;tica como esp&#225;stica.</p>
    <p>O progn&#243;stico foi benigno no estudo realizado por Bory e cols.<sup>7</sup>, no qual foram acompanhados 277 pacientes com vasoespasmo coronariano. No seguimento desses pacientes em per&#237;odo de 89 meses, constatou-se o seguinte: 6,5% apresentaram infarto agudo do mioc&#225;rdio (IAM) e 39% tiveram recorr&#234;ncia dos sintomas a despeito do uso de medicamentos. Nesse caso, apenas com retirada do descongestionante nasal &#233; que a paciente apresentou melhora do quadro cl&#237;nico, mostrando uma prov&#225;vel rela&#231;&#227;o causal entre o uso de simpatomim&#233;tico e a s&#237;ndrome coronariana aguda e o balonamento apical. O f&#225;cil acesso &#224; droga, a venda sem receita m&#233;dica e o uso indiscriminado podem acarretar o aparecimento de novos casos.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <fn id="end" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p> Ricardo Wang </p>
        <p> Pra&#231;a Rui Barbosa, 694 - Centro </p>
        <p> 80030-010 &#150; Curitiba, PR - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p><email xlink:href="rwang@cardiol.br">rwang@cardiol.br</email>, </p>
        <p>
          <email xlink:href="rwang@terra.com.br">rwang@terra.com.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 16/12/08; revisado recebido em 14/05/09, aceito em 14/05/09</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Bybee KA, Kara T, Prassad A, Lerman A, Barness    GW, Wright RS, et al. Systematic review: transient left ventricular apical balloning:    a syndrome that mimics st-segment elevation myocardial infartion. Ann Intern    Med. 2004; 141: 858-65.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Systematic review: transient left ventricular apical balloning: a syndrome that mimics st-segment elevation myocardial infartion</article-title>
          <source>Ann Intern Med</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>858</fpage>
          <lpage>65</lpage>
          <volume>141</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bybee</surname>
              <given-names>KA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kara</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Prassad</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lerman</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Barness</surname>
              <given-names>GW</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wright</surname>
              <given-names>RS</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Manoguerra AS. Sympathomimetic poisoning.    In: Irwin RS, Rippe JM. Intensive care medicine. 4th ed. Philadelphia: Lipincott-Raven;    1999.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Intensive care medicine</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Manoguerra</surname>
              <given-names>AS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Irwin</surname>
              <given-names>RS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rippe</surname>
              <given-names>JM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Forte RY, Precona-Neto D, Chiminacio Neto    N, Maia F, Faria-Neto JR. Infarto do mioc&#225;rdio em atleta jovem associado    ao uso de suplemento diet&#233;tico rico em efedrina. Arq Bras Cardiol. 2006;    87: e179-81.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Infarto do mioc&#225;rdio em atleta jovem associado ao uso de suplemento diet&#233;tico rico em efedrina</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>e179</fpage>
          <lpage>81</lpage>
          <volume>87</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Forte</surname>
              <given-names>RY</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Precona-Neto</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chiminacio Neto</surname>
              <given-names>N</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Maia</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Faria-Neto</surname>
              <given-names>JR</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Abe Y, Kondo M. Apical ballooning of the left    ventricle: a distinct entity? Heart. 2003; 89: 974-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Apical ballooning of the left ventricle: a distinct entity?</article-title>
          <source>Heart</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>974</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>89</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Abe</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kondo</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Cuebero JS, Moral RP. Transient apical ballooning    syndrome: a transition towards adulthood. Rev Esp Cardiol. 2004; 57 (3): 194-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Transient apical ballooning syndrome: a transition towards adulthood</article-title>
          <source>Rev Esp Cardiol</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>194</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>57</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Cuebero</surname>
              <given-names>JS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Moral</surname>
              <given-names>RP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Ibanez B, Navarro F, Cordoba M, M-Alberca    P, Farre J. Tako-tsubo transient left ventricular apical balloning: is intravascular    ultrasound the key to resolve the enignma? Heart. 2005; 91: 102-4.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Tako-tsubo transient left ventricular apical balloning: is intravascular ultrasound the key to resolve the enignma?</article-title>
          <source>Heart</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>102</fpage>
          <lpage>4</lpage>
          <volume>91</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ibanez</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Navarro</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cordoba</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>M-Alberca</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Farre</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Bory M, Pierron F, Panagides D, Bonnet JL,    Yvorra S, Desfossez L. Coronary artery spasm in patients with normal or near    normal coronary arteries. Eur Heart J. 1996; 17: 1015-21.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Coronary artery spasm in patients with normal or near normal coronary arteries</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>1015</fpage>
          <lpage>21</lpage>
          <volume>17</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bory</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pierron</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Panagides</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bonnet</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yvorra</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Desfossez</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">S&#237;ndrome del abombamiento apical secundario al uso abusivo de descongestionante nasal</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>Describimos un caso t&#237;pico de s&#237;ndrome de abombamiento apical en una paciente octogenaria con alteraci&#243;n electrocardiogr&#225;fica, de contractilidad del ventr&#237;culo izquierdo, y que present&#243; recuperaci&#243;n de la funci&#243;n ventricular. La paciente es portadora de rinitis al&#233;rgica y hace uso excesivo de descongestionante nasal horas antes del episodio del dolor.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Infarto do Mioc&#225;rdio</kwd>
        <kwd>S&#237;ndrome Coronariana Aguda</kwd>
        <kwd>Agonistas Adren&#233;rgicos</kwd>
        <kwd>Mioc&#225;rdio Atordoado</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASO CL&#205;NICO</bold>
      </p>
      <p><undefined id="title-body2"/>S&#237;ndrome del abombamiento apical secundario al uso abusivo de descongestionante nasal</p>
      <p>
        <bold>Ricardo Wang<sup>I, II, III</sup>; Newton F. Stadler Souza<sup>I, III</sup>; Jose Augusto Ribas Fortes<sup>I</sup>; Gilmar Jorge dos Santos<sup>I</sup>; Jose Rocha Faria Neto<sup>II</sup>; Lidia Zytinski<sup>I, II</sup></bold>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Irmandade Santa Casa de Miseric&#243;rdia de Curitiba, Curitiba, PR - Brasil</p>
      <p><sup>II</sup>Pontif&#237;cia Universidade Cat&#243;lica do Paran&#225;, Curitiba, PR - Brasil</p>
      <p><sup>III</sup>Instituto de Neurologia e Cardiologia de Curitiba, Curitiba, PR - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p>Describimos un caso t&#237;pico de s&#237;ndrome de abombamiento apical en una paciente octogenaria con alteraci&#243;n electrocardiogr&#225;fica, de contractilidad del ventr&#237;culo izquierdo, y que present&#243; recuperaci&#243;n de la funci&#243;n ventricular. La paciente es portadora de rinitis al&#233;rgica y hace uso excesivo de descongestionante nasal horas antes del episodio del dolor.</p>
      <p><bold>Palavras chave: </bold>Infarto do Mioc&#225;rdio, S&#237;ndrome Coronariana Aguda, Agonistas Adren&#233;rgicos, Mioc&#225;rdio Atordoado.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El s&#237;ndrome del abombamiento apical, tambi&#233;n conocido como s&#237;ndrome de tako tsubo, s&#237;ndrome del coraz&#243;n partido fue inicialmente descrito en Jap&#243;n, y a continuaci&#243;n un sinn&#250;mero de relatos similares fueron descritos en todo el mundo. Esta entidad acomete caracter&#237;sticamente a pacientes del sexo femenino, mayores, en la s&#233;ptima y octava d&#233;cada de vida, con alteraci&#243;n t&#237;pica en la ventriculograf&#237;a izquierda y sin obstrucci&#243;n coronaria<sup>1</sup>. Relatamos a continuaci&#243;n un caso t&#237;pico de abombamiento apical, con probable etiolog&#237;a relacionada al uso abusivo de descongestionante nasal.</p>
      <p>
        <bold>Caso Cl&#237;nico</bold>
      </p>
      <p>Una paciente de 84 a&#241;os de edad y natural de Curitiba ingres&#243; en la unidad de dolor tor&#225;cico de la Santa Casa de Curitiba con cuadro de dolor precordial t&#237;pico de fuerte intensidad, en regi&#243;n esternal, sin irradiaci&#243;n, con 4 horas de evoluci&#243;n, asociada a cefalea no espec&#237;fica. La paciente relat&#243; que el dolor tuvo inicio en reposo y neg&#243; estr&#233;s emocional antes del dolor. Present&#243; como comorbilidad hipertensi&#243;n arterial y rinitis al&#233;rgica Utiliza regularmente clonidina, bromazepam y omeprazol. Fum&#243; durante 30 a&#241;os y suspendi&#243; el h&#225;bito hace 1 a&#241;o. En el examen f&#237;sico, se verific&#243; buen estado general: la paciente estaba l&#250;cida y orientada, color normal, eupneica, con niveles pres&#243;ricos de 110 x 70 mmHg al ingreso, frecuencia card&#237;aca de 78 lpm y respiratoria de 13 irpm Los ex&#225;menes cardiovascular y pulmonar se presentaron dentro de los l&#237;mites de la normalidad.</p>
      <p>El electrocardiograma (ECG) revel&#243; supraelevaci&#243;n del segmento ST de la regi&#243;n anterolateral (<xref ref-type="fig" rid="fig01-body2">Figura 1A</xref>). En base a los hallazgos cl&#237;nicos y electrocardiogr&#225;ficos, se indic&#243; el estudio hemodin&#225;mico inmediato, con realizaci&#243;n de angioplastia primaria. En la ventriculograf&#237;a izquierda, se constat&#243; discinesia en la pared anteroapical e inferoapical (<xref ref-type="fig" rid="fig02-body2">Figura 2A</xref>). La coronaria derecha y la arteria circunfleja estaban tortuosas y sin lesiones u obstrucciones, la dominancia se refer&#237;a a la coronaria derecha La arteria descendente anterior es del tipo III (sobrepasa la punta del ventr&#237;culo izquierdo sin lesiones angiogr&#225;ficas (<xref ref-type="fig" rid="fig03-body2">Figura 3</xref>). En vista de este hallazgo, se opt&#243; por realizar ecograf&#237;a intracoronaria para aclarar el diagn&#243;stico. En este m&#233;todo, se observ&#243; una placa en el tercio medio de la descendente anterior, con &#225;rea luminal de 8,7 mm<sup>2</sup> y &#225;rea del vaso de 13,9 mm<sup>2</sup> (<xref ref-type="fig" rid="fig04-body2">Figura 4</xref>). En la ecograf&#237;a se constat&#243; una placa con caracter&#237;sticas predominantemente fibr&#243;ticas, sin se&#241;ales de ruptura. En base a estos hallazgos, se opt&#243; por tratamiento cl&#237;nico</p>
      <fig id="fig01-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf01-es.jpg"/></fig>
      <fig id="fig02-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf02-es.jpg"/></fig>
      <fig id="fig03-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf03-es.jpg"/></fig>
      <fig id="fig04-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf04-es.jpg"/></fig>
      <p>En el seguimiento hospitalario, no hubo elevaci&#243;n de las enzimas card&#237;acas (pico m&#225;ximo CK-MB 10 U/L, CPK 66U/L) y los dem&#225;s ex&#225;menes de laboratorio fueron considerados dentro de los l&#237;mites de la normalidad. Se realiz&#243; nuevo ECG al segundo d&#237;a de internaci&#243;n (<xref ref-type="fig" rid="fig01-body2">Figura 1B</xref>), con regresi&#243;n de las alteraciones iniciales. Al cuarto d&#237;a de internaci&#243;n, el ecocardiograma bidimensional transtor&#225;cico todav&#237;a mostraba alteraci&#243;n de la contractilidad segmentaria de la pared anterior y apical, adem&#225;s de hipertrofia del ventr&#237;culo izquierdo y disfunci&#243;n diast&#243;lica grado I. La evoluci&#243;n fue favorable, la paciente tuvo alta hospitalaria al sexto d&#237;a despu&#233;s del evento inicial.</p>
      <p>Evolutivamente, la paciente present&#243; nuevo cuadro de dolor precordial de fuerte intensidad despu&#233;s de dos meses, similar al cuadro anterior con duraci&#243;n de 2 horas. No hubo grandes alteraciones en el electrocardiograma En esa ocasi&#243;n, llam&#243; la atenci&#243;n el hecho de que la paciente estaba con un cuadro de rinitis al&#233;rgica, con obstrucci&#243;n nasal importante, y en uso de altas dosis de Afrin<sup>&#174;</sup> (clorhidrato de oximetazolina, soluci&#243;n de 0,05%, con 20ml/frasco) (un frasco en menos de 12 horas). Se realiz&#243; nuevo estudio hemodin&#225;mico que evidenci&#243; la normalizaci&#243;n de la alteraci&#243;n de la ventriculograf&#237;a inicial (<xref ref-type="fig" rid="fig02-body2">Figura 2B</xref>). Cuestionada sobre la ocasi&#243;n del primer evento, la paciente tambi&#233;n presentaba agravamiento del cuadro al&#233;rgico y us&#243; altas dosis de Afrin<sup>&#174;</sup>. Se suspendi&#243; esa medicaci&#243;n y se mantuvo el tratamiento cl&#237;nico con uso de bloqueadores de canal de calcio, inhibidores de la enzima conversora de angiotensina, estatina y antiplaquetarios. Para la rinitis al&#233;rgica, se prescribi&#243; corticoide t&#243;pico. Actualmente, la paciente presenta mejora cl&#237;nica y permanece asintom&#225;tica.</p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>La oximetazolina pertenece a la clase de las imidazolinas. Por causa de sus propiedades adren&#233;rgicas (vasoconstrictoras), es componente frecuentemente usado en descongestionantes nasales y conocido como medicaci&#243;n <italic>over-the-counter</italic> (venta sin la necesidad de prescripci&#243;n m&#233;dica)<sup>2</sup>. En bajos niveles s&#233;ricos, esta droga tiene preferencia por estimulaci&#243;n de los receptores &#945;<sub>2</sub>- adren&#233;rgico del sistema nervioso central; en dosis mayores, hay predominio de la estimulaci&#243;n de los receptores alfa-adren&#233;rgicos perif&#233;ricos. En dosis habituales, los principales efectos colaterales son de orden neurol&#243;gico; en dosis mayores, surgen la hipertensi&#243;n arterial (secundaria a la vasoconstricci&#243;n) y las taquiarritmias. </p>
      <p>Hasta el presente momento, no fueron descritos s&#237;ndromes coronarios agudos relacionados al uso cr&#243;nico de oximetazolina. Debido a los efectos vasoconstrictores y relaci&#243;n temporal con el s&#237;ndrome coronario, asociado a la ausencia de lesiones coronarias cr&#237;ticas a la angiograf&#237;a y en la ecograf&#237;a coronaria, sugiere una relaci&#243;n de causa efecto, hecho corroborado en la bibliograf&#237;a, en la cual otras sustancias vasoconstrictoras est&#225;n asociadas al s&#237;ndrome coronario agudo<sup>3</sup>, siendo el espasmo el mecanismo m&#225;s probable. La recuperaci&#243;n de la contractilidad mioc&#225;rdica en la evoluci&#243;n sugiere aturdimiento mioc&#225;rdico frente a un proceso isqu&#233;mico agudo.</p>
      <p>El abuso de drogas simpaticomim&#233;ticas acarrea principalmente la elevaci&#243;n de los niveles pres&#243;ricos en raz&#243;n de su efecto vasoconstrictor. En general, medicamentos intravenosos, como el nitroprusiato de sodio, se vuelven imperativos para el control de la ocurrencia<sup>2</sup>. Los alfabloqueadores, como fenoxibenzamina, tambi&#233;n se mostraron efectivos. En el tratamiento de las taquiarritmias, el uso de betabloqueadores aisladamente no debe realizarse, pues el efecto mediado por receptores alfa puede ser exacerbado. La isquemia mioc&#225;rdica en la mayor&#237;a de los casos est&#225; causada por vasoconstricci&#243;n coronaria. Recordamos que la vasoconstricci&#243;n es factor de riesgo para disecci&#243;n coronaria, trombosis por estasis y ruptura de placa ateroscler&#243;tica</p>
      <p>En base a los criterios diagn&#243;sticos propuestos por Abe y Kondo<sup>4 </sup>(<xref ref-type="fig" rid="qdr01-body2">Cuadro 1</xref>), la presencia de alteraci&#243;n din&#225;mica del segmento ST en el ECG abombamiento apical del ventr&#237;culo izquierdo en la ventriculograf&#237;a izquierda y epidemiolog&#237;a de la paciente (mujer con m&#225;s de 70 a&#241;os) cierra el diagn&#243;stico de s&#237;ndrome de <italic>tako-tsubo</italic><sup>5,6</sup>. Estos autores sugieren la participaci&#243;n de las catecolaminas como papel central para g&#233;nesis del s&#237;ndrome. En este caso, el origen de estas aminas es de fuente externa (descongestionante nasal).</p>
      <fig id="qdr01-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf05-es.jpg"/></fig>
      <p>Aproximadamente el 0,5% al 1% de los pacientes que ingresan con dolor tor&#225;cico y supradesnivel del segmento ST no presentan lesiones angiogr&#225;ficas significativas. A causa de la limitaci&#243;n de la angiograf&#237;a en detectar principalmente placas ateroscler&#243;ticas con remodelado positivo, se opt&#243; por un estudio ecogr&#225;fico intracoronario que evidenci&#243; placa ateroscler&#243;tica leve en el tercio medio. Este aspecto tambi&#233;n fue observado en el estudio realizado por Ibanez et al.<sup>6</sup>, en que cinco casos estudiados presentaban placa ateroscler&#243;tica en tercio medio, sugiriendo que el evento agudo es resultado de la r&#225;pida resoluci&#243;n de la oclusi&#243;n coronaria, tanto aterotromb&#243;tica como esp&#225;stica</p>
      <p>El pron&#243;stico fue benigno en el estudio realizado por Bory et al.<sup>7</sup>, en el cual se siguieron 277 pacientes con vasoespasmo coronario. En el seguimiento de esos pacientes en un per&#237;odo de 89 meses, se constat&#243; lo siguiente: el 6,5%presentaron infarto agudo de miocardio (IAM) y el 39% tuvieron recurrencia de los s&#237;ntomas a pesar del uso de medicamentos. En este caso, s&#243;lo con la retirada del descongestionante nasal fue que la paciente present&#243; mejora del cuadro cl&#237;nico, mostrando una probable relaci&#243;n causal entre el uso del simpaticomim&#233;tico y el s&#237;ndrome coronario agudo y el abombamiento apical. El f&#225;cil acceso a la droga, la venta sin receta m&#233;dica y el uso indiscriminado pueden acarrear la aparici&#243;n de nuevos casos.</p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuvo fuentes de financiaci&#243;n externas.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>No hay vinculaci&#243;n de este estudio a programas de postgrado.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Case Report</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Apical ballooning syndrome secondary to nasal decongestant abuse</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>We describe a typical case of apical ballooning syndrome in an octogenarian female patient with left ventricular wall motion abnormality on electrocardiography, whose ventricular function returned to normal. The patient has allergic rhinitis and had used nasal decongestant excessively a few hours prior to the episode of pain.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Myocardial infarction</kwd>
        <kwd>acute coronary syndrome</kwd>
        <kwd>adrenergic agonists</kwd>
        <kwd>myocardial stunning</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASE REPORT</bold>
      </p>
      <p/>
      <p>
        <bold>Ricardo Wang<sup>I, II, III</sup>; Newton F. Stadler Souza<sup>I, III</sup>; Jose Augusto Ribas Fortes<sup>I</sup>; Gilmar Jorge dos Santos<sup>I</sup>; Jose Rocha Faria Neto<sup>II</sup>; Lidia Zytinski<sup>I, II</sup></bold>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Irmandade Santa Casa de Miseric&#243;rdia de Curitiba, Curitiba, PR - Brazil</p>
      <p><sup>II</sup>Pontif&#237;cia Universidade Cat&#243;lica do Paran&#225;, Curitiba, PR - Brazil</p>
      <p><sup>III</sup>Instituto de Neurologia e Cardiologia de Curitiba, Curitiba, PR - Brazil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>SUMMARY</bold>
      </p>
      <p>We describe a typical case of apical ballooning syndrome in an octogenarian female patient with left ventricular wall motion abnormality on electrocardiography, whose ventricular function returned to normal. The patient has allergic rhinitis and had used nasal decongestant excessively a few hours prior to the episode of pain. </p>
      <p><bold>Key words: </bold>Myocardial infarction; acute coronary syndrome; adrenergic agonists; myocardial stunning.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>Since the apical ballooning syndrome (also known as broken heart and <italic>tako-tsubo</italic> syndrome) was first described in Japan, innumerous cases have been reported worldwide. This condition more often affects elderly female patients in the seventh and eighth decades of life, leading to a typical abnormality on left ventriculography in the absence of coronary obstruction<sup>1</sup>. We report a typical case of apical ballooning possibly caused by nasal decongestant abuse.</p>
      <p>
        <bold>Case Report</bold>
      </p>
      <p>An 84-year-old female patient born in Curitiba &#150; Paran&#225;, Brazil, was admitted to the chest pain unit of <italic>Santa Casa de Curitiba</italic> with severe typical chest pain in the sternal region, with no radiation, accompanied by unspecific headache lasting for four hours. The patient reported that the pain had begun at rest and denied emotional stress prior to the episode. She also had hypertension and allergic rhinitis. She reported regular use of clonidine, bromazepam and omeprazole. The patient was a smoker for 30 years and had quit for one year. Physical examination revealed a patient in good general state of health, lucid and oriented, mucous membrane pink, no respiratory distress, blood pressure level of 110 x 70 mmHg on admission, heart rate of 78 bpm, and respiratory rate of 13 rpm. Cardiovascular and pulmonary examinations were unremarkable.</p>
      <p>The electrocardiogram (ECG) showed ST-segment elevation in the anterolateral region (<xref ref-type="fig" rid="fig01-body3">Figure 1A</xref>). Based on the clinical and electrocardiographic findings, a hemodynamic study was immediately indicated, and a primary angioplasty was performed. The left ventriculography showed anteroinferior-apical dyskinesia (<xref ref-type="fig" rid="fig02-body3">Figure 2A</xref>). The right coronary and the circumflex arteries were tortuous and had no obstructive lesions, with right coronary dominance. The anterior descending artery was type III (continued across the left ventricular apex) and had no angiographic lesions) (<xref ref-type="fig" rid="fig03-body3">Figure 3</xref>). In view of this finding, intracoronary ultrasound was performed in order to establish the diagnosis. This showed a plaque in the mid-third of the anterior descending artery, with a lumen area of 8.7 mm<sup>2</sup> and vessel area of 13.9 mm<sup>2</sup> (<xref ref-type="fig" rid="fig04-body3">Figure 4</xref>). Ultrasonography showed a plaque with predominantly fibrotic characteristics and no signs of rupture. Based on these findings, medical treatment was chosen.</p>
      <fig id="fig01-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf01-en.jpg"/></fig>
      <fig id="fig02-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf02-en.jpg"/></fig>
      <fig id="fig03-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf03-en.jpg"/></fig>
      <fig id="fig04-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf04-en.jpg"/></fig>
      <p>During the hospital course, no elevation of cardiac enzymes was observed (maximum peak CK-MB 10 U/L, CPK 66 U/L) and the remaining laboratory tests were considered as being within normal limits. Another ECG was performed on the second day of hospitalization (<xref ref-type="fig" rid="fig01-body3">Figure 1B</xref>), showing regression of the initial alterations. On the fourth day of hospitalization, two-dimensional transthoracic echocardiography still showed abnormal segmental wall motion of the anterior and apical walls, in addition to left ventricular hypertrophy and grade-I diastolic dysfunction. She had a favorable outcome and was discharged on the sixth day after the index event. </p>
      <p>In the follow-up, two months later, the patient presented a new episode of severe chest pain similar to the previous episode, which lasted 2 hours. No significant changes were observed on the electrocardiogram. Worthy of attention, on that occasion, was the fact that the patient was presenting allergic rhinitis with significant nasal obstruction and using high doses of Afrin<sup>&#174;</sup> (oxymetazoline hydrochloride 0.05% solution, 20-mL bottle) (one bottle in less than 12 hours). She underwent another hemodynamic study that showed that the alteration found in the baseline ventriculography had resolved (<xref ref-type="fig" rid="fig02-body3">Figure 2B</xref>). When asked about the first event, the patient reported that she also had presented worsened allergy and used high doses of Afrin<sup>&#174;</sup>. This medication was discontinued and the medical treatment with calcium channel blockers, angiotensin-converting enzyme, statin and antiplatelet drugs was maintained. Topical corticosteroid was prescribed for the allergic rhinitis. The patient improved and is currently asymptomatic. </p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>Oxymetazoline belongs to the imidazoline class. Thanks to its adrenergic properties (vasoconstrictor), it is frequently used as a component of nasal decongestants and is known as an over-the-counter medication<sup>2 </sup>(no medical prescription required for purchase). At low serum levels, this drug stimulates mainly &#945;<sub>2</sub>- adrenergic receptors of the central nervous system; at higher doses, peripheral alpha-adrenergic receptors are predominantly stimulated. At usual doses, the major side effects are neurological manifestations; at higher doses, hypertension (secondary to vasoconstriction) and tachyarrhythmias arise. </p>
      <p>To date, no acute coronary syndromes related to the chronic use of oxymetazoline have been described. Because of its vasoconstrictor effect, of the temporal relationship with the coronary syndrome, and of the absence of critical coronary lesions both on coronary angiography and ultrasonography, a cause-effect relationship is suggested. In the literature, several reports correlate vasoconstrictor substances with acute coronary syndrome<sup>3</sup> and coronary spasm as the most probable mechanism. Recovery of myocardial contractility in the follow-up suggests myocardial stunning in response to an acute ischemic process. </p>
      <p>Sympathomimetic drug abuse mainly leads to elevation of blood pressure levels due to the vasoconstrictor effect of these drugs. In general, intravenous medications such as sodium nitroprusside are mandatory to manage the event<sup>2</sup>. Alphablockers such as phenoxybenzamine have also proven effective. In the management of tachyarrhythmias, betablockers should not be used alone, because the alpha-mediated effects may be exacerbated. Myocardial ischemia is caused by coronary vasoconstriction in most of these cases. We remark that vasoconstriction is a risk factor for coronary dissection, thrombosis due to stasis, and atherosclerotic plaque rupture. </p>
      <p>Based on the diagnostic criteria proposed by Abe and Kondo<sup>4</sup> (<xref ref-type="fig" rid="qdr01-body3">Chart 1</xref>), the presence of dynamic ST-segment abnormality on ECG, left ventricular apical ballooning on left ventriculography, and the patient's epidemiological characteristics (woman older than 70 years of age) establish the diagnosis of <italic>tako-tsubo</italic> syndrome<sup>5,6</sup>. These authors suggest that catecholamines play a key role in the genesis of the syndrome. In the present case, these amines originated from external sources (nasal decongestants).</p>
      <fig id="qdr01-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-05-0e75-00022-gf05-en.jpg"/></fig>
      <p>Approximately 0.5% to 1% of the patients admitted with chest pain and ST-segment elevation do not present with significant angiographic lesions. Because of the limitation of angiography in detecting atherosclerotic plaques, especially with positive remodeling, we chose the intracoronary ultrasonographic study which showed a small atherosclerotic plaque in the mid-third. This aspect was also observed in Ibanez et al's study<sup>6</sup> of five cases presenting atherosclerotic plaque in the mid-third, thus suggesting that the acute event results from the rapid resolution of both atherothrombotic and spastic coronary occlusion. </p>
      <p>The prognosis was favorable in Bory et al's study<sup>7</sup>, in which 277 patients with coronary vasospasm were followed-up. In the 89-month follow-up of these patients, the following was observed: 6.5% presented acute myocardial infarction (AMI) and 39% had recurrent symptoms despite the use of medication. In the present case, only when the nasal decongestant was discontinued did the patient present improvement of the symptoms, thus showing a probable causal relation between the use of sympathomimetic drug and acute coronary syndrome and apical ballooning. The easy access to the medication, the fact that a medical prescription is not required for its sale, and its indiscriminate use may lead to the development of new cases. </p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
    <back>
      <app-group><app id="txt-body3"/>Apical ballooning syndrome secondary to nasal decongestant abuse     </app-group>
    </back>
  </sub-article>
</article>
