<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">ZsrbYQK4HnRmy393WSxSnbJ</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00009</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2009000300009</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(09)09200309</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2009000300009</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Artigos Originais</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Avalia&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o barorreflexa em ratos jovens espontaneamente hipertensos</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Valenti</surname>
            <given-names>Vitor E.</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Ferreira</surname>
            <given-names>Celso</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Meneghini</surname>
            <given-names>Adriano</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Ferreira</surname>
            <given-names>Marcelo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Murad</surname>
            <given-names>Neif</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Ferreira Filho</surname>
            <given-names>Celso</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Correa</surname>
            <given-names>Jo&#227;o Ant&#244;nio</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Abreu</surname>
            <given-names>Luiz Carlos de</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Colombari</surname>
            <given-names>Eduardo</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff02"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade Federal de S&#227;o Paulo</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <aff id="aff02">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">Santo Andr&#233;</named-content>
          <named-content content-type="state">SP</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Faculdade de Medicina do ABC</institution>
        <country country="BR">Brasil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>03</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
      <volume>92</volume>
      <issue>3</issue>
      <fpage>216</fpage>
      <lpage>221</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>11</day>
          <month>01</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>20</day>
          <month>02</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>08</day>
          <month>02</month>
          <year>2008</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>FUNDAMENTO: A literatura tem descrito dados contradit&#243;rios em rela&#231;&#227;o ao in&#237;cio da diminui&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o barorreflexa em ratos espontaneamente hipertensos. OBJETIVO:Este estudo foi realizado para avaliar a fun&#231;&#227;o barorreflexa em ratos jovens de 13 semanas espontaneamente hipertensos. M&#201;TODOS:Foram estudados ratos machos Wistar Kyoto (WKY) (n=15) e ratos espontaneamente hipertensos (REH) de 13 semanas (n=15). C&#226;nulas foram inseridas na art&#233;ria aorta abdominal atrav&#233;s da art&#233;ria femoral direita para medir a press&#227;o arterial m&#233;dia (PAM) e a freq&#252;&#234;ncia card&#237;aca (FC). A fun&#231;&#227;o barorreflexa foi calculada como a derivada da varia&#231;&#227;o da FC em fun&#231;&#227;o da varia&#231;&#227;o da PAM (&#916;FC/&#916;PAM), quando submetida a teste com uma dose depressora de nitroprussiato de s&#243;dio (50&#181;g/kg) e com uma dose pressora de fenilefrina (8&#181;g/kg) atrav&#233;s de c&#226;nula inserida na veia femoral direita em ratos espontaneamente hipertensos e WKY. Diferen&#231;as com um valor de p &lt; 0.05 foram consideradas estatisticamente significantes. RESULTADOS:Ratos espontaneamente hipertensos: &#916;PAM=43,5 mmHg&#177;5,2, &#916;FC=-59,7 ppm&#177;17,9 e &#916;FC/&#916;PAM=1,3 ppm/mmHg&#177;0,1 testados com fenilefrina; Wistar Kyoto: &#916;PAM=&amp;56mmHg&#177;3, &#916;FC=*-114,9ppm&#177;11,3 e &#916;FC /&#916;PAM =#1,9ppm/mmHg&#177;0,3 testados com fenilefrina; ratos espontaneamente hipertensos: &#916;PAM=-45,6mmHg&#177;8,1, &#916;FC=40,1ppm&#177;11,6 e &#916;FC/&#916;PAM=0,9ppm/mmHg&#177;0,5 testados com nitroprussiato de s&#243;dio; Wistar Kyoto: &#916;PAM=-39,8mmHg&#177;6,2, &#916;FC=51,9ppm&#177;21,8 e &#916;FC/&#916;PAM=1,4ppm/mmHg&#177;0,7 testados com nitroprussiato de s&#243;dio (*p&lt;0,05; #p&lt;0,01; &amp;p&lt;0,001). CONCLUS&#195;O: Nossos resultados mostram que ratos espontaneamente hipertensos de 13 semanas apresentaram redu&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o barorreflexa quando testados com fenilefrina.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Hipertens&#227;o</kwd>
        <kwd>baroreflexo</kwd>
        <kwd>sistema nervoso central</kwd>
        <kwd>idade de in&#237;cio</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>17</day>
        <month>04</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>ARTIGO ORIGINAL </p>
    <p> EXPERIMENTAL</p>
    <p>Avalia&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o barorreflexa em ratos jovens espontaneamente hipertensos </p>
    <p>
      <bold>Vitor E. Valenti<sup>I, II</sup>; Celso Ferreira<sup>I, II</sup>; Adriano Meneghini<sup>II</sup>; Marcelo Ferreira<sup>II</sup>; Neif Murad<sup>II</sup>; Celso Ferreira Filho<sup>I, II</sup>; Jo&#227;o Ant&#244;nio Correa<sup>II</sup>; Luiz Carlos de Abreu<sup>II</sup>; Eduardo Colombari<sup>II</sup></bold>
    </p>
    <p><sup>I</sup>Universidade Federal de S&#227;o Paulo (UNIFESP), S&#227;o Paulo, SP - Brasil </p>
    <p><sup>II</sup>Faculdade de Medicina do ABC, Santo Andr&#233;, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="back">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p><bold>FUNDAMENTO: </bold>A literatura tem descrito dados contradit&#243;rios em rela&#231;&#227;o ao in&#237;cio da diminui&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o barorreflexa em ratos espontaneamente hipertensos. </p>
    <p><bold>OBJETIVO:</bold>Este estudo foi realizado para avaliar a fun&#231;&#227;o barorreflexa em ratos jovens de 13 semanas espontaneamente hipertensos. </p>
    <p><bold>M&#201;TODOS:</bold>Foram estudados ratos machos Wistar Kyoto (WKY) (n=15) e ratos espontaneamente hipertensos (REH) de 13 semanas (n=15). C&#226;nulas foram inseridas na art&#233;ria aorta abdominal atrav&#233;s da art&#233;ria femoral direita para medir a press&#227;o arterial m&#233;dia (PAM) e a freq&#252;&#234;ncia card&#237;aca (FC). A fun&#231;&#227;o barorreflexa foi calculada como a derivada da varia&#231;&#227;o da FC em fun&#231;&#227;o da varia&#231;&#227;o da PAM (&#916;FC/&#916;PAM), quando submetida a teste com uma dose depressora de nitroprussiato de s&#243;dio (50<italic>&#181;</italic>g/kg) e com uma dose pressora de fenilefrina (8<italic>&#181;</italic>g/kg) atrav&#233;s de c&#226;nula inserida na veia femoral direita em ratos espontaneamente hipertensos e WKY. Diferen&#231;as com um valor de p &lt; 0.05 foram consideradas estatisticamente significantes. </p>
    <p><bold>RESULTADOS:</bold>Ratos espontaneamente hipertensos: &#916;PAM=43,5 mmHg&#177;5,2, &#916;FC=-59,7 ppm&#177;17,9 e &#916;FC/&#916;PAM=1,3 ppm/mmHg&#177;0,1 testados com fenilefrina; Wistar Kyoto: &#916;PAM=<sup>&amp;</sup>56mmHg&#177;3, &#916;FC=<sup>*</sup>-114,9ppm&#177;11,3 e &#916;FC /&#916;PAM =<sup><italic>#</italic></sup>1,9ppm/mmHg&#177;0,3 testados com fenilefrina; ratos espontaneamente hipertensos: &#916;PAM=-45,6mmHg&#177;8,1, &#916;FC=40,1ppm&#177;11,6 e &#916;FC/&#916;PAM=0,9ppm/mmHg&#177;0,5 testados com nitroprussiato de s&#243;dio; Wistar Kyoto: &#916;PAM=-39,8mmHg&#177;6,2, &#916;FC=51,9ppm&#177;21,8 e &#916;FC/&#916;PAM=1,4ppm/mmHg&#177;0,7 testados com nitroprussiato de s&#243;dio (<sup>*</sup>p&lt;0,05; <sup><italic>#</italic></sup>p&lt;0,01; <sup>&amp;</sup>p&lt;0,001). </p>
    <p><bold>CONCLUS&#195;O: </bold>Nossos resultados mostram que ratos espontaneamente hipertensos de 13 semanas apresentaram redu&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o barorreflexa quando testados com fenilefrina.</p>
    <p><bold>Palavras-chave: </bold>Hipertens&#227;o; baroreflexo/controle, sistema nervoso central, idade de in&#237;cio.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Diversos fatores (neurais, humorais, miog&#234;nicos) est&#227;o envolvidos no aparecimento da hipertens&#227;o e diferentes modelos animais s&#227;o usados para estudar essa patologia, tais como o modelo de hipertens&#227;o renal, o modelo de hipertens&#227;o DOCA-sal, o modelo de hipertens&#227;o neurog&#234;nica e o modelo gen&#233;tico de hipertens&#227;o em ratos espontaneamente hipertensos (REH). REH &#233; um modelo adequado para estudar o desenvolvimento da hipertens&#227;o, por que &#233; similar ao ser humano com hipertens&#227;o essencial. Essas similaridades incluem uma predisposi&#231;&#227;o gen&#233;tica &#224; hipertens&#227;o arterial sem etiologia espec&#237;fica, aumento da resist&#234;ncia vascular perif&#233;rica sem expans&#227;o de volume e respostas similares ao tratamento medicamentoso<sup>1</sup>.</p>
    <p>Na fisiologia cardiovascular, o barorreflexo ou reflexo barorreceptor &#233; um dos mecanismos homeost&#225;ticos do corpo para manter a press&#227;o arterial. Ele fornece uma al&#231;a de <italic>feedback</italic> negativo na qual um aumento na press&#227;o arterial causa, de forma reflexa, uma diminui&#231;&#227;o na press&#227;o arterial; de forma similar, uma diminui&#231;&#227;o na press&#227;o arterial causa a depress&#227;o do barorreflexo, fazendo a press&#227;o arterial aumentar. O sistema baseia-se em neur&#244;nios especializados (barorreceptores) no arco a&#243;rtico, seios carot&#237;deos e outros lugares para monitorar altera&#231;&#245;es na press&#227;o arterial e transmit&#237;-las ao tronco cerebral. Altera&#231;&#245;es subseq&#252;entes na press&#227;o arterial s&#227;o mediadas pelo sistema nervoso aut&#244;nomo<sup>2</sup>. Estudos anteriores do desenvolvimento da fun&#231;&#227;o barorreflexa em ratos jovens espontaneamente hipertensos mostraram resultados conflitantes, quando comparados a ratos normotensos (Wistar-Kyoto - WKY)<sup>3</sup>. Morrinson e cols.<sup>4</sup> relataram que a fun&#231;&#227;o barorreceptora era aproximadamente igual entre REH e WKY de 15 semanas. Entretanto, estudos realizados por Lundin e cols.<sup>5</sup> mostraram que REH da mesma idade apresentavam fun&#231;&#227;o barorreflexa reduzida. Um conhecimento preciso do desenvolvimento de dano &#224; fun&#231;&#227;o barorreflexa &#233; essencial para entender a hipertens&#227;o como um processo patol&#243;gico<sup>6,7</sup>. Tendo em vista esses dados conflitantes, nosso objetivo foi avaliar a fun&#231;&#227;o barorreflexa em REH de 13 semanas testados com nitroprussiato de s&#243;dio e fenilefrina e verificar se haveria uma redu&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o barorreflexa nesta faixa et&#225;ria.</p>
    <p>
      <bold>M&#233;todo</bold>
    </p>
    <p>
      <bold>Animais</bold>
    </p>
    <p>Os animais receberam cuidados de acordo com os ''<italic>Principles of Laboratory Animal Care</italic>'' elaborados pelo <italic>National Institutes of Health</italic> (<italic>National Institutes of Health</italic> publica&#231;&#227;o n&#186;. 96-23, revisado, 1996) e o estudo foi aprovado pelo Comit&#234; de &#201;tica para Estudos em Animais de nossa Universidade (n&#186; 1071/06). Os experimentos foram conduzidos em ratos machos espontaneamente hipertensos (REH) (13 semanas de idade, 260-300 gramas, n=15) e ratos Wistar-Kyoto (WKY) (13 semanas de idade, 260-300 gramas, n=15), obtidos do Centro de Desenvolvimento de Modelos Experimentais para a Medicina e Biologia (CEDEME). A temperatura foi monitorada e mantida a 22&#186;C, com umidade do ar de quase 60% e o ciclo claro-escuro foi controlado e estabelecido como sendo 12 horas cada. Os animais tinham livre acesso a comida e &#225;gua.</p>
    <p>
      <bold>Medida da press&#227;o arterial em ratos acordados</bold>
    </p>
    <p>Sob anestesia com halotano, uma c&#226;nula de polietileno (PE 10 conectada a PE 50) foi inserida na aorta abdominal atrav&#233;s da art&#233;ria femoral para medir a press&#227;o arterial m&#233;dia (PAM) e freq&#252;&#234;ncia card&#237;aca (FC). Uma segunda c&#226;nula foi inserida na veia femoral para administra&#231;&#227;o de medicamento. As duas c&#226;nulas foram inseridas subcutaneamente e expostas nas costas do animal para permitir o acesso quando o animal estava consciente. A PAM foi medida com um transdutor de press&#227;o tipo "<italic>strain-gauge</italic>" (Statham P23Db) conectado a um pr&#233;-amplificador de corrente direta de baixo n&#237;vel acoplado a pol&#237;grafo (Beckman, modelo R-611). A FC foi derivada das ondas de press&#227;o arterial com um cardiotac&#244;metro (acoplador tipo 9875B). Os estudos foram feitos em ratos acordados 24 horas ap&#243;s os procedimentos cir&#250;rgicos, para permitir a recupera&#231;&#227;o dos efeitos anest&#233;sicos pelos animais. Os experimentos foram iniciados aproximadamente 30 minutos ap&#243;s o per&#237;odo de adapta&#231;&#227;o &#224;s condi&#231;&#245;es de luminosidade e som do laborat&#243;rio<sup>8</sup>.</p>
    <p>
      <bold>Teste barorreflexo</bold>
    </p>
    <p>O barorreflexo foi testado com uma dose pressora de fenilefrina (FE-bolus-8&#181;g/kg IV; Sigma Chemical) e doses depressoras de nitroprussiato de s&#243;dio (NPNa-bolus-50&#181;g/kg IV; RBI)<sup>9</sup>. O barorreflexo foi calculado como uma deriva&#231;&#227;o da FC em fun&#231;&#227;o de varia&#231;&#227;o da PAM (&#916;FC/&#916;PAM)<sup>10</sup>. Houve um intervalo de pelo menos 15 minutos entre as infus&#245;es para a recupera&#231;&#227;o de valores basais.</p>
    <p>
      <bold>An&#225;lise estat&#237;stica</bold>
    </p>
    <p>Os valores s&#227;o apresentados como m&#233;dias &#177; desvios-padr&#227;o das m&#233;dias. Foram comparadas as FC, PAM, &#916;FC, &#916;PAM e &#916;FC/&#916;PAM entre REH e WKY. Ap&#243;s a avalia&#231;&#227;o das distribui&#231;&#245;es pelo teste de normalidade de Kolmogorov, o teste <italic>t</italic> de <italic>Student</italic> foi utilizado para verificar as diferen&#231;as entre as distribui&#231;&#245;es normais e o teste de Mann-Whitney para examinar as diferen&#231;as entre distribui&#231;&#245;es n&#227;o-param&#233;tricas. O n&#237;vel de signific&#226;ncia foi estabelecido em p&lt;0,05 para todos os testes estat&#237;sticos.</p>
    <p>
      <bold>Resultados</bold>
    </p>
    <p>O peso corporal n&#227;o apresentou diferen&#231;a significante entre ratos espontaneamente hipertensos (REH) (270g&#177;8) e Wistar-Kyoto (WKY) (298g&#177;5) (p&gt;0.05). Os REH apresentaram freq&#252;&#234;ncia card&#237;aca (FC) (p&lt;0,05) e press&#227;o arterial m&#233;dia (PAM) (p&lt;0,05) mais altas (<xref ref-type="table" rid="tab1">Tabela 1</xref>). De acordo com a literatura, esper&#225;vamos PAM e FC mais altas em REH de 13 semanas. A &#916;FC (<xref ref-type="fig" rid="f1">Figura 1A</xref>) e &#916;PAM (<xref ref-type="fig" rid="f1">Figura 1B</xref>) apresentaram diferen&#231;a significante entre os grupos quando a sensibilidade barorreflexa foi submetida a teste com FE. A varia&#231;&#227;o dos par&#226;metros cardiovasculares estava reduzida em REH (&#916;FC: p&lt;0,05; &#916;PAM: p&lt;0,001). A <xref ref-type="fig" rid="f2">Figura 2A</xref> e a <xref ref-type="fig" rid="f2">Figura 2B</xref> mostram que n&#227;o h&#225; diferen&#231;as significantes em rela&#231;&#227;o ao &#916;FC (p&gt;0,05) e &#916;PAM (p&gt;0,05) quando testados com NPNa. Ratos WKY mostraram uma varia&#231;&#227;o maior de PAM, enquanto os REH apresentaram uma maior varia&#231;&#227;o de FC.</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="f1">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-03-0216-00009-gf01.jpg"/></fig>
    </p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="f2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-03-0216-00009-gf02.jpg"/></fig>
    </p>
    <table-wrap id="tab1">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-03-0216-00009-gt01.jpg"/></table-wrap>
    <p>A fun&#231;&#227;o barorreflexa (&#916;FC/&#916;PAM) foi submetida a teste com FE e NPNa. Uma diferen&#231;a significante foi observada entre os grupos, com valores mais altos entre os ratos WKY (p&lt;0,01) (<xref ref-type="fig" rid="f3">Figura 3A</xref>). Al&#233;m disso, os valores m&#233;dios de &#916;FC/&#916;PAM testados com NPNa tamb&#233;m foram mais altos em ratos WKY (p&gt;0,05) (<xref ref-type="fig" rid="f3">Figura 3B</xref>).</p>
    <p content-type="asset">
      <fig id="f3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-03-0216-00009-gf03.jpg"/></fig>
    </p>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>O objetivo do nosso estudo foi avaliar a fun&#231;&#227;o barorreflexa em ratos espontaneamente hipertensos (REH) de 13 semanas testados com nitroprussiato de s&#243;dio (NPNa) e fenilefrina (FE) e verificar diferen&#231;as entre esse modelo de estudo e ratos Wistar-Kyoto (WKY) da mesma idade. De acordo com nossos dados, foi observado que a sensibilidade barorreflexa, quando submetida a teste com FE, estava diminu&#237;da em REH de 13 semanas. A varia&#231;&#227;o na Press&#227;o Arterial M&#233;dia (&#916;PAM), na freq&#252;&#234;ncia card&#237;aca (&#916;FC) e &#916;FC/&#916;PAM, quando submetidas a teste com FE, estavam significantemente mais altas em ratos WKY, enquanto REH mostraram &#916;PAM mais alto.</p>
    <p>Os mecanismos que causam a redu&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o barorreflexa ainda n&#227;o s&#227;o completamente entendidos em REH<sup>11</sup>. Alguns estudos demonstraram que o corpo da car&#243;tida em REH adultos &#233; significantemente maior do que em ratos normotensos<sup>12-14</sup>, enquanto outros estudos indicaram que a diminui&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o barorreflexa em REH &#233; devida a d&#233;ficits nos n&#237;veis de norepinefrina, epinefrina e dopamina no corpo da car&#243;tida<sup>14-16</sup> e &#225;reas do bulbo raquidiano (medulla oblongata) que regulam o sistema cardiovascular<sup>4,8</sup>. H&#225; tamb&#233;m relatos que em REH, as densidades do receptor AT1 da angiotensina est&#227;o aumentadas, quando comparadas com os n&#237;veis em ratos controle normotensos<sup>17,18</sup>. Rossi e cols.<sup>19</sup> indicaram que mecanismos receptores de endotelina end&#243;genos est&#227;o envolvidos na hipertens&#227;o observada em REH. Al&#233;m disso, investiga&#231;&#245;es recentes descreveram a import&#226;ncia do estresse oxidativo<sup>20</sup>, &#243;xido n&#237;trico<sup>21</sup> e da pequena GTPase rho-quinase<sup>22</sup>, durante o desenvolvimento da fun&#231;&#227;o barorreflexa em REH. Bertagnoli e cols.<sup>20</sup> sugeriram que treinamento f&#237;sico reduz o estresse oxidativo, o qual est&#225; associado a uma melhora na sensibilidade barorreflexa de REH. Waki e cols.<sup>21</sup> demonstraram que a atividade do &#243;xido n&#237;trico sintase do bulbo raquidiano de REH est&#225; aumentada quando comparados a ratos WKY; ela tem um papel importante na manuten&#231;&#227;o da hipertens&#227;o e diminui&#231;&#227;o do ganho do reflexo barorreceptor card&#237;aco, que s&#227;o caracter&#237;sticas desse modelo animal. De acordo com Ito e cols.<sup>22</sup>, embora a inibi&#231;&#227;o da rho-quinase end&#243;gena no bulbo raquidiano aumente o controle barorreflexo da FC em ratos WKY e REH, ela melhora a fun&#231;&#227;o barorreflexa comprometida em REH. Estudos pr&#233;vios que descreveram uma diferen&#231;a significante na press&#227;o arterial entre ratos WKY e REH de 3 semanas<sup>23</sup> ou ao nascimento<sup>24</sup> foram baseados na an&#225;lise de um n&#250;mero pequeno de animais. Entretanto, a idade na qual a fun&#231;&#227;o barorreflexa come&#231;a a diminuir em REH ainda n&#227;o foi confirmada.</p>
    <p>Nossos achados mostraram que REH apresentavam respostas depressoras mais baixas com FE, mas respostas depressoras mais altas com NPNa, quando comparados com ratos WKY. N&#243;s n&#227;o esper&#225;vamos esses dados contradit&#243;rios. Gonzalez e cols.<sup>23</sup> estimularam eletricamente os nervos a&#243;rticos de REH de 15 semanas usando uma grande variedade de freq&#252;&#234;ncias de est&#237;mulos. As respostas depressoras produzidas por tais est&#237;mulos foram significantemente menores em REH do que as observadas em ratos WKY. O mesmo estudo relatou que a inibi&#231;&#227;o da atividade do grande nervo espl&#234;nico devido &#224; estimula&#231;&#227;o do nervo a&#243;rtico era significantemente menor em REH do que em ratos WKY e a atividade nervosa simp&#225;tica controle era maior em REH do que em ratos WKY. Judy e cols.<sup>24,25</sup> examinaram a fun&#231;&#227;o barorreceptora atrav&#233;s da varia&#231;&#227;o espont&#226;nea da PAM e a atividade nervosa simp&#225;tica em REH e ratos WKY entre 5 e 40 semanas de idade e verificaram que REH jovens (5 semanas) apresentavam sensibilidade barorreflexa reduzida. Entretanto, a varia&#231;&#227;o na FC n&#227;o foi avaliada como fizemos em nosso estudo.</p>
    <p>Ohta e cols.<sup>26</sup> relataram altera&#231;&#245;es nos componentes aferentes do quimiorreflexo e do barorreflexo em REH de 15 semanas atrav&#233;s da estimula&#231;&#227;o do nervo depressor a&#243;rtico (est&#237;mulo depressor) e do nervo do seio carot&#237;deo (est&#237;mulo pressor). Eles observaram respostas depressoras mais altas em ratos WKY e respostas pressoras mais altas em REH. Lee e cols.<sup>27</sup> mediram as respostas dos barorreceptores em REH de 6 a 10 meses de idade atrav&#233;s da estimula&#231;&#227;o el&#233;trica do nervo glossofar&#237;ngeo e observaram respostas depressoras mais altas em REH; entretanto, a bradicardia estava reduzida em REH. Nesse estudo, nossa hip&#243;tese era que os REH apresentariam respostas depressoras e pressoras mais baixas; tal fato n&#227;o foi observado nas respostas da FC &#224; administra&#231;&#227;o de NPNa intravenosa. Aspectos metodol&#243;gicos podem explicar as diferen&#231;as de resultados entre esses estudos citados acima, j&#225; que eles utilizaram procedimentos diferentes para avaliar as respostas pressora e depressora e n&#227;o encontramos nenhum estudo que tivesse avaliado a fun&#231;&#227;o barorreflexa submetida a teste com FE e NPNa em REH com menos de 14 semanas de idade. &#201; poss&#237;vel que REH n&#227;o tenham mostrado aumento na variabilidade da PAM, bem como ratos WKY com FE, devido ao fato de apresentarem hipertens&#227;o arterial.</p>
    <p>Nossos achados indicaram que ratos machos espontaneamente hipertensos de 13 semanas apresentavam diminui&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o barorreflexa. Entretanto, dados conflitantes foram descritos na literatura, os quais observaram uma diminui&#231;&#227;o na fun&#231;&#227;o barorreflexa em REH jovens quando avaliados atrav&#233;s do controle da atividade simp&#225;tica. Diferentes estudos mostraram que a fun&#231;&#227;o barorreflexa em REH jovens &#233; aproximadamente igual<sup>4,5</sup> ou est&#225; diminu&#237;da<sup>25,26</sup> quando comparada &#224; de ratos WKY. O estudo de Morrinson e Whitehorn<sup>4</sup> demonstraram que a hiperreatividade em REH de 15 semanas n&#227;o se correlacionou com o reflexo barorreceptor, o qual foi aproximadamente similar ao dos ratos WKY e os autores conclu&#237;ram que isso pode n&#227;o confirmar que a diminui&#231;&#227;o da fun&#231;&#227;o barorreflexa em REH jovens seja devida &#224; sua hiperreatividade simp&#225;tica. Ricksten e cols.<sup>28</sup> relataram varia&#231;&#245;es espont&#226;neas em PAM, FC e a m&#233;dia retificada da atividade do nervo espl&#226;ncnico maior em REH e WKY de 15 semanas acordados e n&#227;o submetidos a qualquer procedimento. A variabilidade na PAM n&#227;o foi significantemente diferente, mas a variabilidade da FC mostrou uma tend&#234;ncia a ser mais baixa em REH. A variabilidade na atividade do nervo espl&#234;nico tamb&#233;m n&#227;o foi significantemente diferente entre REH e WKY. Nossos dados tamb&#233;m mostraram uma variabilidade de FC menor em REH, mas no estudo de Rickstein e cols.<sup>28</sup>, a variabilidade n&#227;o foi testada com medicamentos. Nagai e cols.<sup>29</sup> compararam a atividade auton&#244;mica e a sensibilidade barorreflexa em grupos de REH e WKY acordados, pareados por idade, com 4 a 14 semanas de idade. Eles verificaram que os &#237;ndices sens&#237;veis a prazosina e atropina estavam associados com aumento na press&#227;o arterial em ambos os grupos e tamb&#233;m observaram que as respostas pressora e depressora n&#227;o eram estatisticamente diferentes entre REH e WKY. &#201; poss&#237;vel que esses resultados n&#227;o corroborem nossos dados por que eles utilizaram medicamentos diferentes.</p>
    <p>Embora os WKY apresentassem maior variabilidade dos par&#226;metros cardiovasculares, quando o &#916;PAM foi submetido a teste com NPNa, os REH mostraram valores mais altos em compara&#231;&#227;o com os WKY. N&#227;o observamos nenhuma evid&#234;ncia na literatura de que o f&#225;rmaco fornece informa&#231;&#245;es mais confi&#225;veis acerca da fun&#231;&#227;o barorreflexa. Acreditamos que a FE &#233; o f&#225;rmaco mais confi&#225;vel para avaliar a fun&#231;&#227;o barorreflexa quando comparada ao NPNa, considerando que este &#250;ltimo causa venodilata&#231;&#227;o e pode influenciar o retorno venoso card&#237;aco e prejudicar o &#916;FC, &#916;PAM e, conseq&#252;entemente, o &#916;FC/&#916;PAM<sup>30</sup>.</p>
    <p>Em conclus&#227;o, demonstramos que REH de 13 semanas apresentaram uma diminui&#231;&#227;o significante da fun&#231;&#227;o barorreflexa quando testados com FE.</p>
    <p>
      <bold>Contribui&#231;&#227;o dos autores</bold>
    </p>
    <p>Todos os autores participaram do delineamento do estudo e tamb&#233;m da elabora&#231;&#227;o do manuscrito, bem como de sua aprova&#231;&#227;o final.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas.</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>Este artigo &#233; parte de tese de Doutorado de Vitor E. Valenti pela Universidade Federal de S&#227;o Paulo - Escola Paulista de Medicina - UNIFESP/EPM.</p>
    <p>
      <fn id="back" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p>Vitor E. Valenti </p>
        <p> Departamento de Morfologia e Fisiologia </p>
        <p> Faculdade de Medicina do ABC </p>
        <p> Avenida Lauro Gomes, 2000 - Vila Sacadura Cabral </p>
        <p> 09060-870 - Santo Andr&#233;, SP - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="valenti@unifesp.br">valenti@unifesp.br</email>
        </p>
      </fn>
    </p>
    <p>Artigo recebido em 11/01/08; artigo revisado enviado em 08/02/08; aceito em 20/02/08.</p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Frohlich ED.    Hypertension 1986. Evaluation and treatmentwhy and how. Postgrad Med.    1986; 80 (7): 28-36, 41-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Hypertension 1986: Evaluation and treatment-why and how</article-title>
          <source>Postgrad Med.</source>
          <date>
            <year>1986</year>
          </date>
          <fpage>28</fpage>
          <lpage>36</lpage>
          <issue>7</issue>
          <volume>80</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Frohlich</surname>
              <given-names>ED</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Guyenet PG.    The sympathetic control of blood pressure. Nat Rev Neurosci. 2006; 7 (5): 335-46.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The sympathetic control of blood pressure</article-title>
          <source>Nat Rev Neurosci</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>335</fpage>
          <lpage>46</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>7</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Guyenet</surname>
              <given-names>PG</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Sato MA, Schoorlemmer    GH, Menani JV, Lopes OU, Colombari E. Recovery of high blood pressure after    chronic lesions of the commissural NTS in SHR. Hypertension. 2003; 42 (4): 713-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Recovery of high blood pressure after chronic lesions of the commissural NTS in SHR</article-title>
          <source>Hypertension</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>713</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>42</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sato</surname>
              <given-names>MA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schoorlemmer</surname>
              <given-names>GH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Menani</surname>
              <given-names>JV</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lopes</surname>
              <given-names>OU</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Colombari</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Morrison SF,    Whitehorn D. Baroreceptor reflex gain is not diminished in spontaneous hypertension.    Am J Physiol. 1982; 243 (5): R500-5.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Baroreceptor reflex gain is not diminished in spontaneous hypertension</article-title>
          <source>Am J Physiol</source>
          <date>
            <year>1982</year>
          </date>
          <fpage>R500</fpage>
          <lpage>5</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>243</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Morrison</surname>
              <given-names>SF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Whitehorn</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Lundin S, Ricksten    SE, Thoren P. Interaction between mental stress and baroreceptor control of    heart rate and sympathetic activity in conscious spontaneously hypertensive    (SHR) and normotensive (WKY) rats. J Hypertens Suppl. 1983; 1 (2): 68-70.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Interaction between mental stress and baroreceptor control of heart rate and sympathetic activity in conscious spontaneously hypertensive (SHR) and normotensive (WKY) rats</article-title>
          <source>J Hypertens Suppl</source>
          <date>
            <year>1983</year>
          </date>
          <fpage>68</fpage>
          <lpage>70</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>1</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lundin</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ricksten</surname>
              <given-names>SE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Thoren</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Nunes Filho    JR, Debastiani D, Nunes AD, Peres KG. Prevalence of cardiovascular risk factors    in adults living in Luzerna, Santa Catarina, in 2006. Arq Bras Cardiol. 2007;    89 (5): 289-93, 319-24.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Prevalence of cardiovascular risk factors in adults living in Luzerna, Santa Catarina, in 2006</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol.</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>289</fpage>
          <lpage>93</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>89</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Nunes Filho</surname>
              <given-names>JR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Debastiani</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nunes</surname>
              <given-names>AD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Peres</surname>
              <given-names>KG</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Cavalcante MA,    Bombig MT, Luna Filho B, Carvalho AC, de Paola AA, P&#243;voa R. Quality of    life of hypertensive patients treated at an outpatient clinic. Arq Bras Cardiol.    2007; 89 (4): 245-50.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Quality of life of hypertensive patients treated at an outpatient clinic</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>245</fpage>
          <lpage>50</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>89</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Cavalcante</surname>
              <given-names>MA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bombig</surname>
              <given-names>MT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Luna Filho</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Carvalho</surname>
              <given-names>AC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>de Paola</surname>
              <given-names>AA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>P&#243;voa</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Sato MA, Colombari    E, Morrison SF. Inhibition of neurons in commissural nucleus of solitary tract    reduces sympathetic nerve activity in SHR. Am J Physiol Heart Circ Physiol.    2002; 282 (5): H1679-84.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Inhibition of neurons in commissural nucleus of solitary tract reduces sympathetic nerve activity in SHR</article-title>
          <source>Am J Physiol Heart Circ Physiol</source>
          <date>
            <year>2002</year>
          </date>
          <fpage>H1679</fpage>
          <lpage>84</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>282</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sato</surname>
              <given-names>MA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Colombari</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Morrison</surname>
              <given-names>SF</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Sato MA, Menani    JV, Lopes OU, Colombari E. Commissural NTS lesions and cardiovascular responses    in aortic baroreceptor-denervated rats. Hypertension. 1999; 34 (4 Pt 2): 739-43.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Commissural NTS lesions and cardiovascular responses in aortic baroreceptor-denervated rats</article-title>
          <source>Hypertension</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <fpage>739</fpage>
          <lpage>43</lpage>
          <issue>4 Pt 2</issue>
          <volume>34</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sato</surname>
              <given-names>MA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Menani</surname>
              <given-names>JV</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lopes</surname>
              <given-names>OU</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Colombari</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <mixed-citation>10. Abdala AP,    Haibara AS, Colombari E. Cardiovascular responses to substance P in the nucleus    tractus solitarii: microinjection study in conscious rats. Am J Physiol Heart    Circ Physiol. 2003; 285 (2): H891-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Cardiovascular responses to substance P in the nucleus tractus solitarii: microinjection study in conscious rats</article-title>
          <source>Am J Physiol Heart Circ Physiol</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>H891</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>285</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Abdala</surname>
              <given-names>AP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Haibara</surname>
              <given-names>AS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Colombari</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B11">
        <mixed-citation>11. Valenti VE,    Sato MA, Ferreira C, Abreu LC. Regula&#231;&#227;o neural do sistema cardiovascular:    centros bulbares. Rev Neuroci. 2007; 15(4); 275-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Regula&#231;&#227;o neural do sistema cardiovascular: centros bulbares</article-title>
          <source>Rev Neuroci.</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>275</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>15</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Valenti</surname>
              <given-names>VE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sato</surname>
              <given-names>MA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ferreira</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Abreu</surname>
              <given-names>LC</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B12">
        <mixed-citation>12. Habeck JO,    Honig A, Pfeiffer C, Schmidt M. The carotid bodies in spontaneously hypertensive    (SHR) and normotensive ratsa study concerning size, location and blood    supply. Anat Anz. 1981; 150 (4): 374-84.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The carotid bodies in spontaneously hypertensive (SHR) and normotensive rats-a study concerning size, location and blood supply</article-title>
          <source>Anat Anz</source>
          <date>
            <year>1981</year>
          </date>
          <fpage>374</fpage>
          <lpage>84</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>150</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Habeck</surname>
              <given-names>JO</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Honig</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pfeiffer</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schmidt</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B13">
        <mixed-citation>13. Habeck JO,    Huckstorf C, Honig A. Influence of age on the carotid bodies of spontaneously    hypertensive (SHR) and normotensive rats. I. Arterial blood supply. Exp Pathol.    1984; 26 (4): 195-203.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Influence of age on the carotid bodies of spontaneously hypertensive (SHR) and normotensive rats. I. Arterial blood supply</article-title>
          <source>Exp Pathol</source>
          <date>
            <year>1984</year>
          </date>
          <fpage>195</fpage>
          <lpage>203</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>26</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Habeck</surname>
              <given-names>JO</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Huckstorf</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Honig</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B14">
        <mixed-citation>14. Pallot DJ,    Barer GR. Some observations on the carotid bodies of the New Zealand strain    of genetically hypertensive rats. Acta Physiol Pol. 1985; 36 (1): 65-75.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Some observations on the carotid bodies of the New Zealand strain of genetically hypertensive rats</article-title>
          <source>Acta Physiol Pol</source>
          <date>
            <year>1985</year>
          </date>
          <fpage>65</fpage>
          <lpage>75</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>36</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Pallot</surname>
              <given-names>DJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Barer</surname>
              <given-names>GR</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B15">
        <mixed-citation>15. Alho H, Koistinaho    J, Kovanen VSuominen H, Hervonen A. Effect of prolonged physical training on    the histochemically demonstrable catecholamines in the sympathetic neurons,    the adrenal gland and extra-adrenal catecholamine storing cells of the rat.    J Auton Nerv Syst. 1984; 10 (2): 181-91.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Effect of prolonged physical training on the histochemically demonstrable catecholamines in the sympathetic neurons, the adrenal gland and extra-adrenal catecholamine storing cells of the rat</article-title>
          <source>J Auton Nerv Syst</source>
          <date>
            <year>1984</year>
          </date>
          <fpage>181</fpage>
          <lpage>91</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>10</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Alho</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Koistinaho</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kovanen VSuominen</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hervonen</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B16">
        <mixed-citation>16. Przybylski    M, Tripiana J, Gattelet P. Results of an experimentfrom unity to division    (and back again) Krankenpfl Soins Infirm. 1990; 83 (5): 55-60.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Results of an experiment-from unity to division (and back again) Krankenpfl Soins</article-title>
          <source>Infirm</source>
          <date>
            <year>1990</year>
          </date>
          <fpage>55</fpage>
          <lpage>60</lpage>
          <issue>5</issue>
          <volume>83</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Przybylski</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tripiana</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gattelet</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B17">
        <mixed-citation>17. Veerasingham    SJ, Raizada MK. Brain renin-angiotensin system dysfunction in hypertension:    recent advances and perspectives. Br J Pharmacol. 2003; 139: 191-202.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Brain renin-angiotensin system dysfunction in hypertension: recent advances and perspectives</article-title>
          <source>Br J Pharmacol</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>191</fpage>
          <lpage>202</lpage>
          <volume>139</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Veerasingham</surname>
              <given-names>SJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Raizada</surname>
              <given-names>MK</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B18">
        <mixed-citation>18. Gao XY, Zhang    F, Han Y, Wang HJ, Zhang Y, Guo R, et al. AT1 receptor in rostral ventrolateral    medulla mediating blunted baroreceptor reflex in spontaneously hypertensive    rats. Acta Pharmacol Sin. 2004; 25; 1433-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>AT1 receptor in rostral ventrolateral medulla mediating blunted baroreceptor reflex in spontaneously hypertensive rats</article-title>
          <source>Acta Pharmacol Sin</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>1433</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <volume>25</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Gao</surname>
              <given-names>XY</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zhang</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Han</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wang</surname>
              <given-names>HJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Zhang</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Guo</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B19">
        <mixed-citation>19. Rossi NF, O'Leary    DS, Woodbury D, Chen H. Endothelin-1 in hypertension in the baroreflex-intact    SHR: a role independent from vasopressin release. Am J Physiol Endocrinol Metab.    2000; 279 (1): E18-24.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Endothelin-1 in hypertension in the baroreflex-intact SHR: a role independent from vasopressin release</article-title>
          <source>Am J Physiol Endocrinol Metab</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>E18</fpage>
          <lpage>24</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>279</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Rossi</surname>
              <given-names>NF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>O'Leary DS</surname>
            </name>
            <name>
              <surname>Woodbury</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chen</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B20">
        <mixed-citation>20. Bertagnolli    M, Campos C, Schenkel PC, de Oliveira VL, De Angelis K, Bell&#243;-Klein A,    et al. Baroreflex sensitivity improvement is associated with decreased oxidative    stress in trained spontaneously hypertensive rat. J Hypertens. 2006; 24 (12):    2437-43.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Baroreflex sensitivity improvement is associated with decreased oxidative stress in trained spontaneously hypertensive rat</article-title>
          <source>J Hypertens</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>2437</fpage>
          <lpage>43</lpage>
          <issue>12</issue>
          <volume>24</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bertagnolli</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Campos</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schenkel</surname>
              <given-names>PC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>de Oliveira</surname>
              <given-names>VL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>De Angelis</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bell&#243;-Klein</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B21">
        <mixed-citation>21. Waki H, Murphy    D, Yao ST, Kasparov S, Paton JF. Endothelial NO synthase activity in nucleus    tractus solitarii contributes to hypertension in spontaneously hypertensive    rats. Hypertension. 2006; 48 (4): 644-50.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Endothelial NO synthase activity in nucleus tractus solitarii contributes to hypertension in spontaneously hypertensive rats</article-title>
          <source>Hypertension</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>644</fpage>
          <lpage>50</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>48</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Waki</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Murphy</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yao</surname>
              <given-names>ST</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kasparov</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Paton</surname>
              <given-names>JF</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B22">
        <mixed-citation>22. Lais LT, Rios    LL, Boutelle S, DiBona GF, Brody MJ. Arterial pressure development in neonatal    and young spontaneously hypertensive rats. Blood Vessels. 1977; 14: 277-84.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Arterial pressure development in neonatal and young spontaneously hypertensive rats</article-title>
          <source>Blood Vessels</source>
          <date>
            <year>1977</year>
          </date>
          <fpage>277</fpage>
          <lpage>84</lpage>
          <volume>14</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lais</surname>
              <given-names>LT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rios</surname>
              <given-names>LL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Boutelle</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>DiBona</surname>
              <given-names>GF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Brody</surname>
              <given-names>MJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B23">
        <mixed-citation>23. Gonzalez ER,    Krieger AJ, Sapru HN. Central resetting of baroreflex in the spontaneously hypertensive    rat. Hypertension. 1983; 5 (3): 346-52.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Central resetting of baroreflex in the spontaneously hypertensive rat</article-title>
          <source>Hypertension</source>
          <date>
            <year>1983</year>
          </date>
          <fpage>346</fpage>
          <lpage>52</lpage>
          <issue>3</issue>
          <volume>5</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Gonzalez</surname>
              <given-names>ER</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Krieger</surname>
              <given-names>AJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sapru</surname>
              <given-names>HN</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B24">
        <mixed-citation>24. Judy WV, Farrell    SK. Arterial baroreceptor reflex control of sympathetic nerve activity in the    spontaneously hypertensive rat. Hypertension. 1979; 1 (6): 605-14.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Arterial baroreceptor reflex control of sympathetic nerve activity in the spontaneously hypertensive rat</article-title>
          <source>Hypertension</source>
          <date>
            <year>1979</year>
          </date>
          <fpage>605</fpage>
          <lpage>14</lpage>
          <issue>6</issue>
          <volume>1</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Judy</surname>
              <given-names>WV</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Farrell</surname>
              <given-names>SK</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B25">
        <mixed-citation>25. Judy WV, Watanabe    AM, Henry DP, Besch HR Jr, Murphy WR, Hockel GM. Sympathetic nerve activity:    role in regulation of blood pressure in the spontaenously hypertensive rat.    Circ Res. 1976; 38 (6 Suppl 2): 21-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Sympathetic nerve activity: role in regulation of blood pressure in the spontaenously hypertensive rat</article-title>
          <source>Circ Res</source>
          <date>
            <year>1976</year>
          </date>
          <fpage>21</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <issue>6 Suppl 2</issue>
          <volume>38</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Judy</surname>
              <given-names>WV</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Watanabe</surname>
              <given-names>AM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Henry</surname>
              <given-names>DP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Besch Jr</surname>
              <given-names>HR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Murphy</surname>
              <given-names>WR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hockel</surname>
              <given-names>GM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B26">
        <mixed-citation>26. Ohta H, Talman    WT. Alteration of baroreceptor and chemoreceptor reflexes in spontaneously hypertensive    rats. Clin Exp Pharmacol Physiol Suppl. 1995; 22 (1): S60-1.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Alteration of baroreceptor and chemoreceptor reflexes in spontaneously hypertensive rats</article-title>
          <source>Clin Exp Pharmacol Physiol Suppl</source>
          <date>
            <year>1995</year>
          </date>
          <fpage>S60</fpage>
          <lpage>1</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>22</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ohta</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Talman</surname>
              <given-names>WT</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B27">
        <mixed-citation>27. Lee JY, Walsh    GM, Mokler CM, Tobia AJ. Altered cardiovascular responses to glossopharyngeal    nerve stimulation in the spontaneously hypertensive rat. Res Commun Chem Pathol    Pharmacol. 1980; 29 (1): 27-42.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Altered cardiovascular responses to glossopharyngeal nerve stimulation in the spontaneously hypertensive rat</article-title>
          <source>Res Commun Chem Pathol Pharmacol</source>
          <date>
            <year>1980</year>
          </date>
          <fpage>27</fpage>
          <lpage>42</lpage>
          <issue>1</issue>
          <volume>29</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lee</surname>
              <given-names>JY</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Walsh</surname>
              <given-names>GM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mokler</surname>
              <given-names>CM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tobia</surname>
              <given-names>AJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B28">
        <mixed-citation>28. Ricksten SE,    Lundin S, Thoren P. Spontaneous variations in arterial blood pressure, heart    rate and sympathetic nerve activity in conscious normotensive and spontaneously    hypertensive rats. Acta Physiol Scand. 1984; 120 (4): 595-600.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Spontaneous variations in arterial blood pressure, heart rate and sympathetic nerve activity in conscious normotensive and spontaneously hypertensive rats</article-title>
          <source>Acta Physiol Scand</source>
          <date>
            <year>1984</year>
          </date>
          <fpage>595</fpage>
          <lpage>600</lpage>
          <issue>4</issue>
          <volume>120</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ricksten</surname>
              <given-names>SE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lundin</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Thoren</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B29">
        <mixed-citation>29. Nagai R, Nagata    S, Fukuya F, Higaki J, Rakugi H, Ogihara T. Changes in autonomic activity and    baroreflex sensitivity with the hypertension process and age in rats. Clin Exp    Pharmacol Physiol. 2003; 30 (5-6): 419-25.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Changes in autonomic activity and baroreflex sensitivity with the hypertension process and age in rats</article-title>
          <source>Clin Exp Pharmacol Physiol</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>419</fpage>
          <lpage>25</lpage>
          <issue>5-6</issue>
          <volume>30</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Nagai</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nagata</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fukuya</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Higaki</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rakugi</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ogihara</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B30">
        <mixed-citation>30. Fricker R,    Hesse C, Weiss J, Tayrouz Y, Hoffmann MM, Unnebrink K, et al. Endothelial venodilator    response in carriers of genetic polymorphisms involved in no synthesis and degradation.    Br J Clin Pharmacol. 2004; 58 (2): 169-77.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Endothelial venodilator response in carriers of genetic polymorphisms involved in no synthesis and degradation</article-title>
          <source>Br J Clin Pharmacol</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>169</fpage>
          <lpage>77</lpage>
          <issue>2</issue>
          <volume>58</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Fricker</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hesse</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Weiss</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tayrouz</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hoffmann</surname>
              <given-names>MM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Unnebrink</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Evaluaci&#243;n de la funci&#243;n barorrefleja en ratas j&#243;venes espont&#225;neamente hipertensas</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>FUNDAMENTO: La literatura ha descrito datos contradictorios con relaci&#243;n al inicio de la disminuci&#243;n de la funci&#243;n barorrefleja en ratas espont&#225;neamente hipertensas. OBJETIVO: Se realiz&#243; este estudio con el objetivo de evaluar la funci&#243;n barorrefleja en ratas j&#243;venes de 13 semanas, espont&#225;neamente hipertensas. M&#201;TODOS: Se estudiaron ratas machos Wistar Kyoto (WKY) (n=15) y ratas espont&#225;neamente hipertensas (REH) de 13 semanas de edad (n=15). Se insertaron c&#225;nulas en la arteria aorta abdominal -a trav&#233;s de la arteria femoral derecha- para medir la presi&#243;n arterial media (PAM) y la frecuencia cardiaca (FC). Se calcul&#243; la funci&#243;n barorrefleja como la derivada de la variaci&#243;n de la FC en funci&#243;n de la variaci&#243;n de la PAM (&#916;FC/&#916;PAM). Dicho c&#225;lculo se efectu&#243; tras prueba con una dosificaci&#243;n depresora de nitroprusiato de sodio (50&#181;g/kg) y tambi&#233;n con una dosificaci&#243;n para presi&#243;n arterial de fenilefrina (8&#181;g/kg) a trav&#233;s de una c&#225;nula insertada en la vena femoral derecha tanto de ratas espont&#225;neamente hipertensas como de WKY. Se consideraron estad&#237;sticamente significantes diferencias con un valor de p &lt; 0.05. RESULTADOS: Ratas espont&#225;neamente hipertensas sometidas a prueba con fenilefrina: &#916;PAM=43,5 mmHg&#177;5,2, &#916;FC=-59,7 ppm&#177;17,9 y &#916;FC/&#916;PAM=1,3 ppm/mmHg&#177;0,1; Wistar Kyoto probadas con fenilefrina: &#916;PAM=&amp;56mmHg&#177;3, &#916;FC=*-114,9ppm&#177;11,3 y &#916;FC /&#916;PAM =#1,9ppm/mmHg&#177;0,3. Ratas espont&#225;neamente hipertensas probadas con nitroprusiato de sodio: &#916;PAM=-45,6mmHg&#177;8,1, &#916;FC=40,1ppm&#177;11,6 y &#916;FC/&#916;PAM=0,9ppm/mmHg&#177;0,5; Wistar Kyoto sometidas a prueba con nitroprusiato de sodio: &#916;PAM =-39,8mmHg&#177;6,2, &#916;FC=51,9ppm&#177;21,8 y &#916;FC /&#916;PAM =1,4ppm/mmHg&#177;0,7 (*p&lt;0,05; #p&lt;0,01; &amp;p&lt;0,001). CONCLUSI&#211;N: Nuestros resultados muestran que ratas espont&#225;neamente hipertensas de 13 semanas de edad presentaron reducci&#243;n de la funci&#243;n barorrefleja cuando probadas con fenilefrina.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Hipertensi&#243;n</kwd>
        <kwd>barorreflejo</kwd>
        <kwd>sistema nervioso central</kwd>
        <kwd>edad de inicio</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ART&#205;CULO ORIGINAL</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body2">
          <label>
            <bold>Evaluaci&#243;n de la funci&#243;n barorrefleja en ratas j&#243;venes espont&#225;neamente hipertensas</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Vitor E. Valenti<sup>I, II</sup>; Celso Ferreira<sup>I, II</sup>; Adriano Meneghini<sup>II</sup>; Marcelo Ferreira<sup>II</sup>; Neif Murad<sup>II</sup>; Celso Ferreira Filho<sup>I, II</sup>; Jo&#227;o Ant&#244;nio Correa<sup>II</sup>; Luiz Carlos de Abreu<sup>II</sup>; Eduardo Colombari<sup>II</sup></bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Universidade Federal de S&#227;o Paulo (UNIFESP), S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p><sup>II</sup>Faculdade de Medicina do ABC, Santo Andr&#233;, SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p><bold>FUNDAMENTO: </bold>La literatura ha descrito datos contradictorios con relaci&#243;n al inicio de la disminuci&#243;n de la funci&#243;n barorrefleja en ratas espont&#225;neamente hipertensas.</p>
      <p><bold>OBJETIVO: </bold>Se realiz&#243; este estudio con el objetivo de evaluar la funci&#243;n barorrefleja en ratas j&#243;venes de 13 semanas, espont&#225;neamente hipertensas.</p>
      <p><bold>M&#201;TODOS: </bold>Se estudiaron ratas machos Wistar Kyoto (WKY) (n=15) y ratas espont&#225;neamente hipertensas (REH) de 13 semanas de edad (n=15). Se insertaron c&#225;nulas en la arteria aorta abdominal -a trav&#233;s de la arteria femoral derecha- para medir la presi&#243;n arterial media (PAM) y la frecuencia cardiaca (FC). Se calcul&#243; la funci&#243;n barorrefleja como la derivada de la variaci&#243;n de la FC en funci&#243;n de la variaci&#243;n de la PAM (&#916;FC/&#916;PAM). Dicho c&#225;lculo se efectu&#243; tras prueba con una dosificaci&#243;n depresora de nitroprusiato de sodio (50&#181;g/kg) y tambi&#233;n con una dosificaci&#243;n para presi&#243;n arterial de fenilefrina (8&#181;g/kg) a trav&#233;s de una c&#225;nula insertada en la vena femoral derecha tanto de ratas espont&#225;neamente hipertensas como de WKY. Se consideraron estad&#237;sticamente significantes diferencias con un valor de p &lt; 0.05.</p>
      <p><bold>RESULTADOS: </bold>Ratas espont&#225;neamente hipertensas sometidas a prueba con fenilefrina: &#916;PAM=43,5 mmHg&#177;5,2, &#916;FC=-59,7 ppm&#177;17,9 y &#916;FC/&#916;PAM=1,3 ppm/mmHg&#177;0,1; Wistar Kyoto probadas con fenilefrina: &#916;PAM=<sup>&amp;</sup>56mmHg&#177;3, &#916;FC=<sup>*</sup>-114,9ppm&#177;11,3 y &#916;FC /&#916;PAM =<sup>#</sup>1,9ppm/mmHg&#177;0,3. Ratas espont&#225;neamente hipertensas probadas con nitroprusiato de sodio: &#916;PAM=-45,6mmHg&#177;8,1, &#916;FC=40,1ppm&#177;11,6 y &#916;FC/&#916;PAM=0,9ppm/mmHg&#177;0,5; Wistar Kyoto sometidas a prueba con nitroprusiato de sodio: &#916;PAM =-39,8mmHg&#177;6,2, &#916;FC=51,9ppm&#177;21,8 y &#916;FC /&#916;PAM =1,4ppm/mmHg&#177;0,7 (<sup>*</sup>p&lt;0,05; <sup>#</sup>p&lt;0,01; <sup>&amp;</sup>p&lt;0,001).</p>
      <p><bold>CONCLUSI&#211;N: </bold>Nuestros resultados muestran que ratas espont&#225;neamente hipertensas de 13 semanas de edad presentaron reducci&#243;n de la funci&#243;n barorrefleja cuando probadas con fenilefrina. </p>
      <p><bold>Palabras clave: </bold>Hipertensi&#243;n; barorreflejo / control, sistema nervioso central, edad de inicio.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>Diversos factores (neurales, humorales, miog&#233;nicos) est&#225;n implicados en el aparecimiento de la hipertensi&#243;n. Se utilizan diferentes modelos animales para estudiar esa patolog&#237;a, tales como el modelo de hipertensi&#243;n renal, el modelo de hipertensi&#243;n DOCA-sal, el modelo de hipertensi&#243;n neurog&#233;nica y tambi&#233;n el modelo gen&#233;tico de hipertensi&#243;n en ratas espont&#225;neamente hipertensas (REH). La REH es un modelo adecuado para estudiar el desarrollo de la hipertensi&#243;n, una vez que es similar al ser humano con hipertensi&#243;n esencial. Esas semejanzas incluyen una predisposici&#243;n gen&#233;tica a la hipertensi&#243;n arterial sin etiolog&#237;a espec&#237;fica, el aumento de la resistencia vascular perif&#233;rica sin expansi&#243;n del volumen y tambi&#233;n la obtenci&#243;n de respuestas similares al tratamiento medicamentoso<sup>1</sup>.</p>
      <p>En la fisiolog&#237;a cardiovascular, el barorreflejo, o reflejo barorreceptor, es uno de los mecanismos homeost&#225;ticos del cuerpo para mantener la presi&#243;n arterial. &#201;l suministra un asa de <italic>feedback</italic> negativo en la que un aumento en la presi&#243;n arterial provoca, de forma refleja, una reducci&#243;n en la presi&#243;n arterial. De forma similar, una disminuci&#243;n en la presi&#243;n arterial causa la depresi&#243;n del barorreflejo, lo que hace aumentar la presi&#243;n arterial. El sistema toma por base neuronas especializadas (barorreceptoras) en el arco a&#243;rtico, senos carot&#237;deos y otros sitios para monitorear alteraciones en la presi&#243;n arterial y transmit&#237;rselas al tronco cerebral. Alteraciones subsecuentes en la presi&#243;n arterial son mediadas por el sistema nervioso aut&#243;nomo<sup>2</sup>. Estudios anteriores del desarrollo de la funci&#243;n barorrefleja en ratas j&#243;venes espont&#225;neamente hipertensas mostraron resultados conflictivos, cuando comparados a ratas normotensas (Wistar-Kyoto - WKY)<sup>3</sup>. Morrinson et al.<sup>4</sup> relataron que la funci&#243;n barorreceptora resultaba aproximadamente igual entre REH y WKY de 15 semanas. Sin embargo, estudios realizados por Lundin et al.<sup>5</sup> revelaron que REH de misma edad presentaban funci&#243;n barorrefleja reducida. Un conocimiento preciso del desarrollo de da&#241;o a la funci&#243;n barorrefleja se muestra esencial para comprender la hipertensi&#243;n como un proceso patol&#243;gico<sup>6,7</sup>. En vista de esos datos conflictivos, nuestro objetivo fue evaluar la funci&#243;n barorrefleja en REH de 13 semanas sometidas a prueba con nitroprusiato de sodio y fenilefrina, de manera a verificarse si ocurrir&#237;a una reducci&#243;n de la funci&#243;n barorrefleja en este grupo de edad.</p>
      <p>
        <bold>M&#233;todo</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Animales</bold>
      </p>
      <p>Los animales recibieron cuidados de acuerdo con los ''<italic>Principles of Laboratory Animal Care</italic>'', elaborados por <italic>National Institutes of Health (National Institutes of Health</italic> publicaci&#243;n n&#186;. 96-23, revisado, 1996). El Comit&#233; de &#201;tica para Estudios en Animales de nuestra Universidad aprob&#243; el presente estudio (n&#186; 1071/06). Se condujeron los experimentos en ratas machos espont&#225;neamente hipertensas (REH) (13 semanas de edad, 260-300 gramas, n=15) y ratones Wistar-Kyoto (WKY) (13 semanas de edad, 260-300 gramas, n=15), obtenidos junto al Centro de Desarrollo de Modelos Experimentales para la Medicina y Biolog&#237;a (CEDEME). Se monitore&#243; la temperatura, mantenida a 22&#218;C, con humedad del aire casi en el 60%. Se estableci&#243; el ciclo claro-oscuro en 12 horas cada, y as&#237; se lo control&#243;. Los animales ten&#237;an libre acceso a comida y agua.</p>
      <p>
        <bold>Medida de la presi&#243;n arterial en ratas despiertas</bold>
      </p>
      <p>Bajo anestesia con halotano, se insert&#243; -a trav&#233;s de la arteria femoral- una c&#225;nula de polietileno (PE 10 conectada a PE 50) en la aorta abdominal para medir la presi&#243;n arterial media (PAM) y la frecuencia cardiaca (FC). Se insert&#243; una segunda c&#225;nula en la vena femoral para administraci&#243;n de medicaci&#243;n. Se insertaron ambas c&#225;nulas subcut&#225;neamente, y se las mantuvieron expuestas en las espaldas del animal para permitir el acceso cuando &#233;ste estaba conciente. Se midi&#243; la PAM con un transductor de presi&#243;n tipo <italic>strain-gauge</italic> (Statham P23Db) conectado a un preamplificador de corriente directa de bajo nivel acoplado a pol&#237;grafo (Beckman, modelo R-611). Se deriv&#243; la FC de las ondas de presi&#243;n arterial con un cardiotac&#243;metro (acoplador tipo 9875B). Se realizaron los estudios en ratas despiertas 24 horas tras los procedimientos quir&#250;rgicos, para permitirse que los animales se recuperaran de los efectos anest&#233;sicos. Se iniciaron los experimentos aproximadamente 30 minutos tras el per&#237;odo de adaptaci&#243;n a las condiciones de luminosidad y sonido del laboratorio<sup>8</sup>.</p>
      <p>
        <bold>Prueba barorrefleja</bold>
      </p>
      <p>Se prob&#243; el barorreflejo tras la administraci&#243;n de fenilefrina (FE-bolus-8&#181;g/kg IV; Sigma Chemical) para aumentar la presi&#243;n arterial y con la administraci&#243;n de nitroprusiato de sodio (NPNa-bolus-50&#181;g/kg IV; RBI) para disminuir la presi&#243;n<sup>9</sup>. Se calcul&#243; el barorreflejo como una derivaci&#243;n de la FC en funci&#243;n de la variaci&#243;n de la PAM (&#916;FC/&#916;PAM)<sup>10</sup>. Hubo un intervalo de por lo menos 15 minutos entre las infusiones para la recuperaci&#243;n de valores basales.</p>
      <p>
        <bold>An&#225;lisis estad&#237;stico</bold>
      </p>
      <p>Se presentan los valores como promedio &#177; desviaciones est&#225;ndar de los promedios. Se compararon las FC, PAM, &#916;FC, &#916;PAM y &#916;FC/&#916;PAM entre REH y WKY. Tras la evaluaci&#243;n de las distribuciones, por medio de la prueba de normalidad de Kolmogorov, se utiliz&#243; la prueba T de Student, con el objetivo de verificar las diferencias entre las distribuciones normales. A su vez, se utiliz&#243; la prueba de Mann-Whitney para examinar las diferencias entre distribuciones no param&#233;tricas. Se estableci&#243; el nivel de significancia en p&lt;0,05 para todas las pruebas estad&#237;sticas.</p>
      <p>
        <bold>Resultados</bold>
      </p>
      <p>El peso corporal no present&#243; diferencia significante entre ratas espont&#225;neamente hipertensas (REH) (270g&#177;8) y Wistar-Kyoto (WKY) (298g&#177;5) (p&gt;0.05). Las REH presentaron frecuencia cardiaca (FC) (p&lt;0,05) y presi&#243;n arterial media (PAM) (p&lt;0,05) m&#225;s altas (<xref ref-type="table" rid="t1-body2">Tabla 1</xref>). De acuerdo con la literatura, esper&#225;bamos PAM y FC m&#225;s altas en REH de 13 semanas. El &#916;FC (<xref ref-type="fig" rid="es_09f1-body2">Figura 1A</xref>) y &#916;PAM (<xref ref-type="fig" rid="es_09f1-body2">Figura 1B</xref>) presentaron diferencia significante entre los grupos cuando se someti&#243; la sensibilidad barorrefleja a prueba con FE. La variaci&#243;n de los par&#225;metros cardiovasculares se mostraba reducida en REH (&#916;FC: p&lt;0,05; &#916;PAM: p&lt;0,001). Las <xref ref-type="fig" rid="es_09f2-body2">Figuras 2A</xref> y <xref ref-type="fig" rid="es_09f2-body2">2B</xref> muestran que no hay diferencias significantes con relaci&#243;n al &#916;FC (p&gt;0,05) y &#916;PAM (p&gt;0,05) cuando sometidos a prueba con NPNa. Ratas WKY indicaron una variaci&#243;n mayor de PAM, mientras que las REH presentaran una mayor variaci&#243;n de FC.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_09f1-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-03-0216-00009-gf01-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_09f2-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-03-0216-00009-gf02-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <table-wrap id="t1-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-03-0216-00009-gt01-es.jpg"/></table-wrap>
      <p>Se someti&#243; la funci&#243;n barorrefleja (&#916;FC/&#916;PAM) a prueba con FE y NPNa. Se observ&#243; una diferencia significante entre los grupos, con valores m&#225;s altos entre las ratas WKY (p&lt;0,01) (<xref ref-type="fig" rid="es_09f3-body2">Figura 3A</xref>). Adem&#225;s de ello, los valores promedio de &#916;FC/&#916;PAM sometidos a prueba con NPNa tambi&#233;n resultaron m&#225;s altos en ratas WKY (p&gt;0,05) (<xref ref-type="fig" rid="es_09f3-body2">Figura 3B</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="es_09f3-body2">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-03-0216-00009-gf03-es.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El objetivo de nuestro estudio fue evaluar la funci&#243;n barorrefleja en ratas espont&#225;neamente hipertensas (REH) de 13 semanas, sometidas a prueba con nitroprusiato de sodio (NPNa) y fenilefrina (FE) de manera a verificarse diferencias entre ese modelo de estudio y las ratas Wistar-Kyoto (WKY) de misma edad. De acuerdo con nuestros datos, se observ&#243; que la sensibilidad barorrefleja, cuando sometida a prueba con FE, se mostraba reducida en REH de 13 semanas. La variaci&#243;n en la presi&#243;n arterial media (&#916;PAM), la frecuencia cardiaca (&#916;FC) y &#916;FC/&#916;PAM, cuando sometidas a prueba con FE, se mostraron significantemente m&#225;s altas en ratas WKY, mientras que REH mostraron &#916;PAM m&#225;s alto.</p>
      <p>Todav&#237;a no se comprendi&#243; totalmente los mecanismos que provocan la reducci&#243;n de la funci&#243;n barorrefleja en REH<sup>11</sup>. Algunos estudios demostraron que el cuerpo de la car&#243;tida en REH adultas resulta significantemente mayor que en ratas normotensas<sup>12-14</sup>. Por otra parte, otros estudios indicaron que la disminuci&#243;n de la funci&#243;n barorrefleja en REH se debe a d&#233;ficits en los niveles de norepinefrina, epinefrina y dopamina tanto en el cuerpo de la car&#243;tida<sup>14-16</sup>, como en &#225;reas del bulbo raqu&#237;deo (medulla oblongata) que regulan el sistema cardiovascular<sup>4,8</sup>. Hay tambi&#233;n relatos que indican que, en REH, las densidades del receptor AT1 de la angiotensina se revelan mayores, cuando comparadas a los niveles de ratas control normotensas<sup>17,18</sup>.</p>
      <p>Rossi et al.<sup>19</sup> se&#241;alaron que mecanismos receptores de endotelina end&#243;genos est&#225;n implicados en la hipertensi&#243;n observada en REH. Adem&#225;s de ello, investigaciones recientes describieron la importancia del estr&#233;s oxidativo<sup>20</sup>, del &#243;xido n&#237;trico<sup>21</sup> y de la peque&#241;a GTPase rho-quinase<sup>22</sup>, durante el desarrollo de la funci&#243;n barorrefleja en REH.</p>
      <p>Ya Bertagnoli et al.<sup>20</sup> sugirieron que el entrenamiento f&#237;sico reduce el estr&#233;s oxidativo, que, a su vez, est&#225; asociado a una mejora en la sensibilidad barorrefleja de REH. Mientras que Waki et al.<sup>21</sup> demostraron que la actividad del &#243;xido n&#237;trico sintasa del bulbo raqu&#237;deo de REH se encuentra mayor cuando comparados a ratas WKY. Ella tiene un rol importante en la manutenci&#243;n de la hipertensi&#243;n, as&#237; como en la disminuci&#243;n de la ganancia del reflejo barorreceptor cardiaco, que son caracter&#237;sticas de ese modelo animal. De acuerdo con Ito et al.<sup>22</sup>, aunque aumenta el control barorreflejo de la FC en ratones WKY y REH, la inhibici&#243;n de la rho-quinase end&#243;gena en el bulbo raqu&#237;deo tambi&#233;n mejora la funci&#243;n barorrefleja comprometida en REH.</p>
      <p>Estudios previos que describieron una diferencia significante en la presi&#243;n arterial entre ratones WKY y REH de 3 semanas<sup>23</sup> o al nacimiento<sup>24</sup> tomaron por base el an&#225;lisis de un n&#250;mero peque&#241;o de animales. Sin embargo, todav&#237;a no se confirm&#243; la edad en que la funci&#243;n barorrefleja empieza a reducirse en REH.</p>
      <p>Nuestros hallazgos mostraron que, comparados a ratas WKY, REH presentaban respuestas depresoras m&#225;s bajas con FE, mientras que con NPNa revelaban respuestas depresoras m&#225;s altas. No esper&#225;bamos esos datos contradictorios.</p>
      <p>Gonzalez et al.<sup>23</sup> estimularon el&#233;ctricamente los nervios a&#243;rticos de REH de 15 semanas, por medio de una gran variedad de frecuencias de est&#237;mulos. Las respuestas de descenso de la presi&#243;n arterial producidas por dichos est&#237;mulos resultaron significantemente menores en REH que las observadas en ratas WKY. El mismo estudio relat&#243; que la inhibici&#243;n de la actividad del gran nervio espl&#233;nico -en virtud de la estimulaci&#243;n del nervio a&#243;rtico- era significantemente menor en REH si comparados a ratas WKY. La actividad nerviosa simp&#225;tica control, por su parte, se mostraba mayor en REH que en ratas WKY.</p>
      <p>Judy et al.<sup>24,25</sup>, al examinar la funci&#243;n barorreceptora a trav&#233;s de la variaci&#243;n espont&#225;nea de la PAM y la actividad nerviosa simp&#225;tica tanto en REH como ratas WKY entre 5 y 40 semanas de edad, verificaron que REH j&#243;venes (5 semanas) presentaban sensibilidad barorrefleja reducida. Sin embargo, no se evalu&#243; la variaci&#243;n en la FC como se hizo en nuestro estudio.</p>
      <p>Ohta et al.<sup>26</sup> relataron alteraciones en los componentes aferentes tanto del quimiorreflejo como del barorreflejo en REH de 15 semanas, a trav&#233;s de la estimulaci&#243;n del nervio depresor a&#243;rtico (est&#237;mulo depresor) y del nervio del seno carot&#237;deo (est&#237;mulo presor). Ellos observaron respuestas depresoras m&#225;s altas en ratas WKY y respuestas presoras m&#225;s altas en REH. Lee et al.<sup>27</sup>, a su vez, midieron las respuestas de los barorreceptores en REH de 6 a 10 meses de edad a trav&#233;s de estimulaci&#243;n el&#233;ctrica del nervio glosofar&#237;ngeo y observaron respuestas depresoras m&#225;s altas en REH. No obstante, la bradicardia se mostraba reducida en REH. En este estudio, nuestra hip&#243;tesis se&#241;alaba que los REH presentar&#237;an respuestas depresoras y presoras m&#225;s bajas, lo que no se observ&#243; en las respuestas de la FC a la administraci&#243;n intravenosa de NPNa. Aspectos metodol&#243;gicos pueden explicar las diferencias de resultados entre los estudios citados anteriormente, ya que ellos utilizaron procedimientos diferentes para evaluar las respuestas presora y depresora. No encontramos ning&#250;n estudio que hubiera evaluado la funci&#243;n barorrefleja, sometida a prueba con FE y NPNa, en REH con menos de 14 semanas de edad. Es posible que REH -as&#237; como ratas WKY sometidas a prueba con FE- no hayan mostrado aumento en la variabilidad de la PAM en la medida que presentaron hipertensi&#243;n arterial.</p>
      <p>Nuestros hallazgos indicaron que ratas machos espont&#225;neamente hipertensas de 13 semanas presentaban reducci&#243;n de la funci&#243;n barorrefleja. Sin embargo, se describieron datos conflictivos en la literatura, seg&#250;n los cuales se observ&#243; una disminuci&#243;n en la funci&#243;n barorrefleja en REH j&#243;venes evaluadas a trav&#233;s del control de la actividad simp&#225;tica. Distintos estudios mostraron que la funci&#243;n barorrefleja en REH j&#243;venes resulta aproximadamente igual<sup>4,5</sup> o reducida<sup>25,26</sup> cuando comparada a la de ratas WKY.</p>
      <p>El estudio de Morrinson y Whitehorn<sup>4</sup> demostr&#243; que la hiperreactividad en REH de 15 semanas no se correlacion&#243; con el reflejo barorreceptor, lo que se revel&#243; aproximadamente similar al de los ratas WKY. A partir de ello, los autores concluyeron que eso puede no confirmar el hecho de que la reducci&#243;n de la funci&#243;n barorrefleja en REH j&#243;venes sea resultado de su hiperreactividad simp&#225;tica.</p>
      <p>Ya Ricksten et al.<sup>28</sup> relataron variaciones espont&#225;neas en PAM, FC y el promedio rectificado de la actividad del nervio espl&#225;cnico mayor de REH y WKY de 15 semanas, despiertas y no sometidas a cualquier procedimiento. La variabilidad en la PAM no result&#243; significantemente diferente, pero la variabilidad de la FC mostr&#243; una tendencia al descenso en REH. La variabilidad en la actividad del nervio espl&#233;nico tambi&#233;n no se mostr&#243; significantemente diferente entre REH y WKY. Nuestros datos tambi&#233;n mostraron una variabilidad de FC menor en REH, mientras que, en el estudio de Rickstein et al.<sup>28</sup>, no se prob&#243; la variabilidad con medicamentos.</p>
      <p>Nagai et al.<sup>29</sup> compararon la actividad auton&#243;mica y la sensibilidad barorrefleja en grupos de REH y WKY despiertas, pareadas por edad, con 4 a 14 semanas de edad. Ellos verificaron que los indicadores sensibles a prazosina y atropina se asociaron al aumento en la presi&#243;n arterial en ambos grupos. Observaron asimismo que las respuestas presora y depresora no eran estad&#237;sticamente diferentes entre REH y WKY. Es posible que esos resultados no corroboren nuestros datos, ya que ellos utilizaron medicaciones diferentes.</p>
      <p>Aunque los WKY presentaron mayor variabilidad de los par&#225;metros cardiovasculares, cuando se someti&#243; el &#916;PAM a la prueba con NPNa, las REH mostraron valores m&#225;s altos en comparaci&#243;n a las WKY. No observamos ninguna evidencia en la literatura de que el f&#225;rmaco suministra informaciones m&#225;s confiables acerca de la funci&#243;n barorrefleja. Creemos que la FE es el f&#225;rmaco m&#225;s confiable para evaluar la funci&#243;n barorrefleja, en comparaci&#243;n al NPNa, si se toma en cuenta que &#233;ste provoca venodilataci&#243;n y puede influenciar el retorno venoso cardiaco, as&#237; como perjudicar el &#916;FC, &#916;PAM y, consecuentemente, el &#916;FC/&#916;PAM<sup>30</sup>.</p>
      <p>En conclusi&#243;n, demostramos que REH de 13 semanas de edad presentaron una reducci&#243;n significante de la funci&#243;n barorrefleja cuando sometidas a prueba con FE.</p>
      <p>
        <bold>Contribuci&#243;n de los autores</bold>
      </p>
      <p>Todos los autores participaron del dise&#241;o del estudio y tambi&#233;n de la elaboraci&#243;n del manuscrito, as&#237; como de su aprobaci&#243;n final.</p>
      <p>
        <bold>Potencial Conflicto de Intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de Financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio no tuvo fuentes de financiaci&#243;n externas.</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n Acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>Este art&#237;culo forma parte de tesis de Doctorado de Vitor E. Valenti por la Universidad Federal de S&#227;o Paulo - Escuela Paulista de Medicina - UNIFESP/EPM.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Original Articles</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Evaluation of baroreflex function in young spontaneously hypertensive rats</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>BACKGROUND: The literature describes contradictory data regarding the onset of the baroreflex reduction in spontaneously hypertensive rats. OBJECTIVE:This investigation was undertaken to evaluate the baroreflex function in 13-week-old spontaneously hypertensive rats. METHODS:Male Wistar Kyoto (n=15) and spontaneously hypertensive rats (n=15) aged 13 weeks were studied. Cannulas were inserted in the abdominal aortic artery through the right femoral artery to measure mean arterial pressure and heart rate. Baroreflex function was calculated as the derivative of the variation of HR in function of the MAP variation (&#916;heart rate/&#916;mean arterial pressure) tested with a depressor dose of sodium nitroprusside (50&#181;g/kg) and with a pressor dose of phenylephrine (8&#181;g/kg) in the right femoral venous approach through an inserted cannula in awake spontaneously hypertensive rats and Wistar-Kyoto. Differences with p values &lt; 0.05 were considered statistically significant. RESULTS:Spontaneously hypertensive rats: &#916;mean arterial pressure=43.5mmHg&#177;5.2, &#916;heart rate=-59.7ppm&#177;17.9 and &#916;heart rate/&#916;mean arterial pressure=1.3ppm/mmHg&#177;0.1 tested with phenylephrine; Wistar Kyoto: &#916;mean arterial pressure=&amp;56mmHg&#177;3, &#916;heart rate=*-114.9ppm&#177;11.3 and &#916;heart rate/&#916;mean arterial pressure=#1.9ppm/mmHg&#177;0.3 tested with phenylephrine; spontaneously hypertensive rats: &#916;mean arterial pressure=-45.6mmHg&#177;8.1, &#916;heart rate=40.1ppm&#177;11.6 and &#916;heart rate/&#916;mean arterial pressure=0.9ppm/mmHg&#177;0.5 tested with sodium nitroprusside; Wistar Kyoto: &#916;mean arterial pressure=-39.8mmHg&#177;6.2, &#916;heart rate=51.9ppm&#177;21.8 and &#916;heart rate/&#916;mean arterial pressure=1.4ppm/mmHg&#177;0.7 tested with sodium nitroprusside (*p&lt;0.05; #p&lt;0.01; &amp;p&lt;0.001). CONCLUSION: Our results showed that 13-week-old spontaneously hypertensive rats presented reduced baroreflex function when tested with phenylephrine.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Hypertension</kwd>
        <kwd>baroreflex</kwd>
        <kwd>central nervous system</kwd>
        <kwd>age of onset</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ORIGINAL ARTICLE</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="top-body3">
          <label>
            <bold>Evaluation of baroreflex function in young spontaneously hypertensive rats</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Vitor E. Valenti<sup>I, II</sup>; Celso Ferreira<sup>I, II</sup>; Adriano Meneghini<sup>II</sup>; Marcelo Ferreira<sup>II</sup>; Neif Murad<sup>II</sup>; Celso Ferreira Filho<sup>I, II</sup>; Jo&#227;o Ant&#244;nio Correa<sup>II</sup>; Luiz Carlos de Abreu<sup>II</sup>; Eduardo Colombari<sup>II</sup></bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p><sup>I</sup>Universidade Federal de S&#227;o Paulo (UNIFESP), S&#227;o Paulo, SP - Brazil</p>
      <p><sup>II</sup>Faculdade de Medicina do ABC, Santo Andr&#233;, SP - Brazil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>SUMMARY</bold>
      </p>
      <p><bold>BACKGROUND: </bold>The literature describes contradictory data regarding the onset of the baroreflex reduction in spontaneously hypertensive rats.</p>
      <p><bold>OBJECTIVE:</bold>This investigation was undertaken to evaluate the baroreflex function in 13-week-old spontaneously hypertensive rats.</p>
      <p><bold>METHODS:</bold>Male Wistar Kyoto (n=15) and spontaneously hypertensive rats (n=15) aged 13 weeks were studied. Cannulas were inserted in the abdominal aortic artery through the right femoral artery to measure mean arterial pressure and heart rate. Baroreflex function was calculated as the derivative of the variation of HR in function of the MAP variation (&#916;heart rate/&#916;mean arterial pressure) tested with a depressor dose of sodium nitroprusside (50&#181;g/kg) and with a pressor dose of phenylephrine (8&#181;g/kg) in the right femoral venous approach through an inserted cannula in awake spontaneously hypertensive rats and Wistar-Kyoto. Differences with p values &lt; 0.05 were considered statistically significant.</p>
      <p><bold>RESULTS:</bold>Spontaneously hypertensive rats: &#916;mean arterial pressure=43.5mmHg&#177;5.2, &#916;heart rate=-59.7ppm&#177;17.9 and &#916;heart rate/&#916;mean arterial pressure=1.3ppm/mmHg&#177;0.1 tested with phenylephrine; Wistar Kyoto: &#916;mean arterial pressure=&amp;56mmHg&#177;3, &#916;heart rate=*-114.9ppm&#177;11.3 and &#916;heart rate/&#916;mean arterial pressure=#1.9ppm/mmHg&#177;0.3 tested with phenylephrine; spontaneously hypertensive rats: &#916;mean arterial pressure=-45.6mmHg&#177;8.1, &#916;heart rate=40.1ppm&#177;11.6 and &#916;heart rate/&#916;mean arterial pressure=0.9ppm/mmHg&#177;0.5 tested with sodium nitroprusside; Wistar Kyoto: &#916;mean arterial pressure=-39.8mmHg&#177;6.2, &#916;heart rate=51.9ppm&#177;21.8 and &#916;heart rate/&#916;mean arterial pressure=1.4ppm/mmHg&#177;0.7 tested with sodium nitroprusside (*p&lt;0.05; #p&lt;0.01; &amp;p&lt;0.001).</p>
      <p><bold>CONCLUSION: </bold>Our results showed that 13-week-old spontaneously hypertensive rats presented reduced baroreflex function when tested with phenylephrine.</p>
      <p><bold>Key words:</bold>Hypertension; baroreflex/control; central nervous system; age of onset.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>Several factors (neural, humoral, myogenic) are involved in the onset of hypertension and different animal models have been used to study this pathology, such as the renal hypertension model, the DOCA-salt hypertension model, the neurogenic hypertension model and the genetic model of hypertension in spontaneously hypertensive rats (SHR). SHR is a suitable model to study hypertension development as it is similar to humans with essential hypertension. These similarities include a genetic predisposition to high blood pressure with no specific etiology, increased total peripheral resistance without volume expansion and similar responses to drug treatment<sup>1</sup>.</p>
      <p>In cardiovascular physiology, the baroreflex or baroreceptor reflex is one of the body's homeostatic mechanisms to maintain blood pressure. It provides a negative feedback loop in which the elevated blood pressure reflexively causes blood pressure to decrease; similarly, the decreased blood pressure depresses the baroreflex, causing blood pressure to rise. The system relies on specialized neurons (baroreceptors) in the aortic arch, carotid sinuses and elsewhere to monitor changes in blood pressure and relay them to the brainstem. Subsequent changes in blood pressure are mediated by the autonomic nervous system<sup>2</sup>. Previous studies on the development of young SHR baroreflex function have yielded conflicting results, when compared to normotensive rats (Wistar-Kyoto - WKY)<sup>3</sup>. Morrinson et al<sup>4</sup> indicated that the baroreceptor function is approximately the same between SHR and WKY aged 15 weeks. However, studies of Lundin et al<sup>5</sup> showed that SHR of the same age presented reduced baroreflex function. A precise knowledge of early development damage to the baroreflex function is essential to understand hypertension as a disease process<sup>6,7</sup>. In view of these contradicting data, we aimed at evaluating baroreflex function in 13-week-old SHR tested with sodium nitroprusside and phenylephrine and verify whether there was a reduction in the baroreflex in SHR at this age.</p>
      <p>
        <bold>Methods</bold>
      </p>
      <p>
        <bold>Animals</bold>
      </p>
      <p>The animals were cared for in compliance with the ''Principles of Laboratory Animal Care'' formulated by the National Institutes of Health (publication no. 96-23, revised, 1996) and were approved by the Animal Ethics Committee of our University (number 1071/06). Experiments were performed on male spontaneously hypertensive rats (SHR) (13 weeks old, 260-300 grams, n=15) and Wistar Kyoto (WKY) rats (13 weeks old, 260-300 grams, n=15) obtained from the Centro de Desenvolvimento de Modelos Experimentais para a Medicina e Biologia (CEDEME). The temperature was maintained at 22&#186;C, air humidity at nearly 60% and the light-dark cycle was controlled and established as twelve hours each. Animals had free access to food and water.</p>
      <p>
        <bold>Arterial pressure recording in awake rats</bold>
      </p>
      <p>Under anesthesia with halothane, a polyethylene cannula (PE 10 connected to a PE 50) was inserted into the abdominal aorta through the right femoral artery for the measurement of the mean arterial pressure (MAP) and heart rate (HR). A second cannula was inserted into the femoral vein for drug administration. Both cannulas were tunneled subcutaneously and exposed on the back of the rat to allow access when the animal was conscious. The MAP was measured with a strain gauge transducer (Statham P23Db) connected to a low-level direct-current preamplifier coupled to a polygraph (Beckman model R-611). HR was derived from arterial pressure waves with a cardiotachometer (coupler type 9875B). Studies were performed in conscious rats 24 hours after the surgical procedures, to allow animals to recover from the anesthetic effects. The experiments were initiated approximately 30 minutes after the period of their adaptation to laboratory song and light conditions<sup>8</sup>.</p>
      <p>
        <bold>Baroreflex test</bold>
      </p>
      <p>The baroreflex was tested with a pressor dose of phenylephrine (PE-bolus-8 &#181;g/kg IV; Sigma Chemical) and depressor doses of sodium nitroprusside (NPNa-bolus-50 &#181;g/kg IV; RBI)<sup>9</sup>. The baroreflex was calculated as the derivation of HR in function of the MAP variation (&#916;HR/&#916;MAP)<sup>10</sup>. There was an interval of at least 15 minutes between the infusions to allow the recovery of basal values.</p>
      <p>
        <bold>Statistical analysis</bold>
      </p>
      <p>Values are reported as the means &#177; standard deviation of means. HR, MAP, &#916;HR, &#916;MAP and &#916;HR/&#916;MAP were compared between SHR and WKY. After the distributions were evaluated through the Kolmogorov normality test, the <italic>Student's T</italic> test was used to verify differences between normal distributions and the Mann-Whitney test was used to assess differences between non-parametric distributions. The significance level was set at p&lt;0.05 for all statistical tests.</p>
      <p>
        <bold>Results</bold>
      </p>
      <p>Body weight was not significantly different between spontaneously hypertensive rats (SHR) (270g&#177;8) and Wistar-Kyoto (WKY) (298g&#177;5) (p&gt;0.05). SHR presented a higher heart rate (HR) (p&lt;0.05) and higher mean arterial pressure (MAP) (p&lt;0.05) (<xref ref-type="table" rid="t1-body3">Table 1</xref>). According to the literature, the higher MAP and HR in SHR aged 13 weeks were to be expected.</p>
      <table-wrap id="t1-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-03-0216-00009-gt01-en.jpg"/></table-wrap>
      <p>&#916;HR (<xref ref-type="fig" rid="en_09f1-body3">Figure 1A</xref>) and &#916;MAP (<xref ref-type="fig" rid="en_09f1-body3">Figure 1B</xref>) were significantly different between the groups when baroreflex sensitivity was tested with PE. The variation in cardiovascular parameters were reduced in SHR (&#916;HR: p&lt;0.05; &#916;MAP: p&lt;0.001). <xref ref-type="fig" rid="en_09f2-body3">Figure 2A</xref> and <xref ref-type="fig" rid="en_09f2-body3">Figure 2B</xref> showed no significant differences between SHR and WKY regarding &#916;HR (p&gt;0.05) and &#916;MAP (p&gt;0.05) when tested with NPNa. WKY showed higher variations in MAP, while SHR presented higher variations in HR.</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_09f1-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-03-0216-00009-gf01-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_09f2-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-03-0216-00009-gf02-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>Baroreflex function (&#916;HR/&#916;MAP) was tested with PE and NPNa. A significant difference was observed between the groups, with WKY presenting higher values (p&lt;0.01) (<xref ref-type="fig" rid="en_09f3-body3">Figure 3A</xref>). Moreover, mean values of &#916;HR/&#916;MAP, when tested with NPNa, were also higher in WKY (p&gt;0.05) (<xref ref-type="fig" rid="en_09f3-body3">Figure 3B</xref>).</p>
      <p content-type="asset">
        <fig id="en_09f3-body3">
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-03-0216-00009-gf03-en.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>Our investigation was undertaken to evaluate baroreflex function in 13-week-old spontaneously hypertensive rats (SHR) tested with sodium nitroprusside (NPNa) and phenylephrine (PE) and verify whether there was any difference between this study model and Wistar-Kyoto (WKY) rats of the same age. Our data showed that baroreflex sensitivity, when tested with PE, was decreased in SHR aged 13 weeks. Mean arterial pressure variation (&#916;MAP), heart rate variation (&#916;HR) and &#916;HR/&#916;MAP, when tested with PE, were significantly higher in WKY. However, &#916;HR and &#916;HR/&#916;MAP, when tested with NPNa, were not significantly higher in WKY, while SHR showed higher &#916;MAP.</p>
      <p>The mechanisms that cause the reduction in the baroreflex function in SHR are not completely understood<sup>11</sup>. Some studies demonstrated that the carotid body in the adult SHR is significantly larger than in normotensive rats<sup>12-14</sup>, whereas other studies indicated that the decreased baroreflex function in SHR is due to impaired levels of norephinephrine, epinephrine and dopamine in the carotid body<sup>14-16</sup> and medulla oblongata areas that regulate the cardiovascular system<sup>4,8</sup>. Furthermore, there have been reports that AT1 (angiotensin) receptor densities are increased in SHR, compared to the levels found in normotensive control rats<sup>17,18</sup>. Rossi et al<sup>19</sup> indicated that endogenous endothelin receptor mechanisms are involved in the hypertensive state observed in SHR. Moreover, recent investigations described the importance of oxidative stress<sup>20</sup>, nitric oxide<sup>21</sup> and the small GTPase rho-quinase<sup>22</sup> during baroreflex function development in SHR. Bertagnoli et al<sup>20</sup> suggested that exercise training reduces oxidative stress, which is associated to an improvement in baroreflex sensitivity in SHR. Waki et al<sup>21</sup> have shown that endogenous nitric oxide synthase activity in the medulla oblongata of SHR is increased when compared to WKY; it plays a major role in the preservation of the hypertension and decreases the cardiac baroreceptor reflex gain, which are features of this animal model. According to Ito et al<sup>22</sup>, although the inhibition of endogenous rho-kinase in the medulla oblongata augments the baroreflex control of heart rate in WKY and SHR, it improves the impaired baroreflex function in SHR. Earlier studies that described a significant difference in blood pressure between WKY and SHR at 3/ weeks of age<sup>23</sup> or at birth<sup>24</sup> were based on the assessment of a few animals. However, the age at which the baroreflex function starts to decrease in SHR has yet to be demonstrated.</p>
      <p>In our findings, SHR presented lower depressor responses with PE, but higher depressor responses with NPNa, when compared to WKY. These contradictory data were unexpected. Gonzalez et al<sup>23</sup> electrically stimulated the aortic nerves of 15-week-old SHR using a wide range of stimulus frequencies. The depressor responses produced by these stimulations were significantly smaller in SHR than those in WKY. It was also reported in the same study that inhibition of the greater splanchnic nerve activity due to aortic nerve stimulation was found to be significantly smaller in SHR than in WKY and control of the sympathetic nerve activity was higher in SHR than in WKY. Judy et al<sup>24,25</sup> assessed the baroreceptor function through the spontaneous variation in MAP and sympathetic nerve activity in SHR and WKY between 5 and 40 weeks of age and verified that young SHR (5 weeks old) presented reduced baroreflex sensitivity. However, HR variation was not evaluated as in the present study.</p>
      <p>Ohta et al<sup>26</sup> reported alterations in the afferent components of chemoreflex and baroreflex in 15-week-old SHR by aortic depressor nerve stimulation (depressor stimulus) and by carotid sinus nerve stimulation (pressor stimulus). They observed higher depressor responses in WKY and higher pressor responses in SHR. Lee et al<sup>27</sup> estimated baroreceptor responses in 6-10 month-old SHR by electrically stimulating the glossopharyngeal nerve and higher depressor responses were observed in SHR; however, bradycardia was reduced in SHR. In this study, our hypothesis was that SHR would present lower depressor and pressor responses; this fact was not observed regarding HR responses to intravenous NPNa. Methodological aspects may explain the differences in results among the aforementioned studies, as they used different procedures to evaluate pressor and depressor responses; moreover, we have not found in the literature any study that evaluated the baroreflex function tested with PE and NPNa in SHR younger than 14 weeks. Perhaps, SHR did not increase their MAP variability, similarly to WKY with PE, due to the fact that they presented high blood pressure.</p>
      <p>Our findings showed that male 13-week-old SHR presented decreased baroreflex function. Nevertheless, conflicting data were described in the literature, considering the decreased baroreflex function observed in young SHR when evaluated through sympathetic activity control. Different studies showed that baroreflex function in young SHR is approximately the same as<sup>4,5</sup> or lower than<sup>25,26</sup> the one observed in WKY. The study by Morrinson and Whitehorn<sup>4</sup> demonstrated that the sympathetic hyper-reactivity in 15-week-old SHR did not correlate with the baroreceptor reflex, which was approximately similar to that of WKY, and they concluded that it could not confirm that the decreased baroreflex function in young SHR was due to their sympathetic hyperreactivity. Ricksten et al<sup>28</sup> recorded spontaneous variations in MAP, HR and rectified mean splanchnic nerve activity in conscious undisturbed 15 weeks old WKY and SHR. The variability in MAP was not significantly different, but HR variability tended to be lower in SHR. The variability in splanchnic nerve activity was not significantly different between SHR and WKY. Our data also showed lower HR variability in SHR, but the study by Rickstein et al<sup>28</sup> showed that the variability was not tested with drugs. Nagai et al<sup>29</sup> compared autonomic activity and baroreflex sensitivity in age-matched conscious groups of WKY and SHR aged 4-14 weeks. They verified that prazosin-sensitive and atropine-sensitive indices were associated with the elevation in blood pressure in both groups as well as that the pressor and depressor responses were not statistically different between SHR and WKY. It is possible that these results do not corroborate our data because different drugs were used.</p>
      <p>Despite the fact that WKY presented higher cardiovascular parameter variability when &#916;MAP was tested with NPNa, SHR showed higher values than WKY. We have not found any evidence in the literature demonstrating which drug provides more reliable information about the baroreflex function. We believe that PE is a more reliable drug to evaluate baroreflex when compared to NPNa, as the latter causes venodilation and it may influence cardiac input and impair &#916;HR, &#916;MAP and, consequently, &#916;HR/&#916;MAP<sup>30</sup>.</p>
      <p>In conclusion, we showed that 13-week-old SHR presented significantly reduced baroreflex when tested with PE.</p>
      <p>
        <bold>Authors' contributions</bold>
      </p>
      <p>All authors participated in the design of the study and the writing of the manuscript, as well as the approval of the final version of the manuscript.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This article is part of the thesis of doctoral submitted by Vitor E. Valenti, from <italic>Universidade Federal de S&#227;o Paulo - Escola Paulista de Medicina</italic> - UNIFESP/EPM.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
