<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">yyqjvhwqmsr9HYw7SKh7KNC</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00022</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2009001000022</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(09)09300422</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2009001000022</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Relato de Caso</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>S&#237;ndrome do QT longo e torsades de pointes p&#243;s-parto</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Barcelos</surname>
            <given-names>Alexandre Maulaz</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Teixeira</surname>
            <given-names>Marco Ant&#244;nio</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Maia</surname>
            <given-names>Marcelo da Costa</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Camanho</surname>
            <given-names>Luiz Eduardo Montenegro</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Assump&#231;&#227;o</surname>
            <given-names>Ot&#225;vio Queiroz</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Itaperuna</named-content>
          <named-content content-type="state"/>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Hospital S&#227;o Jos&#233;</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>10</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
      <volume>93</volume>
      <issue>4</issue>
      <fpage>e58</fpage>
      <lpage>e59</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>10</day>
          <month>11</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>01</day>
          <month>04</month>
          <year>2009</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>04</day>
          <month>06</month>
          <year>2009</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>Relatamos o caso de uma paciente pu&#233;rpera, internada com diagn&#243;sticos de infec&#231;&#227;o do trato urin&#225;rio e insufici&#234;ncia card&#237;aca que evoluiu com arritmias ventriculares do tipo torsades de pointes, ap&#243;s hipopotassemia e uso de Ciprofloxacin. N&#227;o apresentou supress&#227;o das arritmias ventriculares ap&#243;s reposi&#231;&#227;o de pot&#225;ssio e magn&#233;sio, mas ap&#243;s implante de marca-passo provis&#243;rio. Recebeu alta hospitalar com QTc de 490 ms, em uso de Propranolol.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Arritmias card&#237;acas</kwd>
        <kwd>Torsades de Pointes</kwd>
        <kwd>insufici&#234;ncia card&#237;aca</kwd>
        <kwd>infec&#231;&#227;o urin&#225;ria</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>24</day>
        <month>11</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>RELATO DE CASO</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>S&#237;ndrome do QT longo e torsades de pointes p&#243;s-parto</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Alexandre Maulaz Barcelos; Marco Ant&#244;nio Teixeira; Marcelo da Costa Maia; Luiz Eduardo Montenegro Camanho; Ot&#225;vio Queiroz Assump&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Hospital S&#227;o Jos&#233; do Avai, Itaperuna, Rio de Janeiro - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="back">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p>Relatamos o caso de uma paciente pu&#233;rpera, internada com diagn&#243;sticos de infec&#231;&#227;o do trato urin&#225;rio e insufici&#234;ncia card&#237;aca que evoluiu com arritmias ventriculares do tipo torsades de pointes, ap&#243;s hipopotassemia e uso de Ciprofloxacin. N&#227;o apresentou supress&#227;o das arritmias ventriculares ap&#243;s reposi&#231;&#227;o de pot&#225;ssio e magn&#233;sio, mas ap&#243;s implante de marca-passo provis&#243;rio. Recebeu alta hospitalar com QTc de 490 ms, em uso de Propranolol.</p>
    <p><bold>Palavras chave:</bold> Arritmias card&#237;acas, Torsades de Pointes, insufici&#234;ncia card&#237;aca, infec&#231;&#227;o urin&#225;ria.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A s&#237;ndrome do QT longo pode ter origem gen&#233;tica ou adquirida. Independente da etiologia, o paciente com este diagn&#243;stico corre o risco de morte s&#250;bita, em consequ&#234;ncia de arritmias ventriculares malignas, sendo a mais frequentemente encontrada<sup>1</sup> a taquicardia ventricular polim&#243;rfica, conhecida como torsades de pointes.</p>
    <p>No presente relato, contamos o caso de uma paciente jovem, pu&#233;rpera, internada com diagn&#243;stico inicial de infec&#231;&#227;o urin&#225;ria e insufici&#234;ncia card&#237;aca, que subitamente, na enfermaria, come&#231;ou a apresentar epis&#243;dios de pr&#233;-s&#237;ncopes e s&#237;ncopes, associados &#224;s palpita&#231;&#245;es taquic&#225;rdicas. O eletrocardiograma, realizado durante quadro de s&#237;ncope, documentou intervalo QTc prolongado (531 ms) e torsades de pointes. A paciente foi submetida &#224; reposi&#231;&#227;o de pot&#225;ssio e magn&#233;sio, implante de marca-passo provis&#243;rio e resolu&#231;&#227;o das arritmias ventriculares, apresentando melhora cl&#237;nica, sem, no entanto, normaliza&#231;&#227;o do intervalo QT.</p>
    <p>
      <bold>Relato do caso</bold>
    </p>
    <p>A paciente do sexo feminino, com 23 anos, foi admitida com hist&#243;ria de febre, n&#225;useas, v&#244;mitos e dispneia nos m&#237;nimos esfor&#231;os. Tinha como antecedente uma gesta&#231;&#227;o sem intercorr&#234;ncias, estando no segundo m&#234;s de puerp&#233;rio.</p>
    <p>Na admiss&#227;o, apresentava-se eupneica, com edema de membros inferiores (+/+4) e febril. A press&#227;o arterial estava em 120x80 e a frequ&#234;ncia card&#237;aca com 68 bpm. A ausculta card&#237;aca estava sem altera&#231;&#245;es e os pulm&#245;es tinham crepita&#231;&#245;es bi-basais. O f&#237;gado apresentava-se palp&#225;vel no rebordo costal direito.</p>
    <p>Foi internada inicialmente em uma enfermaria de cl&#237;nica m&#233;dica, onde realizou radiografia de t&#243;rax que revelou pulm&#245;es congestos. Apresentou &#225;rea card&#237;aca normal. Exames laboratoriais: K+ 2,5, Mg ++ 1,8, leucograma 9200 (9/77), VHS 75 mm, urina com leucocit&#250;ria e hemat&#250;ria, sem cilindros. Protein&#250;ria de 588 mg/24 h e urocultura positiva para Escherichia coli, sendo iniciado tratamento com Ciprofloxacin, Captopril, Aldactone, Furosemida e reposi&#231;&#227;o de pot&#225;ssio. Na admiss&#227;o, tamb&#233;m foi realizado ecocardiograma, no qual foram evidenciados hipocinesia difusa, disfun&#231;&#227;o leve do ventr&#237;culo esquerdo (FE 53%), discreto derrame peric&#225;rdico e cavidades card&#237;acas com tamanho normal.</p>
    <p>No quinto dia de interna&#231;&#227;o, a paciente come&#231;ou a apresentar epis&#243;dios de pr&#233;-s&#237;ncopes e s&#237;ncopes, associados &#224;s palpita&#231;&#245;es taquic&#225;rdicas. Primeiramente, foi realizado ECG, ficando patentes a arritmia ventricular tipo torsades de pointes e QTc de 531 ms (<xref ref-type="fig" rid="f01">Figuras 1</xref> e <xref ref-type="fig" rid="f02">2</xref>). Transferida para a UTI, interrompeu-se o Ciprofloxacin e intensificou-se a reposi&#231;&#227;o de pot&#225;ssio e magn&#233;sio. Mesmo com a normaliza&#231;&#227;o desses &#237;ons, a paciente manteve epis&#243;dios de torsades de pointes. Por esse motivo, optamos por implante de marca-passo provis&#243;rio, fixando sua frequ&#234;ncia acima da frequ&#234;ncia basal da paciente, abortando os epis&#243;dios de arritmias ventriculares logo em seguida. A paciente permaneceu internada na UTI por aproximadamente uma semana, usando o marca-passo provis&#243;rio, sem arritmias ventriculares, com melhora cl&#237;nica, mas mantendo o intervalo QTc em torno de 582 ms e dispers&#227;o do QT maior que 100 ms. J&#225; na enfermaria, foi retirado o marca-passo provis&#243;rio e iniciado Propranolol de 40 mg, tr&#234;s vezes ao dia. Um novo ecocardiograma mostrou fun&#231;&#227;o normal do ventr&#237;culo esquerdo.</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="f01">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-04-0e58-00022-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="f02">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-04-0e58-00022-gf02.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>A paciente recebeu alta hospitalar em uso de Propranolol.</p>
    <p>Durante o per&#237;odo de interna&#231;&#227;o, foi realizado eletrocardiograma de seus familiares de primeiro grau, n&#227;o sendo encontrado intervalo QT prolongado.</p>
    <p>Um m&#234;s ap&#243;s a alta hospitalar, trouxe exame de holter. O QTc era de 511 ms; entretanto, a paciente estava assintom&#225;tica.</p>
    <p>Quatro meses ap&#243;s a alta hospitalar, a paciente apresentou novo epis&#243;dio de s&#237;ncope, sem pr&#243;dromos. Um novo ECG apresentou QTc de 524 ms. Optamos, ent&#227;o, por indicar implante de desfibrilador.</p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A s&#237;ndrome do QT longo (LQTS) caracteriza-se por prolongamento do intervalo QT no eletrocardiograma e predisposi&#231;&#227;o &#224;s arritmias ventriculares malignas, sendo a taquicardia ventricular polim&#243;rfica, conhecida como torsades de pointes, sua arritmia caracter&#237;stica<sup>1</sup>.</p>
    <p>A muta&#231;&#227;o em genes espec&#237;ficos, que codificam a forma&#231;&#227;o das subunidades dos canais i&#244;nicos, responde pela etiologia gen&#233;tica. Esses canais mutantes podem apresentar ganho ou perda de fun&#231;&#227;o, e o desequil&#237;brio no fluxo i&#244;nico por meio dos canais leva ao prolongamento do potencial de a&#231;&#227;o que ir&#225; predispor o paciente &#224;s arritmias ventriculares.</p>
    <p>A heran&#231;a gen&#233;tica pode ser autoss&#244;mica recessiva (S&#237;ndrome de Jervell e Lange-Neilsen) ou dominante (S&#237;ndrome de Romano-Ward)<sup>2,3</sup> e j&#225; foram descritas muta&#231;&#245;es em v&#225;rios genes humanos, a saber: KCNQ1, KCNH2, SCN5A, KCNE1, KCNE2, KCNJ2 e CAV3.</p>
    <p>As formas cong&#234;nitas s&#227;o divididas em tipos de 1 a 10. Os tipos 1, 2 e 3 respondem por cerca de 95% de todos os casos de LQTS gen&#233;tico. J&#225; est&#225; bem estabelecido tamb&#233;m que existem fatores chamados de "gatilhos" para o desenvolvimento das arritmias ventriculares.</p>
    <p>A grande diversidade de apresenta&#231;&#245;es da s&#237;ndrome do QT longo gen&#233;tico levou Swartz a definir crit&#233;rios cl&#237;nicos para seu diagn&#243;stico<sup>4</sup>.</p>
    <p>Alguns pacientes, no entanto, mesmo sem serem portadores de s&#237;ndrome do QT longo gen&#233;tico cl&#225;ssico podem, quando fazem uso de algumas medica&#231;&#245;es, desenvolver um prolongamento do intervalo QT e tamb&#233;m se exporem &#224;s arritmias ventriculares. Tais casos ficaram conhecidos como s&#237;ndrome do QT longo adquirido e sabemos que quase todas as drogas que prolongam o intervalo QT o fazem atrav&#233;s do bloqueio dos canais de pot&#225;ssio do tipo hERG<sup>5</sup>.</p>
    <p>Resumidamente, fatores gen&#233;ticos ou adquiridos, que alterem o fino balan&#231;o entre as correntes de entrada e sa&#237;da dos canais i&#244;nicos, prolongam, significativamente, a dura&#231;&#227;o do potencial de a&#231;&#227;o e criam substrato para as arritmias ventriculares. O mecanismo exato pelo qual o prolongamento do potencial de a&#231;&#227;o, em algumas regi&#245;es do mioc&#225;rdio ventricular, predisp&#245;e o paciente &#224;s arritmias malignas ainda &#233; mat&#233;ria de controv&#233;rsia<sup>5,6</sup>. Sabemos, no entanto, que essa heterogeneidade de repolariza&#231;&#227;o ventricular pode ser demonstrada pela medida da dispers&#227;o do intervalo QT, e tamb&#233;m que valores acima de 100 ms predizem pior progn&#243;stico em pacientes com QT longo gen&#233;tico<sup>7</sup>.</p>
    <p>A presen&#231;a de hipopotassemia, somada ao uso de Ciprofloxacin (uma quinolona potencialmente causadora de QT longo adquirido), fez-nos aventar, inicialmente, a hip&#243;tese de LQTS adquirido, j&#225; que a paciente, ou mesmo seus parentes pr&#243;ximos, n&#227;o apresentava hist&#243;ria pr&#233;via de s&#237;ncopes ou arritmias. Por&#233;m, a manuten&#231;&#227;o do intervalo QT prolongado, semanas ap&#243;s a normaliza&#231;&#227;o do pot&#225;ssio s&#233;rico e a retirada de Ciprofloxacin, fez com que pass&#225;ssemos a tratar o caso como uma prov&#225;vel s&#237;ndrome do QT longo gen&#233;tico, sendo indicado, ent&#227;o, o implante de desfibrilador.</p>
    <p>Com rela&#231;&#227;o aos sintomas e sinais de ICC, estes foram rapidamente resolvidos com a terap&#234;utica institu&#237;da. Quinze dias ap&#243;s a admiss&#227;o, novo ecocardiograma mostrou fun&#231;&#227;o do ventr&#237;culo esquerdo normal. Uma miocardite justificou o quadro de insufici&#234;ncia card&#237;aca de r&#225;pida resolu&#231;&#227;o, e atribu&#237;mos a protein&#250;ria (n&#227;o nefr&#243;tica) ao quadro de infec&#231;&#227;o urin&#225;ria.</p>
    <p>Dados recentes da literatura apontam para o papel das altera&#231;&#245;es hormonais p&#243;s-parto (altos n&#237;veis de estrog&#234;nio e progesterona), associados ou n&#227;o &#224; fadiga, priva&#231;&#227;o de sono, estresse e barulho (choro de rec&#233;m-nascido) como poss&#237;veis gatilhos para o aparecimento da torsades de pointes em pu&#233;rperas com LQTS gen&#233;tico (notadamente a variante tipo 2 - muta&#231;&#227;o no gene KCNH2)<sup>8</sup>. Uma abordagem de bom senso seria a realiza&#231;&#227;o de ECG a cada 30 dias nessas pacientes durante a gesta&#231;&#227;o, assim como no per&#237;odo puerperal. Caso fosse observado aumento do QT progressivo, ou QTc maior que 500 ms, em qualquer tempo, um acompanhamento cl&#237;nico-cardiol&#243;gico mais pr&#243;ximo deveria ser realizado. Ap&#243;s o nono m&#234;s de puerp&#233;rio, o seguimento cl&#237;nico poderia voltar ao padr&#227;o pr&#233;-gesta&#231;&#227;o, pois o risco de arritmias ventriculares torna-se bem menor.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <fn id="back" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p> Alexandre Maulaz Barcelos </p>
        <p> Rua Aderbal Carneiro Terra, 107 - Lions </p>
        <p> 28300-000, Itaperuna, RJ - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="alexmaulaz@msn.com">alexmaulaz@msn.com</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 10/11/08; revisado recebido em 01/04/09; aceito em 04/06/09</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Camanho LEM,    Prata I, Ferreira FAC, Filho PJSM, Veronese FO, Saad EB. Electrocardiographic    predictors of syncope and sudden death in patients with congenital long QT syndrome.    Rev SOCERJ. 2007; 20: 91-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Electrocardiographic predictors of syncope and sudden death in patients with congenital long QT syndrome</article-title>
          <source>Rev SOCERJ</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>91</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>20</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Camanho</surname>
              <given-names>LEM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Prata</surname>
              <given-names>I</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>FAC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Filho</surname>
              <given-names>PJSM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Veronese</surname>
              <given-names>FO</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Saad</surname>
              <given-names>EB</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Romano C, Gemme    G, Pongiglione R. Aritmie cardiache rare dell'et&#225; pediatrica. II Acessi    sincopali per fibrillazione ventricolare parossistica. Clin Pediatr (Bologna).    1963; 45: 656-83.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Aritmie cardiache rare dell'et&#225; pediatrica. II Acessi sincopali per fibrillazione ventricolare parossistica</article-title>
          <source>Clin Pediatr (Bologna)</source>
          <date>
            <year>1963</year>
          </date>
          <fpage>656</fpage>
          <lpage>83</lpage>
          <volume>45</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Romano</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gemme</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pongiglione</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Ward OC. A new    familial cardiac syndrome in children. J Ir Med Assoc. 1964; 54: 103-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>A new familial cardiac syndrome in children</article-title>
          <source>J Ir Med Assoc</source>
          <date>
            <year>1964</year>
          </date>
          <fpage>103</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>54</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ward</surname>
              <given-names>OC</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Priori S, Schwartz    P, Napolitano C, Bloise R, Ronchetti E, Griello M, et al. Risk stratification    in the long-QT syndrome. N Engl J Med. 2003; 348: 1866-74.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Risk stratification in the long-QT syndrome</article-title>
          <source>N Engl J Med</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>1866</fpage>
          <lpage>74</lpage>
          <volume>348</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Priori</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schwartz</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Napolitano</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bloise</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ronchetti</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Griello</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Roden DM, Viswanathan    PC. Genetics of acquired long QT syndrome. J Clin Invest. 2005; 115 (8): 2025-32.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Genetics of acquired long QT syndrome</article-title>
          <source>J Clin Invest</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>2025</fpage>
          <lpage>32</lpage>
          <issue>8</issue>
          <volume>115</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Roden</surname>
              <given-names>DM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Viswanathan</surname>
              <given-names>PC</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Abriel H, Schl&#228;pfera    J, Keller DI, Gavillet B, Buclin T, Biollaz J, et al. Molecular and clinical    determinants of drug-induced long QT syndrome: an iatrogenic channelopathy.    Swiss Med Wkly. 2004; 134: 685-94.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Molecular and clinical determinants of drug-induced long QT syndrome: an iatrogenic channelopathy</article-title>
          <source>Swiss Med Wkly</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>685</fpage>
          <lpage>94</lpage>
          <volume>134</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Abriel</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schl&#228;pfera</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Keller</surname>
              <given-names>DI</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gavillet</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Buclin</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Biollaz</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Day CP, McComb    JM, Campbell RWF. QT dispersion: an indication of arrhythmia risk in patients    with long QT intervals. Br Heart J. 1990; 63: 342-4.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>QT dispersion: an indication of arrhythmia risk in patients with long QT intervals</article-title>
          <source>Br Heart J</source>
          <date>
            <year>1990</year>
          </date>
          <fpage>342</fpage>
          <lpage>4</lpage>
          <volume>63</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Day</surname>
              <given-names>CP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>McComb</surname>
              <given-names>JM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Campbell</surname>
              <given-names>RWF</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Meregalli PG,Westendorp    IC, Tan HL, Elsman P, Kok WE, Welde AA. Pregnancy and the risk of torsades de    pointes in congenital long-QT syndrome. Neth Heart J. 2008; 16 (12): 422-5.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Pregnancy and the risk of torsades de pointes in congenital long-QT syndrome</article-title>
          <source>Neth Heart J</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>422</fpage>
          <lpage>5</lpage>
          <issue>12</issue>
          <volume>16</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Meregalli</surname>
              <given-names>PG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Westendorp</surname>
              <given-names>IC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tan</surname>
              <given-names>HL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Elsman</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kok</surname>
              <given-names>WE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Welde</surname>
              <given-names>AA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Case Report</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Postpartum torsades de pointes and long QT syndrome</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>This article reports the case of a puerperal patient admitted with diagnosis of urinary tract infection and heart failure. This condition evolved with torsades de pointes ventricular arrhythmias, then, hypokalemia, and use of Ciprofloxacin. Ventricular arrhythmias did not present any improvement after potassium and magnesium replacement, but after implantation of temporary pacemaker, this condition showed signs of improvement. The patient was discharged with QTc at 490 ms, taking Propranolol.</p>
      </abstract>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASE REPORT</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body2">
          <label>
            <bold>Postpartum torsades de pointes and long QT syndrome</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Alexandre Maulaz Barcelos; Marco Ant&#244;nio Teixeira; Marcelo da Costa Maia; Luiz Eduardo Montenegro Camanho; Ot&#225;vio Queiroz Assump&#231;&#227;o</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Hospital S&#227;o Jos&#233; do Avai, Itaperuna, Rio de Janeiro - Brazil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>SUMMARY</bold>
      </p>
      <p>This article reports the case of a puerperal patient admitted with diagnosis of urinary tract infection and heart failure. This condition evolved with torsades de pointes ventricular arrhythmias, then, hypokalemia, and use of Ciprofloxacin. Ventricular arrhythmias did not present any improvement after potassium and magnesium replacement, but after implantation of temporary pacemaker, this condition showed signs of improvement. The patient was discharged with QTc at 490 ms, taking Propranolol.</p>
      <p><bold>Key Words:</bold> Arrhythmias cardiac; Torsades de Pointes; heart failure; urinary infection.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>The long QT syndrome may have genetic or acquired origin. Regardless of etiology, patients with this diagnosis are at risk of sudden death as a consequence of malignant ventricular arrhythmias. The most frequently found one<sup>1</sup> is polymorphic ventricular tachycardia, also known as torsades de pointes.</p>
      <p>In this paper, we report the case of a young puerperal patient admitted with initial diagnosis of urinary infection and heart failure, who had suddenly begun to present pre-syncope and syncope episodes associated with tachycardia palpitations. An electrocardiogram made during the syncope episode revealed a prolonged QTc interval (531 ms) and torsades de pointes. The patient underwent potassium and magnesium replacement, implantation of temporary pacemaker and resolution of ventricular arrhythmias. A clinical improvement was observed. However, the QT interval did not come to normal values.</p>
      <p>
        <bold>Case Report</bold>
      </p>
      <p>The 23-year-old female patient was admitted with a history of fever, nausea, vomit and dyspnea at minimum efforts. She had an uneventful pregnancy, and was in her second month of postpartum care.</p>
      <p>Upon admission, she was eupneic, with lower-limb edema (+/+4) and fever. Her blood pressure was at 120x80 and heart rate at 68 bpm. Heart auscultation revealed no alterations, but her lungs presented bibasal crackles. Her liver was palpable on the right costal edge.</p>
      <p>She was initially admitted into a medical ward. Chest radiography revealed congested lungs. Her cardiac area was found normal. Laboratory tests: K+ 2.5, Mg ++ 1,8, leucogram 9200 (9/77), VHS 75 mm, urine with leukocyturia and hematuria, no cylinders. Proteinuria of 588 mg/24 h and positive urine culture for Escherichia coli. Treatment with Ciprofloxacin, Captopril, Aldactone, Furosemide and potassium replacement was started. Upon admission, an echocardiogram also revealed diffused hipokynesia, light left ventricular dysfunction (FE 53%), discreet pericardial effusion and normal-sized cardiac cavities.</p>
      <p>On the fifth day of admission, the patient started to present pre-syncope and syncope episodes associated with palpitations. Firstly, an electrocardiogram revealed torsades de pointes ventricular arrhythmia and QTc of 531 ms (<xref ref-type="fig" rid="en_22f01-body2">Figures 1</xref> and <xref ref-type="fig" rid="en_22f02-body2">2</xref>). Upon transfer to the Intensive Care Unit, Ciprofloxacin was interrupted and potassium and magnesium replacement was intensified. Even with these ions at normal levels, the patient kept torsades de pointes episodes. Due to this reason, we decided to implant a temporary pacemaker, setting its frequency above her basal frequency, halting the ventricular arrhythmia episodes right after. The patient remained in the Intensive Care Unit for approximately one week, using temporary pacemaker, with no ventricular arrhythmias, clinical improvement, keeping the QTc interval around 582 ms and QT dispersion higher than 100 ms. In the ward, the temporary pacemaker was removed and 40 mg Propranolol was prescribed, three times a day. A new echocardiogram revealed regular left ventricular function.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_22f01-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-04-0e58-00022-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_22f02-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-04-0e58-00022-gf02-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>The patient was discharged under use of Propranolol.</p>
      <p>During the admission period, her first-degree relatives were submitted to electrocardiogram, but no prolonger QT interval was found.</p>
      <p>One month after discharge, the patient brought the Holter test. The QTc was at 511 ms; however, the patient presented no symptoms.</p>
      <p>Four months after hospital discharge, the patient presented another syncope episode with no prodromes. A new echocardiogram revealed QTc of 524 ms. Then, we decided to prescribe defibrillator implantation.</p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>The long QT syndrome (LQTS) is characterized by a prolongation in the QT interval in electrocardiogram and predisposition to malignant ventricular arrhythmias. Polymorphic ventricular tachycardia, also known as torsades de pointes, is a typical characteristic of this condition<sup>1</sup>.</p>
      <p>Mutation in specific genes that codify the formation of subunits of ionic channels is responsible for genetic etiology. These mutant channels may present function gains or losses, and the unbalance of the ionic flow through these channels leads to the prolongation of the potential action that predisposes patients to ventricular arrhythmias.</p>
      <p>Genetic inheritance may be recessive autosomal (Jervell and Lange-Neilsen Syndrome) or dominant (Romano-Ward Syndrome)<sup>2,3</sup> and mutations in several human genes have been reported, namely: KCNQ1, KCNH2, SCN5A, KCNE1, KCNE2, KCNJ2 and CAV3.</p>
      <p>The congenital forms are divided into 1 to 10. Types 1, 2 and 3 account for around 95% of all genetic LQTS cases. It is well-established that there are "trigger" factors for the development of ventricular arrhythmias.</p>
      <p>The wide range of genetic long QT syndromes has led Swartz to define clinical criteria to diagnosis<sup>4</sup>.</p>
      <p>Some patients, however, despite not suffering traditional genetic long QT syndrome may, upon the use of some drugs, develop a prolongation in QT intervals and be exposed to ventricular arrhythmias. Such cases were known as acquired long QT syndrome and we know that almost all drugs that prolong the QT interval by blocking hERG<sup>5</sup> potassium channels.</p>
      <p>Summing up, genetic or acquired factors that change the fine balance among the inlet and outlets of ionic channels significantly prolong the duration of the action potential and create a substratum for ventricular arrhythmias. The exact mechanism through which the action potential prolongation, in some ventricular myocardial areas, predisposes patients to malignant arrhythmias, is still a controversial issue<sup>5,6</sup>. Nevertheless, it is known that this ventricular repolarization heterogeneity may be demonstrated by the extent to which QT interval disperses, and values above 100 ms predict a worse prognosis in patients with genetic long QT<sup>7</sup>.</p>
      <p>Hypokalemia combined with the use of Ciprofloxacin (a quinolone that may cause acquired long QT syndrome) made us suggest, at first, the hypothesis of acquired LQTS syndrome, once the patient, or even her close relatives did not present any previous history of syncope or arrhythmias. Nevertheless, keeping a long QT interval, a couple of weeks after serum potassium has come to normal levels and Ciprofloxacin interruption, made us consider it a probable genetic long QT syndrome. Then, defibrillator implantation of was suggested.</p>
      <p>Symptoms and signs of congestive heart failure were quickly solved with the therapy prescribed. Fifteen days after admission, a new echocardiogram revealed regular left ventricular function. A myocarditis justified a picture of heart failure that could be quickly solved. We attributed proteinuria (non nephrotic) to the urinary tract infection.</p>
      <p>Recent literature date point to the role of postpartum hormonal alterations (high levels of estrogen and progesterone), associated or not with fatigue, sleep deprivation, stress and noise (a newborn crying) as potential triggers to the appearance of torsades de pointes in puerperal women with genetic LQTS (notably type 2 - mutation on KCNH2 gene)<sup>8</sup>. A sensible approach would be the performance of an electrocardiogram every 30 days on these patients during pregnancy, as well as in the puerperal period. If a progressive QT increase or QTc above 500 ms was observed at any time, a closer clinical and cardiologic monitoring should have been made. After the nine month of pregnancy, the clinical follow-up could return to the pre-gestation standard, as the risk of ventricular arrhythmias becomes much smaller.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">S&#237;ndrome de QT largo y torsades de pointes postparto</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>Relatamos el caso de una paciente en puerperio, internada con diagn&#243;stico de infecci&#243;n en el tracto urinario e insuficiencia card&#237;aca que evolucion&#243; con arritmias ventriculares del tipo torsades de pointes, despu&#233;s de hipokalemia y uso de Ciprofloxacina. No present&#243; supresi&#243;n de las arritmias ventriculares despu&#233;s de la reposici&#243;n de potasio y magnesio, sino despu&#233;s de implante de marcapasos provisorio. Recibi&#243; alta hospitalaria con QTc de 490 ms, en uso de Propanolol.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Arritmias card&#237;acas</kwd>
        <kwd>Torsades de Pointes</kwd>
        <kwd>insuficiencia card&#237;aca</kwd>
        <kwd>infecci&#243;n urinaria</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASO CL&#205;NICO</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body3">
          <label>
            <bold>S&#237;ndrome de QT largo y torsades de pointes postparto</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Alexandre Maulaz Barcelos; Marco Ant&#244;nio Teixeira; Marcelo da Costa Maia; Luiz Eduardo Montenegro Camanho; Ot&#225;vio Queiroz Assump&#231;&#227;o</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Hospital S&#227;o Jos&#233; do Avai, Itaperuna, Rio de Janeiro - Brasil</p>
      <p>Correspond&#234;ncia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p>Relatamos el caso de una paciente en puerperio, internada con diagn&#243;stico de infecci&#243;n en el tracto urinario e insuficiencia card&#237;aca que evolucion&#243; con arritmias ventriculares del tipo torsades de pointes, despu&#233;s de hipokalemia y uso de Ciprofloxacina. No present&#243; supresi&#243;n de las arritmias ventriculares despu&#233;s de la reposici&#243;n de potasio y magnesio, sino despu&#233;s de implante de marcapasos provisorio. Recibi&#243; alta hospitalaria con QTc de 490 ms, en uso de Propanolol.</p>
      <p><bold>Palabras clave:</bold> Arritmias card&#237;acas, Torsades de Pointes, insuficiencia card&#237;aca, infecci&#243;n urinaria.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El s&#237;ndrome de QT largo puede ser de origen gen&#233;tico o adquirido. Independientemente de la etiolog&#237;a, el paciente con este diagn&#243;stico corre riesgo de muerte s&#250;bita, en consecuencia de arritmias ventriculares malignas, siendo la m&#225;s frecuentemente encontrada<sup>1</sup> la taquicardia ventricular polim&#243;rfica, conocida como torsades de pointes.</p>
      <p>En el presente relato, contamos el caso de una paciente joven, en puerperio, internada con diagn&#243;stico inicial de infecci&#243;n urinaria e insuficiencia card&#237;aca, que s&#250;bitamente, en la enfermer&#237;a, comenz&#243; a presentar episodios de pres&#237;ncope y s&#237;ncope, asociados a las palpitaciones taquic&#225;rdicas. El electrocardiograma, realizado durante el cuadro de s&#237;ncope, document&#243; intervalo QTc prolongado (531 ms) y torsades de pointes. La paciente fue sometida a reposici&#243;n de potasio y magnesio, implante de marcapasos provisorio y resoluci&#243;n de las arritmias ventriculares, presentando mejora cl&#237;nica, con todo, sin normalizaci&#243;n del intervalo QT.</p>
      <p>
        <bold>Caso Cl&#237;nico</bold>
      </p>
      <p>La paciente del sexo femenino, con 23 a&#241;os, ingres&#243; con historia de fiebre, n&#225;useas, v&#243;mitos y disnea a los m&#237;nimos esfuerzos. Ten&#237;a como antecedente una gestaci&#243;n sin complicaciones, estando en el segundo mes de puerperio.</p>
      <p>Al ingreso, se presenta eupneica, con edema de miembros inferiores (+/+4) y febril. La presi&#243;n arterial estaba en 120x80 y la frecuencia card&#237;aca con 68 lpm. La auscultaci&#243;n card&#237;aca estaba sin alteraciones y los pulmones ten&#237;an crepitaciones bibasales. El h&#237;gado se presentaba palpable en el reborde costal derecho.</p>
      <p>Fue internada inicialmente en una enfermer&#237;a de cl&#237;nica m&#233;dica, donde realiz&#243; radiograf&#237;a de t&#243;rax que revel&#243; pulmones congestionados. Present&#243; &#225;rea card&#237;aca normal. Ex&#225;menes de laboratorio: K+ 2,5, Mg ++ 1,8, leucograma 9200 (9/77), VHS 75 mm, orina con leucocituria y hematuria, sin cilindros. Proteinuria de 588 mg/24 h y urocultivo positivo para Escherichia coli, siendo iniciado tratamiento con Ciprofloxacina, Captopril, Aldactone, Furosemida y reposici&#243;n de potasio. Al ingreso, tambi&#233;n se realiz&#243; ecocardiograma, en el cual se evidenciaron hipocinesia difusa, disfunci&#243;n leve del ventr&#237;culo izquierdo (FE 53%), discreto derrame peric&#225;rdico y cavidades card&#237;acas con tama&#241;o normal.</p>
      <p>Al quinto d&#237;a de internaci&#243;n, la paciente comenz&#243; a presentar episodios de pres&#237;ncope y s&#237;ncope, asociados a las palpitaciones taquic&#225;rdicas. Primeramente, se realiz&#243; ECG, dejando patentes la arritmia ventricular tipo torsades de pointes y QTc de 531 ms (<xref ref-type="fig" rid="f1-body3">Figuras 1</xref> y <xref ref-type="fig" rid="f2-body3">2</xref>). Fue transferida para la UTI, se interrumpi&#243; la Ciprofloxacina y se intensific&#243; la reposici&#243;n de potasio y magnesio. Aun con la normalizaci&#243;n de estos iones, la paciente mantuvo episodios de torsades de pointes. Por este motivo optamos por implanta de marcapasos provisorio, fijando su frecuencia por encima de la frecuencia basal de la paciente, abortando enseguida los episodios de arritmias ventriculares. La paciente permaneci&#243; internada en la UTI por aproximadamente una semana, usando el marcapasos provisorio, sin arritmias ventriculares, con mejora cl&#237;nica, pero manteniendo el intervalo QTc en torno a los 582 ms y dispersi&#243;n del QT mayor que 100 ms. Ya en la enfermer&#237;a, se le retir&#243; el marcapasos provisorio y se inici&#243; Propanolol de 40 mg, tres veces al d&#237;a. Un nuevo ecocardiograma mostr&#243; funci&#243;n normal del ventr&#237;culo izquierdo.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="f1-body3">
          <graphic xlink:href=""/>
        </fig>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="f2-body3">
          <graphic xlink:href=""/>
        </fig>
      </p>
      <p>La paciente recibi&#243; alta hospitalaria en uso de Propanolol.</p>
      <p>Durante el per&#237;odo de internaci&#243;n se realiz&#243; electrocardiograma de sus familiares de primer grado, no encontr&#225;ndose intervalo QT prolongado.</p>
      <p>Un mes despu&#233;s del alta hospitalaria, trajo el examen de holter. El QTc era de 511 ms; no obstante, la paciente estaba asintom&#225;tica.</p>
      <p>Cuatro meses despu&#233;s del alta hospitalaria, la paciente present&#243; nuevo episodio de s&#237;ncope, sin pr&#243;dromos. Un nuevo ECG present&#243; QTc de 524 ms. Optamos, entonces, por indicar implante de desfibrilador.</p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El s&#237;ndrome de QT largo (SQTL) se caracteriza por prolongamiento del intervalo QT en el electrocardiograma y predisposici&#243;n a arritmias ventriculares malignas, siendo la taquicardia ventricular polim&#243;rfica, conocida como torsades de pointes, su arritmia caracter&#237;stica<sup>1</sup>.</p>
      <p>La mutaci&#243;n en genes espec&#237;ficos, que codifican la formaci&#243;n de las subunidades de los canales i&#243;nicos, responde por la etiolog&#237;a gen&#233;tica. Estos canales mutantes pueden presentar ganancia o p&#233;rdida de funci&#243;n, y el desequilibrio en el flujo i&#243;nico por medio de los canales lleva al prolongamiento del potencial de acci&#243;n que predispondr&#225; al paciente a las arritmias ventriculares.</p>
      <p>La herencia gen&#233;tica puede ser autos&#243;mica recesiva (S&#237;ndrome de Jervell y Lange-Neilsen) o dominante (S&#237;ndrome de Romano-Ward)<sup>2,3</sup> y ya fueron descritas mutaciones en varios genes humanos, a saber: KCNQ1, KCNH2, SCN5A, KCNE1, KCNE2, KCNJ2 y CAV3.</p>
      <p>Las formas cong&#233;nitas se dividen en tipos de 1 a 10. Los tipos 1, 2 y 3 responden por cerca del 95% de todos los casos de SQTL gen&#233;tico. Ya est&#225; bien establecido tambi&#233;n que existen factores llamados "gatillos" para el desarrollo de las arritmias ventriculares.</p>
      <p>La gran diversidad de presentaciones del s&#237;ndrome de QT largo gen&#233;tico llev&#243; a Swartz a definir criterios cl&#237;nicos para su diagn&#243;stico<sup>4</sup>.</p>
      <p>Algunos pacientes, con todo, aun sin ser portadores de s&#237;ndrome de QT largo gen&#233;tico cl&#225;sico pueden, cuando hacen uso de algunas medicaciones, desarrollar un prolongamiento del intervalo QT y tambi&#233;n se exponen a las arritmias ventriculares. Tales casos resultaron conocidos como s&#237;ndrome de QT largo adquirido y sabemos que casi todas las drogas que prolongan el intervalo QT lo hacen a trav&#233;s del bloqueo de los canales de potasio del tipo hERG<sup>5</sup>.</p>
      <p>En resumen, factores gen&#233;ticos o adquiridos, que alteren el fino balance entre las corrientes de entradas y salida de los canales i&#243;nicos, prolongan, significativamente, la duraci&#243;n del potencial de acci&#243;n y crean sustrato para las arritmias ventriculares. El mecanismo exacto por el cual la prolongaci&#243;n del potencial de acci&#243;n, en algunas regiones del miocardio ventricular, predispone al paciente a las arritmias malignas aunque es tema de controversia<sup>5,6</sup>. Sabemos, sin embargo, que esta heterogeneidad de repolarizaci&#243;n ventricular puede ser demostrada por la medida de la dispersi&#243;n del intervalo QT, y tambi&#233;n que valores por encima de 100 ms predicen un peor diagn&#243;stico en paciente con QT largo gen&#233;tico<sup>7</sup>.</p>
      <p>La presencia de hipokalemia, sumada al uso de Ciprofloxacina (una quinolona potencialmente causadora de QT largo adquirido), nos hace plantear, inicialmente, la hip&#243;tesis de SQTL adquirido, ya que la paciente, o incluso sus parientes pr&#243;ximos, no presentaban historia previa de s&#237;ncope o arritmias. Con todo, el mantenimiento del intervalo QT prolongado, semanas despu&#233;s de la normalizaci&#243;n del potasio s&#233;rico y la retirada de Ciprofloxacina, hizo que pas&#225;ramos a tratar el caso como un probable s&#237;ndrome de QT largo gen&#233;tico, siendo indicado, entonces, el implante de desfibrilador.</p>
      <p>Con relaci&#243;n a los s&#237;ntomas y se&#241;ales de ICC, &#233;stos fueron r&#225;pidamente resueltos con la terap&#233;utica instituida. Quince d&#237;as despu&#233;s del ingreso, un nuevo ecocardiograma mostr&#243; funci&#243;n del ventr&#237;culo izquierdo normal. Una miocarditis justific&#243; el cuadro de insuficiencia card&#237;aca de r&#225;pida resoluci&#243;n, y atribuimos la proteinuria (no nefr&#243;tica) al cuadro de infecci&#243;n urinaria.</p>
      <p>Datos recientes de la bibliograf&#237;a se&#241;alan el papel de las alteraciones hormonales postparto (altos niveles de estr&#243;geno y progesterona), asociados o no a la fatiga, privaci&#243;n de sue&#241;o, estr&#233;s y ruido (llanto de reci&#233;n nacido) como posibles gatillos para la aparici&#243;n del la torsades de pointes en mujeres en puerperio con SQTL gen&#233;tico (principalmente la variante tipo 2 - mutaci&#243;n del gen KCNH2)<sup>8</sup>. Un abordaje de sentido com&#250;n ser&#237;a la realizaci&#243;n de ECG a cada 30 d&#237;as en esas pacientes durante la gestaci&#243;n, as&#237; como en el per&#237;odo puerperal. En caso de que sea observado aumento del QT progresivo, o QTc mayor que 500 ms, en cualquier momento, deber&#237;an realizarse un seguimiento cl&#237;nico cardiol&#243;gico m&#225;s pr&#243;ximo. Despu&#233;s del noveno mes de puerperio, el seguimiento cl&#237;nico podr&#237;a volver al patr&#243;n pregestaci&#243;n, pues el riesgo de arritmias ventriculares se vuelve mucho menor.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
