<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="case-report">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">7NynQDvj8sstWJcdMqsCBcR</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00014</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2009000700014</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(09)09300114</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2009000700014</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Relato de Caso</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>S&#237;ndrome do cora&#231;&#227;o partido (S&#237;ndrome de Takotsubo) induzida por ecocardiograma de estresse com dobutamina</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Vasconcelos Filho</surname>
            <given-names>Francisco Juarez Cruz de</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Gomes</surname>
            <given-names>Cezario Antonio Martins</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Queiroz</surname>
            <given-names>Oscar Aires de</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Barreto</surname>
            <given-names>Jos&#233; Erirtonio Fa&#231;anha</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Fortaleza</named-content>
          <named-content content-type="state"/>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Hospital Regional da Unimed</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>07</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
      <volume>93</volume>
      <issue>1</issue>
      <fpage>e5</fpage>
      <lpage>e7</lpage>
      <history>
        <date date-type="accepted">
          <day>29</day>
          <month>10</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>29</day>
          <month>10</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="received">
          <day>01</day>
          <month>08</month>
          <year>2008</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>Relatamos um caso de s&#237;ndrome de Takotsubo induzida por ecocardiograma de estresse com dobutamina em uma paciente de 76 anos, hipertensa com queixas cl&#237;nicas de dor precordial, em consulta cardiol&#243;gica eletiva. Para exclus&#227;o de dor tor&#225;cica de etiologia coronariana foi solicitado ecocardiograma de estresse com dobutamina. O exame foi realizado e, no pico do esfor&#231;o m&#225;ximo, o ecocardiograma mostrou acinesia apical com o eletrocardiograma mostrando supradesnivelamento do segmento ST em D1, AVL e V2. A paciente foi internada e submetida a coronariografia, que mostrou coron&#225;rias normais e VE com balonamento apical. A paciente evoluiu est&#225;vel com revers&#227;o do quadro 21 dias ap&#243;s o quadro inicial.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Sindrome de Takotsubo</kwd>
        <kwd>ecocardiografia sob estresse</kwd>
        <kwd>dobutamina</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>13</day>
        <month>10</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>RELATO DE CASO</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>S&#237;ndrome do cora&#231;&#227;o partido (S&#237;ndrome de Takotsubo) induzida por ecocardiograma de estresse com dobutamina</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Francisco Juarez Cruz de Vasconcelos Filho; Cezario Antonio Martins Gomes; Oscar Aires de Queiroz; Jos&#233; Erirtonio Fa&#231;anha Barreto</bold>
    </p>
    <p>Hospital Regional da Unimed, Fortaleza, CE - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="back">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p>Relatamos um caso de s&#237;ndrome de Takotsubo induzida por ecocardiograma de estresse com dobutamina em uma paciente de 76 anos, hipertensa com queixas cl&#237;nicas de dor precordial, em consulta cardiol&#243;gica eletiva. Para exclus&#227;o de dor tor&#225;cica de etiologia coronariana foi solicitado ecocardiograma de estresse com dobutamina. O exame foi realizado e, no pico do esfor&#231;o m&#225;ximo, o ecocardiograma mostrou acinesia apical com o eletrocardiograma mostrando supradesnivelamento do segmento ST em D1, AVL e V2. A paciente foi internada e submetida a coronariografia, que mostrou coron&#225;rias normais e VE com balonamento apical. A paciente evoluiu est&#225;vel com revers&#227;o do quadro 21 dias ap&#243;s o quadro inicial.</p>
    <p><bold>Palavras-chave: </bold> Sindrome de Takotsubo, ecocardiografia sob estresse, dobutamina.</p>
    <p>
      <bold>Relato do Caso</bold>
    </p>
    <p>Mulher de 76 anos de idade, hipertensa de longa data, em uso regular de enalapril 20 mg/dia + hidroclorotiazida 25 mg/dia, com hist&#243;ria de h&#225; tr&#234;s meses vir evoluindo com dor precordial at&#237;pica. Negava outros fatores de risco para doen&#231;a coronariana. Procurou assist&#234;ncia m&#233;dica, quando foi solicitado ecocardiograma de estresse com dobutamina para exclus&#227;o de insufici&#234;ncia coronariana. Exames solicitados previamente: radiografia de t&#243;rax, ecocardiograma com Doppler, exames laboratoriais e eletrocardiograma resultaram normais. O exame f&#237;sico tamb&#233;m resultou normal. O ecocardiograma de estresse com dobutamina foi iniciado sem evid&#234;ncias de complica&#231;&#245;es, por&#233;m na fase final do exame (pico de esfor&#231;o), o eletrocardiograma mostrou supradesnivelamento do segmento ST em D1, AVL e V2 e havia acinesia dos segmentos m&#233;dio-apicais de todo o ventr&#237;culo esquerdo que persistiu na fase de recupera&#231;&#227;o (<xref ref-type="fig" rid="f01">fig. 1</xref>). A paciente n&#227;o apresentou precordialgia ou qualquer outra sintomatologia, e o eletrocardiograma ap&#243;s o exame voltou ao padr&#227;o inicial. Encaminhada para o cateterismo card&#237;aco, esse n&#227;o demonstrou obstru&#231;&#245;es significativas e a ventriculografia esquerda evidenciava balonamento apical com hipercinesia do segmento basal compat&#237;vel com s&#237;ndrome de Takotsubo (<xref ref-type="fig" rid="f02">fig. 2</xref>). A curva enzim&#225;tica mostrou eleva&#231;&#227;o das enzimas card&#237;acas: CK-MB massa: 12,64 ng/ml (normal &lt; 5,1 ng/ml); troponina: 0,800 ug/l (normal &lt; 0,01 ug/l). A paciente evoluiu est&#225;vel clinicamente, por&#233;m fez uso de infus&#227;o endovenosa de dobutamina de 10 ug/kg/min por 48 horas; recebendo alta hospitalar, no quinto dia de internamento usando furosemida 40 mg/dia + carvedilol 3,125 mg 2x/dia + enalapril 5 mg 2x/dia + aldactone 25 mg/dia. Retornou 20 dias ap&#243;s a alta, quando realizou novo ecocardiograma que mostrou normaliza&#231;&#227;o da cin&#233;tica segmentar do VE.</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="f01">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-01-00e5-00014-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="f02">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-01-00e5-00014-gf02.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Inicialmente descrita por um grupo japon&#234;s, Satoh e cols.<sup>1</sup> in&#237;cio da d&#233;cada de 1990, mostrava que pacientes, preferencialmente mulheres, de meia-idade, ap&#243;s intenso grau de estresse apresentavam quadro cl&#237;nico semelhante ao infarto agudo do mioc&#225;rdio (dor precordial, altera&#231;&#245;es nas enzimas card&#237;acas, comprometimento segmentar do ventr&#237;culo esquerdo), por&#233;m com as coron&#225;rias normais. Deu-se o nome a essa s&#237;ndrome de "s&#237;ndrome do cora&#231;&#227;o partido", ou s&#237;ndrome de Takotsubo<sup>1,2</sup>, pois &#224; ventriculografia esquerda o cora&#231;&#227;o apresentava, na s&#237;stole ventricular, o formato de uma armadilha usada, no Jap&#227;o, para pegar polvos.</p>
    <p>A etiologia e as caracter&#237;sticas cl&#237;nicas dessa s&#237;ndrome ainda n&#227;o est&#227;o totalmente esclarecidas<sup>3</sup>. Multifatores foram citados como desencadeantes: psicol&#243;gicos, agudiza&#231;&#227;o de doen&#231;a sist&#234;mica, neurog&#234;nicas, pulmonares, gastrointestinal, doen&#231;a renal e outros fatores inespec&#237;ficos.</p>
    <p>Apesar de sua etiologia desconhecida, a estimula&#231;&#227;o simp&#225;tica exagerada tem sido proposta como fator central na sua fisiopatologia. Pacientes com essa s&#237;ndrome t&#234;m maiores n&#237;veis de catecolamina que pacientes com infarto do mioc&#225;rdio com a mesma classe Killip.</p>
    <p>Recentemente foi descrita uma variante do balonamento ventricular esquerdo transit&#243;rio, na qual somente o m&#233;dio ventr&#237;culo &#233; afetado, com hipercontratilidade dos segmentos basal e apical, chamada de Takotsubo reverso<sup>4</sup>.</p>
    <p>Ainda que sua real preval&#234;ncia n&#227;o tenha sido definida, levantamentos retrospectivos sugerem que 2% dos casos atendidos como s&#237;ndrome coronariana aguda sejam de s&#237;ndrome de Takotsubo<sup>5</sup>.</p>
    <p>No caso relatado, apresentamos um raro caso de s&#237;ndrome de Takotsubo induzida por eco de estresse com dobutamina que teve boa evolu&#231;&#227;o cl&#237;nica e com recupera&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o ventricular esquerda no acompanhamento ecocardiogr&#225;fico de 20 dias. Na literatura m&#233;dica, n&#227;o existem mais de tr&#234;s casos relatados desta s&#237;ndrome induzida por dobutamina.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <fn id="back" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold> Correspond&#234;ncia:</bold>
        </label>
        <p>Francisco Juarez Cruz de Vasconcelos Filho </p>
        <p>Av. Engenheiro Leal Lima Verde 1471, casa 01 - Alagadi&#231;o Novo </p>
        <p> 60833-520 - Fortaleza,CE - Brasil </p>
        <p>E-mail: </p>
        <p><email xlink:href="fjcvf@cardiol.br">fjcvf@cardiol.br</email>, </p>
        <p>
          <email xlink:href="juarezcruz@uol.com.br">juarezcruz@uol.com.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 01/08/2008; revisado recebido em 29/10/2008; aceito em 29/10/2008.</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Satho H, Takeishi    H, Uchida T,Dote K, Ishihara M. Takotsubo type cardiomyopathy due to multivessel    spasm. In:Kodama k, Haze K, Hon M. (eds). Clinical aspects of myocardial injury:    from ischemia to heart failure. Tokyo:Kagakuhyouronsya Co; 1990.p.56-64.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>Clinical aspects of myocardial injury: from ischemia to heart failure</source>
          <date>
            <year>1990</year>
          </date>
          <fpage>56</fpage>
          <lpage>64</lpage>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Satho</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Takeishi</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Uchida</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Dote</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ishihara</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kodama</surname>
              <given-names>k</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Haze</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hon</surname>
              <given-names>M.</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Sousa JMA, Knobel    M, Buchelle G, Sousa JAM, Fisher CH, Born D, et al. S&#237;ndrome da disfun&#231;&#227;o    apical revers&#237;vel. Arq Bras Cardiol. 2005; 84 (4): 340-2.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>S&#237;ndrome da disfun&#231;&#227;o apical revers&#237;vel</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>340</fpage>
          <lpage>2</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>84</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sousa</surname>
              <given-names>JMA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Knobel</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Buchelle</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sousa</surname>
              <given-names>JAM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fisher</surname>
              <given-names>CH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Born</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Tsuchihashi    K, Ueshima K, Uchida T, Oh-mura N, Kimura K, Owa M, et al. Transient left ventricular    apical ballooning without coronary stenosis: a novel heart syndrome mimicking    acute myocardial infarction. Angina Pectoris-Myocardial Infarction Investigations    in Japan. J Am Coll Cardiol. 2001; 38 (1): 11-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Transient left ventricular apical ballooning without coronary stenosis: a novel heart syndrome mimicking acute myocardial infarction. Angina Pectoris-Myocardial Infarction Investigations in Japan</article-title>
          <source>J Am Coll Cardiol</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>11</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>38</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Tsuchihashi</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ueshima</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Uchida</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Oh-mura</surname>
              <given-names>N</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kimura</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Owa</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Lemos AET, Araujo    ALJ, Lemos MT, Bel&#233;m LS, Vasconcelos Filho FJC, Barros RB. S&#237;ndrome    do cora&#231;&#227;o partido (S&#237;ndrome de Takotsubo). Arq Bras Cardiol.    2008; 90 (1): e1-e3.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>S&#237;ndrome do cora&#231;&#227;o partido (S&#237;ndrome de Takotsubo)</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>e1</fpage>
          <lpage>e3</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>90</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lemos</surname>
              <given-names>AET</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Araujo</surname>
              <given-names>ALJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lemos</surname>
              <given-names>MT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bel&#233;m</surname>
              <given-names>LS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Vasconcelos Filho</surname>
              <given-names>FJC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Barros</surname>
              <given-names>RB</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Sim&#245;es    MV, Marin-Neto JA, Romano MMD, O'Connell JL, de Santi GL, Maciel BC. Disfun&#231;&#227;o    ventricular esquerda transit&#243;ria por cardiomiopatia induzida por estresse.    Arq Bras Cardiol. 2007; 89 (4): e79-e83.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Disfun&#231;&#227;o ventricular esquerda transit&#243;ria por cardiomiopatia induzida por estresse</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>e79</fpage>
          <lpage>e83</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>89</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sim&#245;es</surname>
              <given-names>MV</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Marin-Neto</surname>
              <given-names>JA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Romano</surname>
              <given-names>MMD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>O'Connell JL</surname>
            </name>
            <name>
              <surname>de Santi</surname>
              <given-names>GL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Maciel</surname>
              <given-names>BC</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">S&#237;ndrome del coraz&#243;n roto (s&#237;ndrome de Tako-Tsubo) inducido por ecocardiograma de esfuerzo con dobutamina</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>Relatamos un caso de s&#237;ndrome de Tako-Tsubo inducido por ecocardiograma de esfuerzo con dobutamina en una paciente de 76 a&#241;os, hipertensa con quejas cl&#237;nicas de dolor precordial, en consulta cardiol&#243;gica electiva. Para exclusi&#243;n de dolor tor&#225;cico de etiolog&#237;a coronaria se solicit&#243; ecocardiograma de esfuerzo con dobutamina. El examen fue realizado, y en el pico de esfuerzo m&#225;ximo, el ecocardiograma mostr&#243; acinesia apical con el electrocardiograma mostrando supradesnivel del segmento ST en D1, AVL y V2. La paciente fue internada y sometida a coronariograf&#237;a, que mostr&#243; coronarias normales y VI con abombamiento apical. La paciente evolucion&#243; estable con reversi&#243;n del cuadro 21 d&#237;as despu&#233;s del cuadro inicial.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>S&#237;ndrome de Tako-Tsubo</kwd>
        <kwd>Ecocardiograf&#237;a de Esfuerzo</kwd>
        <kwd>Dobutamina</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>INFORME DE CASO</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body2">
          <label>
            <bold>S&#237;ndrome del coraz&#243;n roto (s&#237;ndrome de Tako-Tsubo) inducido por ecocardiograma de esfuerzo con dobutamina</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Francisco Juarez Cruz de Vasconcelos Filho; Cezario Antonio Martins Gomes; Oscar Aires de Queiroz; Jos&#233; Erirtonio Fa&#231;anha Barreto</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Hospital Regional da Unimed, Fortaleza, CE - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p>Relatamos un caso de s&#237;ndrome de Tako-Tsubo inducido por ecocardiograma de esfuerzo con dobutamina en una paciente de 76 a&#241;os, hipertensa con quejas cl&#237;nicas de dolor precordial, en consulta cardiol&#243;gica electiva. Para exclusi&#243;n de dolor tor&#225;cico de etiolog&#237;a coronaria se solicit&#243; ecocardiograma de esfuerzo con dobutamina. El examen fue realizado, y en el pico de esfuerzo m&#225;ximo, el ecocardiograma mostr&#243; acinesia apical con el electrocardiograma mostrando supradesnivel del segmento ST en D1, AVL y V2. La paciente fue internada y sometida a coronariograf&#237;a, que mostr&#243; coronarias normales y VI con abombamiento apical. La paciente evolucion&#243; estable con reversi&#243;n del cuadro 21 d&#237;as despu&#233;s del cuadro inicial.</p>
      <p><bold>Palabras clave: </bold> S&#237;ndrome de Tako-Tsubo, Ecocardiograf&#237;a de Esfuerzo, Dobutamina.</p>
      <p>
        <bold>Informe de Caso Cl&#237;nico</bold>
      </p>
      <p>Mujer de 76 a&#241;os de edad, con hipertensi&#243;n de larga data, en uso regular de enalapril 20 mg/d&#237;a + hidroclorotiazida 25 mg/d&#237;a, con historia de tres meses de evoluci&#243;n con dolor precordial at&#237;pico. Negaba otros factores de riesgo para enfermedad coronaria. Busc&#243; asistencia m&#233;dica, momento en que se solicit&#243; ecocardiograma de esfuerzo con dobutamina para exclusi&#243;n de insuficiencia coronaria. Ex&#225;menes solicitados previamente: radiograf&#237;a de t&#243;rax, ecocardiograma con Doppler, ex&#225;menes de laboratorio y electrocardiograma resultaron normales. El examen f&#237;sico tambi&#233;n result&#243; normal. El ecocardiograma de esfuerzo con dobutamina se inici&#243; sin evidencia de complicaciones, sin embargo, en la fase final del examen (pico de esfuerzo), el electrocardiograma mostr&#243; un supradesnivel del segmento ST en D1, AVL y V2 y hab&#237;a acinesia de los segmentos medio apicales de todo el ventr&#237;culo izquierdo que persisti&#243; en la fase de recuperaci&#243;n (<xref ref-type="fig" rid="es14f01-body2">fig. 1</xref>). La paciente no present&#243; precordialgia ni ninguna otra sintomatolog&#237;a, y el electrocardiograma volvi&#243; al patr&#243;n inicial despu&#233;s del examen. Encaminada para cateterismo card&#237;aco, &#233;ste no revel&#243; obstrucciones significativas y la ventriculograf&#237;a izquierda evidenciaba abombamiento apical con hipercinesia del segmento basal compatible con el s&#237;ndrome de Tako-Tsubo (<xref ref-type="fig" rid="es14f02-body2">fig. 2</xref>). La curva enzim&#225;tica mostr&#243; elevaci&#243;n de las enzimas card&#237;acas: CK-MB masa: 12,64 ng/ml (normal &lt; 5,1 ng/ml); troponina: 0,800 ug/l (normal &lt; 0,01 ug/l). La paciente evolucion&#243; cl&#237;nicamente estable, aunque hizo uso de infusi&#243;n endovenosa de dobutamina de 10 ug/kg/min por 48 horas; recibiendo alta hospitalaria al quinto d&#237;a de internaci&#243;n usando furosemida 40 mg/d&#237;a + carvedilol 3,125 mg 2x/d&#237;a + enalapril 5 mg 2x/d&#237;a + aldactona 25 mg/d&#237;a. Retorn&#243; 20 d&#237;as despu&#233;s del alta, cuando realiz&#243; un nuevo ecocardiograma que mostr&#243; normalizaci&#243;n de la cin&#233;tica segmentaria del VI.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es14f01-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-01-00e5-00014-gf01-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es14f02-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-01-00e5-00014-gf02-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Inicialmente descrita por un grupo japon&#233;s, Satoh et al.<sup>1</sup> a inicios de la d&#233;cada de 90, mostraba que pacientes, preferencialmente mujeres, de media edad, despu&#233;s de un intenso grado de estr&#233;s presentaban un cuadro cl&#237;nico similar al del infarto agudo de miocardio (dolor precordial, alteraciones en la enzimas card&#237;acas, compromiso segmentario del ventr&#237;culo izquierdo), aunque con las coronarias normales. Se le dio a ese s&#237;ndrome el nombre de "s&#237;ndrome del coraz&#243;n roto", o s&#237;ndrome de Tako-Tsubo<sup>1,2</sup>, pues en la ventriculograf&#237;a izquierda el coraz&#243;n presentaba, en la s&#237;stole ventricular, el formato de una trampa usada en Jap&#243;n para cazar pulpos.</p>
      <p>La etiolog&#237;a y las caracter&#237;sticas cl&#237;nicas de este s&#237;ndrome todav&#237;a no est&#225;n totalmente aclaradas<sup>3</sup>. Se han citado muchos factores como desencadenantes: psicol&#243;gicos, agudizaci&#243;n de enfermedad sist&#233;mica, neurog&#233;nicas, pulmonares, gastrointestinal, enfermedad renal y otros factores inespec&#237;ficos.</p>
      <p>A pesar de su etiolog&#237;a desconocida, la estimulaci&#243;n simp&#225;tica exagerada ha sido propuesta como el factor central de su fisiopatolog&#237;a. Pacientes con este s&#237;ndrome tiene mayores niveles de catecolamina que pacientes con infarto de miocardio con la misma clase Killip.</p>
      <p>Recientemente fue descrita una variante del abombamiento ventricular izquierdo transitorio, en el cual s&#243;lo el medio ventr&#237;culo es afectado, con hipercontractilidad de los segmentos basal y apical, llamada Tako-Tsubo reverso<sup>4</sup>.</p>
      <p>Aunque su prevalencia real no haya sido definida, levantamientos retrospectivos sugieren que el 2% de los casos atendidos como s&#237;ndrome coronario agudo sean s&#237;ndrome de Tako-Tsubo<sup>5</sup>.</p>
      <p>En el caso relatado, presentamos un raro caso de s&#237;ndrome de Tako-Tsubo inducido por eco de esfuerzo con dobutamina que present&#243; buena evoluci&#243;n cl&#237;nica y con recuperaci&#243;n de la funci&#243;n ventricular izquierda en el seguimiento ecocardiogr&#225;fico de 20 d&#237;as. En la bibliograf&#237;a m&#233;dica, no existen m&#225;s de tres casos relatados de este s&#237;ndrome inducido por dobutamina.</p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuvo fuentes de financiaci&#243;n externas.</p>
      <p>
        <bold>V&#237;nculo Acad&#233;mico</bold>
      </p>
      <p>No hay v&#237;nculo de este estudio a programas de post grado.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Case Report</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Dobutamine stress echocardiography-induced broken heart syndrome (Takotsubo Syndrome)</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>We report a case of dobutamine stress echocardiography-induced Takotsubo syndrome in a 76-year-old hypertensive patient with clinical complaints of chest pain in an elective visit to the cardiologist. Dobutamine-stress-echocardiography was requested to rule out chest pain of coronary origin. During the test, at peak exercise, echocardiogram showed apical akinesia and electrocardiogram showed ST-segment elevation in D1, AVL, and V2. The patient was hospitalized and underwent coronary angiography, which showed normal coronary arteries and left ventricular apical ballooning. During follow-up, the patient's condition remained stable, with regression of the manifestations 21 days after the initial presentation.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Takotsubo Syndrome</kwd>
        <kwd>echocardiography, stress</kwd>
        <kwd>dobutamine</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASE REPORT</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body3">
          <label>
            <bold>Dobutamine stress echocardiography-induced broken heart syndrome (Takotsubo syndrome)</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Francisco Juarez Cruz de Vasconcelos Filho; Cezario Antonio Martins Gomes; Oscar Aires de Queiroz; Jos&#233; Erirtonio Fa&#231;anha Barreto</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Hospital Regional da Unimed, Fortaleza, CE - Brazil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>ABSTRACT</bold>
      </p>
      <p>We report a case of dobutamine stress echocardiography-induced Takotsubo syndrome in a 76-year-old hypertensive patient with clinical complaints of chest pain in an elective visit to the cardiologist. Dobutamine-stress-echocardiography was requested to rule out chest pain of coronary origin. During the test, at peak exercise, echocardiogram showed apical akinesia and electrocardiogram showed ST-segment elevation in D1, AVL, and V2. The patient was hospitalized and underwent coronary angiography, which showed normal coronary arteries and left ventricular apical ballooning. During follow-up, the patient's condition remained stable, with regression of the manifestations 21 days after the initial presentation.</p>
      <p><bold>Key Words:</bold> Takotsubo Syndrome; echocardiography, stress; dobutamine.</p>
      <p>
        <bold>Case Report</bold>
      </p>
      <p>A long-term hypertensive 76-year-old female patient regularly taking enalapril 20 mg/day plus hydrochlorothiazide 25 mg/day presented with history of atypical chest pain for three months. She denied other risk factors for coronary artery disease. She sought medical assistance, and dobutamine-stress echocardiography was requested to rule out coronary insufficiency. Other tests previously performed were: chest radiography, Doppler echocardiography, biochemical tests and electrocardiography, all with normal results. Physical examination was also normal. Dobutamine-stress echocardiography was initiated with no signs of complications. However, at the final phase of the test (peak exercise), electrocardiogram showed ST-segment elevation in D1, AV, and V2. Also, there was left ventricular mid-apical segment akinesia, which persisted in the recovery phase (<xref ref-type="fig" rid="en14f01-body3">Figure 1</xref>). The patient did not present chest pain or any other symptom, and the electrocardiogram performed after the test had reverted to the initial pattern. She was referred for cardiac catheterization, which did not show significant obstruction; left ventriculography demonstrated apical ballooning with basal segment hyperkinesia consistent with Takotsubo syndrome (<xref ref-type="fig" rid="en14f02-body3">Figure 2</xref>). The enzyme profile showed elevated cardiac enzymes: CK-MB mass: 12.64 ng/mL (normal &lt; 5.1 ng/mL); troponin: 0.800 &#188;g/L (normal &lt; 0.01 &#188;g/L). The patient remained clinically stable; however, she received intravenous infusion of dobutamine at 10&#188;g/kg/min for 48 hours. She was discharged on the fifth day of hospitalization using furosemide 40 mg/day + carvedilol 3.125 mg bid + enalapril 5 mg bid + aldactone 25 mg/day. Echocardiography performed 20 days after discharge showed normal LV segmental motion.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en14f01-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-01-00e5-00014-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en14f02-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-93-01-00e5-00014-gf02-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>The first report by a Japanese group (Satoh et al<sup>1</sup>), in the early 1990's, described that, after severe stress, middle-aged patients, especially women, presented symptoms similar to those of acute myocardial infarction (chest pain, abnormal cardiac enzymes, left ventricular segmental impairment), however with normal coronary arteries. The syndrome was called "broken heart syndrome" or Takotsubo syndrome<sup>1,2</sup>, because, during ventricular systole, left ventriculography showed that the heart presented the shape of an octopus trap used in Japan.</p>
      <p>The etiology and clinical characteristics of this syndrome remain not fully understood<sup>3</sup>. Several factors have been cited as triggering factors: psychological conditions, exacerbation of systemic, neurogenic, pulmonary, gastrointestinal, and renal diseases, as well as other unspecific conditions.</p>
      <p>Despite the unknown etiology, excessive sympathetic stimulation has been proposed as a key factor in its pathophysiology. Patients with this syndrome have higher catecholamine levels than those with myocardial infarction of the same Killip class.</p>
      <p>A variant of transient left ventricular ballooning has been recently described, in which only the mid ventricle is affected, with hypercontractility of the basal and apical segments, named reverse Takotsubo syndrome<sup>4</sup>.</p>
      <p>Although its real prevalence has not been defined, retrospective surveys suggest that 2% of the cases treated as acute coronary syndrome are actually Takotsubo syndrome<sup>5</sup>.</p>
      <p>In the case reported, we present an uncommon case of dobutamine stress echocardiography-induced Takotsubo syndrome which had a favorable clinical outcome and recovery of the left ventricular function, as demonstrated by the echocardiographic control performed in the 20th day of follow-up. In the medical literature, no more than three cases of dobutamine-induced Takotsubo syndrome are described.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
