<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">btFsc93DDpx4r9SYjj8PgFq</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00023</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2009001000023</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(09)09300423</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2009001000023</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Relato de Caso</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Regress&#227;o tardia espont&#226;nea de tumor obstrutivo na valva mitral</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Atik</surname>
            <given-names>Edmar</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">FM </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">InCor</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>10</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
      <volume>93</volume>
      <issue>4</issue>
      <fpage>e60</fpage>
      <lpage>e62</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>06</day>
          <month>10</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>09</day>
          <month>12</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>16</day>
          <month>02</month>
          <year>2009</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>O rabdomioma card&#237;aco raramente &#233; encontrado na valva mitral, por&#233;m, embora de grande dimens&#227;o (15x14 mm), causando at&#233; obstru&#231;&#227;o a esse n&#237;vel nos primeiros meses de vida, observou-se a involu&#231;&#227;o total e espont&#226;nea do mesmo, iniciada com 68 meses, e tornando-se progressivamente menor at&#233; completar 14 anos de idade.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Rabdomioma</kwd>
        <kwd>Cardiopatias Cong&#234;nitas</kwd>
        <kwd>Valva Mitral</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>24</day>
        <month>11</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>RELATO DE CASO</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Regress&#227;o tardia espont&#226;nea de tumor obstrutivo na valva mitral</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Edmar Atik</bold>
    </p>
    <p>InCor-FMUSP, S&#227;o Paulo, SP, Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="back">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p>O rabdomioma card&#237;aco raramente &#233; encontrado na valva mitral, por&#233;m, embora de grande dimens&#227;o (15x14 mm), causando at&#233; obstru&#231;&#227;o a esse n&#237;vel nos primeiros meses de vida, observou-se a involu&#231;&#227;o total e espont&#226;nea do mesmo, iniciada com 68 meses, e tornando-se progressivamente menor at&#233; completar 14 anos de idade.</p>
    <p><bold>Palavras chave: </bold> Rabdomioma, Cardiopatias Cong&#234;nitas, Valva Mitral.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Dentre os tumores card&#237;acos, a regress&#227;o total e espont&#226;nea ocorre no rabdomioma, aspecto conhecido em 54% a 100% dos casos<sup>1-7</sup>, mesmo dentre os com formas obstrutivas ao fluxo sangu&#237;neo. Tal fen&#244;meno acontece principalmente no decurso do primeiro ano, estendendo-se at&#233; os 5 anos de idade<sup>5</sup>.</p>
    <p>Mais raramente, no entanto, tal evento ocorre em posi&#231;&#245;es fibrosas do cora&#231;&#227;o e em per&#237;odos mais tardios, al&#233;m dos 10 anos de idade<sup>6,7</sup>. Da&#237; o interesse do relato de regress&#227;o espont&#226;nea e tardia de rabdomioma obstrutivo em valva mitral, com 14 anos de idade.</p>
    <p>
      <bold>Relato do caso</bold>
    </p>
    <p>O paciente do sexo masculino apresentava-se, quando lactente, com sintoma de cansa&#231;o &#224;s mamadas desde o nascimento, que foi minimizado com medica&#231;&#227;o diur&#233;tica, desaparecendo a partir dos 9 meses de idade. Epis&#243;dios repetidos de taquicardia parox&#237;stica supraventricular de curta dura&#231;&#227;o come&#231;aram a ocorrer aos 2 anos, foram controlados com amiodarona at&#233; os 11 anos, ocasi&#227;o da regress&#227;o dos sinais el&#233;tricos da s&#237;ndrome de Wolf-Parkinson-White atrav&#233;s do feixe lateral esquerdo.</p>
    <p>Atualmente, com 14 anos de idade, o paciente desempenha atividade f&#237;sica e mental sem limites e se mostra com sinais normais ao exame f&#237;sico. &#201; Interessante mencionar a presen&#231;a pr&#233;via de sopro sist&#243;lico discreto na borda esternal esquerda e &#225;rea mitral, nos primeiros meses de vida, com ru&#237;dos card&#237;acos normais e sem sinais de insufici&#234;ncia card&#237;aca.</p>
    <p>Os exames complementares usuais (ECG e RX do T&#243;rax) n&#227;o mostram altera&#231;&#245;es. A discreta cardiomegalia quando lactente, por aumento do &#225;trio esquerdo, involuiu com o tempo. O ecocardiograma inicial, com 2 meses, repetido aos 6, 9, 12, 18 e 28 meses, mostrava massa hiper-refringente na face atrial da v&#225;lvula anterior da mitral, correspondente ao tamanho de 15 x 14 mm. Com 68 meses, e com 8 anos de idade, a massa diminuiu para 14 x 11 mm e 12 x 10 mm, respectivamente, tendo desaparecido totalmente no &#250;ltimo ecocardiograma, com 14 anos de idade (<xref ref-type="fig" rid="f01">figuras 1</xref> e <xref ref-type="fig" rid="f02">2</xref>). Nesse &#250;ltimo exame, notava-se a valva mitral ligeiramente mais espessada que o habitual. Outras duas massas eram vis&#237;veis, na parte direita do septo interventricular, inicialmente com tamanho de 17 x 11 mm e atualmente medindo 13 x 9 mm, e ainda no m&#250;sculo papilar anterior do ventr&#237;culo esquerdo, com tamanho de 9 x 6 mm, que se tornou de tamanho diminuto com o tempo.</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="f01">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-04-0e60-00023-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="f02">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-04-0e60-00023-gf02.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>O diagn&#243;stico de rabdomioma no caso relatado, sem confirma&#231;&#227;o histol&#243;gica, tornou-se presuntivo, dada a presen&#231;a de reconhecidos ind&#237;cios, destacando-se a ocorr&#234;ncia de outras massas tumorais nos ventr&#237;culos direito e esquerdo e a constata&#231;&#227;o da pr&#243;pria involu&#231;&#227;o progressiva dos mesmos, principalmente o da valva mitral e o localizado no m&#250;sculo papilar esquerdo.</p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>O mecanismo de involu&#231;&#227;o do rabdomioma &#233; desconhecido<sup>5</sup>, embora ocorra com uma frequ&#234;ncia elevada. Estima-se que esse fen&#244;meno ocorra em 54% a 100% dos casos, mesmo os de tamanhos maiores<sup>1-7</sup>. Assim, a involu&#231;&#227;o completa do rabdomioma foi observada em 20 de 24 tumores estudados em um per&#237;odo evolutivo de 20 anos, desde o diagn&#243;stico realizado em lactentes de at&#233; 8 meses, segundo Smythe e cols.<sup>3</sup>, e em 31 de 33 casos estudados por Bosi e cols.<sup>2</sup>. Observa-se que essa regress&#227;o ocorre at&#233; a idade de 5 a 6 anos<sup>6,7</sup>.</p>
    <p>Tal fato desconsidera a indica&#231;&#227;o operat&#243;ria de ressec&#231;&#227;o desses tumores, exceto em situa&#231;&#245;es que possam comprometer a vida do paciente, como em obstru&#231;&#227;o na via de entrada, mas principalmente, na via de sa&#237;da ventricular<sup>8,9</sup>. Dessa maneira, a corre&#231;&#227;o cir&#250;rgica n&#227;o &#233; indicada em rabdomiomas em geral, devido ao seu fator evolutivo benigno, conforme se demonstra pela regress&#227;o espont&#226;nea do tumor, e por n&#227;o causar outros tipos de risco, como disritmias ou insufici&#234;ncia card&#237;aca. Por isso, a indica&#231;&#227;o cir&#250;rgica para remo&#231;&#227;o do rabdomioma foi necess&#225;ria em apenas 9 de 56 desses tumores, segundo Beghetti e cols.<sup>1</sup>; em 2 de 33 casos relatados por Bosi e cols.<sup>2</sup>; e em 1 de 9 casos descritos por Smythe e cols.<sup>3</sup>. Nota-se que a maioria dos tumores obstrutivos vistos no neonato ou em lactentes s&#227;o tamb&#233;m sujeitos &#224; regress&#227;o, o que torna a ressec&#231;&#227;o cir&#250;rgica fact&#237;vel para rabdomiomas apenas nos casos que suscitem risco de vida<sup>7-10</sup>.</p>
    <p>No entanto, torna-se de dif&#237;cil compreens&#227;o a involu&#231;&#227;o desses tumores, principalmente os localizados em regi&#245;es fibrosas do cora&#231;&#227;o, como por exemplo, em valvas card&#237;acas, tal qual o inusitado ocorrido no presente caso. Outros casos semelhantes tamb&#233;m foram raramente relatados na regi&#227;o da jun&#231;&#227;o atrioventricular, em &#225;trios e nas veias cavas. Assim, dos 91 casos relatados<sup>1-4</sup> de rabdomiomas, havia 9 (9,89%) nessas localiza&#231;&#245;es, sendo 1 no &#225;trio direito, 2 no &#225;trio esquerdo e 6 nas jun&#231;&#245;es da veia cava superior (5) e da veia cava inferior (1) com o &#225;trio direito.</p>
    <p>Na maioria desses casos, e tamb&#233;m em outros casos obstrutivos<sup>8-10</sup>, citam-se nessa posi&#231;&#227;o fibrosa a necessidade de interven&#231;&#227;o cir&#250;rgica para ressec&#231;&#227;o de massas tumorais intra-atriais, direita<sup>10</sup> e esquerda<sup>9</sup>.</p>
    <p>O fato de ter havido involu&#231;&#227;o tardia e progressiva neste caso relatado constitui-se uma raridade evolutiva e agu&#231;a ainda mais a curiosidade pelo conhecimento da patogenia desse fen&#244;meno, ainda incerta.</p>
    <p>Dessa maneira, alerta-se para indica&#231;&#245;es operat&#243;rias indevidas em situa&#231;&#245;es semelhantes, com preju&#237;zos potenciais para o pr&#243;prio paciente. Assim, de maneira retrospectiva e na suposi&#231;&#227;o de que tivesse sido realizada a opera&#231;&#227;o precoce nesse paciente, como, ali&#225;s, se sup&#244;s em alguns momentos da evolu&#231;&#227;o, enquanto ainda lactente, poderia ele estar at&#233; hoje sendo submetido &#224; fun&#231;&#227;o de uma prov&#225;vel pr&#243;tese valvar mec&#226;nica, al&#233;m da exist&#234;ncia de outras poss&#237;veis comorbidades.</p>
    <p>Da&#237; refor&#231;ar-se a necessidade do estabelecimento de crit&#233;rios mais r&#237;gidos e cautelosos na condu&#231;&#227;o desses casos com rabdomiomas, mesmo os obstrutivos, e que este relato possa servir de exemplo para tal.</p>
    <p>Desconhece-se a ocorr&#234;ncia de rabdomioma em localiza&#231;&#227;o fibrosa do cora&#231;&#227;o, exce&#231;&#227;o a um caso descrito no anel tric&#250;spide<sup>7</sup>. No todo, este caso em estudo tem import&#226;ncia pela demonstra&#231;&#227;o da involu&#231;&#227;o do rabdomioma em regi&#227;o fibrosa, assim como pela observa&#231;&#227;o do fen&#244;meno bem mais tardiamente que o habitual, exteriorizado com 14 anos de idade, com in&#237;cio da diminui&#231;&#227;o do mesmo com 68 meses de idade.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <fn id="back" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p> Edmar Atik </p>
        <p> Rua Dona Adma Jafet, 74 cj 73 </p>
        <p> 01308-050 -/ S&#227;o Paulo, SP, Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="edmaratik@uol.com.br">edmaratik@uol.com.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 06/10/08; revisado recebido em 09/12/08; aceito em 16/02/09.</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Beghetti M,    Gow RM, Haney I, Mawson J, Williams WG, Freedom RM. Pediatric primary benign    cardiac tumors: a 15-year review. Am Heart J. 1997; 134: 1107-14.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Pediatric primary benign cardiac tumors: a 15-year review</article-title>
          <source>Am Heart J</source>
          <date>
            <year>1997</year>
          </date>
          <fpage>1107</fpage>
          <lpage>14</lpage>
          <volume>134</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Beghetti</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gow</surname>
              <given-names>RM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Haney</surname>
              <given-names>I</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mawson</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Williams</surname>
              <given-names>WG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Freedom</surname>
              <given-names>RM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Bosi G, Lintermans    JP, Pellegrino PA, Svaluto-Moreolo G, Vliers A. The natural history of cardiac    rhabdomyoma with and without tuberous sclerosis. Acta Pediatr. 1996; 85: 928-31.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The natural history of cardiac rhabdomyoma with and without tuberous sclerosis</article-title>
          <source>Acta Pediatr</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>928</fpage>
          <lpage>31</lpage>
          <volume>85</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bosi</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lintermans</surname>
              <given-names>JP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pellegrino</surname>
              <given-names>PA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Svaluto-Moreolo</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Vliers</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Smythe JF, Dyck    JD, Smallhorn JF, Freedom RM. Natural history of cardiac rhabdomyoma in infancy    and childhood. Am J Cardiol. 1990; 66: 1247-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Natural history of cardiac rhabdomyoma in infancy and childhood</article-title>
          <source>Am J Cardiol</source>
          <date>
            <year>1990</year>
          </date>
          <fpage>1247</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>66</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Smythe</surname>
              <given-names>JF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Dyck</surname>
              <given-names>JD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Smallhorn</surname>
              <given-names>JF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Freedom</surname>
              <given-names>RM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Farooki ZQ,    Ross RD, Paridon SM, Humes RA, Karpawich PP, Pinsky WW. Spontaneous regression    of cardiac rhabdomyoma. Am J Cardiol. 1991; 67: 897-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Spontaneous regression of cardiac rhabdomyoma</article-title>
          <source>Am J Cardiol</source>
          <date>
            <year>1991</year>
          </date>
          <fpage>897</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>67</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Farooki</surname>
              <given-names>ZQ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ross</surname>
              <given-names>RD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Paridon</surname>
              <given-names>SM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Humes</surname>
              <given-names>RA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Karpawich</surname>
              <given-names>PP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pinsky</surname>
              <given-names>WW</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Isaacs H Jr.    Fetal and neonatal cardiac tumors. Pediatr Cardiol. 2004; 25: 252-73.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Fetal and neonatal cardiac tumors</article-title>
          <source>Pediatr Cardiol</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>252</fpage>
          <lpage>73</lpage>
          <volume>25</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Isaacs Jr</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. S&#225;nchez    Andr&#233;s A, Insa Albert B, Carrasco Moreno JI, Cano S&#225;nchez A, Moya    Bonora A, S&#225;ez Palacios JM. Tumores cardiacos primarios en la infancia.    An Pediatr (Barc). 2008; 69: 15-22.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Tumores cardiacos primarios en la infancia</article-title>
          <source>An Pediatr (Barc)</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>15</fpage>
          <lpage>22</lpage>
          <volume>69</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>S&#225;nchez Andr&#233;s</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Insa Albert</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Carrasco Moreno</surname>
              <given-names>JI</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cano S&#225;nchez</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Moya Bonora</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>S&#225;ez Palacios</surname>
              <given-names>JM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Pilar Arnaiz    G, Toledo IG, Borzutzky AS, Urcelay GM, Heusser FR, Garey FG, et al. Comportamiento    cl&#237;nico de los tumores card&#237;acos desde el feto hasta el adulto:    serie multic&#233;ntrica de 38 pacientes. Rev M&#233;d Chile. 2006; 134:    1135-45.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Comportamiento cl&#237;nico de los tumores card&#237;acos desde el feto hasta el adulto: serie multic&#233;ntrica de 38 pacientes</article-title>
          <source>Rev M&#233;d Chile</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>1135</fpage>
          <lpage>45</lpage>
          <volume>134</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Pilar Arnaiz</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Toledo</surname>
              <given-names>IG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Borzutzky</surname>
              <given-names>AS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Urcelay</surname>
              <given-names>GM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Heusser</surname>
              <given-names>FR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Garey</surname>
              <given-names>FG</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Dyamenahalli    U, Black MD, Boutin C, Gow RM, Freedom RM. Obstructive rhabdomyoma and univentricular    physiology: a rare combination. Ann Thorac Surg. 1998; 65: 835-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Obstructive rhabdomyoma and univentricular physiology: a rare combination</article-title>
          <source>Ann Thorac Surg</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>835</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <volume>65</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Dyamenahalli</surname>
              <given-names>U</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Black</surname>
              <given-names>MD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Boutin</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gow</surname>
              <given-names>RM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Freedom</surname>
              <given-names>RM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Abdel-Rahman    U, Ozaslan F, Esmaeili A, Moritz A. A giant rhabdomyoma with left ventricular    inflow occlusion and univentricular physiology. Thorac Cardiovasc Surg. 2005;    53: 259-60.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>A giant rhabdomyoma with left ventricular inflow occlusion and univentricular physiology</article-title>
          <source>Thorac Cardiovasc Surg</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>259</fpage>
          <lpage>60</lpage>
          <volume>53</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Abdel-Rahman</surname>
              <given-names>U</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ozaslan</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Esmaeili</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Moritz</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <mixed-citation>10. Savino JS,    Weiss SJ. Images in clinical medicine: right atrial tumor. N Engl J Med. 1995;    333: 1608.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Images in clinical medicine: right atrial tumor</article-title>
          <source>N Engl J Med</source>
          <date>
            <year>1995</year>
          </date>
          <fpage>1608</fpage>
          <volume>333</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Savino</surname>
              <given-names>JS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Weiss</surname>
              <given-names>SJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Case Report</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Late spontaneous regression of obstructive tumor in the mitral valve</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>Cardiac rhabdomyoma is uncommonly found in the mitral valve. However, in the case reported, although the tumor was large (15x14 mm) and even caused obstruction at this level in the first months of life, its complete and spontaneous regression was observed as from 68 months of age, with progressive reduction until the patient was 14 years old.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Rhabdomyoma</kwd>
        <kwd>Heart Defects, Congenital</kwd>
        <kwd>Mitral Valve</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASE REPORT</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Late spontaneous regression of obstructive tumor in the mitral valve</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Edmar Atik</bold>
      </p>
      <p>InCor-FMUSP, S&#227;o Paulo, SP - Brazil</p>
      <p>
        <xref ref-type="corresp" rid="back-body2">Mailing Address</xref>
      </p>
      <p>
        <bold>SUMMARY</bold>
      </p>
      <p>Cardiac rhabdomyoma is uncommonly found in the mitral valve. However, in the case reported, although the tumor was large (15x14 mm) and even caused obstruction at this level in the first months of life, its complete and spontaneous regression was observed as from 68 months of age, with progressive reduction until the patient was 14 years old.Introduction</p>
      <p><bold>Key Words:</bold> Rhabdomyoma; Heart Defects, Congenital; Mitral Valve.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>Among the cardiac tumors, complete and spontaneous regression is observed in rhabdomyomas in 54% to 100% of the cases<sup>1-7</sup>, even in those causing blood flow obstruction. This phenomenon occurs especially throughout the first year, extending up to 5 years of age<sup>5</sup>.</p>
      <p>Less frequently, however, this tumor affects fibrous structures of the heart, with onset later in life, beyond 10 years of age<sup>6,7</sup>. This is why a case of late spontaneous regression of obstructive rhabdomyoma in mitral valve at 14 years of age is worth reporting.</p>
      <p>
        <bold>Case report</bold>
      </p>
      <p>A male infant presented with dyspnea with feeding since birth. The symptom improved with diuretics and the patient became asymptomatic as from nine months of age. At two years of age, the patient began to experience repeated episodes of transitory paroxysmal supraventricular tachycardia, which were controlled with the use of amiodarone until 11 years of age, when regression of the electrical signals of the Wolf-Parkinson-White syndrome through the left lateral bundle branch was observed.</p>
      <p>Today, the patient is 14 years old and his physical and mental activities are unrestricted; his physical examination is normal. The previous presence of a mild systolic murmur on the left sternal border and mitral area in the first months of life, with normal heart sounds and no signs of heart failure is worth mentioning.</p>
      <p>Usual ancillary tests (ECG and chest radiography) show no abnormalities. The mild heart enlargement due to increased left atrium observed when the patient was an infant resolved with time. The baseline echocardiogram performed at 2 months of age, and those repeated at 6, 9, 12, 18 and 28 months, showed a hyperechoic mass in the atrial side of the anterior mitral leaflet, measuring 15x14mm. At 68 months and 8 years of age, the mass had decreased to 14x11 mm and 12x10 mm, respectively, and completely disappeared in the last echocardiogram performed at 14 years of age (<xref ref-type="fig" rid="en_23f01-body2">Figures 1</xref> and <xref ref-type="fig" rid="en_23f02-body2">2</xref>). In the last echocardiogram, a slightly thicker than usual mitral valve could be observed. Two other masses could be seen, one of them in the right portion of the interventricular septum, initially measuring 17x11 mm, and currently measuring 13x9 mm, and the other one in the anterior papillary muscle of the left ventricle, measuring 9x6 mm, which became too small with time.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_23f01-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-04-0e60-00023-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_23f02-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-04-0e60-00023-gf02-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>The diagnosis of rhabdomyoma in the case reported was not histologically confirmed, but was presumed in light of the presence of known evidences, in particular the occurrence of other tumor masses in the right and left ventricles and the observation of their progressive regression, especially of those located in the mitral valve and in the left papillary muscle.</p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>The mechanism through which rhabdomyomas resolve is unknown<sup>5</sup>, although this is frequently observed. This phenomenon is estimated to occur in 54% to 100% of the cases, even in larger tumors<sup>1-7</sup>. Thus, complete resolution was observed in 20 out of 24 rhabdomyomas studied in a 20-year follow-up period since the diagnosis made in infants up to 8 months old according to Smythe et al<sup>3</sup>, and in 31 out of 33 cases studied by Bosi et al<sup>2</sup>. Regression is observed up to the age of 5 to 6 years<sup>6,7</sup>.</p>
      <p>This fact makes the indication of surgical resection of these tumors unnecessary, except in life-threatening situations, as in the case of inflow tract obstruction and, mainly, ventricular outflow tract obstruction<sup>8,9</sup>. Thus, surgical correction is not indicated in all rhabdomyomas thanks to their benign outcome, as demonstrated by the spontaneous tumor regression, and because no other types of risks such as dysrhythmias or heart failure are involved. As such, surgical resection of rhabdomyoma was necessary in only 9 out of 56 of these tumors according to Beghetti et al<sup>1</sup>; in 2 out of 33 cases reported by Bosi et al<sup>2</sup>; and in 1 out of 9 cases described by Smythe et al<sup>3</sup>. It has been observed that most of the obstructive rhabdomyomas found in neonates and infants are also subject to regression, and this makes the surgical resection of these tumors necessary only under life-threatening conditions<sup>7-10</sup>.</p>
      <p>However, the regression of these tumors is hard to understand, especially in the case of those located in fibrous regions of the heart, as for example in heart valves, as occurred in the unusual case reported here. Other similar cases have also been infrequently reported in the atrioventricular junction region, in atria, and in venae cavae. Thus, of the 91 cases of rhabdomyomas reported<sup>1-4</sup>, 9 (9.89%) were located in these regions, one in the right atrium, 2 in the left atrium, and 6 in the junction of the superior vena cava (5) and inferior vena cava (1) with the right atrium.</p>
      <p>In the majority of these cases, and also in other cases with obstruction<sup>8-10</sup>, when the tumor is located in these fibrous regions, surgical intervention is required for the resection of right<sup>10</sup> and left<sup>9</sup> intra-atrial tumor masses.</p>
      <p>In the case reported, the late and progressive regression is an uncommon outcome and makes one even more curious as to the pathogenesis of this phenomenon, which is still uncertain.</p>
      <p>Thereby, we should be aware of inappropriate surgical indications in similar situations, which are potentially harmful for the patients themselves. Thus, in a retrospective analysis, if we supposed that this patient had undergone an early operation, as was incidentally considered at some moments of the follow-up while he has still an infant, he would probably have been dependent on a mechanical valve prosthesis until today, in addition to being subject to other possible comorbidities.</p>
      <p>Therefore, it is necessary to establish more strict and careful criteria for the management of rhabdomyomas, even in obstructive cases, as corroborated by the present report.</p>
      <p>The occurrence of rhabdomyomas in fibrous regions of the heart is unheard of, except for one case described in the mitral annulus<sup>7</sup>. Overall, this case report is relevant not only for demonstrating the regression of rhabdomyoma in a fibrous region, but also because this phenomenon occurred much later than usual, having started as from 68 months of age and ended at 14 years of age.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
      <p>1. Beghetti M, Gow RM, Haney I, Mawson J, Williams WG, Freedom RM. Pediatric primary benign cardiac tumors: a 15-year review. Am Heart J. 1997; 134: 1107-14.</p>
      <p>2. Bosi G, Lintermans JP, Pellegrino PA, Svaluto-Moreolo G, Vliers A. The natural history of cardiac rhabdomyoma with and without tuberous sclerosis. Acta Pediatr. 1996; 85: 928-31.</p>
      <p>3. Smythe JF, Dyck JD, Smallhorn JF, Freedom RM. Natural history of cardiac rhabdomyoma in infancy and childhood. Am J Cardiol. 1990; 66: 1247-9.</p>
      <p>4. Farooki ZQ, Ross RD, Paridon SM, Humes RA, Karpawich PP, Pinsky WW. Spontaneous regression of cardiac rhabdomyoma. Am J Cardiol. 1991; 67: 897-9.</p>
      <p>5. Isaacs H Jr. Fetal and neonatal cardiac tumors. Pediatr Cardiol. 2004; 25: 252-73.</p>
      <p>6. S&#225;nchez Andr&#233;s A, Insa Albert B, Carrasco Moreno JI, Cano S&#225;nchez A, Moya Bonora A, S&#225;ez Palacios JM. Tumores cardiacos primarios en la infancia. An Pediatr (Barc). 2008; 69: 15-22.</p>
      <p>7. Pilar Arnaiz G, Toledo IG, Borzutzky AS, Urcelay GM, Heusser FR, Garey FG, et al. Comportamiento cl&#237;nico de los tumores card&#237;acos desde el feto hasta el adulto: serie multic&#233;ntrica de 38 pacientes. Rev M&#233;d Chile. 2006; 134: 1135-45.</p>
      <p>8. Dyamenahalli U, Black MD, Boutin C, Gow RM, Freedom RM. Obstructive rhabdomyoma and univentricular physiology: a rare combination. Ann Thorac Surg. 1998; 65: 835-7.</p>
      <p>9. Abdel-Rahman U, Ozaslan F, Esmaeili A, Moritz A. A giant rhabdomyoma with left ventricular inflow occlusion and univentricular physiology. Thorac Cardiovasc Surg. 2005; 53: 259-60.</p>
      <p>10. Savino JS, Weiss SJ. Images in clinical medicine: right atrial tumor. N Engl J Med. 1995; 333: 1608.</p>
      <p>
        <fn id="back-body2" fn-type="corresp">
          <p>Mailing Address:</p>
          <p> Edmar Atik</p>
          <p> Rua Dona Adma Jafet, 74 cj 73</p>
          <p> 01308-050 -/ S&#227;o Paulo, SP, Brazil</p>
          <p> E-mail: </p>
          <p>
            <email xlink:href="edmaratik@uol.com.br">edmaratik@uol.com.br</email>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Manuscript received October 06, 2008; revised manuscript received December 09, 2008; accepted February 16, 2009.</p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Regresi&#243;n tard&#237;a espont&#225;nea de tumor obstructivo en la v&#225;lvula mitral</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>El rabdomioma card&#237;aco raramente se encuentra en la v&#225;lvula mitral, no obstante, aunque de gran dimensi&#243;n (15x14 mm) y causando incluso obstrucci&#243;n a ese nivel en los primeros meses de vida, se observ&#243; la involuci&#243;n total y espont&#225;nea del mismo, iniciada con 68 meses, y volvi&#233;ndose progresivamente menor hasta completar los 14 a&#241;os de edad.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Rabdomioma</kwd>
        <kwd>cardiopat&#237;as cong&#233;nitas</kwd>
        <kwd>v&#225;lvula mitral</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASO CL&#205;NICO</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body3">
          <label>
            <bold>Regresi&#243;n Tard&#237;a espont&#225;nea de tumor obstructivo en la v&#225;lvula mitral</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Edmar Atik</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>InCor-FMUSP, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p>El rabdomioma card&#237;aco raramente se encuentra en la v&#225;lvula mitral, no obstante, aunque de gran dimensi&#243;n (15x14 mm) y causando incluso obstrucci&#243;n a ese nivel en los primeros meses de vida, se observ&#243; la involuci&#243;n total y espont&#225;nea del mismo, iniciada con 68 meses, y volvi&#233;ndose progresivamente menor hasta completar los 14 a&#241;os de edad.</p>
      <p><bold>Palabras clave: </bold> Rabdomioma, cardiopat&#237;as cong&#233;nitas, v&#225;lvula mitral.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Por lo que se conoce, entre los tumores card&#237;acos, la regresi&#243;n total y espont&#225;nea ocurre en el rabdomioma en el 54% al 100% de los casos<sup>1-7</sup>, aun entre aquellos con formas obstructivas del flujo sangu&#237;neo. Tal fen&#243;meno sucede principalmente en el transcurso del primero a&#241;o, extendi&#233;ndose hasta los 5 a&#241;os de edad<sup>5</sup>.</p>
      <p>M&#225;s raramente, sin embargo, tal evento ocurre en posiciones fibrosas del coraz&#243;n y en per&#237;odos m&#225;s tard&#237;os, despu&#233;s de los 10 a&#241;os de edad<sup>6,7</sup>. De all&#237; el inter&#233;s del relato de regresi&#243;n espont&#225;nea y tard&#237;a de rabdomioma obstructivo en v&#225;lvula mitral, con 14 a&#241;os de edad.</p>
      <p>
        <bold>Caso cl&#237;nico</bold>
      </p>
      <p>El paciente del sexto masculino se presentaba, cuando era lactante, con s&#237;ntoma de cansancio durante el amamantamiento desde el nacimiento, el cual fue minimizado con medicaci&#243;n diur&#233;tica, despareciendo a partir de los 9 meses de edad. Episodios repetidos de taquicardia supraventricular parox&#237;stica de corta duraci&#243;n comenzaron a ocurrir a los 2 a&#241;os, fueron controlados con amiodarona hasta los 11 a&#241;os, ocasi&#243;n de la regresi&#243;n de las se&#241;ales el&#233;ctricas del s&#237;ndrome de Wolf-Parkinson-White a trav&#233;s del eje lateral izquierdo.</p>
      <p>Actualmente, con 14 a&#241;os de edad, el paciente desempe&#241;a actividad f&#237;sica y mental sin l&#237;mites y se muestra con se&#241;ales normales al examen f&#237;sico. Es interesante mencionar la presencia previa de soplo sist&#243;lico discreto en el borde esternal izquierdo y &#225;rea mitral, en los primeros meses de vida, con ruidos card&#237;acos normales y sin se&#241;ales de insuficiencia card&#237;aca.</p>
      <p>Los ex&#225;menes complementarios usuales (ECG y RX de T&#243;rax) no muestran alteraciones. La discreta cardiomegalia que presentaba cuando era lactante, por aumento del atrio izquierdo, involucion&#243; con el tiempo. El ecocardiograma inicial, con 2 meses, repetido a los 6, 9, 12, 18 y 28 meses, mostraba masa hiperrefringente en la cara atrial del velo anterior de la mitral, correspondiente al tama&#241;o de 15 x 14 mm. Con 68 meses, y con 8 a&#241;os de edad, la masa disminuy&#243; para 14 x 11 mm y 12 x 10 mm, respectivamente, habiendo desaparecido totalmente en el &#250;ltimo ecocardiograma, con 14 a&#241;os de edad (<xref ref-type="fig" rid="f1-body3">figuras 1</xref> y <xref ref-type="fig" rid="f2-body3">2</xref>). En este &#250;ltimo examen, se observaba la v&#225;lvula mitral ligeramente m&#225;s engrosada que lo habitual. Otras dos masas eran visibles, en la parte derecha del septo interventricular, inicialmente con tama&#241;o de 17 x 11 mm y actualmente midiendo 13 x 9 mm, y adem&#225;s en el m&#250;sculo papilar anterior del ventr&#237;culo izquierdo, con tama&#241;o de 9 x 6 mm, que se volvi&#243; de tama&#241;o diminuto con el tiempo.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="f1-body3">
          <graphic xlink:href=""/>
        </fig>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="f2-body3">
          <graphic xlink:href=""/>
        </fig>
      </p>
      <p>El diagn&#243;stico de rabdomioma en el caso relatado, sin confirmaci&#243;n histol&#243;gica, se volvi&#243; presuntivo, dada la presencia de reconocidos indicios, destac&#225;ndose la ocurrencia de otras masas tumorales en los ventr&#237;culos derecho e izquierdo y la constataci&#243;n de la propia involuci&#243;n progresiva de los mismos, principalmente el de la v&#225;lvula mitral y el localizado en el m&#250;sculo papilar izquierdo.</p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El mecanismo de involuci&#243;n del rabdomioma es desconocido<sup>5</sup>, aunque ocurra con elevada frecuencia. Se estima que este fen&#243;meno ocurra en el 54% al 100% de los casos, inclusive los de tama&#241;os mayores<sup>1-7</sup>. De esta forma, la involuci&#243;n completa del rabdomioma se observ&#243; en 20 de 24 tumores estudiados en un per&#237;odo evolutivo de 20 a&#241;os, desde el diagn&#243;stico realizado en lactantes de hasta 8 meses, seg&#250;n Smythe et al<sup>3</sup>, y en 31 de 33 casos estudiados por Bosi et al<sup>2</sup>. Se observa que esa regresi&#243;n ocurre hasta la edad de 5 a 6 a&#241;os<sup>6,7</sup>.</p>
      <p>Tal hecho no considera la indicaci&#243;n de resecci&#243;n de estos tumores, excepto en situaciones que puedan comprometer la vida del paciente, con en la obstrucci&#243;n en la v&#237;a de entrada, y principalmente en la v&#237;a de salida ventricular<sup>8,9</sup>. De esta manera, no se indica la correcci&#243;n quir&#250;rgica en rabdomiomas en general, debido a su factor evolutivo benigno, conforme se demuestra por la regresi&#243;n espont&#225;nea del tumor, y por no causar otros tipos de riesgo, como disritmias o insuficiencia card&#237;aca. Por ello, la indicaci&#243;n quir&#250;rgica para remoci&#243;n del rabdomioma fue necesaria s&#243;lo en 9 de 56 de esos tumores, seg&#250;n Beghetti et al<sup>1</sup>; en 2 de 33 casos relatados por Bosi et al<sup>2</sup>; y en 1 de 9 casos descritos por Smythe et al<sup>3</sup>. Se observa que la mayor&#237;a de los tumores obstructivos vistos en el neonato o en lactantes tambi&#233;n est&#225; sujeta a regresi&#243;n, lo que hace factible la resecci&#243;n quir&#250;rgica para rabdomiomas s&#243;lo en los casos que susciten riesgo de vida<sup>7-10</sup>.</p>
      <p>Sin embargo, se hace dif&#237;cil la comprensi&#243;n de la involuci&#243;n de estos tumores, principalmente los localizados en regiones fibrosas del coraz&#243;n, como por ejemplo, en v&#225;lvulas card&#237;acas, tal como lo inusitado ocurrido en el presente caso. Otros casos semejantes tambi&#233;n fueron raramente relatados en la regi&#243;n de la uni&#243;n atrioventricular, en atrios y las venas cavas. As&#237;, de los 91 casos relatados<sup>1-4</sup> de rabdomiomas, hab&#237;a 9 (9,89%) en esas ubicaciones, siendo 1 en el atrio derecho, 2 en el atrio izquierdo y 6 en las uniones de la vena cava superior (5) y de la vena cava inferior (1) con el atrio derecho.</p>
      <p>En la mayor&#237;a de estos casos, y tambi&#233;n en otros casos obstructivos<sup>8-10</sup>, se citan en esa posici&#243;n fibrosa la necesidad de intervenci&#243;n quir&#250;rgica para resecci&#243;n de masas tumorales intra-atriales, derecha<sup>10</sup> e izquierda<sup>9</sup>.</p>
      <p>El hecho de que haya habido involuci&#243;n tard&#237;a y progresiva en este caso relatado constituye un raro caso evolutivo y estimula aun m&#225;s la curiosidad por el conocimiento de la patogenia de este fen&#243;meno, todav&#237;a incierta.</p>
      <p>De esta manera, se alerta para indicaciones operatorias indebidas en situaciones semejantes, con perjuicios potenciales para el propio paciente. As&#237;, de manera retrospectiva y suponiendo que se hubiera realizado la operaci&#243;n precoz en este paciente, como de hecho se supuso en algunos momentos de la evoluci&#243;n, cuando todav&#237;a era lactante, &#233;ste podr&#237;a estar hoy siendo sometido a la funci&#243;n de una probable pr&#243;tesis valvular mec&#225;nica, adem&#225;s de la existencia de otros posibles cofactores de morbidad.</p>
      <p>Da all&#237; se refuerza la necesidad de establecer criterios m&#225;s r&#237;gidos y cautelosos en la conducci&#243;n de estos casos con rabdomiomas, incluso los obstructivo, y que este relato pueda servir de ejemplo en ese sentido.</p>
      <p>Se desconoce la ocurrencia de rabdomioma en localizaci&#243;n fibrosa del coraz&#243;n, con excepci&#243;n de un caso descrito en el anillo tric&#250;spide<sup>7</sup>. En total, este caso en estudio tiene importancia por la demostraci&#243;n de la involuci&#243;n del rabdomioma en la regi&#243;n fibrosa, as&#237; como por la observaci&#243;n del fen&#243;meno bastante m&#225;s tard&#237;o que lo habitual, exteriorizado con 14 a&#241;os de edad, con inicio de la disminuci&#243;n del mismo a los 68 meses de edad.</p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuvo fuentes de financiaci&#243;n externas.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>No hay vinculaci&#243;n de este estudio a programas de postgrado.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
