<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">YzmNndBZ46pFGf9n9fKSBPN</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00008</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2009000500008</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(09)09200508</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2009000500008</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Artigos Originais</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Associa&#231;&#227;o do eletrocardiograma com diabete melito e s&#237;ndrome metab&#243;lica em nipo-brasileiros</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Brollo</surname>
            <given-names>Luigi</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Bombig</surname>
            <given-names>Maria Teresa Nogueira</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Mazzaro</surname>
            <given-names>Cleber do Lago</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Francisco</surname>
            <given-names>Yon&#225; Afonso</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Fonseca</surname>
            <given-names>Francisco Antonio Helfenstein</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Carvalho</surname>
            <given-names>Antonio Carlos Camargo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Harima</surname>
            <given-names>Helena</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff03"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Hirai</surname>
            <given-names>Am&#233;lia</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff03"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Povoa</surname>
            <given-names>Rui</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade Federal de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">EPM </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Departamento de Medicina</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff03">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">SP</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Japanese-Brazilian Diabetes Study Group</institution>
        <country country="BR">Brasil</country>
      </aff>
      <aff id="aff02">
        <addr-line>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade Federal de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">EPM </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Departamento de Medicina Preventiva</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>05</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
      <volume>92</volume>
      <issue>5</issue>
      <fpage>381</fpage>
      <lpage>386</lpage>
      <history>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>23</day>
          <month>07</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="received">
          <day>11</day>
          <month>06</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>04</day>
          <month>08</month>
          <year>2008</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>FUNDAMENTO: Ao migrarem para as Am&#233;ricas, os japoneses submeteram-se a processo de ocidentaliza&#231;&#227;o, com estilo de vida, especialmente dieta, muito diferente, podendo explicar o aumento de diabete melito (DM), s&#237;ndrome metab&#243;lica (SM) e doen&#231;as cardiovasculares. OBJETIVO: Analisar a presen&#231;a de necrose mioc&#225;rdica e hipertrofia ventricular esquerda (HVE) pelo ECG e sua rela&#231;&#227;o com DM e SM em popula&#231;&#227;o de nipo-brasileiros. M&#201;TODOS: Estudo transversal que avaliou 1.042 nipo-brasileiros acima de 30 anos, 202 nascidos no Jap&#227;o (isseis) e 840 nascidos no Brasil (nisseis), provenientes da segunda fase do estudo Japanese-Brazilian Diabetes Study Group iniciado em 2000. A SM foi definida pelos crit&#233;rios da NCEP-ATP III modificados para os japoneses. A presen&#231;a de DM e SM se associou ao encontro de necrose mioc&#225;rdica pelo crit&#233;rio de Minnesota e de HVE pelo crit&#233;rio de Perugia no ECG. Utilizou-se o m&#233;todo estat&#237;stico do qui-quadrado para rejei&#231;&#227;o da hip&#243;tese de nulidade. RESULTADOS: Dos 1.042 participantes 35,3% tinham DM (38,6% entre os isseis e 34,5% nos nisseis); 51,8% tinham SM (59,4% nos isseis e 50,0% nos nisseis). A presen&#231;a de zona inativa nos isseis diab&#233;ticos n&#227;o foi estatisticamente significante quando comparada com os n&#227;o-diab&#233;ticos, por&#233;m entre os nisseis diab&#233;ticos a zona inativa estava presente em 7,5%. Houve correla&#231;&#227;o estatisticamente significante entre a SM e HVE nos isseis e nisseis. CONCLUS&#195;O: Dist&#250;rbios metab&#243;licos tiveram alta preval&#234;ncia em nipo-brasileiros com correla&#231;&#245;es significantes com necrose e hipertrofia pelo ECG.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Nipo-brasileiros</kwd>
        <kwd>s&#237;ndrome metab&#243;lica</kwd>
        <kwd>diabete melito</kwd>
        <kwd>necrose mioc&#225;rdica</kwd>
        <kwd>hipertrofia ventricular esquerda</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>21</day>
        <month>07</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>ARTIGO ORIGINAL </p>
    <p> EPIDEMIOLOGIA</p>
    <p>
      <bold>Associa&#231;&#227;o do eletrocardiograma com diabete melito e s&#237;ndrome metab&#243;lica em nipo-brasileiros</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Luigi Brollo<sup>I</sup>; Maria Teresa Nogueira Bombig<sup>I</sup>; Cleber do Lago Mazzaro<sup>I</sup>; Yon&#225; Afonso Francisco<sup>I</sup>; Francisco Antonio Helfenstein Fonseca<sup>I</sup>; Antonio Carlos Camargo Carvalho<sup>I</sup>; Helena Harima<sup>II, III</sup>; Am&#233;lia Hirai<sup>II, III</sup>; Rui Povoa<sup>I</sup></bold>
    </p>
    <p><sup>I</sup>Departamento de Medicina, Disciplina de Cardiologia, Unifesp-EPM, S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
    <p><sup>II</sup>Departamento de Medicina Preventiva - Unifesp-EPM </p>
    <p><sup>III</sup>Japanese-Brazilian Diabetes Study Group (JBDSG), S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="back">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p><bold>FUNDAMENTO: </bold> Ao migrarem para as Am&#233;ricas, os japoneses submeteram-se a processo de ocidentaliza&#231;&#227;o, com estilo de vida, especialmente dieta, muito diferente, podendo explicar o aumento de diabete melito (DM), s&#237;ndrome metab&#243;lica (SM) e doen&#231;as cardiovasculares. </p>
    <p><bold>OBJETIVO:</bold> Analisar a presen&#231;a de necrose mioc&#225;rdica e hipertrofia ventricular esquerda (HVE) pelo ECG e sua rela&#231;&#227;o com DM e SM em popula&#231;&#227;o de nipo-brasileiros. </p>
    <p><bold>M&#201;TODOS: </bold> Estudo transversal que avaliou 1.042 nipo-brasileiros acima de 30 anos, 202 nascidos no Jap&#227;o (isseis) e 840 nascidos no Brasil (nisseis), provenientes da segunda fase do estudo <italic>Japanese-Brazilian Diabetes Study Group</italic> iniciado em 2000. A SM foi definida pelos crit&#233;rios da NCEP-ATP III modificados para os japoneses. A presen&#231;a de DM e SM se associou ao encontro de necrose mioc&#225;rdica pelo crit&#233;rio de Minnesota e de HVE pelo crit&#233;rio de Perugia no ECG. Utilizou-se o m&#233;todo estat&#237;stico do qui-quadrado para rejei&#231;&#227;o da hip&#243;tese de nulidade. </p>
    <p><bold>RESULTADOS: </bold> Dos 1.042 participantes 35,3% tinham DM (38,6% entre os isseis e 34,5% nos nisseis); 51,8% tinham SM (59,4% nos isseis e 50,0% nos nisseis). A presen&#231;a de zona inativa nos isseis diab&#233;ticos n&#227;o foi estatisticamente significante quando comparada com os n&#227;o-diab&#233;ticos, por&#233;m entre os nisseis diab&#233;ticos a zona inativa estava presente em 7,5%. Houve correla&#231;&#227;o estatisticamente significante entre a SM e HVE nos isseis e nisseis. </p>
    <p><bold>CONCLUS&#195;O: </bold> Dist&#250;rbios metab&#243;licos tiveram alta preval&#234;ncia em nipo-brasileiros com correla&#231;&#245;es significantes com necrose e hipertrofia pelo ECG. </p>
    <p><bold>Palavras-chave: </bold> Nipo-brasileiros, s&#237;ndrome metab&#243;lica, diabete melito, necrose mioc&#225;rdica, hipertrofia ventricular esquerda.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Popula&#231;&#245;es t&#234;m migrado continuamente ao longo da hist&#243;ria, com impactos vari&#225;veis na intera&#231;&#227;o desses grupos nas novas sociedades. Na primeira metade do s&#233;culo XX, um n&#250;mero expressivo de japoneses aportou ao Brasil tornando-se hoje a principal comunidade nip&#244;nica fora do Jap&#227;o (cerca de 1 milh&#227;o e 300 mil pessoas), com 65% vivendo no Estado de S&#227;o Paulo<sup>1</sup>.</p>
    <p>A migra&#231;&#227;o japonesa para as Am&#233;ricas (Estados Unidos e Brasil) provocou mudan&#231;as importantes nos h&#225;bitos alimentares nesse grupo, com maior consumo de prote&#237;nas, gorduras e carboidratos n&#227;o-complexos<sup>2-4</sup>, redu&#231;&#227;o da atividade f&#237;sica e eleva&#231;&#227;o dos n&#237;veis de estresse. Esse processo foi chamado de "ocidentaliza&#231;&#227;o"<sup>5-10</sup> .</p>
    <p>As conseq&#252;&#234;ncias dessa "ocidentaliza&#231;&#227;o" foram os aumentos das taxas de diabete melito tipo 2 (DM 2) acima dos valores encontrados no Jap&#227;o e mesmo no Brasil<sup>11-13</sup>, da resist&#234;ncia a insulina e conseq&#252;ente eleva&#231;&#227;o da insulinemia<sup>9,10</sup> e da incid&#234;ncia de s&#237;ndrome metab&#243;lica (SM).</p>
    <p>Takeuchi e cols.<sup>14</sup>, utilizando os crit&#233;rios da NCEP-ATP III<sup>15-17</sup> modificados para japoneses (cintura abdominal normal inferior a 90 cm para mulheres e 85 cm para homens), encontraram uma incid&#234;ncia de 25,3% de SM em japoneses do sexo masculino residentes em Hokkaido, Jap&#227;o. J&#225; Rosembaum e cols.<sup>18</sup>, utilizando os crit&#233;rios da NCEP para asi&#225;ticos (90 cm e 85 cm para homens e mulheres, respectivamente), encontraram 56,8% de SM (tr&#234;s vezes a encontrada na popula&#231;&#227;o americana)<sup>19-20</sup> e aumento da obesidade abdominal em nipo-brasileiros de primeira (isseis) e segunda (nisseis) gera&#231;&#245;es vivendo na cidade de Bauru, S&#227;o Paulo. Gimeno e cols.<sup>21</sup> encontraram grande incid&#234;ncia de mortalidade cardiovascular nos diab&#233;ticos e intolerantes a glicose, nessa mesma popula&#231;&#227;o.</p>
    <p>Estudos epidemiol&#243;gicos utilizando o eletrocardiograma (ECG), como o GUSTO IV,<sup>22</sup> mostraram a import&#226;ncia da hipertrofia ventricular esquerda (HVE) como preditora de s&#237;ndrome coronariana aguda. Os estudos RIFLE <italic>Pooling Project</italic><sup>23</sup> e o NIPPON DATA80<sup>24</sup> enfatizaram a import&#226;ncia das ondas "qs" de necrose mioc&#225;rdica tamb&#233;m como marcadores de risco de doen&#231;as cardiovasculares, em especial doen&#231;as isqu&#234;micas.</p>
    <p>Nosso objetivo foi avaliar a preval&#234;ncia de dist&#250;rbios metab&#243;licos como diabete melito e s&#237;ndrome metab&#243;lica, em duas gera&#231;&#245;es de nipo-brasileiros, e sua rela&#231;&#227;o com a HVE e necrose mioc&#225;rdica, utilizando uma ferramenta pr&#225;tica e de baixo custo que &#233; o ECG.</p>
    <p>
      <bold>M&#233;todos</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Pacientes</bold>
    </p>
    <p>Este estudo foi aprovado pelo comit&#234; de &#233;tica da Unifesp, com o consentimento escrito dos participantes e incluiu pacientes da segunda fase do <italic>Japanese-Brazilian Diabetes Study Group</italic>, iniciado em 1993, observando-se a preval&#234;ncia de DM em uma popula&#231;&#227;o n&#227;o-miscigenada de nipo-brasileiros vivendo na cidade de Bauru<sup>25</sup>. No ano de 2000 foram recrutados 1.042 nipo-brasileiros - 202 isseis (primeira gera&#231;&#227;o, nascidos no Jap&#227;o) e 840 nisseis (segunda gera&#231;&#227;o, nascidos no Brasil) - com idade superior a 30 anos.</p>
    <p>Foram considerados diab&#233;ticos aqueles com glicemia de jejum acima de 126 mg/dl ou igual ou acima de 200 mg/dl duas horas ap&#243;s sobrecarga de 75 g de glicose (KGMM WHO CONSULATION-1998).</p>
    <p>A s&#237;ndrome metab&#243;lica foi definida pelos crit&#233;rios do NCEP-ATP III modificado para japoneses (circunfer&#234;ncia abdominal <underline>&gt;</underline> 90 cm em mulheres e <underline>&gt;</underline>85 cm em homens)<sup>17</sup>.</p>
    <p>O peso foi aferido com os pacientes usando roupas leves e sem sapatos; a circunfer&#234;ncia abdominal foi medida no n&#237;vel da cicatriz umbilical; o IMC foi calculado utilizando-se peso e altura.</p>
    <p>Foram feitas tr&#234;s aferi&#231;&#245;es da press&#227;o arterial (PA) e considerada a m&#233;dia das duas &#250;ltimas, utilizando-se um aparelho autom&#225;tico OMRON HEM-712C.</p>
    <p>O ECG de 12 deriva&#231;&#245;es foi realizado com eletrocardi&#243;grafo ESAOTEBIOMEDICA P 80.</p>
    <p>A necrose mioc&#225;rdica ("qs") no ECG foi definida pelo crit&#233;rio de Minnesota<sup>26</sup> e a HVE pelo &#237;ndice de Perugia<sup>27</sup>.</p>
    <p>Os valores do colesterol total, fra&#231;&#245;es e triglic&#233;rides no sangue foram obtidos mediante an&#225;lise autom&#225;tica, e os de glicemia, com o uso de kit colorim&#233;trico pelo m&#233;todo da glicoxidase.</p>
    <p>
      <bold>An&#225;lise estat&#237;stica</bold>
    </p>
    <p>Os subgrupos de diab&#233;ticos e os portadores de s&#237;ndrome metab&#243;lica de cada gera&#231;&#227;o foram associados aos resultados dos ECG observando-se a presen&#231;a de zonas eletricamente inativas e HVE, e analisados comparativamente pelo m&#233;todo estat&#237;stico do qui-quadrado. Considerou-se n&#237;vel de signific&#226;ncia p&lt; 0,05, para rejei&#231;&#227;o da hip&#243;tese da nulidade.</p>
    <p>
      <bold>Resultados</bold>
    </p>
    <p>A casu&#237;stica constou de 1.042 pacientes: 481 (46,1%) do sexo masculino e 561 (53,9%) do sexo feminino, com idades m&#233;dias de 57,0&#177;12,5 anos; entre os isseis foi de 69,7&#177;9,0 anos, e entre os nisseis, de 54,0&#177;11,1 anos. Demais caracter&#237;sticas populacionais s&#227;o descritas na <xref ref-type="table" rid="t1">tabela 1</xref>.</p>
    <table-wrap id="t1">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-05-0381-00008-gt01.jpg"/></table-wrap>
    <p>Foram considerados diab&#233;ticos 368 indiv&#237;duos (35,3%), sendo 38,6% isseis e 34,5% nisseis. Vinte e nove (7,8%) dos diab&#233;ticos apresentavam ondas "qs" compat&#237;veis com necrose no ECG, enquanto apenas 25 (3,7%) dos n&#227;o-diab&#233;ticos as apresentavam (p=0,003). Entre os isseis diab&#233;ticos a necrose estava presente em 12,8%, e entre os n&#227;o-diab&#233;ticos, em 7,2%, (p=0,66). Nos nisseis diab&#233;ticos ou n&#227;o-diab&#233;ticos a presen&#231;a de necrose foi 7,5% e 2,18%, respectivamente (p=0,0018).</p>
    <p>Na popula&#231;&#227;o total de nipo-brasileiros a HVE esteve presente em 13,0% dos diab&#233;ticos, e em 9,2% dos n&#227;o-diab&#233;ticos (p=0,04). Nos isseis 12 (15,3%) diab&#233;ticos e 13 (10,4%) n&#227;o-diab&#233;ticos tinham HVE (p=0,30), enquanto nos nisseis a HVE foi encontrada em 37 (12,7%) dos diab&#233;ticos e em 48 (8,7%) dos n&#227;o-diab&#233;ticos (p=0,06) (<xref ref-type="table" rid="t2">tab.2</xref>).</p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="t2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-05-0381-00008-gt02.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>A SM esteve presente em 540 (51,8%) participantes, sendo 59,4% nos isseis e 50% nos nisseis. Desses 540 participantes, 5,7% tinham ondas "qs" de necrose no ECG, enquanto naqueles sem SM a necrose ocorreu em 4,6% dos participantes (p=0,16). Entre os isseis com "qs" no ECG, 9,1% tinham SM e 6,1% n&#227;o (p=0,40). Nos 420 nisseis com SM a necrose esteve presente em 5,0% e naqueles sem SM ocorreu em 4,0% (p=0,49).</p>
    <p>Dos 540 pacientes com SM, 13,3% apresentavam HVE no ECG, enquanto nos sem SM a HVE ocorreu em 7,6% (p=0,0001). Os isseis com SM e HVE eram 13,3% e 10,9% entre os sem SM (p=0,58); j&#225; os nisseis com SM 13,3% tinham HVE contra 6,9% dos sem SM (p=0,0018) (<xref ref-type="table" rid="t3">tab.3</xref>).</p>
    <p content-type="asset">
      <table-wrap id="t3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-05-0381-00008-gt03.jpg"/></table-wrap>
    </p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Estudos que possam identificar fatores de risco cardiovascular em popula&#231;&#245;es especiais no sentido de interven&#231;&#227;o s&#227;o muito importantes. Entretanto, a utiliza&#231;&#227;o de determinados m&#233;todos diagn&#243;sticos em massas populacionais de grande porte pode ter alto custo ou ser impratic&#225;vel; portanto, a procura por ferramentas pr&#225;ticas e de baixo custo que possam auxiliar nessa identifica&#231;&#227;o torna-se necess&#225;ria. O eletrocardiograma &#233; uma dessas ferramentas, sendo o exame dos mais pr&#225;ticos e baratos que podem ser aplicados na estratifica&#231;&#227;o de risco de uma popula&#231;&#227;o espec&#237;fica, visando ao diagn&#243;stico da necrose mioc&#225;rdica e da hipertrofia ventricular esquerda.</p>
    <p>Neste estudo observamos que a preval&#234;ncia de diabete foi extremamente elevada entre os nipo-brasileiros, alcan&#231;ando valores sete vezes maiores que no Jap&#227;o (35,3% x 5,0%), e superando os valores encontrados em popula&#231;&#245;es semelhantes nos Estados Unidos<sup>9,10,28,29</sup>. Esses valores foram 1,5 a 2,0 vezes o da popula&#231;&#227;o brasileira<sup>11,13</sup>, e essas modifica&#231;&#245;es est&#227;o provavelmente relacionadas &#224; chamada "ocidentaliza&#231;&#227;o", associada &#224; disfun&#231;&#227;o gen&#233;tica das c&#233;lulas beta-pancre&#225;ticas favorecendo a presen&#231;a desse fen&#243;tipo<sup>9,28,29</sup>. A ado&#231;&#227;o de h&#225;bitos de vida diferentes foi observada em popula&#231;&#227;o geneticamente homog&#234;nea como a dos &#237;ndios pima, que ao migrarem do M&#233;xico para os Estados Unidos tiveram um aumento de seis vezes na incid&#234;ncia de diabete. Al&#233;m disso, essa popula&#231;&#227;o possu&#237;a tamb&#233;m um defeito gen&#233;tico facilitador para o surgimento do diabete<sup>30,31</sup>.</p>
    <p>Nossos dados mostraram que os nipo-brasileiros diab&#233;ticos apresentaram uma associa&#231;&#227;o significativa com a doen&#231;a coronariana ateroscler&#243;tica, evidenciada pela presen&#231;a freq&#252;ente de ondas de necrose mioc&#225;rdica no ECG. Estudos epidemiol&#243;gicos de doen&#231;as coronarianas e acidente vascular encef&#225;lico (AVE) em homens japoneses vivendo no Jap&#227;o e nipo-americanos no Hava&#237; e Calif&#243;rnia (Los Angeles) observaram maior incid&#234;ncia de infarto de mioc&#225;rdio e morte por doen&#231;a coronariana<sup>5,32,33</sup>, maior preval&#234;ncia de fatores de risco para hipertens&#227;o do que americanos n&#227;o-japoneses<sup>23,34</sup>.</p>
    <p>O estudo populacional italiano RIFLE <italic>Pooling Project (Risk Factors and Life Expectancy</italic>)<sup>23</sup> acompanhou 22.553 homens e mulheres italianos (assintom&#225;ticos e com mais de 30 anos) durante seis anos. Observou-se que a presen&#231;a de anormalidades no ECG inicial associou-se com significativa mortalidade por doen&#231;as cardiovasculares e coronarianas em pacientes assintom&#225;ticos, sugerindo alta preval&#234;ncia de doen&#231;a card&#237;aca silenciosa. Neste estudo a presen&#231;a de ondas "qs" de necrose no ECG foi o mais forte preditor de eventos fatais. Da mesma forma, o estudo The NIPPON DATA80 <italic>Research Group</italic><sup>24</sup>, realizado em japoneses, observou que pacientes com ondas "qs" anormais ao ECG apresentavam alto risco para mortalidade de todas as causas. Nesses estudos foi utilizado o c&#243;digo de Minnesota para defini&#231;&#227;o de necrose mioc&#225;rdica ("qs").</p>
    <p>Nosso estudo n&#227;o teve a pretens&#227;o de comparar as duas gera&#231;&#245;es de nipo-brasileiros, uma vez que essas s&#227;o imposs&#237;veis de ser pareadas em raz&#227;o dos fatores idade, g&#234;nero e n&#250;mero. Todavia, &#233; importante afirmar que a associa&#231;&#227;o de diabete e necrose no eletrocardiograma avaliado nessas gera&#231;&#245;es foi mais intensa no subgrupo dos nisseis, certamente mais ocidentalizados que seus pais. Os isseis, apesar de apresentarem tamb&#233;m altos &#237;ndices de diabete, n&#227;o apresentaram associa&#231;&#227;o significativa com necrose no ECG. Em nossa opini&#227;o, em raz&#227;o do n&#250;mero baixo de participantes e da idade m&#233;dia mais alta dessa gera&#231;&#227;o, os isseis estudados seriam os "sobreviventes" de doen&#231;as cardiovasculares ou outras que acometeram esse grupo de nipo-brasileiros.</p>
    <p>A "ocidentaliza&#231;&#227;o" dos nipo-brasileiros com mudan&#231;as de seus h&#225;bitos alimentares e de vida, associada a fatores intr&#237;nsecos dessa popula&#231;&#227;o, provocou eleva&#231;&#227;o da glicemia, da obesidade central, da PA e dislipidemia, caracterizando a SM que incide duas vezes mais na popula&#231;&#227;o de japoneses residentes no Brasil do que no Jap&#227;o<sup>14,18</sup>. Em nipo-americanos a adiposidade visceral associou-se com maior preval&#234;ncia de hipertens&#227;o<sup>35</sup>, devendo-se a maior preval&#234;ncia de SM &#224; presen&#231;a de fatores (l&#237;pides, glicemia e hipertens&#227;o) sob influ&#234;ncia gen&#233;tica<sup>36</sup>. Ao contr&#225;rio dos diab&#233;ticos, os portadores de SM n&#227;o apresentaram associa&#231;&#227;o significativa com necrose mioc&#225;rdica observada no ECG.</p>
    <p>As altera&#231;&#245;es eletrocardiogr&#225;ficas sugestivas de necrose mioc&#225;rdicas encontradas em um n&#250;mero mais expressivo da popula&#231;&#227;o com DM em rela&#231;&#227;o &#224; com SM coincide com a percep&#231;&#227;o do estudo ARIC<sup>37</sup> que estudou 15.792 norte-americanos de ambos os sexos e concluiu que a SM e seus componentes s&#227;o preditores de doen&#231;as cardiovasculares e DM, embora a preval&#234;ncia com doen&#231;as cardiovasculares seja maior entre os diab&#233;ticos.</p>
    <p>A hipertrofia mioc&#225;rdica associa-se a componentes da SM<sup>38,39</sup> tais como resist&#234;ncia a insulina, hipertens&#227;o arterial e obesidade central, e a sua presen&#231;a presume alto risco para morte por doen&#231;as cardiovasculares, isqu&#234;micas ou n&#227;o, como pudemos observar em estudos observacionais como o GUSTO IV ACS (<italic>Global Utilization of STrategies to Open occluded arteries</italic>)<sup>22</sup> entre mulheres, e no NHANES II (<italic>Second National Health and Nutrition Examination Survey Mortality Study</italic>)<sup>40</sup> na popula&#231;&#227;o geral.</p>
    <p>No presente estudo, a presen&#231;a de HVE entre os nipo-brasileiros portadores de s&#237;ndrome metab&#243;lica foi muito prevalente, tanto na sua totalidade como no subgrupo de nisseis. Entre os isseis, encontramos mais pessoas com SM e HVE no ECG, por&#233;m, nesse grupo, uma elimina&#231;&#227;o seletiva deve ter ocorrido reduzindo sua real preval&#234;ncia.</p>
    <p>O presente trabalho mostra de forma objetiva que a DM e a SM na popula&#231;&#227;o de nipo-brasileiros de primeira e de segunda gera&#231;&#245;es, e de forma semelhante ao que acontece nos nipo-americanos, apresentam-se de forma muito agressiva, com alta preval&#234;ncia de necrose mioc&#225;rdica e hipertrofia esquerda.</p>
    <p>As altera&#231;&#245;es card&#237;acas resultantes dessa agressividade puderam ser observadas no ECG, m&#233;todo reprodut&#237;vel de baixo custo e amplamente utilizado em estudos cl&#237;nicos.</p>
    <p>
      <bold>Conclus&#227;o</bold>
    </p>
    <p>DM e SM s&#227;o freq&#252;entes em nipo-brasileiros, e o eletrocardiograma &#233; um exame de grande utilidade na pesquisa de altera&#231;&#245;es card&#237;acas, como necrose ou hipertrofia, especialmente em estudos envolvendo grandes popula&#231;&#245;es.</p>
    <p>
      <bold>Limita&#231;&#245;es do estudo</bold>
    </p>
    <p>&#192; &#233;poca da realiza&#231;&#227;o do estudo a popula&#231;&#227;o de isseis, por motivos diversos, era reduzida, impedindo melhor representa&#231;&#227;o.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo foi financiado por FAPESP.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>Este artigo &#233; parte de tese de Doutorado de Luigi Brollo pela UNIFESP - Escola Paulista de Medicina</p>
    <p>
      <fn id="back" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p> Luigi Brollo </p>
        <p> Departamento de Medicina </p>
        <p> Disciplina de Cardiologia </p>
        <p> Unifesp-Escola Paulista de Medicina </p>
        <p> Rua Julio Verne 266, 04725-060 </p>
        <p> S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="lbrollo@uol.com.br">lbrollo@uol.com.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 11/06/08; revisado recebido em 23/07/08; aceito em 04/08/08.</p>
    <p>
      <bold>Anexo 1</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>JBDSG (<italic>Japanese-Brazilians Diabetes Study Group</italic>)</bold>
    </p>
    <p>Membros do grupo: AT Hirai, K Osiro, LJ Franco, LC Iochida, M Iunes (in memorian), SRG Ferreira, SGA Gimeno (Depto. de Medicina Preventiva, UNIFESP, S&#227;o Paulo, SP); LK Matsumura, RS Mois&#233;s (Depto. de Medicina Interna, UNIFESP, S&#227;o Paulo, SP); N Barros Jr. (Depto. de Cirurgia, UNIFESP, S&#227;o Paulo, SP); DDG Lerario (Depto. de Medicina, Disciplina de Endocrinologia, UNIFESP, S&#227;o Paulo, SP); M Kikuchi (Universidade de S&#227;o Paulo, SP); MA Cardoso (Depto. de Epidemiologia e Sa&#250;de P&#250;blica, Faculdade de Medicina de S&#227;o Jos&#233; de Rio Preto, S&#227;o Paulo); N Tomita (Faculdade de Odontologia, Universidade de S&#227;o Paulo, Bauru, SP); R Chaim (Faculdade de Nutri&#231;&#227;o, Universidade Sagrado Cora&#231;&#227;o, Bauru, SP); K Wakisaka (Centro de Estudos Nipo-Brasileiros, S&#227;o Paulo, SP).</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Ferreira SRG,    Iunes M, Franco LJ, Iochida LC, Hirai A, Vivolo MA, the Japanese-Brazilian Diabetes    Study Group. Disturbances of glucose and lipid metabolism in first and second    generation Japanese-Brazilians. Diabetes Res Clin Prac 1995;34:S59-63.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Disturbances of glucose and lipid metabolism in first and second generation Japanese-Brazilians</article-title>
          <source>Diabetes Res Clin Prac</source>
          <date>
            <year>1995</year>
          </date>
          <fpage>S59</fpage>
          <lpage>63</lpage>
          <volume>34</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>SRG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Iunes</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Franco</surname>
              <given-names>LJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Iochida</surname>
              <given-names>LC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hirai</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Vivolo</surname>
              <given-names>MA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Freire RD, Cardoso    AM, Gimeno SGA, Ferreira SRG for the Japanese-Brazilian Diabetes Study Group.    Dietary Fat Is Associated With Metabolic Syndrome in Japanese-Brazilians. Diabetes    Care 2005;28: 1779-85.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Dietary Fat Is Associated With Metabolic Syndrome in Japanese-Brazilians</article-title>
          <source>Diabetes Care</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>1779</fpage>
          <lpage>85</lpage>
          <volume>28</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Freire</surname>
              <given-names>RD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cardoso</surname>
              <given-names>AM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gimeno</surname>
              <given-names>SGA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>SRG</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Sartorelli DS,    Freire RD, Ferreira, Cardoso MA for the Japanese-Brazilian Diabetes Study Group.    Dietary Fiber and Glucose Tolerance in Japanese-Brazilians. Diabetes Care 2005;28:2240-42.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Dietary Fiber and Glucose Tolerance in Japanese-Brazilians</article-title>
          <source>Diabetes Care</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>2240</fpage>
          <lpage>42</lpage>
          <volume>28</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sartorelli</surname>
              <given-names>DS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Freire</surname>
              <given-names>RD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Bertolino CN,    Castro TG, Sartorelli DS, Ferreira SRG, Cardoso MA The Japanese-Brazilians Diabetes    Study Group Influ&#234;ncia do consumo alimentar de &#225;cidos graxos trans    no perfil de lip&#237;dios s&#233;ricos em nipo-brasileiros de Bauru, S&#227;o    Paulo, Brasil. Cad Sa&#250;de P&#250;blica 2006; 22(2):357-64.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Influ&#234;ncia do consumo alimentar de &#225;cidos graxos trans no perfil de lip&#237;dios s&#233;ricos em nipo-brasileiros de Bauru.S&#227;o Paulo.Brasil.</article-title>
          <source>Cad Sa&#250;de P&#250;blica</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>357</fpage>
          <lpage>64</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>22</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bertolino</surname>
              <given-names>CN</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Castro</surname>
              <given-names>TG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sartorelli</surname>
              <given-names>DS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>SRG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cardoso</surname>
              <given-names>MA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Marmot MG, Syme    SL. Acculturation and coronary heart disease in Japanese- Americans. Am J Epidemiol    1976;104(3):225-47.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Acculturation and coronary heart disease in Japanese- Americans</article-title>
          <source>Am J Epidemiol</source>
          <date>
            <year>1976</year>
          </date>
          <fpage>225</fpage>
          <lpage>47</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>104</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Marmot</surname>
              <given-names>MG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Syme</surname>
              <given-names>SL</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Hara H, Egusa    G, Yamakido M. Incidence of non-insulin-dependent diabetes mellitus and its    risk factors in Japanese-Americans living in Hawaii and Los Angeles. Diabet    Med 1996;13(9):S133-142.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Incidence of non-insulin-dependent diabetes mellitus and its risk factors in Japanese-Americans living in Hawaii and Los Angeles</article-title>
          <source>Diabet Med</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>S133</fpage>
          <lpage>142</lpage>
          <issue>9</issue>
          <volume>13</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Hara</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Egusa</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yamakido</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Ueshima H, Okayama    A, Saitoh S, Nakagawa H, Rodriguez B, Sakata K et al; INTERLIPID Research Group.    J Hum Hypertens 2003;17(9):631-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>INTERLIPID Research Group</article-title>
          <source>J Hum Hypertens</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>631</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>9</issue>
          <volume>17</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ueshima</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Okayama</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Saitoh</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nakagawa</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rodriguez</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sakata</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Reed D, McGee    D, Cohen J, Yano K, Syme SL, Feinleib M. Acculturation and coronary heart disease    among Japanese men in Hawaii. Am J Epidemiol 1982;115(6):894-905.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Acculturation and coronary heart disease among Japanese men in Hawaii</article-title>
          <source>Am J Epidemiol</source>
          <date>
            <year>1982</year>
          </date>
          <fpage>894</fpage>
          <lpage>905</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>115</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Reed</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>McGee</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cohen</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yano</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Syme</surname>
              <given-names>SL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Feinleib</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Nakanishi S,    Okubo M, Yoneda M, Jitsuiki K, Yamane K, Kohno N. A comparison between Japanese-Americans    living in Hawaii and Los Angeles and native Japanese: the impact of lifestyle    westernization on diabetes mellitus. Biomed Pharmacother 2004;58(10):572-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>A comparison between Japanese-Americans living in Hawaii and Los Angeles and native Japanese: the impact of lifestyle westernization on diabetes mellitus</article-title>
          <source>Biomed Pharmacother</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>572</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <issue>10</issue>
          <volume>58</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Nakanishi</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Okubo</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yoneda</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jitsuiki</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yamane</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kohno</surname>
              <given-names>N</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <mixed-citation>10. Hara H, Egusa    G, Yamakido M, Kawate R. The high prevalence of diabetes mellitus and hyperinsulinemia    among the Japanese-Americans living in Hawaii and Los Angeles. Diabetes Res    Clin Pract 1994;24:S37-42.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The high prevalence of diabetes mellitus and hyperinsulinemia among the Japanese-Americans living in Hawaii and Los Angeles</article-title>
          <source>Diabetes Res Clin Pract</source>
          <date>
            <year>1994</year>
          </date>
          <fpage>S37</fpage>
          <lpage>42</lpage>
          <volume>24</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Hara</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Egusa</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yamakido</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kawate</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B11">
        <mixed-citation>11. Franco JL.    Diabetes in Japanese-Brazilians - influence of the acculturation process. Diabetes    Res Clin Pract 1996;34:S51-57.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Diabetes in Japanese-Brazilians - influence of the acculturation process</article-title>
          <source>Diabetes Res Clin Pract</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>S51</fpage>
          <lpage>57</lpage>
          <volume>34</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Franco</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B12">
        <mixed-citation>12. Iunes M, Franco    LJ, Wakisaka K,Iochida LC, Osiro K, Hirai AT et al. Self-reported prevalence    of non-insulindependent diabetes mellitus in first (Issei) and second (Nissei)    generation of Japanese-Brazilians over 40 years of age. Diabetes Res Clin Pract    1994;24:S53-57.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Self-reported prevalence of non-insulindependent diabetes mellitus in first (Issei) and second (Nissei) generation of Japanese-Brazilians over 40 years of age</article-title>
          <source>Diabetes Res Clin Pract</source>
          <date>
            <year>1994</year>
          </date>
          <fpage>S53</fpage>
          <lpage>57</lpage>
          <volume>24</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Iunes</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Franco</surname>
              <given-names>LJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wakisaka</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Iochida</surname>
              <given-names>LC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Osiro</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hirai</surname>
              <given-names>AT</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B13">
        <mixed-citation>13. Malerbi DA,    Franco LJ. Multicenter study of the prevalence of diabetes mellitus and impaired    glucose tolerance in urban Brazilian population aged 30-69 years The Brazilian    Cooperative Group on the Study of Diabetes Prevalence. Diabetes Care 1992;15:1509-16.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Multicenter study of the prevalence of diabetes mellitus and impaired glucose tolerance in urban Brazilian population aged 30-69 years The Brazilian Cooperative Group on the Study of Diabetes Prevalence</article-title>
          <source>Diabetes Care</source>
          <date>
            <year>1992</year>
          </date>
          <fpage>1509</fpage>
          <lpage>16</lpage>
          <volume>15</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Malerbi</surname>
              <given-names>DA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Franco</surname>
              <given-names>LJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B14">
        <mixed-citation>14. Takeuchi H,    Saitoh S, Takagi S, Ohnishi H, Ohhata J, Isobe T et al. Metabolic Syndrome and    Cardiac Disease in Japanese Men: Applicability of the Concept of Metabolic Syndrome    Defined by the National Colesterol Education Program-Adult Treatment Panel III    to Japanese Men - The Tanno and Sobetsu Study. Hypertens Res 2005;28(3):203-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Metabolic Syndrome and Cardiac Disease in Japanese Men: Applicability of the Concept of Metabolic Syndrome Defined by the National Colesterol Education Program-Adult Treatment Panel III to Japanese Men - The Tanno and Sobetsu Study</article-title>
          <source>Hypertens Res</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>203</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>28</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Takeuchi</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Saitoh</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Takagi</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ohnishi</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ohhata</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Isobe</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B15">
        <mixed-citation>15. National Cholesterol    Education Program: Executive summary of the third report of the National Cholesterol    Education Program (NCEP) Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment    of High Blood Cholesterol in Adults (Adult Treatment Panel III). JAMA 2001;285:2486-97.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>National Cholesterol Education Program: Executive summary of the third report of the National Cholesterol Education Program (NCEP) Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (Adult Treatment Panel III)</article-title>
          <source>JAMA</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>2486</fpage>
          <lpage>97</lpage>
          <volume>285</volume>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B16">
        <mixed-citation>16. New criteria    for "obesity disease" in Japan. Circ J 2002; 66: 987-92.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>New criteria for "obesity disease" in Japan</article-title>
          <source>Circ J</source>
          <date>
            <year>2002</year>
          </date>
          <fpage>987</fpage>
          <lpage>92</lpage>
          <volume>66</volume>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B17">
        <mixed-citation>17. Matsuzawa Y.    Metabolic Syndrome-Definition and Diagnostic Criteria in Japan. J Atheroscler    Thromb 2005;12:301.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Metabolic Syndrome-Definition and Diagnostic Criteria in Japan</article-title>
          <source>J Atheroscler Thromb</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>301</fpage>
          <volume>12</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Matsuzawa</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B18">
        <mixed-citation>18. Rosembaum P,    Gimeno SGA, Sanudo A, Franco LJ, Ferreira SRG for the Japanese-Brazilian Diabetes    Study Group. Analysis of criteria for metabolic syndrome in population-based    study of Japanese-Brazilians. Diabetes Obes Metab 2005;7:352-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Analysis of criteria for metabolic syndrome in population-based study of Japanese-Brazilians</article-title>
          <source>Diabetes Obes Metab</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>352</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>7</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Rosembaum</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gimeno</surname>
              <given-names>SGA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sanudo</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Franco</surname>
              <given-names>LJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>SRG</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B19">
        <mixed-citation>19. Ford ES, Giles    WH, Dietz WH. Prevalence of the metabolic syndrome among US adults: findings    from the third National Health and Nutritional Examination Survey. JAMA 2002;287:356-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Prevalence of the metabolic syndrome among US adults: findings from the third National Health and Nutritional Examination Survey</article-title>
          <source>JAMA</source>
          <date>
            <year>2002</year>
          </date>
          <fpage>356</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>287</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ford</surname>
              <given-names>ES</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Giles</surname>
              <given-names>WH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Dietz</surname>
              <given-names>WH</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B20">
        <mixed-citation>20. I Diretriz    Brasileira de Diagn&#243;stico e Tratamento da S&#237;ndrome Metab&#243;lica.    Arq Bras Cardiol 2005, 84, suppl 1.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>I Diretriz Brasileira de Diagn&#243;stico e Tratamento da S&#237;ndrome Metab&#243;lica</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <volume>84</volume>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B21">
        <mixed-citation>21. Gimeno SGA,    Osiro K, Matsumura L, Massimino FC, Ferreira SRG for the Japanese-Brazilians    Diabetes Study Group. Glucose intolerance and all-cause mortality in Japanese    migrants. Diabetes Res Clin Pract 2005;68:147-54.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Glucose intolerance and all-cause mortality in Japanese migrants</article-title>
          <source>Diabetes Res Clin Pract</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>147</fpage>
          <lpage>54</lpage>
          <volume>68</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Gimeno</surname>
              <given-names>SGA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Osiro</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Matsumura</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Massimino</surname>
              <given-names>FC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>SRG</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B22">
        <mixed-citation>22. Westerhout    CM, Lauer MS, James S, Fu Y, Wallentin L, Armstrong PW; GUSTO IV ACS Investigators.    Electrocardiographic left ventricular hypertrophy in GUSTO IV: an important    risk marker of mortality in women. Eur Heart J 2007;28(17);2064-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Electrocardiographic left ventricular hypertrophy in GUSTO IV: an important risk marker of mortality in women</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>2064</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>17</issue>
          <volume>28</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Westerhout</surname>
              <given-names>CM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lauer</surname>
              <given-names>MS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>James</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fu</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wallentin</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Armstrong</surname>
              <given-names>PW</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B23">
        <mixed-citation>23. Menotti A,    Seccareccia F. Electrocardiographic Minnesota code findings predicting short-term    mortality in asymptomatic subjets. The Italian RIFLE Pooling Project (Risk Factors    and Life Expectancy). G Ital Cardiol 1997;27(1):40-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Electrocardiographic Minnesota code findings predicting short-term mortality in asymptomatic subjets. The Italian RIFLE Pooling Project (Risk Factors and Life Expectancy)</article-title>
          <source>G Ital Cardiol</source>
          <date>
            <year>1997</year>
          </date>
          <fpage>40</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>27</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Menotti</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Seccareccia</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B24">
        <mixed-citation>24. Horibe H, Kasagi    F, Kagaya M, Masutani Y, Okayama A, Ueshima H; The NIPPON DATA80 Research Group;    Working Group of Electrocardiography Coding for the National Survey of Circulatory    Disorders, 1980. J Epidemiol 2005;15(4):125-34.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The NIPPON DATA80 Research GroupWorking Group of Electrocardiography Coding for the National Survey of Circulatory Disorders.1980</article-title>
          <source>Epidemiol</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>125</fpage>
          <lpage>34</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>15</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Horibe</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kasagi</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kagaya</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Masutani</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Okayama</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ueshima</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B25">
        <mixed-citation>25. Gimeno SGA,    Ferreira SRG, Franco LJ, Hirai AT, Matsumura L, Mois&#233;s RS. Prevalence    and 7-year incidence of Type II diabetes mellitus in a Japanese-Brazilian population:    an alarming public health problem. Diabetologia 2002 45:1635-38.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Prevalence and 7-year incidence of Type II diabetes mellitus in a Japanese-Brazilian population: an alarming public health problem</article-title>
          <source>Diabetologia</source>
          <date>
            <year>2002</year>
          </date>
          <fpage>1635</fpage>
          <lpage>38</lpage>
          <volume>45</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Gimeno</surname>
              <given-names>SGA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>SRG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Franco</surname>
              <given-names>LJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hirai</surname>
              <given-names>AT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Matsumura</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mois&#233;s</surname>
              <given-names>RS</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B26">
        <mixed-citation>26. Prineas R,Crow    R, Blackburn H. The Minnesota code manual of electrocardiographyc findings.    Litlleton (Mass): John Wrigth-PSG, Inc., 1982.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="book">
          <source>The Minnesota code manual of electrocardiographyc findings</source>
          <date>
            <year>1982</year>
          </date>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Prineas</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Crow</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Blackburn</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B27">
        <mixed-citation>27. Verdecchia    P, Schillaci G, Bongiorni C, Ciucci A, Gattobigio R, Zampi I et al. Prognostic    value of a new electrocardiographic method for diagnosis of left ventricular    hypertrophy in essential hypertension. JACC 1998;31:383-90.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Prognostic value of a new electrocardiographic method for diagnosis of left ventricular hypertrophy in essential hypertension</article-title>
          <source>JACC</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>383</fpage>
          <lpage>90</lpage>
          <volume>31</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Verdecchia</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schillaci</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bongiorni</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ciucci</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gattobigio</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zampi</surname>
              <given-names>I</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B28">
        <mixed-citation>28. Fujimoto WY,    Bergstrom RW, Boyko EJ, Chen K, Kahn SE, Leonetti DL et al. Type 2 diabetes    and the metabolic syndrome in Japanese Americans. Diabetes Res Clin Pract 2000;50:S73-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Type 2 diabetes and the metabolic syndrome in Japanese Americans</article-title>
          <source>Diabetes Res Clin Pract</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>S73</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>50</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Fujimoto</surname>
              <given-names>WY</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bergstrom</surname>
              <given-names>RW</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Boyko</surname>
              <given-names>EJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chen</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kahn</surname>
              <given-names>SE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Leonetti</surname>
              <given-names>DL</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B29">
        <mixed-citation>29. Fujimoto WY.    Nature, nurture, and the metabolic epidemiology of diabetes - - the saga of    Japanese in America. 59th Annual Scientific Sessions of ADA, San Diego, CA 1999.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="confproc">
          <source>Nature, nurture, and the metabolic epidemiology of diabetes: the saga of Japanese in America</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Fujimoto</surname>
              <given-names>WY</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B30">
        <mixed-citation>30. Schulz LO,    Bennett PH, Ravussin E, Kidd KK, Esparza J, Valencia ME. Effects of traditional    and western environments on prevalence of type 2 diabetes in Pima Indians in    Mexico and the U.S.. Diabetes Care 2006;29(8):1866-71.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Effects of traditional and western environments on prevalence of type 2 diabetes in Pima Indians in Mexico and the U.S.. Diabetes</article-title>
          <source>Care</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>1866</fpage>
          <lpage>71</lpage>
          <issue>8</issue>
          <volume>29</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Schulz</surname>
              <given-names>LO</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bennett</surname>
              <given-names>PH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ravussin</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kidd</surname>
              <given-names>KK</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Esparza</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Valencia</surname>
              <given-names>ME</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B31">
        <mixed-citation>31. Williams DE,    Knowler WC, Smith CJ, Hanson RL, Roumain J, Saremi A et al. The effect of Indian    or Anglo dietary preference on the incidence of diabetes in Pima Indians. Diabetes    Care 2001;24(5):811-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The effect of Indian or Anglo dietary preference on the incidence of diabetes in Pima Indians</article-title>
          <source>Diabetes Care</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>811</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>24</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Williams</surname>
              <given-names>DE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Knowler</surname>
              <given-names>WC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Smith</surname>
              <given-names>CJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hanson</surname>
              <given-names>RL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Roumain</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Saremi</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B32">
        <mixed-citation>32. Marmot MG,    Syme SL, Kagan A, Kato H, Cohen JB, Belsky J. Epidemiologic studies of coronary    heart disease and stroke in Japanese men living in Japan, Hawaii and California:    prevalence of coronary and hypertensive risk associated risk factors. Am J Epidemiol    1975;102(6):514-25.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Epidemiologic studies of coronary heart disease and stroke in Japanese men living in Japan, Hawaii and California: prevalence of coronary and hypertensive risk associated risk factors</article-title>
          <source>Am J Epidemiol</source>
          <date>
            <year>1975</year>
          </date>
          <fpage>514</fpage>
          <lpage>25</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>102</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Marmot</surname>
              <given-names>MG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Syme</surname>
              <given-names>SL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kagan</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kato</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cohen</surname>
              <given-names>JB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Belsky</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B33">
        <mixed-citation>33. Robertson TL,    Kato H, Rhoads GG, Kagan A, Marmot M, Syme SL et al. Epidemiologic studies of    coronary heart disease and stroke in Japanese men living in Japan, Hawaii and    California. Incidence of myocardial infarction and death from coronary heart    disease. Am J Cardiol 1977;39(2):239-43.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Epidemiologic studies of coronary heart disease and stroke in Japanese men living in Japan, Hawaii and California. Incidence of myocardial infarction and death from coronary heart disease</article-title>
          <source>Am J Cardiol</source>
          <date>
            <year>1977</year>
          </date>
          <fpage>239</fpage>
          <lpage>43</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>39</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Robertson</surname>
              <given-names>TL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kato</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rhoads</surname>
              <given-names>GG</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kagan</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Marmot</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Syme</surname>
              <given-names>SL</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B34">
        <mixed-citation>34. Imazu M, Sumida    K, Yamabe T, Yamamoto H, Ueda H, Hattori Y et al. A comparison of the prevalence    and risk factors of high blood pressure among Japanese living in Japan, Hawaii    and Los Angeles. Public Health Rep 1996;111:S59-61.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>A comparison of the prevalence and risk factors of high blood pressure among Japanese living in Japan, Hawaii and Los Angeles</article-title>
          <source>Public Health Rep</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>S59</fpage>
          <lpage>61</lpage>
          <volume>111</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Imazu</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sumida</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yamabe</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yamamoto</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ueda</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hattori</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B35">
        <mixed-citation>35. Hayashi T,    Boyko EJ, Leonetti DL, McNeely MJ, Newell-Morris L, Kahn SE et al. Visceral    adiposity and the prevalence of hypertension in Japanese Americans. Circulation    2003;108(14):1718-23.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Visceral adiposity and the prevalence of hypertension in Japanese Americans</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>1718</fpage>
          <lpage>23</lpage>
          <issue>14</issue>
          <volume>108</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Hayashi</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Boyko</surname>
              <given-names>EJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Leonetti</surname>
              <given-names>DL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>McNeely</surname>
              <given-names>MJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Newell-Morris</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kahn</surname>
              <given-names>SE</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B36">
        <mixed-citation>36. Austin MA,    Edwards KL, McNeely MJ, Chandler WL, Leonetti DL, Talmud PJ et al. Heritability    of multivariate factors of the metabolic syndrome in nondiabetic Japanese Americans.    Diabetes 2004;53(4):1166-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Heritability of multivariate factors of the metabolic syndrome in nondiabetic Japanese Americans</article-title>
          <source>Diabetes</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>1166</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>53</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Austin</surname>
              <given-names>MA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Edwards</surname>
              <given-names>KL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>McNeely</surname>
              <given-names>MJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chandler</surname>
              <given-names>WL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Leonetti</surname>
              <given-names>DL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Talmud</surname>
              <given-names>PJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B37">
        <mixed-citation>37. Ballantyne    CM, Hoogeveen RC, Mcneill AM, Heiss G, Schmidt MI, Duncan et al. Metabolic syndrome    risk for cardiovascular diease and diabetes in the ARIC study. Int J Obes 2008;    32 Suppl 2:S21-4.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Metabolic syndrome risk for cardiovascular diease and diabetes in the ARIC study</article-title>
          <source>Int J Obes</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>S21</fpage>
          <lpage>4</lpage>
          <volume>32</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ballantyne</surname>
              <given-names>CM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hoogeveen</surname>
              <given-names>RC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mcneill</surname>
              <given-names>AM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Heiss</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schmidt</surname>
              <given-names>MI</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Duncan</surname>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B38">
        <mixed-citation>38. Ferrara LA,    Guida L, Ferrara F, De Luca G, Staiano L, Celentano A et al. Cardiac structure    and function and arterial circulation in hypertensive patients with and without    metabolic syndrome. J Hum Hypertens 2007;21(9):729-35.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Cardiac structure and function and arterial circulation in hypertensive patients with and without metabolic syndrome</article-title>
          <source>J Hum Hypertens</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>729</fpage>
          <lpage>35</lpage>
          <issue>9</issue>
          <volume>21</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ferrara</surname>
              <given-names>LA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Guida</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferrara</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>De Luca</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Staiano</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Celentano</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B39">
        <mixed-citation>39. Grandi AM,    Maresca AM, Giudici E, Laurita E, Marchesi C, Solbiati F et al. Metabolic syndrome    and morphofunctional characteristics of the left ventricle in clinically hypertensive    nondiabetic subjets. Am J Hypertns 2006;19(2):199-205.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Metabolic syndrome and morphofunctional characteristics of the left ventricle in clinically hypertensive nondiabetic subjets</article-title>
          <source>Am J Hypertns</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>199</fpage>
          <lpage>205</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>19</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Grandi</surname>
              <given-names>AM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Maresca</surname>
              <given-names>AM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Giudici</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Laurita</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Marchesi</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Solbiati</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B40">
        <mixed-citation>40. Brown DW. Left    ventricular hypertrtophy as a predictor of coronary heart disease mortality    and the effect of hypertension. Am Heart J 2000;140(6):848-56.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Left ventricular hypertrtophy as a predictor of coronary heart disease mortality and the effect of hypertension</article-title>
          <source>Am Heart J</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>848</fpage>
          <lpage>56</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>140</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Brown</surname>
              <given-names>DW</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Original Articles</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Relationship between electrocardiogram with diabetes mellitus and metabolic syndrome in Japanese-Brazilians</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>BACKGROUND: When the Japanese immigrated to the Americas, they were subjected to Westernization, with a great change in lifestyle, specially in dietary habits, and this may explain the increase in the incidence of diabetes mellitus (DM), metabolic syndrome (MS) and cardiovascular disease among them. OBJECTIVE: To study the presence of myocardial necrosis and left ventricular hypertrophy (LVH) in a population of Japanese-Brazilians, using the ECG and its relationship with DM and MS. METHODS: This was a cross-sectional study which evaluated 1,042 Japanese-Brazilians aged 30 or over, 202 of them born in Japan (Issei) and 840 of them born in Brazil (Nissei), from the second phase of the Japanese-Brazilian Diabetes Study Group initiated in 2000. MS was defined according to the NCEP-ATP III criteria modified for the Japanese. DM and MS were associated with the presence of myocardial necrosis (according to the Minnesota criteria) and LVH (according the Perugia score on the ECG). The statistic chi square method was used to reject the null hypothesis.? RESULTS: Of the 1,042 participants, 35.3% had DM (38.6% of the Issei and 34.5% of the Nissei); 51.8% had MS (59.4% of the Issei and 50.0% of the Nissei). The presence of an inactive zone in the diabetic Issei group was not statistically significant when compared to the non-diabetic group, but among the diabetic Nissei group an inactive zone was present in 7.5% of them. There was a statistically significant correlation between MS and LVH in the Issei and Nissei groups. CONCLUSION: Metabolic disorders presented a high prevalence in Japanese-Brazilians with significant correlations with necrosis and hypertrophy on the ECG.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Asia Brazilians</kwd>
        <kwd>metabolic syndrome</kwd>
        <kwd>diabetes mellitus</kwd>
        <kwd>myocardial hypertrophy</kwd>
        <kwd>left ventricular</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ORIGINAL ARTICLES</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body2">
          <label>
            <bold>Relationship between electrocardiogram with diabetes mellitus and metabolic syndrome in Japanese-Brazilians </bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Luigi Brollo<sup>I</sup>; Maria Teresa Nogueira Bombig<sup>I</sup>; Cleber do Lago Mazzaro<sup>I</sup>; Yon&#225; Afonso Francisco<sup>I</sup>; Francisco Antonio Helfenstein Fonseca<sup>I</sup>; Antonio Carlos Camargo Carvalho<sup>I</sup>; Helena Harima<sup>II, III</sup>; Am&#233;lia Hirai<sup>II, III</sup>; Rui Povoa<sup>I</sup></bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Departamento de Medicina, Disciplina de Cardiologia, Unifesp-EPM; S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p><sup>II</sup>Departamento de Medicina Preventiva - Unifesp-EPM; S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p><sup>III</sup>Japanese-Brazilian Diabetes Study Group (JBDSG), S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>SUMMARY</bold>
      </p>
      <p><bold>BACKGROUND: </bold> When the Japanese immigrated to the Americas, they were subjected to Westernization, with a great change in lifestyle, specially in dietary habits, and this may explain the increase in the incidence of diabetes mellitus (DM), metabolic syndrome (MS) and cardiovascular disease among them.</p>
      <p><bold>OBJECTIVE:</bold> To study the presence of myocardial necrosis and left ventricular hypertrophy (LVH) in a population of Japanese-Brazilians, using the ECG and its relationship with DM and MS.</p>
      <p><bold>METHODS:</bold> This was a cross-sectional study which evaluated 1,042 Japanese-Brazilians aged 30 or over, 202 of them born in Japan (Issei) and 840 of them born in Brazil (Nissei), from the second phase of the Japanese-Brazilian Diabetes Study Group initiated in 2000. MS was defined according to the NCEP-ATP III criteria modified for the Japanese. DM and MS were associated with the presence of myocardial necrosis (according to the Minnesota criteria) and LVH (according the Perugia score on the ECG). The statistic chi square method was used to reject the null hypothesis.</p>
      <p> RESULTS: Of the 1,042 participants, 35.3% had DM (38.6% of the Issei and 34.5% of the Nissei); 51.8% had MS (59.4% of the Issei and 50.0% of the Nissei). The presence of an inactive zone in the diabetic Issei group was not statistically significant when compared to the non-diabetic group, but among the diabetic Nissei group an inactive zone was present in 7.5% of them. There was a statistically significant correlation between MS and LVH in the Issei and Nissei groups.</p>
      <p><bold>CONCLUSION:</bold> Metabolic disorders presented a high prevalence in Japanese-Brazilians with significant correlations with necrosis and hypertrophy on the ECG.</p>
      <p><bold>Key words:</bold> Asia Brazilians; metabolic syndrome; diabetes mellitus; myocardial hypertrophy, left ventricular.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>There have been continuous population emmigrations throughout history, with varying impacts on the interaction between these groups and their new societies. In the first half of the twentieth century, a significant number of Japanese landed in Brazil, and today they are the largest Japanese community outside of Japan (around 1 million and 300 thousand people), with 65% of them living in the State of S&#227;o Paulo<sup>1</sup>.</p>
      <p>The Japanese immigration to the Americas (United States and Brazil) brought about major changes in the dietary habits and life style of this group, resulting in a higher intake of protein, fats and non-complex carbohydrates<sup>2-4</sup>, reduced physical activity and elevated levels of stress. This process was called "Westernization"<sup>5-10</sup>.</p>
      <p>The consequences of that "Westernization" were increases in the incidence of type 2 diabetes mellitus (DM 2), above the rates found in Japan and even in Brazil<sup>11-13</sup>, the resistance to insulin with a resulting increase of insulinemia<sup>9,10</sup> and the incidence of metabolic syndrome (SM).</p>
      <p>Takeuchi et al<sup>14</sup>, using the NCEP-ATP III<sup>15-17</sup> criteria modified for the Japanese (normal waist circumference <bold>&lt;</bold> 90 cm for women and 85 cm for men), found a 25.3% incidence of MS in male Japanese residents of Hokkaido, Japan. Rosembaum et al<sup>18</sup> using the NCEP criteria for Asians (90 cm and 85 cm for men and women, respectively), found a 56.8% incidence of MS (three times higher than the incidence found in the U.S. population)<sup>19,20</sup> and an increase in abdominal obesity in Japanese-Brazilians of the first (Issei) and second (Nissei) generations living in the city of Bauru, S&#227;o Paulo. Gimeno et al<sup>21</sup> found a high incidence of cardiovascular mortality in patients with diabetes and glucose intolerance in the same population.</p>
      <p>Epidemiological studies using the electrocardiogram (ECG), as the GUSTO IV<sup>22</sup>, showed the importance of left ventricular hypertrophy (LVH) as a predictor of acute coronary syndrome. The Rifle Pooling Project<sup>23</sup> and the NIPPON DATA80<sup>24</sup> studies emphasized the importance of abnormal q-waves of myocardial necrosis as markers of risk for cardiovascular disease, particularly of ischemic diseases.</p>
      <p>Our goal was to assess the prevalence of metabolic disorders, such as diabetes mellitus and metabolic syndrome, in two generations of Japanese-Brazilians, and their relationship to LVH and myocardial necrosis, using a practical and inexpensive tool, such as the ECG.</p>
      <p>
        <bold>Methods</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Patients</bold>
      </p>
      <p>This study was approved by the ethics committee of the Unifesp, with the written consent of the participants, and it included patients of the second phase of the Japanese-Brazilian Diabetes Study Group, initiated in 1993 to evaluate the prevalence of DM in a non-mixed population of Japanese-Brazilians living in the city of Bauru<sup>25</sup>. In the year 2000, 1,042 Japanese-Brazilians were recruited: 202 Issei (first generation, born in Japan) and 840 Nissei (second generation, born in Brazil), aged over 30 years.</p>
      <p>We considered diabetics those with fasting plasma glucose &gt; 126 mg/dl or plasma glucose <underline>&gt;</underline> 200 mg/dl, two hours after an overload of 75 grams of glucose (KGMM WHO CONSULATION-1998).</p>
      <p>The metabolic syndrome was defined by the NCEP-ATP III criteria modified for the Japanese (abdominal circumference <underline>&gt;</underline> 90 cm for women and <underline>&gt;</underline> 85 cm for men)<sup>17</sup>.</p>
      <p>The weight was measured with the patients wearing light clothes and without shoes; the waist circumference was measured at the level of the navel, and the BMI was calculated by dividing weight by height.</p>
      <p>We made three blood pressure (BP) measurements and took into account the average of the last two, using an automatic device, OMRON HEM-712c.</p>
      <p>The 12-Lead ECG was carried out using a ESAOTEBIOMEDICA P80 electrocardiograph.</p>
      <p>The myocardial necrosis ("QS") on the ECG was defined by the Minnesota<sup>26</sup> criterion for LVH and the Perugia<sup>27</sup> index.</p>
      <p>Total cholesterol and triglycerides levels in the blood fractions were obtained through automatic analysis, and the blood glucose was obtained with the use of a glucosidase colorimetric assay kit.</p>
      <p>
        <bold>Statistical analisys</bold>
      </p>
      <p>The subgroups of patients with diabetes and metabolic syndrome in each generation were associated with the ECG results, taking into account the presence of electrically inactive areas and LVH, and they were compared and analyzed by the chi-square statistical method. We chose p &lt;0.05 as the level of significance to reject the null hypothesis.</p>
      <p>
        <bold>Results</bold>
      </p>
      <p>The sample consisted of 1042 patients: 481 (46.1%) males and 561 (53.9%) females, average age 57.0 &#177; 12.5 years; among the Issei the average age was 69.7 &#177; 9.0 years; and among the Nissei, the average age was 54.0 &#177; 11.1 years. Other population characteristics are described in <xref ref-type="table" rid="t1-body2">Table 1</xref>.</p>
      <table-wrap id="t1-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-05-0381-00008-gt01-en.jpg"/></table-wrap>
      <p>368 were considered diabetic subjects (35.3%), 38.6% of them Issei and 34.5% of them Nissei. Twenty-nine (7.8%) of the diabetics had "qs" waves of necrosis on the ECG, while only 25 (3.7%) of the non-diabetic patients had those waves (p = 0003). Among the diabetic Issei, necrosis was present in 12.8%, and among the non-diabetics, in 7.2% (p = 0.66). In Nissei diabetics and non-diabetics, the presence of necrosis was 7.5% and 2.18% respectively (p = 0.0018).</p>
      <p>In the total population of Japanese-Brazilians, LVH was present in 13.0% of the diabetics, and in 9.2% of the non-diabetics (p = 0.04). Among the Issei, 12 (15.3%) diabetic patients and 13 (10.4%) non-diabetic patients had LVH (p = 0.30), while among the Nissei, LVH was found in 37 (12.7%) of the diabetics and 48 (8.7%) of the non-diabetics (p = 0.06) (<xref ref-type="table" rid="en_08t2-body2">Table 2</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_08t2-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-05-0381-00008-gt02-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>The MS was present in 540 (51.8%) participants, 59.4% of them Issei, and 50% of them Nissei. Of these 540 participants, 5.7% had "qs" waves of necrosis on the ECG, while among those without the MS necrosis occurred in 4.6% of participants (p = 0.16). Among the Issei with "qs" waves on the ECG, 9.1% had MS and 6.1% did not have MS (p = 0.40). In the 420 Nissei patients with MS, necrosis was present in 5.0% of them, and in those without MS, necrosis occurred in 4.0% of them (p = 0.49).</p>
      <p>Of the 540 patients with MS, 13.3% had LVH on the ECG, while among those without MS, LVH occurred in only 7.6% of them (p = 0.0001). 13.3% of the Issei patients with MS had LVH, compared to 10.9% of those without MS (p = 0.58). Among the Nissei with MS, 13.3% had LVH, compared to 6.9% of those without MS (p = 0.0018) (<xref ref-type="table" rid="en_08t3-body2">tab.3</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="en_08t3-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-05-0381-00008-gt03-en.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>Studies that can identify cardiovascular risk factors in special populations to determine the need of an intervention are very important. However, the use of certain diagnostic methods in large populations may be costly or impractical; therefore the search for practical and inexpensive tools that can aid in this identification becomes necessary. The electrocardiogram is one of those tools. It is one of the most practical and inexpensive tools that can be used in the risk stratification of a specific population, aiming at the diagnosis of myocardial necrosis and left ventricular hypertrophy.</p>
      <p>In this study we observed that the prevalence of diabetes was very high among Japanese-Brazilians, reaching values seven times higher than those found in Japan (35.3% compared to 5.0%), and surpassing the values found in similar populations in the United States<sup>9,10,28,29</sup>. These values were 1.5 to 2.0 times higher than those found in the Brazilian population<sup>11,13</sup>, and these changes are probably related to the so-called "Westernization", associated with a genetic dysfunction of pancreatic beta-cells favoring the existence of this phenotype<sup>9,28,29</sup>. The adoption of different lifestyles was observed in genetically homogeneous populations such as the Pima Indians, who emmigrated from Mexico to the United States and had a six-fold increase in the incidence of diabetes. Additionally, this population also had a genetic defect which facilitated the emergence of diabetes<sup>30,31</sup>.</p>
      <p>Our data showed that Japanese-Brazilian patients had a significant association with atherosclerotic coronary heart disease, evidenced by the frequent presence of waves of myocardial necrosis on the ECG. Epidemiological studies of coronary artery disease and strokes in Japanese men living in Japan and Japanese-Americans living in Hawaii and California (Los Angeles) observed a higher incidence of myocardial infarction and death by coronary disease<sup>5,32,33</sup>, in these groups, as well as a higher prevalence of risk factors for high blood pressure than in non-Japanese Americans<sup>23,34</sup>.</p>
      <p>The Italian population study Rifle Pooling Project (Risk Factors and Life Expectancy)<sup>23</sup> followed 22,553 Italian men and women (asymptomatic and over 30 years) for six years. It was observed that the presence of abnormalities in the initial ECG was associated with significant mortality and incidence of coronary heart disease in asymptomatic patients, suggesting a high prevalence of silent heart disease. In that study, the presence of "qs" waves of necrosis on the ECG was the strongest predictor of fatal events. Similarly, the NIPPON DATA80 Research Group<sup>24</sup> study, conducted among the Japanese, observed that patients with abnormal "qs" waves on the ECG showed a high risk of mortality from all causes. In these studies the code of Minnesota was used to identify myocardial necrosis ("qs").</p>
      <p>Our study had not the intention of comparing the two generations of Japanese-Brazilians, since it was impossible to compare these two groups in terms of age, gender and number. However, it is noteworthy that the association of diabetes and necrosis in the electrocardiogram observed in these groups was more intense in the Nissei subgroup, who were certainly more Westernized than their parents. The Issei group, in spite of also presenting high rates of diabetes, showed no significant association with necrosis on the ECG. In our opinion, due to the small number of participants and the older average age of that generation, the Issei group was comprised of "survivors" of heart disease or other illnesses that affect this group of Japanese-Brazilians.</p>
      <p>The "Westernization" of Japanese-Brazilians, with the accompanying changes in dietary habits and lifestyle, and associated with intrinsic factors of this population, resulted in an increase in blood glucose, abdominal obesity, blood pressure levels and dyslipidemia, which characterize the MS; MS is found in twice as many individuals in the population of Japanese living in Brazil as those living in Japan<sup>14,18</sup>. In Japanese-Americans, visceral fat is associated with a greater prevalence of high blood pressure<sup>35</sup>, and the greater prevalence of MS is due to the presence of genetically influenced factors (lipids, glucose and high blood pressure)<sup>36</sup>. Unlike diabetics, MS patients showed no significant association with myocardial necrosis observed on the ECG.</p>
      <p>The ECG changes suggestive of myocardial necrosis found in a significantly greater number of patients with DM than in those with MS confirm the results of the ARIC<sup>37</sup> study, which assessed 15,792 Americans of both genders and concluded that the MS and its components are predictors of cardiovascular disease and DM, although the prevalence of cardiovascular disease is higher among diabetics.</p>
      <p>The myocardial hypertrophy was associated with components of the MS<sup>38,39</sup> such as insulin resistance, high blood pressure and abdominal obesity, and their presence suggests a high risk for death from cardiovascular disease, ischemic or not, as we have seen in observational studies such as the GUSTO IV ACS (Global Utilization of Strategies to Open occluded arteries)<sup>22</sup>, carried out among women, and the NHANES II (Second National Health and Nutrition Examination Survey Mortality Study)<sup>40</sup>, conducted in the general population.</p>
      <p>In our study, the prevalence of LVH among the Japanese-Brazilians with metabolic syndrome was very high, both in the entire group and in the Nissei subgroup.Among the Isseis, there were more individuals with MS and LVH on the ECG, although, in this group, a selective removal must have occurred, thus reducing its actual prevalence.</p>
      <p>This study objectively showed that, in the population of first and second generation Japanese-Brazilians, similarly to what happens among Japanese-Americans, DM and MS are present in a very aggressive manner, with high prevalence of myocardial necrosis and left ventricular hypertrophy.</p>
      <p>The cardiac changes resulting from that aggression could be observed on the ECG, a reproducible and inexpensive method that is widely used in clinical studies.</p>
      <p>
        <bold>Conclusion</bold>
      </p>
      <p>DM and MS are common in Japanese-Brazilians, and the electrocardiogram is very useful in the search for cardiac abnormalities, such as necrosis or hypertrophy, specially in studies involving large populations.</p>
      <p>
        <bold>Limitations of the Study</bold>
      </p>
      <p>When this study was conducted, the Issei population was small, due to several reasons, hindering the representativeness of the group.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>This study was funded by FAPESP.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This article is part of the thesis of doctoral submitted by Luigi Brollo, from UNIFESP - Escola Paulista de Medicina.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Asociaci&#243;n del electrocardiograma con diabetes mellitus y s&#237;ndrome metab&#243;lico en nipobrasile&#241;os</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>FUNDAMENTO: Al migrar hacia las Am&#233;ricas, los japoneses se sometieron a un proceso de occidentalizaci&#243;n, con estilo de vida, y especialmente dieta, muy diferente, lo que puede explicar el aumento de diabetes mellitus (DM), s&#237;ndrome metab&#243;lico (SM) y enfermedades cardiovasculares. OBJETIVO: Analizar la presencia de necrosis mioc&#225;rdica e hipertrofia ventricular izquierda (HVI), indicada en ECG, y su relaci&#243;n con DM y SM en poblaci&#243;n de nipobrasile&#241;os. M&#201;TODOS: Estudio transversal que evalu&#243; a 1.042 nipobrasile&#241;os con edad superior a 30 a&#241;os: 202 nacidos en Jap&#227;o (iseis) y 840 nacidos en Brasil (niseis), provenientes de la segunda fase del estudio Japanese-Brazilian Diabetes Study Group iniciado en 2000. Se defini&#243; el SM desde los criterios de la NCEP-ATP III, modificados para los japoneses. La presencia de DM y SM se asoci&#243; a la formaci&#243;n de necrosis mioc&#225;rdica, seg&#250;n el de Minnesota, y de HVI seg&#250;n el criterio de Perugia, ambas reveladas en el ECG. Se utiliz&#243; el m&#233;todo estad&#237;stico del Chi-cuadrado para rechazo de la hip&#243;tesis de nulidad. RESULTADOS: De los 1.042 participantes, el 35,3% presentaba DM (el 38,6% entre los iseis y el 34,5% en niseis); el 51,8% ten&#237;an SM (el 59,4% entre iseis y el 50,0% en niseis). La presencia de zona inactiva en los iseis diab&#233;ticos no se mostr&#243; estad&#237;sticamente significante, si se la compara a los no diab&#233;ticos; sin embargo, entre los niseis diab&#233;ticos la zona inactiva se presentaba en el 7,5%. Hubo correlaci&#243;n estad&#237;sticamente significante entre el SM y la HVE entre iseis y niseis. CONCLUSI&#211;N: Disturbios metab&#243;licos tuvieron alta prevalencia en nipobrasile&#241;os con correlaciones significantes con necrosis e hipertrofia reveladas por el ECG.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Nipobrasile&#241;os</kwd>
        <kwd>s&#237;ndrome metab&#243;lico</kwd>
        <kwd>diabetes mellitus</kwd>
        <kwd>necrosis mioc&#225;rdica</kwd>
        <kwd>hipertrofia ventricular izquierda</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ART&#205;CULO ORIGINAL</bold>
      </p>
      <p><undefined id="top-body3"/>Asociaci&#243;n del electrocardiograma con diabetes mellitus y s&#237;ndrome metab&#243;lico en nipobrasile&#241;os</p>
      <p>
        <bold>Luigi Brollo<sup>I</sup>; Maria Teresa Nogueira Bombig<sup>I</sup>; Cleber do Lago Mazzaro<sup>I</sup>; Yon&#225; Afonso Francisco<sup>I</sup>; Francisco Antonio Helfenstein Fonseca<sup>I</sup>; Antonio Carlos Camargo Carvalho<sup>I</sup>; Helena Harima<sup>II, III</sup>; Am&#233;lia Hirai<sup>II, III</sup>; Rui Povoa<sup>I</sup></bold>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Departamento de Medicina, Disciplina de Cardiologia, Unifesp-EPM, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p><sup>II</sup>Departamento de Medicina Preventiva - Unifesp-EPM, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p><sup>III</sup>Japanese-Brazilian Diabetes Study Group (JBDSG), S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p><bold>FUNDAMENTO: </bold> Al migrar hacia las Am&#233;ricas, los japoneses se sometieron a un proceso de occidentalizaci&#243;n, con estilo de vida, y especialmente dieta, muy diferente, lo que puede explicar el aumento de diabetes mellitus (DM), s&#237;ndrome metab&#243;lico (SM) y enfermedades cardiovasculares.</p>
      <p><bold>OBJETIVO: </bold> Analizar la presencia de necrosis mioc&#225;rdica e hipertrofia ventricular izquierda (HVI), indicada en ECG, y su relaci&#243;n con DM y SM en poblaci&#243;n de nipobrasile&#241;os.</p>
      <p><bold>M&#201;TODOS: </bold> Estudio transversal que evalu&#243; a 1.042 nipobrasile&#241;os con edad superior a 30 a&#241;os: 202 nacidos en Jap&#227;o (iseis) y 840 nacidos en Brasil (niseis), provenientes de la segunda fase del estudio Japanese-Brazilian Diabetes Study Group iniciado en 2000. Se defini&#243; el SM desde los criterios de la NCEP-ATP III, modificados para los japoneses. La presencia de DM y SM se asoci&#243; a la formaci&#243;n de necrosis mioc&#225;rdica, seg&#250;n el de Minnesota, y de HVI seg&#250;n el criterio de Perugia, ambas reveladas en el ECG. Se utiliz&#243; el m&#233;todo estad&#237;stico del Chi-cuadrado para rechazo de la hip&#243;tesis de nulidad.</p>
      <p><bold>RESULTADOS: </bold> De los 1.042 participantes, el 35,3% presentaba DM (el 38,6% entre los iseis y el 34,5% en niseis); el 51,8% ten&#237;an SM (el 59,4% entre iseis y el 50,0% en niseis). La presencia de zona inactiva en los iseis diab&#233;ticos no se mostr&#243; estad&#237;sticamente significante, si se la compara a los no diab&#233;ticos; sin embargo, entre los niseis diab&#233;ticos la zona inactiva se presentaba en el 7,5%. Hubo correlaci&#243;n estad&#237;sticamente significante entre el SM y la HVE entre iseis y niseis.</p>
      <p><bold>CONCLUSI&#211;N: </bold> Disturbios metab&#243;licos tuvieron alta prevalencia en nipobrasile&#241;os con correlaciones significantes con necrosis e hipertrofia reveladas por el ECG. </p>
      <p><bold>Palabras clave: </bold> Nipobrasile&#241;os, s&#237;ndrome metab&#243;lico, diabetes mellitus, necrosis mioc&#225;rdica, hipertrofia ventricular izquierda.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Poblaciones han migrado continuamente a lo largo de la historia, y eso ejerce impactos variables en la interacci&#243;n de esos grupos en las nuevas sociedades. En la primera mitad del siglo XX, un n&#250;mero expresivo de japoneses aport&#243; en Brasil, a punto de que hoy se considere la principal comunidad nipona fuera de Jap&#243;n -alrededor de un 1,3 millones de personas, el 65% de las cuales viven en el Estado de S&#227;o Paulo<sup>1</sup>.</p>
      <p>La migraci&#243;n japonesa para las Am&#233;ricas (Estados Unidos y Brasil) provoc&#243; cambios importantes en los h&#225;bitos alimentares de este grupo, con mayor consumo de prote&#237;nas, grasas y carbohidratos no complejos<sup>2-4</sup>, as&#237; como reducci&#243;n de la actividad f&#237;sica y elevaci&#243;n de los niveles de estr&#233;s. Ese proceso se denomin&#243; "occidentalizaci&#243;n"<sup>5-10</sup> .</p>
      <p>Dicha occidentalizaci&#243;n tuvo consecuencias como el incremento de las tasas de diabetes mellitus tipo 2 (DM 2) en valores superiores a los encontrados en Jap&#243;n e incluso en Brasil<sup>11-13</sup>; el aumento no s&#243;lo de la resistencia a insulina -y consecuente elevaci&#243;n de la insulinemia<sup>9,10</sup>-, como de la incidencia de s&#237;ndrome metab&#243;lico (SM).</p>
      <p>Takeuchi et al.<sup>14</sup>, guiados por los criterios de la NCEP-ATP III<sup>15-17</sup> modificados para japoneses (cintura abdominal normal inferior a 90 cm para mujeres y 85 cm para varones), encontraron una incidencia del 25,3% de SM en japoneses del sexo masculino residentes en Hokkaido, Jap&#243;n. Rosembaum et al.<sup>18</sup>, a su vez, pautados por los par&#225;metros de NCEP para asi&#225;ticos (90 cm y 85 cm para varones y mujeres, respectivamente), encontraron el 56,8% de SM (tres veces la incidencia que se verifica en la poblaci&#243;n americana)<sup>19-20</sup> y un aumento de la obesidad abdominal en nipobrasile&#241;os de primera (iseis) y segunda (niseis) generaciones que viven en la ciudad de Bauru, S&#227;o Paulo. Gimeno et al.<sup>21</sup> encontraron, en esa misma poblaci&#243;n, una gran incidencia de mortalidad cardiovascular entre los diab&#233;ticos e intolerantes a la glucosa.</p>
      <p>Estudios epidemiol&#243;gicos con auxilio de electrocardiograma (ECG), como el GUSTO IV,<sup>22</sup> mostraron la importancia de la hipertrofia ventricular izquierda (HVI) como predictora de s&#237;ndrome coronario agudo. Los estudios RIFLE Pooling Project<sup>23</sup> y NIPPON DATA80<sup>24</sup> enfatizaron tambi&#233;n la importancia de las ondas "QS" de necrosis mioc&#225;rdica como marcadores de riesgo de enfermedades cardiovasculares, en especial las isqu&#233;micas.</p>
      <p>Nuestro objetivo fue evaluar la prevalencia de disturbios metab&#243;licos como diabetes mellitus y s&#237;ndrome metab&#243;lico en dos generaciones de nipobrasile&#241;os, y su relaci&#243;n con la HVI y necrosis mioc&#225;rdica, con auxilio de ECG, una herramienta pr&#225;ctica y de bajo costo.</p>
      <p>
        <bold>M&#233;todos</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Pacientes</bold>
      </p>
      <p>El Comit&#233; de &#201;tica de Unifesp aprob&#243; este estudio, que, con el consentimiento escrito de los participantes, incluy&#243; a pacientes de la segunda fase de Japanese-Brazilian Diabetes Study Group, iniciado en 1993, con el objetivo de observar la prevalencia de DM en una poblaci&#243;n no mestiza de nipobrasile&#241;os que viven en la ciudad de Bauru<sup>25</sup>. En el a&#241;o 2000 se reclutaron a 1.042 nipobrasile&#241;os -202 iseis (primera generaci&#243;n, nacidos en Jap&#243;n) y 840 niseis (segunda generaci&#243;n, nacidos en Brasil)- con edad superior a 30 a&#241;os.</p>
      <p>Se consideraron como diab&#233;ticos aquellos que presentaban glucemia de ayuno en valores superiores a 126 mg/dl o en valor igual o arriba de 200 mg/dl dos horas tras la sobrecarga de 75g de glucosa (KGMM WHO CONSULATION-1998).</p>
      <p>Se defini&#243; el s&#237;ndrome metab&#243;lico con base en los criterios de NCEP-ATP III modificados para japoneses (circunferencia abdominal <underline>&gt;</underline> 90 cm en mujeres y <underline>&gt;</underline>85 cm en varones)<sup>17</sup>.</p>
      <p>Para verificar el peso, los pacientes llevaban ropas leves, sin zapatos; la circunferencia abdominal se midi&#243; en la altura de la cicatriz umbilical; Se calcul&#243; el IMC a partir de los valores de peso y estatura.</p>
      <p>Se hicieron tres medidas de la presi&#243;n arterial (PA) y, con la utilizaci&#243;n de un aparato autom&#225;tico OMRON HEM-712C, se consider&#243; para efecto de an&#225;lisis el promedio de las dos &#250;ltimas mediciones.</p>
      <p>Se realiz&#243; el ECG de 12 derivaciones con electrocardi&#243;grafo ESAOTEBIOMEDICA P 80.</p>
      <p>Se estableci&#243; la necrosis mioc&#225;rdica ("QS") en el ECG seg&#250;n el criterio de Minnesota<sup>26</sup>, mientras que la HVI, seg&#250;n el &#237;ndice Perugia<sup>27</sup>.</p>
      <p>Se obtuvieron los valores del colesterol total, fracciones y triglic&#233;ridos en la sangre por medio de an&#225;lisis autom&#225;tico, mientras que los de glucemia, con auxilio del kit colorim&#233;trico por el m&#233;todo de la glicosidasa.</p>
      <p>
        <bold>An&#225;lisis estad&#237;stico</bold>
      </p>
      <p>Los subgrupos de diab&#233;ticos y los portadores de s&#237;ndrome metab&#243;lico de cada generaci&#243;n se asociaron a los resultados de los ECG, en el cual se observ&#243; la presencia de zonas el&#233;ctricamente inactivas y de HVI; enseguida se compararon a partir del m&#233;todo estad&#237;stico del Chi-cuadrado. Se consider&#243; nivel de significancia p&lt; 0,05, para rechazo de la hip&#243;tesis de nulidad.</p>
      <p>
        <bold>Resultados</bold>
      </p>
      <p>La casu&#237;stica incluy&#243; a 1.042 pacientes: 481 (46,1%) del sexo masculino y 561 (53,9%) del sexo femenino, con edad promedio de 57,0&#177;12,5 a&#241;os; entre iseis, ese promedio fue de 69,7&#177;9,0 a&#241;os, mientras que entre niseis result&#243; 54,0&#177;11,1 a&#241;os. Dem&#225;s caracter&#237;sticas poblacionales est&#225;n descritas en la <xref ref-type="table" rid="t1-body3">tabla 1</xref>.</p>
      <table-wrap id="t1-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-05-0381-00008-gt01-es.jpg"/></table-wrap>
      <p>Se consideraron como diab&#233;ticos a 368 individuos (35,3%), de los cuales el 38,6% eran iseis y el 34,5% niseis. Veintinueve (7,8%) diab&#233;ticos presentaban ondas "QS" compatibles con necrosis en el ECG, mientras que s&#243;lo 25 (3,7%) entre los no diab&#233;ticos las presentaban (p=0,003). Entre los iseis diab&#233;ticos la necrosis se presentaba en el 12,8%; ya entre los no diab&#233;ticos ese porcentaje era del 7,2%, (p=0,66). Entre los niseis, diab&#233;ticos o no, la presencia de necrosis fue del 7,5% y el 2,18%, respectivamente (p=0,0018).</p>
      <p>En lo que toca a la poblaci&#243;n total de nipobrasile&#241;os, el 13,0% de los diab&#233;ticos y el 9,2% de los no diab&#233;ticos presentaban HVI (p=0,04). Entre los iseis 12 (15,3%) diab&#233;ticos y 13 (10,4%) no diab&#233;ticos ten&#237;an HVI (p=0,30), mientras que entre los niseis se encontr&#243; dicha hipertrofia en 37 (12,7%) diab&#233;ticos y en 48 (8,7%) no diab&#233;ticos (p=0,06) (<xref ref-type="table" rid="es_08t2-body3">tab.2</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_08t2-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-05-0381-00008-gt02-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>El SM estuvo presente en 540 (51,8%) participantes: el 59,4% del total de iseis y el 50% del total de niseis. De estos 540 participantes, el 5,7% mostraron ondas "QS" de necrosis en el ECG; ya entre los pacientes sin SM la necrosis ocurri&#243; en 4,6% (p=0,16). Entre los iseis con "QS" en el ECG, el 9,1% ten&#237;an SM y el 6,1% no lo presentaban (p=0,40). Entre los 420 niseis con SM la necrosis se present&#243; en el 5,0%, &#237;ndice que entre los niseis sin SM fue del 4,0% (p=0,49).</p>
      <p>De los 540 pacientes con SM, el 13,3% revelaron HVI en el ECG, fen&#243;meno que ocurri&#243; en el 7,6% de los individuos sin SM (p=0,0001). Los iseis con SM y HVI constitu&#237;an el 13,3%, mientras que los sin el s&#237;ndrome pero sin representaban el 10,9% (p=0,58); por otra parte, entre los niseis con SM, el 13,3% ten&#237;an HVI, mientras que el porcentaje de ocurrencia de hipertrofia entre los sin SM totaliz&#243; el 6,9% (p=0,0018) (<xref ref-type="table" rid="es_08t3-body3">tab.3</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <table-wrap id="es_08t3-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-05-0381-00008-gt03-es.jpg"/></table-wrap>
      </p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Estudios que puedan operar como interventores al identificar factores de riesgo cardiovascular en poblaciones espec&#237;ficas son muy importantes. Sin embargo, la utilizaci&#243;n de determinados m&#233;todos diagn&#243;sticos en masas poblacionales de gran porte puede exigir alto costo o mostrarse impracticable; por tanto, se vuelve necesaria la b&#250;squeda por herramientas pr&#225;cticas, de bajo costo, que puedan auxiliar en esa identificaci&#243;n. El electrocardiograma constituye una de esas herramientas, un examen de los m&#225;s pr&#225;cticos y baratos, que se puede aplicar en la estratificaci&#243;n del riesgo de una poblaci&#243;n espec&#237;fica, con vistas tanto al diagn&#243;stico de la necrosis mioc&#225;rdica como de la hipertrofia ventricular izquierda.</p>
      <p>En este estudio observamos que la prevalencia de diabetes result&#243; extremamente elevada entre los nipobrasile&#241;os, en valores 7 veces mayores que en Jap&#243;n (35,3% x 5,0%), y que superan los verificados en poblaciones semejantes en Estados Unidos<sup>9,10,28,29</sup>. Esos valores fueron 1,5-2,0 veces mayores que los de la poblaci&#243;n brasile&#241;a<sup>11,13</sup>. Dichos cambios se relacionan probablemente con lo que se denomina "occidentalizaci&#243;n", asociada a la disfunci&#243;n gen&#233;tica de las c&#233;lulas beta pancre&#225;ticas, escenario que favorece la presencia de ese fenotipo<sup>9,28,29</sup>. Se observ&#243; la adopci&#243;n de h&#225;bitos de vida diferentes en poblaciones gen&#233;ticamente homog&#233;neas como, por ejemplo, la de los indios pima, que, al migrar desde M&#233;xico hacia los Estados Unidos, tuvieron un aumento de 6 veces en la incidencia de diabetes. Adem&#225;s de ello, esa poblaci&#243;n presentaba tambi&#233;n un defecto gen&#233;tico facilitador para el surgimiento del diabetes<sup>30,31</sup>.</p>
      <p>Nuestros datos muestran que los nipobrasile&#241;os diab&#233;ticos presentaron una asociaci&#243;n significativa con la enfermedad coronaria ateroscler&#243;tica, evidenciada por la presencia frecuente de ondas de necrosis mioc&#225;rdica en el ECG. Estudios epidemiol&#243;gicos sobre enfermedades coronarias y accidente vascular encef&#225;lico (AVE) -que inclu&#237;an tanto varones japoneses que viv&#237;an en Jap&#243;n como nipoamericanos de Hawaii y California (Los Angeles)- hicieron dos observaciones: primero, mayor incidencia de infarto de miocardio y muerte por enfermedad coronaria<sup>5,32,33</sup>; segundo, mayor prevalencia de factores de riesgo para hipertensi&#243;n, si se compara esta poblaci&#243;n a americanos no japoneses<sup>23,34</sup>.</p>
      <p>El estudio poblacional italiano RIFLE Pooling Project (Risk Factors and Life Expectancy)<sup>23</sup> sigui&#243; a 22.553 varones y mujeres italianos (asintom&#225;ticos y con m&#225;s de 30 a&#241;os) a lo largo de seis a&#241;os. Se observ&#243; que la presencia de anormalidades en el ECG inicial se asoci&#243; a una significativa mortalidad por enfermedades cardiovasculares y coronarias en pacientes asintom&#225;ticos, lo que sugiere alta prevalencia de enfermedad cardiaca silenciosa. En este estudio, la presencia de ondas "QS" de necrosis en el ECG represent&#243; el m&#225;s fuerte predictor de eventos fatales. Del mismo modo, el estudio The NIPPON DATA80 Research Group<sup>24</sup>, realizado en japoneses, verific&#243; que pacientes con ondas "QS" anormales al ECG presentaban alto riesgo para mortalidad de todas las causas. En estos estudios se utiliz&#243; el c&#243;digo de Minnesota para definici&#243;n de necrosis mioc&#225;rdica ("QS").</p>
      <p>Nuestro estudio no tuvo la pretensi&#243;n de comparar las dos generaciones de nipobrasile&#241;os, ya que resulta imposible pare&#225;rselas en virtud de los factores edad, g&#233;nero y n&#250;mero. Sin embargo, es importante afirmar que la asociaci&#243;n de diabetes y necrosis en el electrocardiograma evaluado en esas generaciones se mostr&#243; m&#225;s intensa en el subgrupo de los niseis, por cierto m&#225;s occidentalizados que sus padres. Los iseis, aunque tambi&#233;n presentaban altos &#237;ndices de diabetes, no revelaron asociaci&#243;n significativa con necrosis en el ECG. En nuestra opini&#243;n, en raz&#243;n del n&#250;mero reducido de participantes y de la edad promedio m&#225;s alta de &#233;sta generaci&#243;n, los iseis analizados ser&#237;an los "sobrevivientes" de enfermedades cardiovasculares u otras que atacaron ese grupo de nipobrasile&#241;os.</p>
      <p>La "occidentalizaci&#243;n" de los nipobrasile&#241;os-los cambios en sus h&#225;bitos alimentares y de vida-, asociada a factores intr&#237;nsecos a esa poblaci&#243;n, provoc&#243; elevaci&#243;n de la glucemia, de la obesidad central, as&#237; como de la PA y dislipidemia. Ese escenario explica el hecho de que la SM incida dos veces m&#225;s sobre la poblaci&#243;n de japoneses residentes en Brasil que en la de Jap&#243;n<sup>14,18</sup>. En nipoamericanos la adiposidad visceral se asoci&#243; con mayor prevalencia de hipertensi&#243;n<sup>35</sup>; por su parte, la mayor prevalencia de SM se debe a la presencia de factores (l&#237;pidos, glucemia e hipertensi&#243;n) bajo influencia gen&#233;tica<sup>36</sup>. Los portadores de SM, al rev&#233;s de los diab&#233;ticos, no presentaron asociaci&#243;n significativa con necrosis mioc&#225;rdica observada en el ECG.</p>
      <p>La incidencia de alteraciones electrocardiogr&#225;ficas sugestivas de necrosis mioc&#225;rdicas -encontradas en un n&#250;mero m&#225;s expresivo de la poblaci&#243;n con DM si comparada a la con SM -coincide con la percepci&#243;n del estudio ARIC<sup>37</sup> que analiz&#243; 15.792 norteamericanos de ambos sexos para concluir que el SM y sus componentes son predictores de enfermedades cardiovasculares y DM, aunque la prevalencia con enfermedades cardiovasculares es mayor entre los diab&#233;ticos.</p>
      <p>La hipertrofia mioc&#225;rdica se asocia a componentes del SM<sup>38,39</sup> tales como resistencia a insulina, hipertensi&#243;n arterial y obesidad central; su presencia presume alto riesgo para muerte por enfermedades cardiovasculares, isqu&#233;micas o no, como pudimos percibir en estudios observacionales como el GUSTO IV ACS (Global Utilization of STrategies to Open occluded arteries)<sup>22</sup> entre mujeres, y tambi&#233;n en el NHANES II (Second National Health and Nutrition Examination Survey Mortality Study)<sup>40</sup> , en la poblaci&#243;n general.</p>
      <p>En el presente estudio, la presencia de HVI entre los nipobrasile&#241;os portadores de s&#237;ndrome metab&#243;lico se mostr&#243; muy prevalente, tanto en la totalidad de la muestra, como en el subgrupo de niseis. Entre los iseis, encontramos m&#225;s personas con SM y HVE en el ECG; sin embargo, en &#233;ste grupo, debe haber ocurrido una eliminaci&#243;n selectiva, lo que reduce su real prevalencia.</p>
      <p>El presente trabajo demuestra de forma objetiva que la DM y el SM en la poblaci&#243;n de nipobrasile&#241;os de primera y segunda generaciones; de modo semejante a lo que ocurre entre los nipoamericanos, ambas enfermedades se presentan de forma muy agresiva, con alta prevalencia de necrosis mioc&#225;rdica e hipertrofia izquierda.</p>
      <p>Se pudieron observar las alteraciones cardiacas resultantes de esa agresividad a trav&#233;s del ECG, un m&#233;todo reproducible de bajo costo y de amplia utilizaci&#243;n en estudios cl&#237;nicos.</p>
      <p>
        <bold>Conclusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Diabetes mellitus y s&#237;ndrome metab&#243;lico son frecuentes en nipobrasile&#241;os; en este sentido, el electrocardiograma se muestra un examen de gran utilidad en la investigaci&#243;n de alteraciones cardiacas tales como necrosis o hipertrofia, especialmente en estudios que engloban grandes poblaciones.</p>
      <p>
        <bold>Limitaciones del estudio</bold>
      </p>
      <p>Cuando de la realizaci&#243;n del estudio, la poblaci&#243;n de iseis, por motivos diversos, era reducida, lo que impidi&#243; una mejor representaci&#243;n.</p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>FAPESP financi&#243; este estudio.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>Este art&#237;culo forma parte de tesis de Doctorado de Luigi Brollo por la UNIFESP - Escuela Paulista de Medicina.</p>
      <p>
        <bold>Refer&#234;ncias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
