<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="case-report">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">CrLwRd4QvTDwxVTVyRsgMfh</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00015</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2009000600015</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(09)09200615</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2009000600015</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Relato de Caso</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Quiloperic&#225;rdio idiop&#225;tico prim&#225;rio: relato de caso</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Silva</surname>
            <given-names>Marcos Augusto de Moraes</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Martins</surname>
            <given-names>Antonio S&#233;rgio</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Campos</surname>
            <given-names>Nelson Leonardo K. Leite de</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Andrade</surname>
            <given-names>Rubens Ramos de</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Tohi</surname>
            <given-names>Leonardo Massato</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Hueb</surname>
            <given-names>Jo&#227;o Carlos</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Botucatu</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade Estadual Paulista</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Faculdade de Medicina de Botucatu </institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>06</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
      <volume>92</volume>
      <issue>6</issue>
      <fpage>e67</fpage>
      <lpage>e69</lpage>
      <history>
        <date date-type="accepted">
          <day>11</day>
          <month>07</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>24</day>
          <month>06</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="received">
          <day>29</day>
          <month>01</month>
          <year>2008</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>O ac&#250;mulo de quilo no espa&#231;o peric&#225;rdico ou quiloperic&#225;rdio &#233; uma condi&#231;&#227;o que, com maior frequ&#234;ncia, ocorre ap&#243;s trauma, cirurgia card&#237;aca e tor&#225;cica ou associado a tumores, tuberculose ou linfoangiomatose. Quando n&#227;o &#233; poss&#237;vel a identifica&#231;&#227;o precisa da etiologia, o quiloperic&#225;rdio &#233; denominado prim&#225;rio ou idiop&#225;tico. Essa &#233; uma situa&#231;&#227;o cl&#237;nica rara. Descrevemos um caso em paciente do sexo feminino, com 20 anos de idade, tratada cirurgicamente. A prop&#243;sito do caso, apresentamos breve revis&#227;o da literatura e coment&#225;rios sobre quadro cl&#237;nico, etiopatogenia, exames diagn&#243;sticos complementares e op&#231;&#245;es de tratamento.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Derrame peric&#225;rdico</kwd>
        <kwd>quiloperic&#225;rdio idiop&#225;tico prim&#225;rio</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>20</day>
        <month>07</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>
      <bold>RELATO DE CASO</bold>
    </p>
    <p>Quiloperic&#225;rdio idiop&#225;tico prim&#225;rio - relato de caso</p>
    <p>
      <bold>Marcos Augusto de Moraes Silva; Antonio S&#233;rgio Martins; Nelson Leonardo K. Leite de Campos; Rubens Ramos de Andrade; Leonardo Massato Tohi; Jo&#227;o Carlos Hueb</bold>
    </p>
    <p>Faculdade de Medicina de Botucatu da Universidade Estadual Paulista (Unesp), Botucatu, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="end">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p>O ac&#250;mulo de quilo no espa&#231;o peric&#225;rdico ou quiloperic&#225;rdio &#233; uma condi&#231;&#227;o que, com maior frequ&#234;ncia, ocorre ap&#243;s trauma, cirurgia card&#237;aca e tor&#225;cica ou associado a tumores, tuberculose ou linfoangiomatose. Quando n&#227;o &#233; poss&#237;vel a identifica&#231;&#227;o precisa da etiologia, o quiloperic&#225;rdio &#233; denominado prim&#225;rio ou idiop&#225;tico. Essa &#233; uma situa&#231;&#227;o cl&#237;nica rara. Descrevemos um caso em paciente do sexo feminino, com 20 anos de idade, tratada cirurgicamente. A prop&#243;sito do caso, apresentamos breve revis&#227;o da literatura e coment&#225;rios sobre quadro cl&#237;nico, etiopatogenia, exames diagn&#243;sticos complementares e op&#231;&#245;es de tratamento. </p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> Derrame peric&#225;rdico; quiloperic&#225;rdio idiop&#225;tico prim&#225;rio.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Quiloperic&#225;rdio isolado foi descrito pela primeira vez em 1888, por Hasebrock em autopsia<sup>1</sup>. &#201; uma entidade cl&#237;nica pouco comum em que quilo se acumula na cavidade peric&#225;rdica<sup>1-3</sup>. Pode ser causado por trauma cir&#250;rgico, irradia&#231;&#227;o, tuberculose, obstru&#231;&#227;o de cava, tumores prim&#225;rios ou metast&#225;ticos de mediastino<sup>1,3-5</sup>. A fisiopatologia comum a todas essas condi&#231;&#245;es parece ser a obstru&#231;&#227;o do ducto tor&#225;cico, sem o desenvolvimento de drenagem colateral<sup>4</sup>. Linfoangiomatose cong&#234;nita e linfangectasia tamb&#233;m podem ser causa de quiloperic&#225;rdio<sup>6,7</sup>. </p>
    <p>Em muitos casos, contudo, n&#227;o &#233; poss&#237;vel estabelecer, de forma precisa, a etiologia. Para descrever esses casos, Groves e Effler<sup>8</sup>, em 1954, introduziram os termos quiloperic&#225;rdio "prim&#225;rio" ou "idiop&#225;tico".</p>
    <p>Relatamos a seguir caso de quiloperic&#225;rdio idiop&#225;tico ou prim&#225;rio, tratado cirurgicamente.</p>
    <p>
      <bold>Relato do Caso</bold>
    </p>
    <p>Paciente do sexo feminino, com 20 anos de idade, procedente de Len&#231;&#243;is Paulista (SP), encaminhada em 10/05/2005 ao nosso hospital, com o diagn&#243;stico de derrame peric&#225;rdico importante.</p>
    <p>HPMA: Dispn&#233;ia leve aos grandes esfor&#231;os h&#225; seis meses, com piora para m&#233;dios esfor&#231;os h&#225; dois meses. Negava edema, tontura, palpita&#231;&#227;o ou precordialgia. </p>
    <p>
      <bold>Exame f&#237;sico </bold>
    </p>
    <p>Bom estado geral, mucosas &#250;midas e coradas, acian&#243;tica, P=FC=96bpm, PA 110x60 mmHg. Sem sinais de estase jugular ou edema de membros inferiores. Ba&#231;o n&#227;o percut&#237;vel e n&#227;o palp&#225;vel. Ictus n&#227;o vis&#237;vel e n&#227;o palp&#225;vel, sem fr&#234;mitos; bulhas r&#237;tmicas, com discreto abafamento, sem sopros.</p>
    <p>
      <bold>Exames complementares </bold>
    </p>
    <p>Hemograma, s&#243;dio, pot&#225;ssio, magn&#233;sio, c&#225;lcio, glicemia ur&#233;ia creatinina prote&#237;nas totais e fra&#231;&#245;es, DHL, TGO e TGP normais, prova do l&#225;tex negativa, PCR normal e sorologias para hepatite B, C e HIV negativas. Rx de t&#243;rax: aumento de &#225;rea card&#237;aca (<xref ref-type="fig" rid="fig01">fig.1</xref>).</p>
    <fig id="fig01">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-06-0e67-00015-gf01.jpg"/></fig>
    <p><bold>Ecocardiograma - </bold>derrame peric&#225;rdico importante, sem sinais de restri&#231;&#227;o diast&#243;lica.</p>
    <p><bold>Tomografia de t&#243;rax - </bold>cardiomegalia com sinais de congest&#227;o venosa pulmonar.</p>
    <p>
      <bold>Evolu&#231;&#227;o </bold>
    </p>
    <p>Em 17/05/2005, a paciente foi submetida a drenagem peric&#225;rdica por via sub-xifoidiana, pela t&#233;cnica de Marfan, sendo retirados 700 ml de liquido leitoso, espesso, com aspecto de quilo. Foram realizadas bi&#243;psia do peric&#225;rdio e coleta de amostras do l&#237;quido e sangue para exames. No p&#243;s-operat&#243;rio o volume drenado foi de aproximadamente 500 ml e o dreno peric&#225;rdico foi sacado no quarto dia, 48 horas ap&#243;s a drenagem ter cessado. A paciente recebeu alta no s&#233;timo p&#243;s -operat&#243;rio (P.O.), com linfocintilografia agendada ambulatorialmente.</p>
    <p><bold>Bi&#243;psia do peric&#225;rdio -</bold> espessamento fibroso e rea&#231;&#227;o mesotelial. </p>
    <p>
      <bold>Exames laboratoriais </bold>
    </p>
    <p><bold>Sangue -</bold> colesterol total 140 mg/dl; LDL-colesterol 62 mg/dl; triglic&#233;rides 70 mg/dl.</p>
    <p><bold>Liquido peric&#225;rdico -</bold> triglic&#233;rides 1.420 mg/dl; cultura-negativa; bacterioscopia - aus&#234;ncia de bact&#233;rias, raros leuc&#243;citos; citologia - contagem global: hem&#225;cias 2.600 mm<sup>3</sup><sub>;</sub> leuc&#243;citos 3.200 mm<sup>3</sup>; contagem diferencial: linf&#243;citos 3%; mon&#243;citos 8%; segmentados 89%.</p>
    <p>Linfocintilografia 14 dias ap&#243;s a drenagem peric&#225;rdica mostrou aspecto normal dos membros inferiores e ac&#250;mulo an&#244;malo de radiof&#225;rmaco em t&#243;rax, podendo representar presen&#231;a de linfa em espa&#231;o peric&#225;rdico ou pleural, secund&#225;ria &#224; processo obstrutivo ou agenesia parcial de ducto tor&#225;cico (<xref ref-type="fig" rid="fig02">fig.2</xref>).</p>
    <fig id="fig02">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-06-0e67-00015-gf02.jpg"/></fig>
    <p>Vinte dias ap&#243;s a alta, a paciente foi reinternada com derrame peric&#225;rdico importante e queixa de dispn&#233;ia aos m&#233;dios esfor&#231;os. Operada por toracotomia m&#233;dio-esternal, foi retirado cerca de 1.000 ml de l&#237;quido leitoso espesso, com aspecto de quilo e realizada pericardiectomia parcial associada &#224; deriva&#231;&#227;o pericardioperitonial. As cavidades pleurais e o mediastino foram drenados.</p>
    <p>No p&#243;s-operat&#243;rio o volume de drenagem manteve-se na faixa de 150 a 400 ml/dia (m&#233;dia de 240 ml/dia) por 15 dias, a partir de quando passou a diminuir, at&#233; cessar totalmente do 30&#186; dia. </p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A partir da descri&#231;&#227;o de Groves e Effler<sup>8</sup> em 1954, Dunn<sup>1</sup> em 1975, refere 22 casos de quiloperic&#225;rdio "prim&#225;rio" ou "idiop&#225;tico" descritos na literatura. Akamatsu e cols<sup>6</sup>. referem, at&#233; 1992, 79 casos, e Y&#252;ksel e cols<sup>2</sup>., at&#233; 1997, 89 casos. A partir de 1997, encontramos relatos de 25 novos casos, totalizando 114 casos descritos at&#233; 2007. Na literatura nacional s&#243; encontramos relato de um caso, feito por Fernandes e cols.<sup>3</sup> em 1998.</p>
    <p>A fisiopatologia do quiloperic&#225;rdio prim&#225;rio pode estar relacionada &#224; anormalidade da conex&#227;o entre o ducto tor&#225;cico e o peric&#225;rdio, com presen&#231;a de fistulas, refluxo de quilo associado &#224; hipertens&#227;o linf&#225;tica com perda do mecanismo valvular e aumento da permeabilidade da parede dos vasos linf&#225;ticos<sup>3</sup>.</p>
    <p>O quadro cl&#237;nico varia de assintom&#225;tico a sinais de tamponamento card&#237;aco. Os sintomas mais freq&#252;entes s&#227;o dispn&#233;ia, fadiga e tosse<sup>5</sup>.</p>
    <p>O diagn&#243;stico diferencial se faz com todas as causas de derrame peric&#225;rdico e a confirma&#231;&#227;o de quiloperic&#225;rdio, na maioria dos casos, s&#243; &#233; feita ap&#243;s a pericardiocentese pelo liquido peric&#225;rdico de aspecto quiloso, com quilom&#237;crons e n&#237;veis altos de triglic&#233;rides. Confirmado o diagn&#243;stico, &#233; indicado o estudo dos vasos linf&#225;ticos por meio de linfoangiografia, que auxilia a identifica&#231;&#227;o de fistulas linfoperic&#225;rdicas, varia&#231;&#245;es da anatomia ou aplasia parcial do ducto tor&#225;cico<sup>3,5,9</sup>. Tomografia computadorizada pode ser &#250;til para afastar linfoangiomatose. </p>
    <p>O tratamento conservador do quiloperic&#225;rdio &#233; feito com dieta hipogordurosa, utilizando triglic&#233;rides de cadeia m&#233;dia, cuja absor&#231;&#227;o &#233; feita via veia porta e n&#227;o pela via dos vasos linf&#225;ticos, como ocorre com os de cadeia longa<sup>3</sup>. Entretanto, o tratamento conservador do quiloperic&#225;rdio idiop&#225;tico prim&#225;rio, em contraste com o quiloperic&#225;rdio p&#243;s-traum&#225;tico, dificilmente obt&#233;m sucesso<sup>5</sup>.</p>
    <p> Nesses casos, indica-se tratamento cir&#250;rgico, que inclui janela pericardioperitonial, pericardiectomia e ligadura com ressec&#231;&#227;o do ducto tor&#225;cico logo acima do diafragma<sup>6,7</sup>. </p>
    <p>Akamatsu e cols.<sup>6</sup> referem que dos 79 casos descritos na literatura at&#233; 1992, 10 (13%) receberam tratamento conservador, e seis (60%) desses pacientes refizeram o derrame. Os restantes 69 pacientes (87%) foram tratados cirurgicamente; 21 (27%) por janela peric&#225;rdica, sete (9%) por ligadura e ressec&#231;&#227;o do ducto tor&#225;cico e 41 (52%) por ligadura e ressec&#231;&#227;o do ducto tor&#225;cico associada &#224; janela peric&#225;rdica.</p>
    <p>A ligadura e ressec&#231;&#227;o do ducto tor&#225;cico logo acima do diafragma associado &#224; pericardiectomia parcial tem sido o tratamento utilizado na maioria dos casos<sup>6</sup>. Mais recentemente, esse procedimento tamb&#233;m tem sido feito por meio de toracoscopia<sup>4</sup>. </p>
    <p>Com a conduta adotada no nosso caso, pericardiectomia parcial associada &#224; janela pericardioperitonial, ap&#243;s mais de dois anos de seguimento, a paciente est&#225; bem, sem queixas, tendo apresentado como &#250;nica intercorr&#234;ncia pequeno derrame pleural &#224; direita. Assim, acreditamos que o resultado obtido foi bom, mas apresentou como inconvenientes volume alto de drenagem nos primeiros dias de p&#243;s-operat&#243;rio e per&#237;odo de interna&#231;&#227;o longo. </p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <fn id="end" fn-type="corresp">
        <label>
          <bold>Correspond&#234;ncia:</bold>
        </label>
        <p> Marcos Augusto de Moraes Silva </p>
        <p> Disciplina de Cirurgia Cardiovascular do Departamento de Cirurgia e Ortopedia da Faculdade de Medicina de Botucatu - UNESP </p>
        <p> Distrito de Rubi&#227;o Jr. s/n, Botucatu </p>
        <p> 18618-970 &#150; S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="marcos@fmb.unesp.br">marcos@fmb.unesp.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 29/01/08; revisado recebido em 24/06/08; aceito em 11/07/08.</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Dunn RP. Primary chylopericardium: a review    of the literature and illustrated case. Am Heart J. 1975; 89 (3): 369-77.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Primary chylopericardium: a review of the literature and illustrated case</article-title>
          <source>Am Heart J</source>
          <date>
            <year>1975</year>
          </date>
          <fpage>369</fpage>
          <lpage>77</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>89</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Dunn</surname>
              <given-names>RP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Y&#252;ksel M, Yildizeli B, Zon&#252;zi F,    Batirel HF. Isolated primary chylopericardium. Eur J Cardiothorac Surg. 1997;    12: 319-21.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Isolated primary chylopericardium</article-title>
          <source>Eur J Cardiothorac Surg</source>
          <date>
            <year>1997</year>
          </date>
          <fpage>319</fpage>
          <lpage>21</lpage>
          <volume>12</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Y&#252;ksel</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yildizeli</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zon&#252;zi</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Batirel</surname>
              <given-names>HF</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Fernandes F, Arteaga E, Carvalho MSS, Ianni    BM, Fernandes PP, Mady C. Quilopericardio idiop&#225;tico. Arq Bras Cardiol.    1998; 71 (2): 131-4.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Quilopericardio idiop&#225;tico</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>131</fpage>
          <lpage>4</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>71</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Fernandes</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Arteaga</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Carvalho</surname>
              <given-names>MSS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ianni</surname>
              <given-names>BM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fernandes</surname>
              <given-names>PP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mady</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Furrer M, Holp M, Ris HB. Isolated primary    chylopericardium: treatment by thorascoscopic thoracic duct ligation and pericardial    fenestration. J Thorac Cardiovasc Surg. 1996; 112 (4): 1120-1.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Isolated primary chylopericardium: treatment by thorascoscopic thoracic duct ligation and pericardial fenestration</article-title>
          <source>J Thorac Cardiovasc Surg</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>1120</fpage>
          <lpage>1</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>112</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Furrer</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Holp</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ris</surname>
              <given-names>HB</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Svedjeholm R, Jansson K, Olin C. Primary idiopathic    chylopericardium  a case report and review of the literature. Eur J Cardiothorac    Surg. 1997; 11: 387-90.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Primary idiopathic chylopericardium - a case report and review of the literature</article-title>
          <source>Eur J Cardiothorac Surg</source>
          <date>
            <year>1997</year>
          </date>
          <fpage>387</fpage>
          <lpage>90</lpage>
          <volume>11</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Svedjeholm</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jansson</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Olin</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Akamatsu H, Amano J, Sakamato T, Suzuki A.    Primary chylopericardium. Ann Thorac Surg. 1994; 58 (1): 262-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Primary chylopericardium</article-title>
          <source>Ann Thorac Surg</source>
          <date>
            <year>1994</year>
          </date>
          <fpage>262</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>58</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Akamatsu</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Amano</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sakamato</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Suzuki</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Mahon NG, N&#246;lke L, MacCann H, Sugrue    D, Hurley J. Isolated chylopericardium. Surg J R Coll Surg Edinb Irel. 2003;    1: 236-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Isolated chylopericardium</article-title>
          <source>Surg J R Coll Surg Edinb Irel</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>236</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <volume>1</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mahon</surname>
              <given-names>NG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>N&#246;lke</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>MacCann</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sugrue</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hurley</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Groves LK, Effler DB. Primary chylopericardium.    N Engl J Med. 1954; 250 (12): 520-3.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Primary chylopericardium</article-title>
          <source>N Engl J Med</source>
          <date>
            <year>1954</year>
          </date>
          <fpage>520</fpage>
          <lpage>3</lpage>
          <issue>12</issue>
          <volume>250</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Groves</surname>
              <given-names>LK</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Effler</surname>
              <given-names>DB</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Mewis C, K&#252;lkamp V, Sokiranski R, Karsch    KR. Primary chylopericardium due to partial aplasia of the thoracic duct. Eur    Heart J. 1997; 18: 880-1.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Primary chylopericardium due to partial aplasia of the thoracic duct</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <date>
            <year>1997</year>
          </date>
          <fpage>880</fpage>
          <lpage>1</lpage>
          <volume>18</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mewis</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>K&#252;lkamp</surname>
              <given-names>V</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sokiranski</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Karsch</surname>
              <given-names>KR</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Quilopericardio idiop&#225;tico primario: informe de caso cl&#237;nico</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>La acumulaci&#243;n de quilo en el espacio peric&#225;rdico o quilopericardio es una condici&#243;n que con mayor frecuencia ocurre despu&#233;s de trauma, cirug&#237;a card&#237;aca y tor&#225;cica o asociado a tumores, tuberculosis o linfoangiomatosis. Cuando no es posible la identificaci&#243;n precisa de la etiolog&#237;a, el quilopericardio se denomina primario o idiop&#225;tico. Esta es una situaci&#243;n cl&#237;nica rara. Describimos un caso en paciente del sexo femenino, con 20 a&#241;os de edad, tratada quir&#250;rgicamente. A prop&#243;sito del caso, presentamos una breve revisi&#243;n bibliogr&#225;fica y comentarios sobre el cuadro cl&#237;nico, la etiopatogenia, ex&#225;menes diagn&#243;sticos complementarios y opciones de tratamiento.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Derrame peric&#225;rdico</kwd>
        <kwd>Quilopericardio idiop&#225;tico primario</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>INFORME DE CASO</bold>
      </p>
      <p><undefined id="tx-body2"/>Quilopericardio idiop&#225;tico primario - informe de caso cl&#237;nico</p>
      <p>
        <bold>Marcos Augusto de Moraes Silva; Antonio S&#233;rgio Martins; Nelson Leonardo K. Leite de Campos; Rubens Ramos de Andrade; Leonardo Massato Tohi; Jo&#227;o Carlos Hueb</bold>
      </p>
      <p> Faculdade de Medicina de Botucatu da Universidade Estadual Paulista (Unesp), Botucatu, SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p>La acumulaci&#243;n de quilo en el espacio peric&#225;rdico o quilopericardio es una condici&#243;n que con mayor frecuencia ocurre despu&#233;s de trauma, cirug&#237;a card&#237;aca y tor&#225;cica o asociado a tumores, tuberculosis o linfoangiomatosis. Cuando no es posible la identificaci&#243;n precisa de la etiolog&#237;a, el quilopericardio se denomina primario o idiop&#225;tico. Esta es una situaci&#243;n cl&#237;nica rara. Describimos un caso en paciente del sexo femenino, con 20 a&#241;os de edad, tratada quir&#250;rgicamente. A prop&#243;sito del caso, presentamos una breve revisi&#243;n bibliogr&#225;fica y comentarios sobre el cuadro cl&#237;nico, la etiopatogenia, ex&#225;menes diagn&#243;sticos complementarios y opciones de tratamiento.</p>
      <p><bold>Palabras clave: </bold>Derrame peric&#225;rdico; Quilopericardio idiop&#225;tico primario.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El quilopericardio aislado fue descrito por primera vez en 1888, por Hasebrock en autopsia<sup>1</sup>. Es una entidad cl&#237;nica poco com&#250;n en que se acumula quilo en la cavidad peric&#225;rdica<sup>1-3</sup>. Puede ser causado por trauma quir&#250;rgico, radiaci&#243;n, tuberculosis, obstrucci&#243;n de vena cava, tumores primarios o metast&#225;ticos de mediastino<sup>1,3-5</sup>. La fisiopatolog&#237;a com&#250;n a todas esas condiciones parece ser la obstrucci&#243;n del ducto tor&#225;cico sin el desarrollo de drenaje colateral<sup>4</sup>. La linfoangiomatosis cong&#233;nita y linfangiectasia tambi&#233;n pueden ser causa de quilopericardio<sup>6,7</sup>. </p>
      <p>En muchos casos, con todo, no es posible establecer de forma precisa la etiolog&#237;a. Para describir estos casos, Groves y Effler<sup>8</sup>, en 1954, introdujeron los t&#233;rminos quilopericardio "primario" o "idiop&#225;tico".</p>
      <p>Relatamos a continuaci&#243;n un caso de quilopericardio idiop&#225;tico o primario, tratado quir&#250;rgicamente.</p>
      <p>
        <bold>Informe de Caso Cl&#237;nico</bold>
      </p>
      <p>Paciente del sexo femenino, con 20 a&#241;os de edad, procedente de Len&#231;&#243;is Paulista (SP), ingres&#243; el 10/05/2005 en nuestro hospital, con diagn&#243;stico de derrame peric&#225;rdico importante.</p>
      <p>Historia cl&#237;nica: Disnea leve a grandes esfuerzos desde hace seis meses, con empeoramiento para medios esfuerzos hace dos meses. Negaba edema, mareos, palpitaciones o precordialgia.</p>
      <p>
        <bold>Examen f&#237;sico </bold>
      </p>
      <p>Buen estado general, mucosas h&#250;medas y normocoloreadas, acian&#243;tica P=FC=96lat/min, PA 110/60. Sin se&#241;ales de estasis yugular o edema de miembros inferiores. Bazo no percutible y no palpable. Ictus cordis no visible y no palpable, sin fr&#233;mitos, ruidos card&#237;acos r&#237;tmicos, con discreto apagamiento, sin soplos.</p>
      <p>
        <bold>Ex&#225;menes complementarios </bold>
      </p>
      <p>Hemograma, Na, K, Mg, Ca, glicemia, urea, creatinina, prote&#237;nas totales y fracciones, DHL, TGO y TGP normales, prueba de l&#225;tex negativa, PCR normal y serolog&#237;as para hepatitis B, C y VIH negativas. Rx de t&#243;rax: aumento de &#225;rea card&#237;aca (<xref ref-type="fig" rid="fig01-body2">fig.1</xref>).</p>
      <fig id="fig01-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-06-0e67-00015-gf01-es.jpg"/></fig>
      <p><bold>Ecocardiograma:</bold> Derrame peric&#225;rdico importante sin se&#241;ales de restricci&#243;n diast&#243;lica.</p>
      <p><bold>Tomograf&#237;a de t&#243;rax: </bold>cardiomegalia con se&#241;ales de congesti&#243;n pulmonar venosa.</p>
      <p>
        <bold>Evoluci&#243;n </bold>
      </p>
      <p>El 17/05/2005, la paciente fue sometida a drenaje peric&#225;rdico subxifoideo, por t&#233;cnica de Marfan, retir&#225;ndose 700 ml de l&#237;quido lechoso, espeso, con aspecto de quilo. Se realizaron biopsia del pericardio y recolecci&#243;n de muestras del l&#237;quido y sangre para ex&#225;menes. En el postoperatorio el volumen frenado fue de aproximadamente 500 ml y la sonda de drenaje peric&#225;rdico se retir&#243; al cuarto d&#237;a, 48 horas despu&#233;s de haber cesado el drenaje. La paciente recibi&#243; alta en el s&#233;ptimo d&#237;a de postoperatorio, con linfocentellograf&#237;a agendada en ambulatorio.</p>
      <p><bold>Biopsia de pericardio: </bold>engrosamiento fibroso y reacci&#243;n mesotelial. </p>
      <p>
        <bold>Ex&#225;menes de laboratorio:</bold>
      </p>
      <p><bold>Sangre<italic>:</italic></bold> colesterol total 140 mg/dl; LDL-colesterol 62 mg/dl; triglic&#233;ridos 70,00 mg/dl.</p>
      <p><bold>L&#237;quido peric&#225;rdico<italic>:</italic></bold> triglic&#233;ridos 1.420 mg/dl; cultivo-negativo; bacterioscop&#237;a- ausencia de bacterias raras leucocitos; citolog&#237;a conteo global: hemat&#237;es 2.600 mm<sup>3</sup><sub>;</sub> leucocitos 3.200 mm<sup>3</sup>; conteo diferencial: linfocitos 3%; monocitos 8%; segmentados 89%.</p>
      <p>Linfocentellograf&#237;a, 14 d&#237;as despu&#233;s del drenaje peric&#225;rdico mostr&#243; aspecto normal de los miembros inferiores y acumulaci&#243;n anormal de radiof&#225;rmaco en t&#243;rax, pudiendo representar presencia de linfa en espacio peric&#225;rdico o pleural, secundario a proceso obstructivo o agenesia parcial de ducto tor&#225;cico (<xref ref-type="fig" rid="fig02-body2">fig.2</xref>).</p>
      <fig id="fig02-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-06-0e67-00015-gf02-es.jpg"/></fig>
      <p>Veinte d&#237;as despu&#233;s del alta, el paciente reingres&#243; con derrame peric&#225;rdico importante y queja de disnea a esfuerzos medios. Operada por toracotom&#237;a medioesternal, se retiraron cerca de 1.000 ml de l&#237;quido lechoso espeso, con aspecto de quilo y realizada pericardiectom&#237;a parcial asociada a derivaci&#243;n pericardio-peritoneal. Las cavidades pleurales y el mediastino fueron drenados.</p>
      <p>En el postoperatorio el volumen de drenaje se mantuvo en el intervalo de 150 a 400 ml/d&#237;a (promedio de 240 ml/d&#237;a) por 15 d&#237;as, cuando comenz&#243; a disminuir hasta cesar totalmente el 30&#186; d&#237;a. </p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>A partir de la descripci&#243;n Groves y Effler<sup>8</sup> en 1954, Dunn<sup>1</sup> en 1975, refiere 22 casos de quilopericardio "primario" o "idiop&#225;tico" descritos en la bibliograf&#237;a. Akamatsu et al.<sup>6</sup>. refieren, hasta 1992, 79 casos, t Y&#252;ksel at al.<sup>2</sup>., hasta 1997, 89 casos. A partir de 1997, encontramos relatos de 25 nuevos casos, totalizando 114 casos descritos hasta 2007. En la bibliograf&#237;a nacional s&#243;lo encontramos relato de un caso, hecho por Fernandes et al.<sup>3</sup> en 1998.</p>
      <p>La fisiopatolog&#237;a del quilopericardio primario puede estar relacionada a la anormalidad de la conexi&#243;n entre el ducto tor&#225;cico y el pericardio, con presencia de f&#237;stulas, reflujo de quilo asociado a hipertensi&#243;n linf&#225;tica con p&#233;rdida del mecanismo valvular y aumento de la permeabilidad de la pared de los vasos linf&#225;ticos<sup>3</sup>.</p>
      <p>El cuadro cl&#237;nico var&#237;a de asintom&#225;tico a se&#241;ales de taponamiento card&#237;aco. Los s&#237;ntomas m&#225;s frecuentes son disnea, fatiga y tos<sup>5</sup>.</p>
      <p>El diagn&#243;stico diferencial se realiza con todas las causas de derrame peric&#225;rdico y la confirmaci&#243;n de quilopericardio, en la mayor&#237;a de los casos s&#243;lo se realiza despu&#233;s de la pericardiocentesis por el l&#237;quido peric&#225;rdico de aspecto quiloso, con quilomicrones y niveles altos de triglic&#233;ridos. Una vez confirmado el diagn&#243;stico, se indica el estudio de los vasos linf&#225;ticos por medio de linfangiografia, que auxilia en la identificaci&#243;n de comunicaci&#243;n linfoperic&#225;rdica, variaciones de la anatom&#237;a o aplasia parcial del ducto tor&#225;cico<sup>3,5,9</sup>. La tomograf&#237;a computada puede ser &#250;til para descartar linfoangiomatosis. </p>
      <p>El tratamiento conservador del quilopericardio se realiza con dieta hipograsa utilizando triglic&#233;ridos de cadena media, cuya absorci&#243;n se realiza por v&#237;a de la vena porta y no por la v&#237;a de los vasos linf&#225;ticos, como sucede con los de cadena larga<sup>3</sup>. No obstante, el tratamiento conservador del quilopericardio idiop&#225;tico o primario, en contraste con el quilopericardio post traum&#225;tico, dif&#237;cilmente es exitoso<sup>5</sup>.</p>
      <p> En estos casos se indica tratamiento quir&#250;rgico, que incluye ventana pericardioperitoneal, pericardiectom&#237;a y ligadura con resecci&#243;n del ducto tor&#225;cico inmediatamente sobre el diafragma<sup>6,7</sup>. </p>
      <p>Akamatsu et al.<sup>6</sup> refieren que de los 79 descritos en la bibliograf&#237;a hasta 1992, 10 (13%) recibieron tratamiento conservador, y seis (60%) de esos pacientes volvieron a presentar derrame. Los restantes 69 pacientes (87%) fueron tratados quir&#250;rgicamente; 21 (27%) por ventana peric&#225;rdica, siete (9%) por ligadura y resecci&#243;n del ducto tor&#225;cico y 41(52%) por ligadura y resecci&#243;n del ducto tor&#225;cico asociada a ventana peric&#225;rdica.</p>
      <p>La ligadura y resecci&#243;n del ducto tor&#225;cico inmediatamente sobre el diafragma asociado a pericardiectom&#237;a parcial fue el tratamiento utilizado en la mayor&#237;a de los casos<sup>6</sup>. M&#225;s recientemente, este procedimiento tambi&#233;n se realiz&#243; por medio de toracoscop&#237;a<sup>4</sup>. </p>
      <p>Con la conducta adoptada en nuestro caso, pericardiectom&#237;a parcial asociada a ventana pericardioperitoneal, despu&#233;s de m&#225;s de dos a&#241;os de seguimiento, la paciente est&#225; bien, sin quejas, presentando como &#250;nica complicaci&#243;n un peque&#241;o derrame pleural a la derecha. As&#237;, creemos que el resultado obtenido fue bueno, pero present&#243; como inconvenientes un alto volumen de drenaje los primeros d&#237;as de postoperatorio y per&#237;odo de internaci&#243;n largo. </p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiamiento</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuvo fuentes de financiamiento externas.</p>
      <p>
        <bold>V&#237;nculo Acad&#233;mico</bold>
      </p>
      <p>No hay v&#237;nculo de este estudio a programas de post grado.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Case Report</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Primary idiopathic chylopericardium: case report</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>The accumulation of chyle in the pericardial space, or chylopericardium, is a condition occurring most frequently after trauma, cardiac and thoracic surgery, or in association with tumors, tuberculosis or lymphangiomatosis. When its precise cause cannot be identified, it is called primary or idiopathic chylopericardium. This is a rare clinical entity. We report the case of a surgically treated 20-year-old female patient. A brief review of the literature and comments on the clinical presentation, etiopathogenesis, ancillary diagnostic tests and treatment options are also presented.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Pericardial effusions</kwd>
        <kwd>chylopericardium idiopathic primary</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>CASE REPORT</bold>
      </p>
      <p><undefined id="tx-body3"/>Primary idiopathic chylopericardium - case report</p>
      <p>
        <bold>Marcos Augusto de Moraes Silva; Antonio S&#233;rgio Martins; Nelson Leonardo K. Leite de Campos; Rubens Ramos de Andrade; Leonardo Massato Tohi; Jo&#227;o Carlos Hueb</bold>
      </p>
      <p>Faculdade de Medicina de Botucatu da Universidade Estadual Paulista (Unesp), Botucatu, SP - Brazil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>SUMMARY</bold>
      </p>
      <p>The accumulation of chyle in the pericardial space, or chylopericardium, is a condition occurring most frequently after trauma, cardiac and thoracic surgery, or in association with tumors, tuberculosis or lymphangiomatosis. When its precise cause cannot be identified, it is called primary or idiopathic chylopericardium. This is a rare clinical entity. We report the case of a surgically treated 20-year-old female patient. A brief review of the literature and comments on the clinical presentation, etiopathogenesis, ancillary diagnostic tests and treatment options are also presented.</p>
      <p><bold>Key words:</bold> Pericardial effusions; chylopericardium idiopathic primary.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>Isolated chylopericardium was first described by Hasebrock in an autopsy case<sup>1</sup>, in 1888. This is a rare clinical entity in which chyle accumulates in the pericardial cavity<sup>1-3</sup>. It may be caused by surgical trauma, irradiation, tuberculosis, caval obstruction, and primary or metastatic mediastinal tumors<sup>1,3-5</sup>. The pathophysiology common to all these conditions seems to be thoracic duct obstruction without development of collateral drainage<sup>4</sup>. Congenital lymphangiomatosis and lymphangiectasia may also be the cause of chylopericardium<sup>6,7</sup>.</p>
      <p>However, the precise etiology cannot be established in many cases. In order to describe these cases, Groves and Effler<sup>8</sup>, in 1954, introduced the terms "primary" or "idiopathic" chylopericardium.</p>
      <p>We report the case of a surgically treated idiopathic or primary chylopericardium.</p>
      <p>
        <bold>Case Report</bold>
      </p>
      <p>A 20-year-old female patient from the city of Len&#231;&#243;is Paulista (State of SP) diagnosed with a large pericardial effusion was referred to our hospital in May 10, 2005.</p>
      <p>History of present illness: mild dyspnea on heavy exertion for six months, which progressed to moderate exertion felt for two months. She denied edema, dizziness, palpitations or chest pain.</p>
      <p>
        <bold>Physical examination</bold>
      </p>
      <p>Good general state of health, mucous membranes moist and pink, no cyanosis; P=HR= 96 bpm; BP = 110/60 mmHg. No jugular venous distension or lower limb edema. Spleen negative percussion sign, nonpalpable. Apical impulse not visible, not palpable; no thrills; heart sounds with normal rhythm and slightly muffled; no heart murmurs.</p>
      <p>
        <bold>Ancillary tests</bold>
      </p>
      <p>Normal blood count, Na, K, Mg, Ca, blood glucose, BUN, creatinine, protein profile, LDH, AST, and ALT; negative latex text; normal PCR, and negative serological tests for hepatitis B, C and HIV. Chest radiography: enlarged cardiac silhouette (<xref ref-type="fig" rid="fig01-body3">Figure 1</xref>).</p>
      <fig id="fig01-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-06-0e67-00015-gf01-en.jpg"/></fig>
      <p><bold>Echocardiogram -</bold> significant pericardial effusion with no signs of restrictive diastolic filling.</p>
      <p><bold>Computed tomography scan of the chest - </bold>enlarged heart with signs of pulmonary venous congestion.</p>
      <p>
        <bold>Hospital course</bold>
      </p>
      <p>In May 17, 2005, the patient underwent pericardial drainage via the subxiphoid approach using Marfan's technique; 700 ml of a thick milky chylous fluid were drained. A pericardial biopsy was performed and fluid and blood samples were collected for tests. The total volume drained in the postoperative period was of approximately 500 ml, and the pericardial catheter was removed on day 4, 48 hours after drainage had ceased. The patient was discharged on postoperative day 7, and lymphoscintigraphy was scheduled to be performed on an outpatient basis.</p>
      <p><bold>Pericardial biopsy -</bold> fibrous thickening and mesothelial reaction.</p>
      <p>
        <bold>Laboratory tests:</bold>
      </p>
      <p><bold>Blood -</bold> total cholesterol 140 mg/dl; LDL-cholesterol 62 mg/dl; triglycerides 70 mg;dl. </p>
      <p><bold>Pericardial fluid -</bold> triglycerides 1,420 mg/dl; culture-sterile; Gram-staining- absence of bacteria, rare leukocytes; cytology &#150; global count: erythrocytes 2.6 x 10<sup>3</sup>/mm<sup>3</sup><sub>;</sub> leukocytes 3.2 x 10<sup>3</sup>/mm<sup>3</sup>; differential count: lymphocytes 3%; monocytes 8%; segmented neutrophils 89%.</p>
      <p>Lymphoscintigraphy performed 14 days after pericardial drainage showed lower limbs with normal aspect and abnormal thoracic radiopharmaceutical accumulation, which could represent the presence of lymph in the pericardial or pleural space, secondary to an obstructive process or partial aplasia of the thoracic duct (<xref ref-type="fig" rid="fig02-body3">Figure 2</xref>). </p>
      <fig id="fig02-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-06-0e67-00015-gf02-en.jpg"/></fig>
      <p>Twenty days after discharge, the patient was rehospitalized with significant pericardial effusion and complaint of dyspnea on moderate exertion. She was operated on via midsternal thoracotomy, and approximately 1,000 ml of a thick milky chylous fluid were removed. Partial pericardiectomy associated with pericardioperitoneal shunt was performed. The pleural and mediastinal cavities were drained.</p>
      <p>In the postoperative period, the volume drained remained between 150 and 400 ml/day (mean of 240 ml/day) for 15 days, to further decrease until it ceased completely on day 30. </p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>From Groves and Effler's<sup>8</sup> description in 1954, Dunn<sup>1</sup>, in 1975, reported 22 cases of "primary" or "idiopathic" chylopericardium described in the literature. Up to 1992, Akamatsu et al<sup>6</sup> reported 79 cases and, up to 1997, Y&#252;ksel et al<sup>2</sup> reported 89 cases. From 1997, we found 25 new cases reported, in a total of 114 cases described up to 2007. In the Brazilian literature we only found one case reported by Fernandes et al<sup>3</sup> in 1998. </p>
      <p>The pathophysiology of primary chylopericardium may be related to an abnormal connection between the thoracic duct and the pericardium, with the presence of fistulas, chyle reflux associated with lymphatic hypertension with loss of the valve mechanism and increased permeability of lymphatic vessel walls<sup>3</sup>.</p>
      <p>Clinical manifestations may vary from the absence of symptoms to signs of cardiac tamponade. The most common symptoms are dyspnea, fatigue and cough<sup>5</sup>.</p>
      <p>The differential diagnosis includes all causes of pericardial effusion, and in most cases chylopericardium is only confirmed by pericardiocentesis, with the finding of a chylous pericardial fluid containing chylomicrons and high triglyceride levels. When the diagnosis is confirmed, study of the lymphatic vessels using lymphoscintigraphy is indicated, because it helps identify lymphopericardial fistulas, anatomical variations or partial aplasia of the thoracic duct <sup>3,5,9</sup>. Computed tomography scan may be useful to rule out lymphangiomatosis.</p>
      <p>Conservative treatment for chylopericardium consists of adopting a low-fat diet with medium-chain triglycerides, which are absorbed via the portal vein rather than via the lymphatic vessels, as occurs with long-chain triglycerides<sup>3</sup>. However, in contrast to post-traumatic chylopericardium, the conservative treatment of primary idiopathic chylopericardium is hardly ever successful<sup>5</sup>.</p>
      <p> In these cases, surgical treatment is indicated, including pericardioperitoneal window, pericardiectomy, and ligation with resection of the thoracic duct just above the diaphragm<sup>6,7</sup>.</p>
      <p>Akamatsu et al<sup>6</sup> reported that of the 79 cases described in the literature up to 1992, conservative treatment was chosen for 10 (13%), and recurrence of the effusion was observed in six (60%) of these patients. The remainder 69 patients (87%) were surgically treated; 21 (27%) using a pericardial window, seven (9%) using ligation plus resection of the thoracic duct, and 41 (52%) using ligation plus resection of the thoracic duct associated with pericardial window.</p>
      <p>Thoracic duct ligation and resection just above the diaphragm associated with partial pericardiectomy has been the treatment used in most cases<sup>6</sup>. More recently, this procedure has also been performed by means of thoracoscopy<sup>4</sup>.</p>
      <p>With the management adopted in the present case &#150; partial pericardiectomy associated with pericardioperitoneal window, after more than two years of follow-up the patient is well, refers no complaints, and her follow-up was uneventful except for a small right pleural effusion. Thus, we believe the patient outcome was favorable, despite the inconvenience of the high volume of fluid drained in the first postoperative days and the long hospital stay. </p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This study is not associated with any post-graduation program.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
