<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">6jTRyxm8qZrCFbwb7rPx7Bq</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00025</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2009001000025</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(09)09300425</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2009001000025</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Comunica&#231;&#227;o Breve</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Duplica&#231;&#227;o 22q11.2 e defeitos card&#237;acos cong&#234;nitos</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Rosa</surname>
            <given-names>Rafael Fabiano Machado</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Zen</surname>
            <given-names>Paulo Ricardo Gazzola</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Ricachinevsky</surname>
            <given-names>Cl&#225;udia Pires</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Pilla</surname>
            <given-names>Carlo Benatti</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Pereira</surname>
            <given-names>Vera L&#250;cia Berenstein</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Roman</surname>
            <given-names>Tatiana</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Varella-Garcia</surname>
            <given-names>Marilela</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff03"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Paskulin</surname>
            <given-names>Giorgio Adriano</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff02">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Porto Alegre</named-content>
          <named-content content-type="state"/>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Santa Casa de Miseric&#243;rdia de Porto Alegre</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state"/>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade Federal de Ci&#234;ncias da Sa&#250;de de Porto Alegre</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff03">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Aurora</named-content>
          <named-content content-type="state"/>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">University of Colorado</institution>
        <country country="US">United States</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>10</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
      <volume>93</volume>
      <issue>4</issue>
      <fpage>e67</fpage>
      <lpage>e69</lpage>
      <history>
        <date date-type="accepted">
          <day>22</day>
          <month>06</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>21</day>
          <month>05</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="received">
          <day>12</day>
          <month>01</month>
          <year>2009</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Cardiopatias cong&#234;nitas</kwd>
        <kwd>duplica&#231;&#227;o g&#234;nica</kwd>
        <kwd>transtornos cromoss&#244;micos</kwd>
        <kwd>mosaicismo</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>24</day>
        <month>11</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>COMUNICA&#199;&#195;O BREVE</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Duplica&#231;&#227;o 22q11.2 e defeitos card&#237;acos cong&#234;nitos</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Rafael Fabiano Machado Rosa<sup>I, II</sup>; Paulo Ricardo Gazzola Zen<sup>I, II</sup>; Cl&#225;udia Pires Ricachinevsky<sup>II</sup>; Carlo Benatti Pilla<sup>II</sup>; Vera L&#250;cia Berenstein Pereira<sup>I</sup>; Tatiana Roman<sup>I</sup>; Marilela Varella-Garcia<sup>III</sup>; Giorgio Adriano Paskulin<sup>I, II</sup></bold>
    </p>
    <p><sup>I</sup>Universidade Federal de Ci&#234;ncias da Sa&#250;de de Porto Alegre (UFCSPA) </p>
    <p><sup>II</sup>Complexo Hospitalar Santa Casa de Porto Alegre (CHSCPA), Porto Alegre, RS, Brasil </p>
    <p><sup>III</sup>University of Colorado Denver, Aurora, Colorado - EUA</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="back">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p><bold>Palavras-chave: </bold> Cardiopatias cong&#234;nitas, duplica&#231;&#227;o g&#234;nica, transtornos cromoss&#244;micos, mosaicismo.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A s&#237;ndrome de dele&#231;&#227;o 22q11.2 (SD22q11) (OMIM #188400/ #192430), tamb&#233;m conhecida como s&#237;ndrome Velocardiofacial e s&#237;ndrome de DiGeorge, &#233; considerada uma doen&#231;a gen&#233;tica bastante comum. Com uma preval&#234;ncia estimada de um para cada 2.000-6.000 nascimentos, essa s&#237;ndrome representa, atualmente, uma das principais causas conhecidas de cardiopatia cong&#234;nita<sup>1</sup>. Sabe-se que a regi&#227;o q11.2 do cromossomo 22 apresenta um rearranjo n&#227;o usual, com regi&#245;es de repeti&#231;&#245;es de baixo n&#250;mero de c&#243;pias que, durante a meiose, predisp&#245;em a um erro de pareamento entre os cromossomos e, consequentemente, um <italic>crossing-over</italic> desigual, podendo levar tanto a uma dele&#231;&#227;o (&#224; SD22q11) como a uma duplica&#231;&#227;o da regi&#227;o q11.2<sup>2-4</sup>. Esta &#250;ltima condi&#231;&#227;o foi identificada recentemente e tem sido caracterizada por um espectro fenot&#237;pico extremamente vari&#225;vel, que inclui a presen&#231;a, entre tantas anormalidades, de defeitos card&#237;acos cong&#234;nitos<sup>4-6</sup>. Contudo, ainda se desconhece a real frequ&#234;ncia de tais malforma&#231;&#245;es em indiv&#237;duos com a duplica&#231;&#227;o 22q11.2, bem como a desta duplica&#231;&#227;o em pacientes com cardiopatia cong&#234;nita<sup>3</sup>.</p>
    <p>Este estudo tem como objetivo verificar a incid&#234;ncia de duplica&#231;&#227;o 22q11.2 em uma amostra de pacientes com cardiopatia cong&#234;nita, internados em uma unidade de tratamento intensivo (UTI) cardiol&#243;gica de um hospital pedi&#225;trico no Brasil.</p>
    <p>
      <bold>M&#233;todos</bold>
    </p>
    <p>A amostra foi constitu&#237;da por pacientes hospitalizados por cardiopatia cong&#234;nita na UTI cardiol&#243;gica do Hospital da Crian&#231;a Santo Ant&#244;nio (HCSA/ CHSCPA), Rio Grande do Sul, Brasil, durante o per&#237;odo de um ano. Foram inclu&#237;dos somente indiv&#237;duos internados pela primeira vez nessa UTI. Os pacientes foram alocados de forma prospectiva e consecutiva, correspondendo aos pacientes presentes no estudo realizado por Rosa e cols.<sup>1</sup>, que avaliou a incid&#234;ncia da SD22q11 por meio do cari&#243;tipo de alta resolu&#231;&#227;o por bandas GTG (550 bandas) e t&#233;cnica de hibridiza&#231;&#227;o <italic>in situ</italic> fluorescente (FISH). A primeira avalia&#231;&#227;o foi realizada em um microsc&#243;pio <italic>Axioskop Zeiss</italic>, por meio da an&#225;lise de 25 placas metaf&#225;sicas para cada paciente. Nos casos suspeitos de mosaicismo, essa contagem foi expandida para 100.</p>
    <p>A an&#225;lise pela t&#233;cnica de FISH foi realizada a partir do material fixado utilizado para an&#225;lise cariot&#237;pica. Nesses experimentos, fez-se uso da sonda de DNA comercialmente dispon&#237;vel <italic>DiGeorge/VCFS Region Probe (TUPLE 1)</italic> (Vysis, Abbott Molecular Inc.), por meio de um protocolo de codesnatura&#231;&#227;o padr&#227;o. Em cada caso, foram analisados 20 placas metaf&#225;sicas e 100 n&#250;cleos interf&#225;sicos, por meio do microsc&#243;pio de epifluoresc&#234;ncia <italic>Zeiss Axio Imager M1</italic>, equipado com filtros <italic>Texas Red</italic>, <italic>FITC</italic>, <italic>DAPI</italic>, duplo e triplo. Em casos com suspeita de mosaicismo, a contagem foi expandida para 30 placas metaf&#225;sicas e 500 n&#250;cleos interf&#225;sicos. Met&#225;fases incompletas, muito pr&#243;ximas entre si e com alto sinal de fundo foram exclu&#237;das da an&#225;lise. O mesmo se fez para n&#250;cleos interf&#225;sicos rompidos, desgastados pelo tratamento qu&#237;mico, sobrepostos ou com um importante sinal de fundo.</p>
    <p>Este trabalho foi aprovado pelo Comit&#234; de &#201;tica em Pesquisa da Institui&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <bold>Resultados</bold>
    </p>
    <p>Da amostra inicial de 235 pacientes que haviam sido hospitalizados pela primeira vez na UTI cardiol&#243;gica, 28 deles n&#227;o foram inclu&#237;dos no estudo ou por motivo de &#243;bito (n = 11) ou por receberem alta hospitalar antes da avalia&#231;&#227;o (n = 4), ou ainda pelo fato dos pais optarem em n&#227;o participar do trabalho (n = 13). Dos 207 indiv&#237;duos restantes, em tr&#234;s a avalia&#231;&#227;o cariot&#237;pica n&#227;o p&#244;de ser realizada.</p>
    <p>Assim, dos 204 pacientes que compuseram a amostra final, 29 (14,2%) apresentavam anormalidades cromoss&#244;micas. Nenhuma dessas altera&#231;&#245;es, contudo, envolvia uma duplica&#231;&#227;o da regi&#227;o 22q11.2. Do total de pacientes, em 198 p&#244;de ser realizada a t&#233;cnica de FISH, sendo que em 4 deles (2%) a microdele&#231;&#227;o 22q11.2 foi detectada. N&#227;o foram observados casos de microduplica&#231;&#227;o 22q11.2, nem pela an&#225;lise das placas metaf&#225;sicas nem dos n&#250;cleos interf&#225;sicos.</p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A t&#233;cnica de FISH &#233; um m&#233;todo que integra o uso da citogen&#233;tica cl&#225;ssica com a gen&#233;tica molecular, possibilitando a identifica&#231;&#227;o de regi&#245;es cromoss&#244;micas espec&#237;ficas por meio do uso de sondas de DNA marcadas com fluorocromos. A sonda <italic>TUPLE1</italic>, utilizada no presente estudo, reconhece tanto o gene hom&#244;nimo como os microssat&#233;lites D22S553, D22S609, e D22S942 localizados dentro da regi&#227;o comumente deletada na SD22q11. Essa regi&#227;o corresponde tamb&#233;m &#224; usualmente duplicada, pois, como vimos antes, um erro no pareamento, seguido por uma recombina&#231;&#227;o da regi&#227;o 22q11.2, pode levar tanto &#224; perda como &#224; duplica&#231;&#227;o de partes deste segmento cromoss&#244;mico. Em teoria, esses eventos deveriam ocorrer com igual frequ&#234;ncia. Entretanto, relatos da s&#237;ndrome de duplica&#231;&#227;o 22q11.2 t&#234;m sido bastante raros em compara&#231;&#227;o com a SD22q11<sup>4-6</sup>.</p>
    <p>Alguns autores t&#234;m especulado que, provavelmente, a duplica&#231;&#227;o 22q11.2 possa ser subdiagnosticada, devido tanto &#224; sua grande variabilidade cl&#237;nica como a dificuldades t&#233;cnicas<sup>2-8</sup>. A maior parte das duplica&#231;&#245;es &#233; microsc&#243;pica (microduplica&#231;&#245;es) e, desta forma, escapam &#224; an&#225;lise cromoss&#244;mica de rotina. Al&#233;m disso, o estudo pela t&#233;cnica de FISH de met&#225;fases &#233; inadequado para excluir a duplica&#231;&#227;o 22q11.2, sendo que a avalia&#231;&#227;o de n&#250;cleos interf&#225;sicos &#233; necess&#225;ria para que se obtenha um diagn&#243;stico acurado<sup>2,3,7</sup>. Uma poss&#237;vel explica&#231;&#227;o para isso &#233; que o menor n&#237;vel de condensa&#231;&#227;o da cromatina nos n&#250;cleos interf&#225;sicos permite uma melhor discrimina&#231;&#227;o dos dois sinais fluorescentes pr&#243;ximos, evidenciados nos casos de duplica&#231;&#227;o, ao contr&#225;rio do que acontece nas met&#225;fases, onde os cromossomos mostram-se mais condensados, dando a impress&#227;o da presen&#231;a de apenas um sinal<sup>5</sup>.</p>
    <p>Apesar de muitos dos casos de duplica&#231;&#227;o terem sido identificados em testes de triagem para pacientes com suspeita de SD22q11<sup>2,4,7</sup>, parece haver somente uma sobreposi&#231;&#227;o parcial entre os fen&#243;tipos de ambas as condi&#231;&#245;es<sup>3-5</sup>. Defeitos card&#237;acos, especialmente do tipo conotruncal, s&#227;o frequentes entre pacientes com a SD22q11. Por outro lado, a s&#237;ndrome &#233; tida como uma das causas conhecidas mais frequentes de cardiopatia cong&#234;nita, com uma frequ&#234;ncia que oscila entre 1-19%<sup>1</sup>. Em nosso trabalho, esse &#237;ndice foi de 2%, sendo que n&#227;o houve casos de duplica&#231;&#227;o 22q11.2. Defeitos card&#237;acos t&#234;m sido descritos em um quinto dos pacientes com essa duplica&#231;&#227;o (nesta contagem, foram considerados tamb&#233;m relatos apresentados na forma de resumo, os quais inclu&#237;am um paciente com coarcta&#231;&#227;o de aorta; um com insufici&#234;ncia mitral e a&#243;rtica; um com tetralogia de Fallot; e um com defeito card&#237;aco desconhecido)<sup>5,6</sup>. A <xref ref-type="table" rid="t01">Tabela 1</xref> lista os diferentes tipos de malforma&#231;&#245;es card&#237;acas relatados em pacientes com a duplica&#231;&#227;o 22q11.2. Destacam-se, entre elas, as do tipo conotruncal (que envolvem as vias de sa&#237;da do cora&#231;&#227;o), correspondendo a cerca de metade dos casos<sup>2,7</sup>.</p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="t01">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-04-0e67-00025-gt01.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>Entretanto, essa frequ&#234;ncia de defeitos card&#237;acos, como anteriormente colocado, pode representar um vi&#233;s, pois muitos dos pacientes com duplica&#231;&#227;o foram identificados a partir de amostras de indiv&#237;duos com suspeita de SD22q11. Isso &#233; condizente com as baixas frequ&#234;ncias ou mesmo a aus&#234;ncia de pacientes com a duplica&#231;&#227;o entre indiv&#237;duos com achados cl&#237;nicos da SD22q11<sup>2,6</sup>. Sivertsen e cols.<sup>9</sup>, por exemplo, tamb&#233;m n&#227;o encontraram nenhum caso de duplica&#231;&#227;o 22q11.2 entre 169 pacientes com fenda palatina, um achado frequente na SD22q11 (neste estudo, a frequ&#234;ncia da dele&#231;&#227;o foi de 1,2%). Talvez a melhor caracteriza&#231;&#227;o cl&#237;nica desses pacientes tenha sido realizada por Ou e cols.<sup>4</sup> que, ap&#243;s a avalia&#231;&#227;o por meio da t&#233;cnica de hibridiza&#231;&#227;o gen&#244;mica comparativa por microarranjos (aCGH) de 7.000 casos referenciados por diversas indica&#231;&#245;es cl&#237;nicas, verificaram a presen&#231;a de duplica&#231;&#245;es 22q11.2 em 19 pacientes. Estes se caracterizaram, principalmente, por um fen&#243;tipo leve e altamente vari&#225;vel que incluiu dismorfias craniofaciais (como fendas palpebrais obl&#237;quas para cima, raiz nasal achatada e larga, micrognatia, orelhas rotadas posteriormente e fossetas pr&#233;-auriculares) e de membros (como clinodactilia de quintos dedos das m&#227;os e prega palmar &#250;nica), atraso no desenvolvimento neuropsicomotor e de fala, d&#233;ficit auditivo e transtornos comportamentais. Altera&#231;&#245;es card&#237;acas foram observadas somente em um paciente (ver <xref ref-type="table" rid="t01">Tabela 1</xref>)<sup>4</sup>.</p>
    <p>
      <bold>Conclus&#245;es</bold>
    </p>
    <p>Apesar de nossos achados limitarem-se a uma popula&#231;&#227;o de indiv&#237;duos portadores de cardiopatia cong&#234;nita, hospitalizados em uma UTI cardiol&#243;gica, eles, em adi&#231;&#227;o aos resultados j&#225; descritos na literatura, indicam que, muito possivelmente, o fen&#243;tipo dos indiv&#237;duos com a duplica&#231;&#227;o 22q11.2 relatado n&#227;o seja representativo desta condi&#231;&#227;o. Defeitos card&#237;acos parecem, ao contr&#225;rio do que ocorre nos pacientes com a SD22q11, n&#227;o ser um achado maior nesses indiv&#237;duos.</p>
    <p>
      <bold>Agradecimentos</bold>
    </p>
    <p>Agradecemos &#224; Coordena&#231;&#227;o de Aperfei&#231;oamento de Pessoal de N&#237;vel Superior (CAPES) pela bolsa de estudos recebida.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo foi financiado pelo programa de P&#243;s-gradua&#231;&#227;o em Patologia da UFCSPA, University of Colorado Denver (EUA) e CAPES.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>Este artigo &#233; parte de disserta&#231;&#227;o de Mestrado de Rafael Fabiano Machado Rosa, Tatiana Roman e Giorgio Adriano Paskulin pela Programa de P&#243;s-gradua&#231;&#227;o em Patologia da Unversidade Federal de Ci&#234;ncias da Sa&#250;de de Porto Alegre (UFCSPA).</p>
    <p>
      <fn id="back" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold> Correspond&#234;ncia:</bold>
        </label>
        <p>Giorgio Adriano Paskulin </p>
        <p> Gen&#233;tica Cl&#237;nica UFCSPA </p>
        <p> Rua Sarmento Leite, 245/403 - Centro </p>
        <p> 90050-170 - Porto Alegre, RS - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="paskulin@ufcspa.edu.br">paskulin@ufcspa.edu.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 12/01/09; revisado recebido em 21/05/09; aceito em 22/06/09.</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Rosa RF, Pilla    CB, Pereira VL, Flores JA, Golendziner E, Koshiyama DB, et al. 22q11.2 deletion    syndrome in patients admitted to a cardiac pediatric intensive care unit in    Brazil. Am J Med Genet A. 2008; 146A: 1655-61.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>22q11.2 deletion syndrome in patients admitted to a cardiac pediatric intensive care unit in Brazil</article-title>
          <source>Am J Med Genet A</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>1655</fpage>
          <lpage>61</lpage>
          <volume>146A</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Rosa</surname>
              <given-names>RF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pilla</surname>
              <given-names>CB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pereira</surname>
              <given-names>VL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Flores</surname>
              <given-names>JA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Golendziner</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Koshiyama</surname>
              <given-names>DB</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Ensenauer RE,    Adeyinka A, Flynn HC, Michels VV, Lindor NM, Dawson DB, et al. Microduplication    22q11.2, an emerging syndrome: clinical, cytogenetic, and molecular analysis    of thirteen patients. Am J Hum Genet. 2003; 73: 1027-40.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Microduplication 22q11.2, an emerging syndrome: clinical, cytogenetic, and molecular analysis of thirteen patients</article-title>
          <source>Am J Hum Genet</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>1027</fpage>
          <lpage>40</lpage>
          <volume>73</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ensenauer</surname>
              <given-names>RE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Adeyinka</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Flynn</surname>
              <given-names>HC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Michels</surname>
              <given-names>VV</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lindor</surname>
              <given-names>NM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Dawson</surname>
              <given-names>DB</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Sparkes R, Chernos    J, Dicke F. Duplication of the 22q11.2 region associated with congenital cardiac    disease. Cardiol Young. 2005; 15: 229-31.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Duplication of the 22q11.2 region associated with congenital cardiac disease</article-title>
          <source>Cardiol Young</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>229</fpage>
          <lpage>31</lpage>
          <volume>15</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sparkes</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chernos</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Dicke</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Ou Z, Berg JS,    Yonath H, Enciso VB, Miller DT, Picker J, et al. Microduplications of 22q11.2    are frequently inherited and are associated with variable phenotypes. Genet    Med. 2008; 10: 267-77.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Microduplications of 22q11.2 are frequently inherited and are associated with variable phenotypes</article-title>
          <source>Genet Med</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>267</fpage>
          <lpage>77</lpage>
          <volume>10</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ou</surname>
              <given-names>Z</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Berg</surname>
              <given-names>JS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yonath</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Enciso</surname>
              <given-names>VB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Miller</surname>
              <given-names>DT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Picker</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. de La Rochebrochard    C, Joly-H&#233;las G, Goldenberg A, Durand I, Laquerri&#232;re A, Ickowicz    V, et al. The intrafamilial variability of the 22q11.2 microduplication emcompasses    a spectrum from minor cognitive deficits to severe congenital anomalies. Am    J Med Genet A. 2006; 140: 1608-13.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The intrafamilial variability of the 22q11.2 microduplication emcompasses a spectrum from minor cognitive deficits to severe congenital anomalies</article-title>
          <source>Am J Med Genet A</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>1608</fpage>
          <lpage>13</lpage>
          <volume>140</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>de La Rochebrochard</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Joly-H&#233;las</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Goldenberg</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Durand</surname>
              <given-names>I</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Laquerri&#232;re</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ickowicz</surname>
              <given-names>V</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Courtens W,    Schramme L, Laridon A. Microduplication 22q11.2: a benign polymorphism or a    syndrome with a very large clinical variability and reduced penetrance? - Report    of two families. Am J Med Genet A. 2008; 146A: 758-63.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Microduplication 22q11.2: a benign polymorphism or a syndrome with a very large clinical variability and reduced penetrance? - Report of two families</article-title>
          <source>Am J Med Genet A</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>758</fpage>
          <lpage>63</lpage>
          <volume>146A</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Courtens</surname>
              <given-names>W</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schramme</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Laridon</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Yobb TM, Somerville    MJ, Willatt L, Firth HV, Harrison K, MacKenzie J, et al. Microduplication and    triplication of 22q11.2: a highly variable syndrome. Am J Hum Genet. 2005; 76:    865-76.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Microduplication and triplication of 22q11.2: a highly variable syndrome</article-title>
          <source>Am J Hum Genet</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>865</fpage>
          <lpage>76</lpage>
          <volume>76</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Yobb</surname>
              <given-names>TM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Somerville</surname>
              <given-names>MJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Willatt</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Firth</surname>
              <given-names>HV</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Harrison</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>MacKenzie</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Laitenberger    G, Donner B, Gebauer J, Hoehn T. D-transposition of the great arteries in a    case of microduplication 22q11.2. Pediatr Cardiol. 2008; 29: 1104-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>D-transposition of the great arteries in a case of microduplication 22q11.2</article-title>
          <source>Pediatr Cardiol</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>1104</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>29</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Laitenberger</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Donner</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gebauer</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hoehn</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Sivertsen &#197;,    Lie RT, Wilcox AJ, &#197;byholm F, Vindenes H, Haukanes BI, et al. Prevalence    of duplications and deletions of the 22q11 DiGeorge syndrome region in a population-based    sample of infants with cleft palate. Am J Med Genet A. 2007; 143A: 129-34.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Prevalence of duplications and deletions of the 22q11 DiGeorge syndrome region in a population-based sample of infants with cleft palate</article-title>
          <source>Am J Med Genet A</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>129</fpage>
          <lpage>34</lpage>
          <volume>143A</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sivertsen</surname>
              <given-names>&#197;</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lie</surname>
              <given-names>RT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wilcox</surname>
              <given-names>AJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>&#197;byholm</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Vindenes</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Haukanes</surname>
              <given-names>BI</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Brief Communication</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">22q11.2 duplication and congenital heart defects</article-title>
      </title-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>BRIEF COMMUNICATION</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body2">
          <label>
            <bold>22q11.2 Duplication and congenital heart defects</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Rafael Fabiano Machado Rosa<sup>I, II</sup>; Paulo Ricardo Gazzola Zen<sup>I, II</sup>; Cl&#225;udia Pires Ricachinevsky<sup>II</sup>; Carlo Benatti Pilla<sup>II</sup>; Vera L&#250;cia Berenstein Pereira<sup>I</sup>; Tatiana Roman<sup>I</sup>; Marilela Varella-Garcia<sup>III</sup>; Giorgio Adriano Paskulin<sup>I, II</sup></bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Universidade Federal de Ci&#234;ncias da Sa&#250;de de Porto Alegre (UFCSPA)</p>
      <p><sup>II</sup>Complexo Hospitalar Santa Casa de Porto Alegre (CHSCPA), Porto Alegre, RS, Brazil</p>
      <p><sup>III</sup>University of Colorado Denver, Aurora, Colorado - EUA</p>
      <p>Mailing Address</p>
      <p><bold>Key Words:</bold> Heart defects, congenital; gene duplication; chromosome disorders; mosaicism.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>The 22q11.2 deletion syndrome (del22q11 syndrome) (OMIM #188400/ #192430), also known as Velocardiofacial syndrome and DiGeorge syndrome, is considered a very common genetic disease. With an estimated prevalence of 1:2,000-6,000 live births, this syndrome currently represents one of the main known causes of congenital cardiopathy<sup>1</sup>. It is known that the region q11.2 of chromosome 22 presents a non-usual rearrangement, with regions of low-copy number repeats which, during meiosis, predispose to a pairing error between the chromosomes and, consequently, to an unequal crossing-over, which can lead to a deletion (del22q11) or a duplication of the q11.2 rgion<sup>2-4</sup>. The latter condition was recently identified and has been characterized by an extremely variable phenotypic spectrum, which includes the presence, among many abnormalities, of congenital cardiac defects<sup>4-6</sup>. However, the actual frequency of these malformations is still unknown in individuals with the 22q11.2 duplication, as well as the frequency of this duplication in patients with congenital cardiopathy<sup>3</sup>.</p>
      <p>This study aims at verifying the incidence of the 22q11.2 duplication in a sample of patients with congenital cardiopathy, admitted at a cardiology Intensive Care Unit (ICU) of a pediatric hospital in Brazil.</p>
      <p>
        <bold>Methods</bold>
      </p>
      <p>The sample consisted of patients hospitalized due to congenital cardiopathy in a cardiology ICU of Hospital da Crianca Santo Antonio (HCSA/ CHSCPA), state of Rio Grande do Sul, Brazil, during a one-year period. Only individuals being admitted for the first time at this ICU were included in the study. The patients were prospectively and consecutively allocated, corresponding to the patients present in the study carried out by Rosa et al<sup>1</sup>, which assessed the incidence of del22q11 through high-resolution GTG-banding karyotype analysis (550 bands) and fluorescent in situ hybridization (FISH) technique. The first assessment was carried out in an Axioskop Zeiss microscope, through the analysis of 25 metaphase plaques for each patient. In cases suspected of mosaicism, 100 plaques were used.</p>
      <p>The analysis through FISH technique was carried out on the fixed material used for karyotype analysis. In these experiments, a commercially available DNA probe was used (DiGeorge/VCFS Region Probe (TUPLE 1) (Vysis, Abbott Molecular Inc.), through a standard co-denaturation protocol. In each case, 20 metaphase plaques and 100 interphase nuclei were analyzed in an epifluorescence microscope (Zeiss Axio Imager M1), equipped with Texas Red, FITC, DAPI, double and triple filters. In cases suspected of mosaicism, 30 metaphase plaques and 500 interphase nuclei were used in the analysis. Incomplete metaphases, very close to each other and with a high background signal were excluded from the analysis. The same was done with ruptured interphase nuclei, worn out by the chemical treatment, overlapped or with an important background signal. The present study was approved by the Ethics Commitee of our Institution.</p>
      <p>
        <bold>Results</bold>
      </p>
      <p>Of the initial sample of 235 patients that had been hospitalized for the first time at the cardiologic ICU, 28 were excluded from the study due to death (n=11) or hospital discharge before the assessment (n=4) or due to the refusal of the parents in participating in the study (n=13). Of the remaining 207 individuals, the karyotype analysis could not be carried out in 3.</p>
      <p>Therefore, of the 204 patients in the final sample, 29 (14.2%) presented chromosomal abnormalities. None of these alterations, however, involved a duplication of the 22q11.2 region. Of the total number of patients, the FISH technique could be performed in 198 of them and in 4 of them (2%), the 22q11.2 microdeletion was detected. No cases of 22q11.2 microduplication were observed, neither at the analysis of the metaphase plaques, nor at the interphase nuclei analysis.</p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>The FISH technique is a method that integrates the use of classic cytogenetics with molecular genetics, allowing the identification of specific chromosomal regions through the use of DNA probes labeled with fluorochromes. The TUPLE1 probe, used in the present study, recognizes the homonymous gene as well as the microsatellites D22S553, D22S609, and D22S942 located within the region commonly deleted in the del22q11 syndrome. This region also corresponds to the usually duplicated one because, as it was mentioned before, a chromosome pairing error followed by a recombination of the 22q11.2 region can lead to either the loss or the duplication of parts of this chromosomal segment. In theory, these events should occur with equal frequency. However, reports of the 22q11.2 duplication syndrome have been quite rare in comparison with the del22q11 syndrome<sup>4-6</sup>.</p>
      <p>Some authors have speculated that, probably, the 22q11.2 duplication is being underdiagnosed, due to its great clinical variability and technical difficulties<sup>2-8</sup>. Most of the duplications are microscopic (microduplications) and thus, they escape detection at the routine chromosomal analysis. Moreover, the study of metaphases using the FISH technique is inadequate to rule out the 22q11.2 duplication and the assessment of the interphase nuclei is necessary to obtain an accurate diagnosis<sup>2,3,7</sup>. A possible explanation for that fact is that the lower level of chromatin condensation in interphase nuclei allows a better discrimination of the two close fluorescent signals, evidenced in cases of duplication, differently from what occurs in metaphases, where the chromosomes are more condensed, giving the impression of the presence of a single signal<sup>5</sup>.</p>
      <p>Although many cases of duplication have been identified in screening tests for patients with suspected del22q11 syndrome<sup>2,4,7</sup>, there seems to be only a partial overlap between the phenotypes of both conditions<sup>3-5</sup>. Cardiac defects, especially of conotruncal type, are frequently seen among patients with del22q11 syndrome. On the other hand, the syndrome is considered one of the most frequent known causes of congenital cardiopathy, with a frequency that ranges from 1-19%<sup>1</sup>. In the present study, this frequency was 2% and there were no cases of 22q11.2 duplication. Cardiac defects have been described in 1/5 of patients with this duplication (regarding this total number, we also considered reports presented as Abstracts, which included a patient with aortic coarctation; one with mitral and aortic insufficiency; one with Tetralogy of Fallot and one with an unknown cardiac defect)<sup>5,6</sup>. <xref ref-type="table" rid="en_25t01-body2">Table 1</xref> shows the different types of cardiac malformations reported in patients with the 22q11.2 duplication. The conotruncal-type malformations (that affect the heart outflow tract) are the most prevalent ones, corresponding to around 50% of the cases<sup>2,7</sup>.</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_25t01-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-04-0e67-00025-gt01-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>However, this cardiac defect frequency, as mentioned before, can represent a bias, as many of the patients with the duplication were identified in samples of individuals with suspected del22q11 syndrome. This is in agreement with the low frequencies or even the lack of patients with the duplication among the individuals with clinical findings of del22q11 syndrome<sup>2,6</sup>. Sivertsen et al<sup>9</sup>, for instance, did not find any case of 22q11.2 duplication, among 169 patients with cleft palate, a frequent finding in del22q11 syndrome (in this study, the frequency of deletion was 1.2%). Perhaps the best clinical characterization of these patients was made by Ou et al<sup>4</sup> who, after performing the evaluation of 7,000 cases, referred due to several clinical indications, using the comparative genomic hybridization by microarray (aCGH), verified the presence 22q11.2 duplication in 19 patients. These patients were mainly characterized by a mild and highly variable phenotype that included craniofacial (upslanting palpebral fissures, flattened and wide nasal root, micrognathia, posteriorly rotated ears and preauricular pits) and limb dysmorphism (such as fifth finger clinodactyly and single palmar crease), delayed neuropsychomotor and speech development, hearing deficit and behavioral disorders. Cardiac alterations were observed in only one patient (see <xref ref-type="table" rid="en_25t01-body2">Table 1</xref>)<sup>4</sup>.</p>
      <p>
        <bold>Conclusion</bold>
      </p>
      <p>Although our findings are limited to a population of individuals with congenital cardiopathy, admitted at a cardiology ICU, they, in addition to others previously published in the literature, indicate that very possibly, the phenotype of individuals with the reported 22q11.2 duplication is not representative of this condition. Cardiac defects do not seem to be a major finding in these individuals, contrarily to what occurs in patients with the del22q11 syndrome.</p>
      <p>
        <bold>Acknowledgements</bold>
      </p>
      <p>We thank CAPES (Coordination for the Improvement of Higher Education Personnel) for the scholarship received.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>This study was funded by UFCSPA, University of Colorado Denver (USA) and CAPES.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This article is part of the thesis of master degree submitted by Rafael Fabiano Machado Rosa, Tatiana Roman e Giorgio Adriano Paskulin, from Programa de P&#243;s-gradua&#231;&#227;o em Patologia da Unversidade Federal de Ci&#234;ncias da Sa&#250;de de Porto Alegre (UFCSPA).</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Duplicaci&#243;n 22q11.2 y defectos card&#237;acos cong&#233;nitos</article-title>
      </title-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>COMUNICACI&#211;N BREVE</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body3">
          <label>
            <bold>Duplicaci&#243;n 22q11.2 y defectos card&#237;acos cong&#233;nitos</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Rafael Fabiano Machado Rosa<sup>I, II</sup>; Paulo Ricardo Gazzola Zen<sup>I, II</sup>; Cl&#225;udia Pires Ricachinevsky<sup>II</sup>; Carlo Benatti Pilla<sup>II</sup>; Vera L&#250;cia Berenstein Pereira<sup>I</sup>; Tatiana Roman<sup>I</sup>; Marilela Varella-Garcia<sup>III</sup>; Giorgio Adriano Paskulin<sup>I, II</sup></bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Universidade Federal de Ci&#234;ncias da Sa&#250;de de Porto Alegre (UFCSPA)</p>
      <p><sup>II</sup>Complexo Hospitalar Santa Casa de Porto Alegre (CHSCPA), Porto Alegre, RS - Brasil</p>
      <p><sup>III</sup>University of Colorado Denver, Aurora, Colorado - EUA</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p><bold>Palabras clave: </bold> Cardiopat&#237;as cong&#233;nitas, duplicaci&#243;n g&#233;nica, trastornos cromos&#243;micos, mosaicismo.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El s&#237;ndrome de deleci&#243;n 22q11.2 (SD22q11) (OMIM #188400/ #192430), tambi&#233;n conocido como s&#237;ndrome Velocardiofacial y s&#237;ndrome de DiGeorge, es considerado una enfermedad gen&#233;tica bastante com&#250;n. Con una prevalencia estimada de uno a cada 2.000-6.000 nacimientos, este s&#237;ndrome representa actualmente una de las principales causas conocidas de cardiopat&#237;a cong&#233;nita<sup>1</sup>. Se sabe que la regi&#243;n q11.2 del cromosoma 22 presenta un rearreglo no usual, con regiones de repeticiones de bajo n&#250;mero de copias que, durante la meiosis, predisponen a un error de apareamiento entre los cromosomas y, por consiguiente, un <italic>crossing-over</italic> desigual, pudiendo llevar tanto a una deleci&#243;n (a la SD22q11) como a una duplicaci&#243;n de la regi&#243;n q11.2<sup>2-4</sup>. Esta &#250;ltima condici&#243;n fue identificada recientemente y fue caracterizada por un espectro fenot&#237;pico extremadamente variable que incluye la presencia, entre tantas anormalidades, de defectos card&#237;acos cong&#233;nitos<sup>4-6</sup>. Con todo, todav&#237;a se desconoce la real frecuencia de tales malformaciones en individuos con la duplicaci&#243;n 22q11.2, as&#237; como la de esta duplicaci&#243;n en pacientes con cardiopat&#237;a cong&#233;nita<sup>3</sup>.</p>
      <p>Este estudio tiene como objetivo verificar la incidencia de duplicaci&#243;n 22q11.2 en una muestra de pacientes con cardiopat&#237;a cong&#233;nita, internados en una unidad de tratamiento intensivo (UTI) cardiol&#243;gica de un hospital pedi&#225;trico en Brasil.</p>
      <p>
        <bold>M&#233;todos</bold>
      </p>
      <p>La muestra estuvo constituida por pacientes hospitalizados por cardiopat&#237;a cong&#233;nita en la UTI cardiol&#243;gica del Hospital da Crian&#231;a Santo Ant&#244;nio (HCSA/CHSCPA), Rio Grande do Sul, Brasil, durante el per&#237;odo de un a&#241;o. Se incluyeron s&#243;lo individuos internados por primera vez en esa UTI. Los pacientes se dispusieron en forma prospectiva y consecutiva, correspondiendo a los pacientes presentes en el estudio realizado por Rosa et al<sup>1</sup>, que evalu&#243; la incidencia de la SD22q11 por medio de cariotipo de alta resoluci&#243;n por bandas GTG (550 bandas) y t&#233;cnica de hibridaci&#243;n <italic>in situ</italic> fluorescente (FISH). La primera evaluaci&#243;n se realiz&#243; en microscopio <italic>Axioskop Zeiss</italic>, por medio de an&#225;lisis de 25 placas metaf&#225;sicas para cada paciente. En los casos de sospecha de mosaicismo, este conteo se expandi&#243; a 100.</p>
      <p>El an&#225;lisis por la t&#233;cnica de FISH se realiz&#243; a partir del material fijado utilizado para an&#225;lisis cariot&#237;pico. En estos experimentos se us&#243; la sonda de ADN disponible comercialmente <italic>DiGeorge/VCFS Region Probe (TUPLE 1)</italic> (Vysis, Abbott Molecular Inc.), por medio de un protocolo de codesnaturalizaci&#243;n est&#225;ndar. En cada caso se analizaron 20 placas metaf&#225;sicas y 100 n&#250;cleos interf&#225;sicos, por medio del microscopio de epifluorescencia <italic>Zeiss Axio Imager M1</italic>, equipado con filtros <italic>Texas Red</italic>, <italic>FITC</italic>, <italic>DAPI</italic>, doble y triple. En casos con sospecha de mosaicismo, el conteo se expandi&#243; para 30 placas metaf&#225;sicas y 500 n&#250;cleos interf&#225;sicos. Se excluyeron del an&#225;lisis met&#225;fisis incompletas, muy pr&#243;ximas entre si y con alta se&#241;al de fondo. Los mismo se realiz&#243; para n&#250;cleos interf&#225;sicos con ruptura o desgaste por el tratamiento qu&#237;mico, sobrepuestos o con una se&#241;al de fondo importante.</p>
      <p>Este trabajo fue aprobado por el Comit&#233; de &#201;tica en Investigaci&#243;n de la Instituci&#243;n.</p>
      <p>
        <bold>Resultados</bold>
      </p>
      <p>De la muestra inicial de 235 pacientes que hab&#237;a sido hospitalizados por primera veza en la UTI cardiol&#243;gica, 28 de ellos no fueron incluidos en el estudio, sea por motivo de &#243;bito (n = 11) o por recibir alta hospitalaria antes de la evaluaci&#243;n (n = 4), o incluso por el hecho de los padres haber optado por no participar en el trabajo (n = 13). De los 207 individuos restantes, en tres no se pudo realizar la evaluaci&#243;n cariot&#237;pica.</p>
      <p>As&#237;, de los 204 pacientes que compon&#237;an la muestra final, 29 (14,2%) presentaban anormalidades cromos&#243;micas. Con todo, ninguna de esas alteraciones involucraba una duplicaci&#243;n de la regi&#243;n 22q11.2. Del total de pacientes, en 198 se pudo realizar la t&#233;cnica de FISH, detect&#225;ndose en 4 de ellos (2%) microdeleci&#243;n 22q11.2. No se observaron casos de microduplicaci&#243;n 22q11.2, ni por an&#225;lisis de las placas metaf&#225;sicas ni de los n&#250;cleos interf&#225;sicos.</p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>La t&#233;cnica de FISH es un m&#233;todo que integra el uso de la citogen&#233;tica cl&#225;sica con la gen&#233;tica molecular, posibilitando la identificaci&#243;n de regiones cromos&#243;micas espec&#237;ficas por medio del uso de sondas de ADN marcadas con fluorocromos. La sonda <italic>TUPLE1</italic>, utilizada en el presente estudio, reconoce tanto el gen hom&#243;nimo como los microsat&#233;lites D22S553, D22S609, y D22S942 localizados dentro de la regi&#243;n que com&#250;nmente sufre la deleci&#243;n en la SD22q11. Esta regi&#243;n corresponde tambi&#233;n a la usualmente duplicada, pues, como vimos antes, un error en el apareamiento, seguido por una recombinaci&#243;n de la regi&#243;n 22q11.2, puede conducir tanto a la p&#233;rdida como a la duplicaci&#243;n de partes de este segmento cromos&#243;mico. En teor&#237;a, estos eventos deber&#237;an ocurrir con igual frecuencia. No obstante, relatos del s&#237;ndrome de duplicaci&#243;n 22q11.2 son bastante raros en comparaci&#243;n con la SD22q11<sup>4-6</sup>.</p>
      <p>Algunos autores especulan que, probablemente, la duplicaci&#243;n 22q11.2 pueda ser subdiagnosticada debido tanto a su gran variabilidad cl&#237;nica como a dificultades t&#233;cnicas<sup>2-8</sup>. La mayor parte de las duplicaciones es microsc&#243;pica (microduplicaciones), y de esta forma escapan al an&#225;lisis cromos&#243;mico de rutina. Adem&#225;s de ello, el estudio por la t&#233;cnica de FISH de met&#225;fisis es inadecuado para excluir la duplicaci&#243;n 22q11.2, siendo que la evaluaci&#243;n de n&#250;cleos interf&#225;sicos es necesaria para obtener un diagn&#243;stico preciso<sup>2,3,7</sup>. Una posible explicaci&#243;n para ello es que el menor nivel de condensaci&#243;n de la cromatina en los n&#250;cleos interf&#225;sicos permite una mejor discriminaci&#243;n de las dos se&#241;ales fluorescentes pr&#243;ximas, evidenciadas en los casos de duplicaci&#243;n, al contrario de lo que sucede en las met&#225;fisis, donde los cromosomas se muestran m&#225;s condensados, dando la impresi&#243;n de la presencia de s&#243;lo una se&#241;al<sup>5</sup>.</p>
      <p>A pesar de que muchos de los casos de duplicaci&#243;n se hayan identificado en test de selecci&#243;n para pacientes con sospecha de SD22q11<sup>2,4,7</sup>, s&#243;lo parece haber una sobreposici&#243;n parcial entre los fenotipos de ambas condiciones<sup>3-5</sup>. Defectos card&#237;acos, especialmente del tipo conotruncal, son frecuentes en pacientes con la SD22q11. Por otro lado, el s&#237;ndrome es considerado una de las causas conocidas m&#225;s frecuentes de cardiopat&#237;a cong&#233;nita, con una frecuencia que oscila entre 1-19%<sup>1</sup>. En nuestro trabajo, este &#237;ndice fue del 2%, sin casos de duplicaci&#243;n 22q11.2. Se han descrito defectos card&#237;acos en un quinto de los pacientes con esa duplicaci&#243;n (en este conteo se consideraron tambi&#233;n relatos presentados en forma de resumen, los cuales inclu&#237;an un paciente con coartaci&#243;n de aorta; uno con insuficiencia mitral y a&#243;rtica; uno con tetralog&#237;a de Fallot; y uno con defecto card&#237;aco desconocido)<sup>5,6</sup>. La <xref ref-type="table" rid="t1-body3">Tabla 1</xref> lista los diferentes tipos de malformaciones card&#237;acas relatados en pacientes con la duplicaci&#243;n 22q11.2. Se destacan entre ellas las de tipo conotruncal (que involucran las v&#237;as de salida del coraz&#243;n), correspondiendo a cerca de la mitad de los casos<sup>2,7</sup>.</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="t1-body3">
          <graphic xlink:href=""/>
        </table-wrap>
      </p>
      <p>Sin embargo, esta frecuencia de defectos card&#237;acos, como se dijo anteriormente, puede representar un sesgo, pues muchos pacientes con duplicaci&#243;n se identificaron a partir de muestras de individuos con sospecha de SD22q11. Esto concuerda con las bajas frecuencias o incluso la ausencia de pacientes con la duplicaci&#243;n entre individuos con hallazgos cl&#237;nicos de la SD22q11<sup>2,6</sup>. Sivertsen et al<sup>9</sup>, por ejemplo, tampoco encontraron ning&#250;n caso de duplicaci&#243;n 22q11.2 entre 169 pacientes con paladar hendido, hallazgo frecuente en la SD22q11 (en este estudio la frecuencia d ela deleci&#243;n fue del 1,2%). Tal vez la mejor caracterizaci&#243;n cl&#237;nica de estos paciente haya sido realizada por Ou et al<sup>4</sup> que, despu&#233;s de la evaluaci&#243;n por medio de la t&#233;cnica de hibridaci&#243;n gen&#243;mica comparativa por microarreglos (aCGH) de 7.000 casos referenciados por diversas indicaciones cl&#237;nicas, verificaron la presencia de duplicaciones 22q11.2 en 19 pacientes. &#201;stos se caracterizan, principalmente, por un fenotipo leve y altamente variable que incluye dismorfias craneofaciales (como fisuras palpebrales oblicuas hacia arriba, ra&#237;z nasal achatada y ancha, micrognatia, rotaci&#243;n posterior de la oreja y fosetas preacuriculares) y de miembros (como clinodactilia de quintos dedos de la manos y pliegue palmar &#250;nico), retraso en el desarrollo neuropsicomotor y del habla, d&#233;ficit auditivo y trastornos de comportamiento. S&#243;lo en un paciente se observaron alteraciones card&#237;acas (ver <xref ref-type="table" rid="t1-body3">Tabla 1</xref>)<sup>4</sup>.</p>
      <p>
        <bold>Conclusiones</bold>
      </p>
      <p>A pesar de que nuestros hallazgos se limitaron a una poblaci&#243;n de individuos portadores de cardiopat&#237;a cong&#233;nita hospitalizados en una UTI cardiol&#243;gica, &#233;stos, adem&#225;s de los resultados ya descritos en la bibliograf&#237;a, indican que muy posiblemente el fenotipo de los individuos con la duplicaci&#243;n 22q11.2 relatado no sea representativo de esta condici&#243;n. Defectos card&#237;acos parecen, al contrario de lo que ocurre en los pacientes con la SD22q11, no ser un hallazgo mayor en esos individuos.</p>
      <p>
        <bold>Agradecimientos</bold>
      </p>
      <p>Agradecemos a la Coordinaci&#243;n de Perfeccionamiento de Personal de Nivel Superior (CAPES, por su sigla en portugu&#233;s) por la beca de estudios recibida.</p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio fue financiado por el programa de Postgrado en Patolog&#237;a de la UFCSPA, University of Colorado Denver (EEUU) y CAPES.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>Este art&#237;culo forma parte de la disertaci&#243;n de Maestr&#237;a de Rafael Fabiano Machado Rosa, Tatiana Roman y Giorgio Adriano Paskulin por el Programa de Postgrado en Patolog&#237;a de la Unversidad Federal de Ciencias de la Salud de Porto Alegre (UFCSPA).</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
