<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" specific-use="sps-1.9" dtd-version="1.1" xml:lang="pt" article-type="research-article">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
        <publisher-loc>S&#227;o Paulo, SP, Brazil</publisher-loc>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">XWWJVsdVQrQ7zCvBW3Vf5DF</article-id>
      <article-id pub-id-type="other">00005</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2009000200005</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v1">S0066-782X(09)09200205</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.1590/S0066-782X2009000200005</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Artigos Originais</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Transfer&#234;ncias lip&#237;dicas para HDL em diab&#233;ticos tipo 2: associa&#231;&#245;es com microalbumin&#250;ria, estatina e insulina</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Feitosa-Filho</surname>
            <given-names>Gilson Soares</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Seydell</surname>
            <given-names>Talita de Mattos</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Feitosa</surname>
            <given-names>Alina Coutinho Rodrigues</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Maranh&#227;o</surname>
            <given-names>Raul Cavalcante</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Ramires</surname>
            <given-names>Jos&#233; Ant&#244;nio Franchini</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff01"/>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <aff id="aff01">
        <addr-line>
          <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
          <named-content content-type="state">S&#227;o Paulo</named-content>
        </addr-line>
        <institution content-type="orgname">Universidade de S&#227;o Paulo</institution>
        <institution content-type="orgdiv1">Faculdade de Medicina </institution>
        <institution content-type="orgdiv2">Hospital do Cora&#231;&#227;o</institution>
        <country country="BR">Brazil</country>
      </aff>
      <pub-date date-type="collection" publication-format="electronic">
        <month>02</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
      <volume>92</volume>
      <issue>2</issue>
      <fpage>100</fpage>
      <lpage>106</lpage>
      <history>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>25</day>
          <month>02</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="received">
          <day>16</day>
          <month>01</month>
          <year>2008</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>04</day>
          <month>03</month>
          <year>2008</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <p>FUNDAMENTO: O diabete melito tipo 2 (DM2) &#233; um fator de risco isolado para coronariopatia, principalmente quando associado &#224; microalbumin&#250;ria (MA). Altera&#231;&#245;es estruturais e funcionais das lipoprote&#237;nas n&#227;o s&#227;o totalmente esclarecidas nesse contexto. OBJETIVO: Avaliar a transfer&#234;ncia de l&#237;pides para HDL (T) em pacientes DM2 e a associa&#231;&#227;o com a presen&#231;a da MA e com o tratamento com estatina ou insulina. M&#201;TODOS: Estudamos 33 pacientes com DM2 e 34 controles pareados para idade. Uma nanoemuls&#227;o lip&#237;dica artificial radiomarcada com &#179;H-Triglic&#233;ride (TG) e 14C-colesterol livre (CL) ou &#179;H-colesterol &#233;ster (CE) e 14C-fosfol&#237;pide (FL) foi incubada com plasma. A nanoemuls&#227;o e as lipoprote&#237;nas foram precipitadas, exceto a HDL, que teve sua radioatividade contada. RESULTADOS: A TFL (%) foi maior no grupo com DM2 que no grupo-controle (25,2&#177;3,2 e 19,7&#177;3,2 respectivamente; p &lt; 0,001), assim como a TCL (%): 9,1&#177;2,7 e 6,3&#177;1,5 respectivamente; p &lt; 0,001. O diagn&#243;stico de MA n&#227;o se associou a mudan&#231;as da propriedade de transfer&#234;ncia. O uso da insulina associou-se &#224; menor TFL (%): 23,5&#177;2,1 contra 26,1&#177;3,3; p = 0,018. J&#225; o uso da estatina associou-se &#224; queda de todas - TCE (%): 3,5&#177;0,9; TFL (%):23,8&#177;2,0; TTG (%): 3,9&#177;0,8; TCL (%):7,4&#177;1,3 - quando comparado ao grupo que n&#227;o usava estatina (TCE (%):5,9&#177;2,4; TFL (%):26,9&#177;3,6; TTG (%):6,4&#177;2,2; TCL (%):11,1&#177;2,6). CONCLUS&#195;O: O DM2 aumentou a transfer&#234;ncia de l&#237;pides de superf&#237;cie para HDL, enquanto o uso de estatina diminuiu todas as transfer&#234;ncias de l&#237;pides. A presen&#231;a de MA n&#227;o se associou &#224;s altera&#231;&#245;es das transfer&#234;ncias de l&#237;pides.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt" kwd-group-type="author-generated">
        <kwd>Colesterol HDL</kwd>
        <kwd>lipoprote&#237;nas</kwd>
        <kwd>diabete melito tipo 2</kwd>
        <kwd>insulina</kwd>
        <kwd>inibidores de hidroximetilglutaril-CoA redutase</kwd>
        <kwd>albumin&#250;ria</kwd>
        <kwd>nefropatias diab&#233;ticas</kwd>
      </kwd-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub">
        <day>06</day>
        <month>04</month>
        <year>2009</year>
      </pub-date>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>ARTIGO ORIGINAL </p>
    <p> DISLIPIDEMIAS</p>
    <p>Transfer&#234;ncias lip&#237;dicas para HDL em diab&#233;ticos tipo 2: associa&#231;&#245;es com microalbumin&#250;ria, estatina e insulina</p>
    <p>
      <bold>Gilson Soares Feitosa-Filho; Talita de Mattos Seydell; Alina Coutinho Rodrigues Feitosa; Raul Cavalcante Maranh&#227;o; Jos&#233; Ant&#244;nio Franchini Ramires</bold>
    </p>
    <p> Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor), Hospital do Cora&#231;&#227;o da Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo (HCFMUSP), S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
    <p>
      <xref ref-type="corresp" rid="end">Correspond&#234;ncia</xref>
    </p>
    <p>
      <bold>RESUMO</bold>
    </p>
    <p><bold>FUNDAMENTO:</bold> O diabete melito tipo 2 (DM2) &#233; um fator de risco isolado para coronariopatia, principalmente quando associado &#224; microalbumin&#250;ria (MA). Altera&#231;&#245;es estruturais e funcionais das lipoprote&#237;nas n&#227;o s&#227;o totalmente esclarecidas nesse contexto. </p>
    <p><bold>OBJETIVO:</bold> Avaliar a transfer&#234;ncia de l&#237;pides para HDL (T) em pacientes DM2 e a associa&#231;&#227;o com a presen&#231;a da MA e com o tratamento com estatina ou insulina. </p>
    <p><bold>M&#201;TODOS:</bold> Estudamos 33 pacientes com DM2 e 34 controles pareados para idade. Uma nanoemuls&#227;o lip&#237;dica artificial radiomarcada com <sup>3</sup>H-Triglic&#233;ride (TG) e <sup>14</sup>C-colesterol livre (CL) ou <sup>3</sup>H-colesterol &#233;ster (CE) e <sup>14</sup>C-fosfol&#237;pide (FL) foi incubada com plasma. A nanoemuls&#227;o e as lipoprote&#237;nas foram precipitadas, exceto a HDL, que teve sua radioatividade contada. </p>
    <p><bold>RESULTADOS:</bold> A TFL (%) foi maior no grupo com DM2 que no grupo-controle (25,2&#177;3,2 e 19,7&#177;3,2 respectivamente; p &lt; 0,001), assim como a TCL (%): 9,1&#177;2,7 e 6,3&#177;1,5 respectivamente; p &lt; 0,001. O diagn&#243;stico de MA n&#227;o se associou a mudan&#231;as da propriedade de transfer&#234;ncia. O uso da insulina associou-se &#224; menor TFL (%): 23,5&#177;2,1 contra 26,1&#177;3,3; p = 0,018. J&#225; o uso da estatina associou-se &#224; queda de todas - TCE (%): 3,5&#177;0,9; TFL (%):23,8&#177;2,0; TTG (%): 3,9&#177;0,8; TCL (%):7,4&#177;1,3 - quando comparado ao grupo que n&#227;o usava estatina (TCE (%):5,9&#177;2,4; TFL (%):26,9&#177;3,6; TTG (%):6,4&#177;2,2; TCL (%):11,1&#177;2,6). </p>
    <p><bold>CONCLUS&#195;O:</bold> O DM2 aumentou a transfer&#234;ncia de l&#237;pides de superf&#237;cie para HDL, enquanto o uso de estatina diminuiu todas as transfer&#234;ncias de l&#237;pides. A presen&#231;a de MA n&#227;o se associou &#224;s altera&#231;&#245;es das transfer&#234;ncias de l&#237;pides.</p>
    <p><bold>Palavras-chave:</bold> Colesterol HDL, lipoprote&#237;nas, diabete melito tipo 2, insulina, inibidores de hidroximetilglutaril-CoA redutase, albumin&#250;ria, nefropatias diab&#233;ticas.</p>
    <p>
      <bold>Introdu&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>O diabete melito tipo 2 (DM2) &#233; importante fator de risco cardiovascular, sendo a aterosclerose sua principal causa de &#243;bito. A dislipidemia do DM2 caracteriza-se por hipertrigliceridemia, HDL colesterol reduzido e aumento da subfra&#231;&#227;o pequena e densa da LDL<sup>1,2</sup>. Em pacientes com DM2, o uso de estatinas reduz bastante o risco de eventos cardiovasculares<sup>3-5</sup>. A presen&#231;a de microalbumin&#250;ria aumenta o maior risco de desenvolvimento de doen&#231;a arterial coron&#225;ria<sup>6,7</sup>.</p>
    <p>As classes de lipoprote&#237;nas s&#227;o constitu&#237;das por diferentes propor&#231;&#245;es de triglic&#233;rides e colesterol esterificado em seu n&#250;cleo hidrof&#243;bico, e fosfol&#237;pides e colesterol livre em sua superf&#237;cie anfip&#225;tica, onde se localizam as apolipoprote&#237;nas. A HDL apresenta atividade antiateroscler&#243;tica, e o mecanismo pelo qual exerce esse papel ainda n&#227;o &#233; totalmente compreendido. O transporte reverso de colesterol &#233; o principal mecanismo aventado. No entanto, outros mecanismos como a&#231;&#245;es antiinflamat&#243;rias, antitromb&#243;ticas e antioxidativas<sup>8,9</sup> parecem ter participa&#231;&#227;o na fun&#231;&#227;o protetora da HDL.</p>
    <p>O transporte reverso de colesterol &#233; o processo no qual o excesso de colesterol dos tecidos perif&#233;ricos &#233; removido para excre&#231;&#227;o pelo f&#237;gado. A lecitina-colesterol aciltransferase (LCAT) participa desse transporte ao catalisar a esterifica&#231;&#227;o do colesterol, permitindo seu deslocamento para o n&#250;cleo hidrof&#243;bico da part&#237;cula. </p>
    <p>As lipoprote&#237;nas plasm&#225;ticas trocam l&#237;pides constantemente, processo que &#233; facilitado pelas prote&#237;nas de transfer&#234;ncia, como a prote&#237;na de transfer&#234;ncia de &#233;ster de colesterol (CETP), que medeia a troca de &#233;steres de colesterol, triglic&#233;rides e fosfol&#237;pides entre as lipoprote&#237;nas<sup>10</sup> e a prote&#237;na de transfer&#234;ncia de fosfol&#237;pides (PLTP), que auxilia na transfer&#234;ncia de fosfol&#237;pides e colesterol de outras lipoprote&#237;nas ricas para a HDL<sup>11,12</sup>. </p>
    <p>Os pacientes com DM2 parecem ter maior atividade de PLTP<sup>13,14</sup> e maior transfer&#234;ncia de &#233;steres de colesterol<sup>15,16</sup>. N&#227;o h&#225; uma defini&#231;&#227;o quanto &#224; participa&#231;&#227;o da presen&#231;a de microalbumin&#250;ria na atividade das prote&#237;nas de transfer&#234;ncias<sup>17</sup>. Por sua vez, alguns estudos mostram redu&#231;&#227;o da atividade de CETP e de PLTP com o uso de estatinas<sup>18-21</sup> e insulina<sup>22-26.</sup></p>
    <p>As transfer&#234;ncias lip&#237;dicas tamb&#233;m dependem de v&#225;rios outros fatores. A concentra&#231;&#227;o de cada subclasse de lipoprote&#237;na influencia nessas trocas, uma vez que estas dependem das colis&#245;es das part&#237;culas lipoprot&#233;icas. As composi&#231;&#245;es lip&#237;dica e prot&#233;ica da part&#237;cula e as concentra&#231;&#245;es de diversas outras prote&#237;nas plasm&#225;ticas podem influenciar no processo. </p>
    <p>A complexa rela&#231;&#227;o entre transfer&#234;ncia lip&#237;dica e aterog&#234;nese ainda n&#227;o est&#225; esclarecida. No metabolismo plasm&#225;tico da HDL, as transfer&#234;ncias lip&#237;dicas t&#234;m um papel fundamental remodelando constantemente as part&#237;culas das lipoprote&#237;nas e, com isso, interferindo nos seus diversos aspectos funcionais. </p>
    <p>O objetivo deste estudo foi avaliar em pacientes com DM2 a transfer&#234;ncia simult&#226;nea para a HDL dos quatro principais l&#237;pides que constituem sua estrutura, colesterol livre, &#233;ster de colesterol, triglic&#233;rides e fosfol&#237;pides. Al&#233;m disso, verificar a influ&#234;ncia da presen&#231;a de microalbumin&#250;ria e do tratamento com estatina ou insulina sobre as transfer&#234;ncias lip&#237;dicas.</p>
    <p>
      <bold>M&#233;todos</bold>
    </p>
    <p>Trinta e tr&#234;s pacientes volunt&#225;rios portadores de diabete melito tipo 2 foram selecionados dos ambulat&#243;rios do Instituto do Cora&#231;&#227;o do Hospital das Cl&#237;nicas da Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo (InCor-HCFMUSP) e do Ambulat&#243;rio de Diabete do Servi&#231;o de Diabete da Disciplina de Endocrinologia e Metabologia do Hospital das Cl&#237;nicas da Universidade de S&#227;o Paulo. Foram exclu&#237;dos indiv&#237;duos em uso de inibidores de proteases, drogas imunossupressoras, cortic&#243;ides, transplantados, cirr&#243;ticos, portadores de neoplasias, tireoidopatas e portadores de creatinina s&#233;rica &gt; 1,5 mg/dl. Todos os pacientes assinaram um termo de consentimento p&#243;s-informado. As coletas de sangue e de urina foram feitas no Laborat&#243;rio de Metabolismo de L&#237;pides, no InCor. Os ensaios funcionais da HDL (transfer&#234;ncia de l&#237;pides) foram realizados nesse mesmo laborat&#243;rio. As amostras urin&#225;rias foram analisadas no Laborat&#243;rio Central do Hospital das Cl&#237;nicas, e as amostras de sangue tiveram as determina&#231;&#245;es bioqu&#237;micas realizadas no Laborat&#243;rio do InCor.</p>
    <p>Como grupo-controle foram selecionados 34 indiv&#237;duos que fazem parte de um banco de dados do Laborat&#243;rio de Metabolismo de L&#237;pides, pareados para idade. Esses indiv&#237;duos n&#227;o apresentam comorbidades e n&#227;o fazem uso de medica&#231;&#245;es. Desse grupo, foram exclu&#237;dos todos os indiv&#237;duos que tivessem glicemia de jejum maior ou igual a 100 mg/dl.</p>
    <p>A avalia&#231;&#227;o dos participantes foi feita por meio de hist&#243;ria cl&#237;nica, enfatizando a busca por antecedentes patol&#243;gicos e medica&#231;&#245;es em uso. A avalia&#231;&#227;o laboratorial foi feita por meio de coleta de sangue e por duas ou tr&#234;s coletas de amostra urin&#225;ria em dias diferentes para mensura&#231;&#227;o da rela&#231;&#227;o de microalbumin&#250;ria/creatinin&#250;ria.</p>
    <p>
      <bold>Determina&#231;&#245;es bioqu&#237;micas s&#233;ricas</bold>
    </p>
    <p>Foram realizadas as determina&#231;&#245;es bioqu&#237;micas dos pacientes diab&#233;ticos e indiv&#237;duos-controle - colesterol total (CT), fra&#231;&#245;es (VLDL, LDL e HDL), triglic&#233;rides (TG) e glicemia de jejum - em amostras de soro obtidas ap&#243;s 12 horas de jejum pelo m&#233;todo colorim&#233;trico-enzim&#225;tico, COD-PAD (Labtest). O colesterol de LDL foi determinado pela f&#243;rmula de Friedewald<sup>27</sup>: <italic>LDLc= CT-(VLDLc+HDLc)</italic>, em mg/dl, onde o VLDLc &#233; obtido pela divis&#227;o da concentra&#231;&#227;o dos triglic&#233;rides por 5. Para a determina&#231;&#227;o da hemoglobina glicada, foi utilizado sangue total, pelo m&#233;todo imunoturbim&#233;trico no laborat&#243;rio de an&#225;lises cl&#237;nicas do InCor-HCFMUSP.</p>
    <p>A determina&#231;&#227;o da microalbumin&#250;ria foi feita na primeira amostra isolada de urina da manh&#227;, pelo m&#233;todo de nefelometria, no Laborat&#243;rio Central do Hospital das Cl&#237;nicas. Na mesma amostra, era mensurada a creatinina urin&#225;ria. Assim, o valor da rela&#231;&#227;o albumina/creatinina urin&#225;ria era expresso em mcg/mg de creatinina. Pacientes com rela&#231;&#227;o albumin&#250;ria/creatinin&#250;ria inferior a 30 mcg/mg eram considerados normais, enquanto microalbumin&#250;ria foi definida como valores entre 30 e 300 mcg/mg, conforme definido pela <italic>American Diabetes Association</italic><sup>28</sup>. Em dias diferentes, eram coletadas duas amostras urin&#225;rias, fora de per&#237;odo menstrual nas mulheres e em pacientes sem sintomas de infec&#231;&#227;o urin&#225;ria. Caso os resultados das duas coletas n&#227;o fossem concordantes, uma terceira coleta era solicitada.</p>
    <p>
      <bold>A LDE como ferramenta de investiga&#231;&#227;o</bold>
    </p>
    <p>Em estudos pr&#233;vios, o Laborat&#243;rio de Metabolismo de L&#237;pides do Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor-HCFMUSP) tem reproduzido o metabolismo da LDL por meio de uma emuls&#227;o feita artificialmente, com composi&#231;&#227;o lip&#237;dica parecida com a da LDL natural (LDE)<sup>29</sup>. O objetivo principal desses estudos tem sido o uso da LDE na investiga&#231;&#227;o das dislipidemias. A LDE n&#227;o tem prote&#237;na, mas, ao entrar em contato com as lipoprote&#237;nas naturais, adquire apo E, que pode ser reconhecida pelo receptor da LDL, sendo assim captada pela c&#233;lula<sup>29</sup>. A LDE foi preparada segundo a t&#233;cnica descrita por Ginsburg e cols.<sup>30</sup> e modificada por Maranh&#227;o e cols.<sup>29</sup>.</p>
    <p>
      <bold>Transfer&#234;ncia de colesterol livre, colesterol &#233;ster, triglic&#233;rides e fosfol&#237;pides da LDE para a HDL</bold>
    </p>
    <p> Amostras dos pacientes foram coletadas, ap&#243;s jejum de 12 horas, em EDTA (1,5 g/l), e o plasma foi obtido ap&#243;s 10 minutos de centrifuga&#231;&#227;o, a 3.000 rpm, em centr&#237;fuga Sorval RT7. Incubaram-se 2 amostras de 200 <italic>&#181;</italic>l de plasma com 50 <italic>&#181;</italic>l da LDE cada, por 60 minutos, a 37&#176;C, em agitador orbital Gyromax 706R, sob agita&#231;&#227;o de 40 rpm. Cada 50 <italic>&#181;</italic>l de LDE era marcada radiativamente com <sup>3</sup>H-colesterol &#233;ster (<sup>3</sup>H-CE) e <sup>14</sup>C-fosfatidilcolina (<sup>14</sup>C-PL), ou <sup>3</sup>H-triglic&#233;rides (<sup>3</sup>H-TG) e <sup>14</sup>C-colesterol livre (<sup>14</sup>C-CL). Ap&#243;s incuba&#231;&#227;o, foram adicionados &#224;s misturas 250 <italic>&#181;</italic>l de reagente de precipita&#231;&#227;o de lipoprote&#237;nas contendo apo B (sulfato de dextran 0,2%/ MgCl<sub>2 </sub>3M, v/v). As misturas foram agitadas em vortex por 30 segundos e posteriormente centrifugadas por 10 minutos a 3.000 rpm. A fra&#231;&#227;o HDL foi obtida ap&#243;s precipita&#231;&#227;o da nanoemuls&#227;o, juntamente com as lipoprote&#237;nas contendo apo B, com 250 <italic>&#181;</italic>l dextran/MgCl<sub>2 </sub>(0,2% Dextran e 0,3 mol/l MgCl<sub>2</sub>). Al&#237;quotas de 250 <italic>&#181;</italic>l do sobrenadante, contendo a HDL, foram pipetadas em frascos de cintila&#231;&#227;o. Foram acrescentados a esses frascos 5,0 ml de solu&#231;&#227;o cintiladora Ultima Gold (PerkinElmer, Boston, USA), e, finalmente, a radioatividade presente em cada amostra foi quantificada em contador beta (<italic>Liquid Scintillation Analyzer, Packard</italic> 1600 TR, Palo Alto, CA) com a utiliza&#231;&#227;o do <italic>software</italic> Plus Vers. 5.01 da <italic>Diamond Computers</italic>, para determina&#231;&#227;o das contagens de <sup>14</sup>C e <sup>3</sup>H das amostras. O branco para este experimento consiste da mistura de 200 <italic>&#181;</italic>l de solu&#231;&#227;o-tamp&#227;o TRIS-HCl e 50 <italic>&#181;</italic>l de LDE, incubada e precipitada nas mesmas condi&#231;&#245;es descritas anteriormente. O valor de radioatividade total presente na amostra foi determinado pela incuba&#231;&#227;o de 200 <italic>&#181;</italic>l de plasma com 50 <italic>&#181;</italic>l de LDE, seguida de incuba&#231;&#227;o, por&#233;m sem adi&#231;&#227;o de reagente de precipita&#231;&#227;o. A quantifica&#231;&#227;o dos lip&#237;deos transferidos da LDE para HDL plasm&#225;tica foi expressa como percentagem (%) em rela&#231;&#227;o &#224; radioatividade total incubada.</p>
    <p>
      <bold>An&#225;lise estat&#237;stica</bold>
    </p>
    <p>Essa an&#225;lise foi realizada com o programa SPSS (<italic>Statistical Package for Social Sciences</italic>) for Windows, vers&#227;o 13.0. As vari&#225;veis cont&#237;nuas foram expressas em m&#233;dias e desvios padr&#227;o. As vari&#225;veis categ&#243;ricas foram expressas em valores percentuais e absolutos. </p>
    <p>Para testar a normalidade da distribui&#231;&#227;o das vari&#225;veis, aplicou-se o teste de Kolmogorov-Smirnov. Como as vari&#225;veis apresentavam distribui&#231;&#227;o n&#227;o-normal, foram utilizados testes n&#227;o-param&#233;tricos. Para avaliar a diferen&#231;a entre as vari&#225;veis categ&#243;ricas, utilizou-se o teste exato de Fisher ou teste do qui-quadrado.</p>
    <p>Foram comparados os diab&#233;ticos e seus controles, al&#233;m de subgrupos entre os diab&#233;ticos, conforme a presen&#231;a de microalbumin&#250;ria, o uso de estatina e a utiliza&#231;&#227;o de insulina. As compara&#231;&#245;es de vari&#225;veis cont&#237;nuas independentes foram realizadas por meio do teste de Mann-Whitney. Para testar associa&#231;&#245;es, utilizou-se o teste n&#227;o-param&#233;trico de Spearman. Foram considerados como estatisticamente significantes os valores de p &lt; 0,05, bicaudal.</p>
    <p>
      <bold>Resultados</bold>
    </p>
    <p>A <xref ref-type="table" rid="tab01">tabela 1</xref> descreve os dados cl&#237;nicos, a composi&#231;&#227;o plasm&#225;tica dos l&#237;pides e o controle glic&#234;mico em pacientes com DM2 e em indiv&#237;duos-controle. A m&#233;dia de idade foi de 55&#177;9 anos no grupo DM2, sem diferen&#231;a em rela&#231;&#227;o ao grupo-controle.</p>
    <table-wrap id="tab01">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gt01.jpg"/></table-wrap>
    <p>N&#227;o houve diferen&#231;a nas concentra&#231;&#245;es plasm&#225;ticas de colesterol total, LDL-C e HDL-C entre o grupo de pacientes com DM2 e o grupo-controle, p &gt; 0,05. A concentra&#231;&#227;o plasm&#225;tica dos triglic&#233;rides foi 38% maior (p &lt; 0,001), quando comparados com os indiv&#237;duos-controle. A glicemia de jejum foi 44% maior no grupo DM2 (p &lt; 0,001). Tamb&#233;m o &#237;ndice de massa corp&#243;rea foi 19% maior entre os pacientes DM2 (p &lt; 0,001).</p>
    <p>A <xref ref-type="table" rid="tab02">tabela 2</xref> mostra os valores em porcentagem de l&#237;pides (&#233;ster de colesterol, fosfol&#237;pides, triglic&#233;rides e colesterol livre) transferidos da nanoemuls&#227;o para a HDL dos pacientes diab&#233;ticos e dos indiv&#237;duos-controle.</p>
    <table-wrap id="tab02">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gt02.jpg"/></table-wrap>
    <p>N&#227;o houve diferen&#231;a na transfer&#234;ncia de &#233;ster de colesterol e triglic&#233;rides da nanoemuls&#227;o para a HDL nos pacientes diab&#233;ticos, quando comparados aos indiv&#237;duos-controle. Com rela&#231;&#227;o &#224; transfer&#234;ncia de colesterol livre e fosfol&#237;pides, estas se apresentaram aproximadamente 30% e 22% maior no grupo dos pacientes diab&#233;ticos, quando comparados com o grupo-controle, respectivamente (p &lt; 0,001).</p>
    <p>Entre os pacientes diab&#233;ticos, n&#227;o foram encontradas diferen&#231;as significativas quanto &#224; presen&#231;a ou aus&#234;ncia de MA. No entanto, o grupo com MA tinha uma m&#233;dia de idade 13% maior que o grupo sem essa caracter&#237;stica (p = 0,008). Idade, sexo, preval&#234;ncia de hipertens&#227;o arterial, &#237;ndice de massa corp&#243;rea, uso de estatina ou insulina, perfil lip&#237;dico ou glic&#237;dico n&#227;o eram diferentes entre os dois grupos.</p>
    <p>Comparando o mesmo grupo com MA com os pacientes sem MA com idade superior a 55 anos, permitiu-se uma compara&#231;&#227;o entre grupos com idades semelhantes. Mais uma vez n&#227;o houve nenhuma diferen&#231;a na transfer&#234;ncia lip&#237;dica para HDL (<xref ref-type="table" rid="tab03">tab. 3</xref>).</p>
    <table-wrap id="tab03">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gt03.jpg"/></table-wrap>
    <p>Utilizando a raz&#227;o microalbumin&#250;ria/creatinin&#250;ria como vari&#225;vel cont&#237;nua, foi estabelecida a correla&#231;&#227;o de Spearman com todas as vari&#225;veis cont&#237;nuas analisadas. Desse modo, uma maior raz&#227;o microalbumin&#250;ria/creatinin&#250;ria se correlacionou positivamente com idade e hemoglobina glicada, e negativamente com transfer&#234;ncia de colesterol livre (<xref ref-type="table" rid="tab04">tab. 4</xref>).</p>
    <table-wrap id="tab04">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gt04.jpg"/></table-wrap>
    <p>Quanto ao uso ou n&#227;o de insulinoterapia, os grupos apresentavam idade, sexo, &#237;ndice de massa corp&#243;rea, preval&#234;ncia de hipertens&#227;o arterial, perfil lip&#237;dico e glic&#237;dico semelhantes. Os dois grupos apresentavam uma freq&#252;&#234;ncia de uso de estatinas tamb&#233;m semelhantes. O fato de usar insulina relacionou-se a uma transfer&#234;ncia 10% menor de fosfol&#237;pides para HDL (p = 0,018) (<xref ref-type="fig" rid="fig01">fig. 1</xref>).</p>
    <fig id="fig01">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gf01.jpg"/></fig>
    <p>No que se refere ao uso ou n&#227;o de estatina, percebeu-se que o grupo tratado com essa medica&#231;&#227;o apresentou uma transfer&#234;ncia de todos os l&#237;pides para HDL significativamente menor que o grupo que n&#227;o usava estatina (<xref ref-type="fig" rid="fig02">fig. 2</xref>). Entre os pacientes com DM2 que usam estatina, a transfer&#234;ncia de &#233;steres de colesterol, fosfol&#237;pides, triglic&#233;rides e colesterol livre foi, respectivamente, 41%, 12%, 39% e 33% menor que o grupo com DM2 que n&#227;o usava essa medica&#231;&#227;o. </p>
    <fig id="fig02">
      <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gf02.jpg"/></fig>
    <p>
      <bold>Discuss&#227;o</bold>
    </p>
    <p>A contribui&#231;&#227;o das prote&#237;nas associadas &#224; HDL ao processo de gera&#231;&#227;o, matura&#231;&#227;o e transporte reverso de colesterol tem sido extensivamente estudada. A CETP modula os n&#237;veis de HDL e sua composi&#231;&#227;o ao mediar a troca de l&#237;pides neutros (colesterol esterificado e triglic&#233;rides) entre HDL e lipoprote&#237;nas ricas em triglic&#233;rides, al&#233;m de auxiliar na transfer&#234;ncia de fosfol&#237;pides para a HDL. A CETP &#233; capaz tamb&#233;m de liberar apolipoprote&#237;nas a partir da HDL na presen&#231;a de &#225;cidos graxos<sup>31,32</sup>. A pr&#243;pria PLTP tamb&#233;m pode liberar apolipoprote&#237;nas da HDL<sup>33</sup>. O colesterol &#233;ster presente na HDL pode ter duas fontes: 1) pela esterifica&#231;&#227;o de colesterol livre da HDL e 2) a partir de colesterol &#233;ster de outra lipoprote&#237;na<sup>34,35</sup>.</p>
    <p>A PLTP age transferindo fosfol&#237;pides de superf&#237;cie para HDL e eventualmente deslocando apo AI das superf&#237;cies das part&#237;culas<sup>36,37</sup>. Um importante produto da HDL mediado pela PLTP s&#227;o as pr&#233;-B-HDL pequenas e pobres em l&#237;pides, que agem como aceptores iniciais de colesterol livre<sup>38,39</sup>. A apo E (e n&#227;o a apo AI) &#233; capaz de converter PLTP inativa em sua forma ativa<sup>40</sup>. Esta &#233; uma importante caracter&#237;stica a ser lembrada, visto que a LDE &#233; desprovida de apo e adquire a apo E quando em contato com o sangue.</p>
    <p>O presente estudo traz a possibilidade de estimar, por meio de uma &#250;nica metodologia, a atividade aceptora da HDL de todos os l&#237;pides de forma simples e &#225;gil. Com isso, foi poss&#237;vel demonstrar que h&#225; maior capta&#231;&#227;o de fosfol&#237;pides e colesterol livre pela HDL nos pacientes diab&#233;ticos em compara&#231;&#227;o com indiv&#237;duos-controle.</p>
    <p>O achado de maior transfer&#234;ncia de l&#237;pides de superf&#237;cie nos pacientes diab&#233;ticos sugere maior atividade de PLTP, o que est&#225; de acordo com alguns resultados da literatura<sup>13,14</sup>. Estudos pr&#233;vios mostram tamb&#233;m aumento das taxas de transfer&#234;ncia de colesterol &#233;ster plasm&#225;tico<sup>15,16</sup>.</p>
    <p>A rela&#231;&#227;o entre microalbumin&#250;ria e dislipidemia em pacientes com diabete melito tem sido bem explorada. Neste estudo, no entanto, n&#227;o foram encontradas diferen&#231;as na transfer&#234;ncia de l&#237;pides para HDL entre pacientes com DM2 com ou sem microalbumin&#250;ria. Na literatura, a atividade de CETP n&#227;o se mostrou alterada em pacientes com microalbumin&#250;ria<sup>17</sup>.</p>
    <p>Entre os pacientes usu&#225;rios de insulina, a transfer&#234;ncia de fosfol&#237;pides para HDL foi menor do que entre os n&#227;o-usu&#225;rios, n&#227;o havendo altera&#231;&#227;o na transfer&#234;ncia dos outros tr&#234;s l&#237;pides. A PLTP &#233; a principal respons&#225;vel pela transfer&#234;ncia de fosfol&#237;pides para a HDL e auxilia com menos intensidade a transfer&#234;ncia de colesterol livre para esta lipoprote&#237;na. O presente estudo sugere, assim, uma poss&#237;vel correla&#231;&#227;o entre insulina e atividade de PLTP. Na literatura, embora n&#227;o haja unanimidade, a maioria dos estudos que se propuseram a investigar a rela&#231;&#227;o entre insulina e atividade de PLTP mostram uma inibi&#231;&#227;o desta &#250;ltima<sup>22-26</sup>.</p>
    <p>A estatina reduziu a capta&#231;&#227;o de todos os l&#237;pides pela HDL. A diminui&#231;&#227;o da atividade de CETP com uso de estatina tem sido observada em outros estudos. Ela pode fazer isso por tr&#234;s mecanismos distintos: 1) redu&#231;&#227;o da massa de CETP<sup>18</sup>, 2) redu&#231;&#227;o das lipoprote&#237;nas com as quais a HDL interage<sup>19</sup> e 3) possivelmente por redu&#231;&#227;o na express&#227;o do gene CETP<sup>20</sup>. Um subestudo do estudo DALI mostrou que o tratamento com estatina &#233; capaz de reduzir a atividade de PLTP, embora aumente a massa de PLTP<sup>21</sup>.</p>
    <p>Neste estudo, a atividade aceptora de l&#237;pides da HDL foi avaliada. O outro sentido da troca de l&#237;pides entre as lipoprote&#237;nas n&#227;o est&#225; sendo mensurado: n&#227;o se sabe qual percentual de l&#237;pides da HDL est&#225; sendo doado para as outras lipoprote&#237;nas. Paradoxalmente, a atividade aceptora da HDL foi associada diretamente com fatores de risco de aterosclerose, e o uso de estatinas reduziu a transfer&#234;ncia de todos os l&#237;pides para HDL. Uma hip&#243;tese para justificar tal fato seria que a HDL com caracter&#237;sticas de transfer&#234;ncias mais compat&#237;veis com bons marcadores estaria associada &#224; menor aquisi&#231;&#227;o e perda de l&#237;pides, e, portanto, seria uma HDL mais est&#225;vel. </p>
    <p>Este estudo acrescenta dados ao complexo e ainda n&#227;o totalmente esclarecido mecanismo de troca de l&#237;pides entre lipoprote&#237;nas. Ao mesmo tempo, permite a identifica&#231;&#227;o da associa&#231;&#227;o do uso de insulina e estatinas com aspectos funcionais da HDL, bem como suas prote&#237;nas de transfer&#234;ncia.</p>
    <p>
      <bold>Limita&#231;&#245;es do estudo</bold>
    </p>
    <p>O diabete melito &#233; uma patologia que pode apresentar um espectro cl&#237;nico bastante amplo. Tentou-se uniformizar a popula&#231;&#227;o estudada, excluindo pacientes diab&#233;ticos sob tratamento exclusivamente n&#227;o-farmacol&#243;gico, assim como os que apresentassem evid&#234;ncias de insufici&#234;ncia renal ou macroalbumin&#250;ria. </p>
    <p>A despeito disso, reconhece-se como limita&#231;&#227;o ao estudo um certo grau de heterogeneidade da popula&#231;&#227;o dos diab&#233;ticos estudados, em que alguns apresentam doen&#231;a mais avan&#231;ada ou mais associada a comorbidades, que outros. Al&#233;m disso, o uso de insulina, estatina ou anti-hipertensivos &#233; observado em parte da popula&#231;&#227;o estudada.</p>
    <p>Idealmente, a suspens&#227;o de medica&#231;&#245;es que interferissem no metabolismo lip&#237;dico ou na microalbumin&#250;ria deveria ter sido realizada. O fato de n&#227;o serem realizadas as an&#225;lises lip&#237;dicas ap&#243;s um per&#237;odo de descontinua&#231;&#227;o da estatina deveu-se ao entendimento de que ocorreria um descontrole transit&#243;rio do perfil lip&#237;dico numa popula&#231;&#227;o com fatores de risco cardiovascular, sem que nenhum benef&#237;cio pudesse advir dessa suspens&#227;o. O mesmo racional explica a n&#227;o-suspens&#227;o de anti-hipertensivos ou hipoglicemiantes dos pacientes.</p>
    <p>
      <bold>Potencial Conflito de Interesses</bold>
    </p>
    <p>Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
    <p>
      <bold>Fontes de Financiamento</bold>
    </p>
    <p>O presente estudo foi financiado por Conselho Nacional de Desenvolvimento Cient&#237;fico e Tecnol&#243;gico (CNPq) e pela Funda&#231;&#227;o de Amparo &#224; Pesquisa do Estado de S&#227;o Paulo (FAPESP).</p>
    <p>
      <bold>Vincula&#231;&#227;o Acad&#234;mica</bold>
    </p>
    <p>Este artigo &#233; parte da tese de doutorado de Gilson Soares Feitosa-Filho, pelo Programa de P&#243;s-Gradua&#231;&#227;o em Cardiologia do InCor-HCFMUSP.</p>
    <p>
      <fn id="end" fn-type="corresp">
        <p>Correspond&#234;ncia:</p>
        <p> Gilson Soares Feitosa-Filho </p>
        <p> Alameda dos Ant&#250;rios, 212/402 - Candeal </p>
        <p> 40296-530 - Salvador, BA - Brasil </p>
        <p> E-mail: </p>
        <p>
          <email xlink:href="gilsonfilho@cardiol.br">gilsonfilho@cardiol.br</email>
        </p>
        <p> Artigo enviado em 16/01/08; revisado recebido em 25/02/08; aceito em 04/03/08.</p>
      </fn>
    </p>
  </body>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="B1">
        <mixed-citation>1. Barrett-Connor E, Grundy SM, Holdbrook MJ.    Plasma lipids and diabetes mellitus in an adult community. Am J Epidemiol. 1982;    115: 657-63.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Plasma lipids and diabetes mellitus in an adult community</article-title>
          <source>Am J Epidemiol</source>
          <date>
            <year>1982</year>
          </date>
          <fpage>657</fpage>
          <lpage>63</lpage>
          <volume>115</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Barrett-Connor</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Grundy</surname>
              <given-names>SM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Holdbrook</surname>
              <given-names>MJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <mixed-citation>2. Sociedade Brasileira de Cardiologia. IV Diretriz    Brasileira sobre dislipidemias e preven&#231;&#227;o da aterosclerose. Departamento    de Aterosclerose / SBC. Arq Bras Cardiol. 2007; 88 (supl. 1): 2-19.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>IV Diretriz Brasileira sobre dislipidemias e preven&#231;&#227;o da aterosclerose: Departamento de Aterosclerose / SBC</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol.</source>
          <date>
            <year>2007</year>
          </date>
          <fpage>2</fpage>
          <lpage>19</lpage>
          <volume>88</volume>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <mixed-citation>3. Goldberg RB, Mellies MJ, Sacks FM, May&#233;    LA, Howard BV, Howard WJ, et al. Cardiovascular events and their reduction with    pravastatin in diabetic and glucose-intolerant myocardial infarction survivors    with average cholesterol levels: subgroup analyses in the cholesterol and recurrent    events (CARE) trial. The Care Investigators. Circulation. 1998; 98: 2513-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Cardiovascular events and their reduction with pravastatin in diabetic and glucose-intolerant myocardial infarction survivors with average cholesterol levels: subgroup analyses in the cholesterol and recurrent events (CARE) trial</article-title>
          <source>The Care Investigators. Circulation</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>2513</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>98</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Goldberg</surname>
              <given-names>RB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mellies</surname>
              <given-names>MJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sacks</surname>
              <given-names>FM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>May&#233;</surname>
              <given-names>LA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Howard</surname>
              <given-names>BV</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Howard</surname>
              <given-names>WJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <mixed-citation>4. Collins R, Armitage J, Parish S, Sleigh P,    Peto R. MRC/BHF Heart Protection Study of cholesterol-lowering with simvastatin    in 5963 people with diabetes: a randomised placebo-controlled trial. Lancet.    2003; 361: 2005-16.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>MRC/BHF Heart Protection Study of cholesterol-lowering with simvastatin in 5963 people with diabetes: a randomised placebo-controlled trial</article-title>
          <source>Lancet</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>2005</fpage>
          <lpage>16</lpage>
          <volume>361</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Collins</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Armitage</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Parish</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sleigh</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Peto</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <mixed-citation>5. Colhoun HM, Betteridge DJ, Durrington PN,    Hitman GA, Neil HA, Livingstone SJ, et al. Primary prevention of cardiovascular    disease with atorvastatin in type 2 diabetes in the Collaborative Atorvastatin    Diabetes Study (CARDS): multicentre randomised placebo-controlled trial. Lancet.    2004; 364:685-96.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Primary prevention of cardiovascular disease with atorvastatin in type 2 diabetes in the Collaborative Atorvastatin Diabetes Study (CARDS): multicentre randomised placebo-controlled trial</article-title>
          <source>Lancet</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>685</fpage>
          <lpage>96</lpage>
          <volume>364</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Colhoun</surname>
              <given-names>HM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Betteridge</surname>
              <given-names>DJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Durrington</surname>
              <given-names>PN</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hitman</surname>
              <given-names>GA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Neil</surname>
              <given-names>HA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Livingstone</surname>
              <given-names>SJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <mixed-citation>6. Mattock MB, Morrish NJ, Viberti G, Keen H,    Fitzgerald AP, Jackson G. Prospective study of microalbuminuria as predictor    of mortality in NIDDM. Diabetes. 1992; 41: 736-41.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Prospective study of microalbuminuria as predictor of mortality in NIDDM</article-title>
          <source>Diabetes</source>
          <date>
            <year>1992</year>
          </date>
          <fpage>736</fpage>
          <lpage>41</lpage>
          <volume>41</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mattock</surname>
              <given-names>MB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Morrish</surname>
              <given-names>NJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Viberti</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Keen</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fitzgerald</surname>
              <given-names>AP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jackson</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <mixed-citation>7. Mattock MB, Barnes DJ, Viberti G, Keen H,    Burt D, Hughes JM, et al. Microalbuminuria and coronary heart disease in NIDDM:    an incidence study. Diabetes. 1998; 47: 1786-92.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Microalbuminuria and coronary heart disease in NIDDM: an incidence study</article-title>
          <source>Diabetes</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>1786</fpage>
          <lpage>92</lpage>
          <volume>47</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mattock</surname>
              <given-names>MB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Barnes</surname>
              <given-names>DJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Viberti</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Keen</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Burt</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hughes</surname>
              <given-names>JM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <mixed-citation>8. Barter PJ, Nicholls S, Rye KA, Anantharamaiah    GM, Navab M, Fogelman AM. Antiinflammatory properties of HDL. Circ Res. 2004;    95: 764-72.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Antiinflammatory properties of HDL</article-title>
          <source>Circ Res</source>
          <date>
            <year>2004</year>
          </date>
          <fpage>764</fpage>
          <lpage>72</lpage>
          <volume>95</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Barter</surname>
              <given-names>PJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nicholls</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rye</surname>
              <given-names>KA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Anantharamaiah</surname>
              <given-names>GM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Navab</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fogelman</surname>
              <given-names>AM</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <mixed-citation>9. Mineo C, Deguchi H, Griffin JH, Shaul PW.    Endothelial and antithrombotic actions of HDL. Circ Res. 2006; 98: 1352-64.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Endothelial and antithrombotic actions of HDL</article-title>
          <source>Circ Res</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>1352</fpage>
          <lpage>64</lpage>
          <volume>98</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mineo</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Deguchi</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Griffin</surname>
              <given-names>JH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Shaul</surname>
              <given-names>PW</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <mixed-citation>10. Lagrost L, Athias A, Gambert P, Lallemant    C. Comparative study of phospholipid transfer activities mediated by cholesteryl    ester transfer protein and phospholipid transfer protein. J Lipid Res. 1994;    35: 825-35.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Comparative study of phospholipid transfer activities mediated by cholesteryl ester transfer protein and phospholipid transfer protein</article-title>
          <source>J Lipid Res</source>
          <date>
            <year>1994</year>
          </date>
          <fpage>825</fpage>
          <lpage>35</lpage>
          <volume>35</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lagrost</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Athias</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gambert</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lallemant</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B11">
        <mixed-citation>11. Huuskonen J, Olkkonen VM, Jauhiainen M, Ehnholm    C. The impact of phospholipid transfer protein (PLTP) on HDL metabolism. Atherosclerosis.    2001; 155: 269-81.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The impact of phospholipid transfer protein (PLTP) on HDL metabolism</article-title>
          <source>Atherosclerosis</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>269</fpage>
          <lpage>81</lpage>
          <volume>155</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Huuskonen</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Olkkonen</surname>
              <given-names>VM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jauhiainen</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ehnholm</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B12">
        <mixed-citation>12. O'Brien KD, Vuletic S, McDonald TO, Wolfbauer    G, Lewis K, Tu AY, et al. Cell-associated and extracellular phospholipid transfer    protein in human coronary atherosclerosis. Circulation. 2003; 108: 270-4.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Cell-associated and extracellular phospholipid transfer protein in human coronary atherosclerosis</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <date>
            <year>2003</year>
          </date>
          <fpage>270</fpage>
          <lpage>4</lpage>
          <volume>108</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>O'Brien KD</surname>
            </name>
            <name>
              <surname>Vuletic</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>McDonald</surname>
              <given-names>TO</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wolfbauer</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lewis</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tu</surname>
              <given-names>AY</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B13">
        <mixed-citation>13. Desrumaux C, Athias A, Bess&#232;de G,    Verg&#232;s B, Farnier M, Pers&#233;gol L, et al. Mass concentration of    plasma phospholipid transfer protein in normolipidemic, type IIa hyperlipidemic,    type IIb hyperlipidemic, and non-insulin-dependent diabetic subjects as measured    by a specific ELISA. Arterioscler Thromb Vasc Biol. 1999; 19: 266-75.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Mass concentration of plasma phospholipid transfer protein in normolipidemic, type IIa hyperlipidemic, type IIb hyperlipidemic, and non-insulin-dependent diabetic subjects as measured by a specific ELISA</article-title>
          <source>Arterioscler Thromb Vasc Biol</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <fpage>266</fpage>
          <lpage>75</lpage>
          <volume>19</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Desrumaux</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Athias</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Bess&#232;de</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Verg&#232;s</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Farnier</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pers&#233;gol</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B14">
        <mixed-citation>14. Riemens S, van Tol A, Sluiter W, Dullaart    R. Elevated plasma cholesteryl ester transfer in NIDDM: relationships with apolipoprotein    B-containing lipoproteins and phospholipid transfer protein. Atherosclerosis.    1998; 140: 71-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Elevated plasma cholesteryl ester transfer in NIDDM: relationships with apolipoprotein B-containing lipoproteins and phospholipid transfer protein</article-title>
          <source>Atherosclerosis</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>71</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>140</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Riemens</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>van Tol</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sluiter</surname>
              <given-names>W</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Dullaart</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B15">
        <mixed-citation>15. Bagdade JD, Lane JT, Subbaiah PV, Otto ME,    Ritter MC. Accelerated cholesteryl ester transfer in noninsulin-dependent diabetes    mellitus. Atherosclerosis. 1993; 104: 69-77.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Accelerated cholesteryl ester transfer in noninsulin-dependent diabetes mellitus</article-title>
          <source>Atherosclerosis</source>
          <date>
            <year>1993</year>
          </date>
          <fpage>69</fpage>
          <lpage>77</lpage>
          <volume>104</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bagdade</surname>
              <given-names>JD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lane</surname>
              <given-names>JT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Subbaiah</surname>
              <given-names>PV</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Otto</surname>
              <given-names>ME</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ritter</surname>
              <given-names>MC</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B16">
        <mixed-citation>16. Elchebly M, Porokhov B, Pulcini T, Berthezene    F, Ponsin G. Alterations in composition and concentration of lipoproteins and    elevated cholesteryl ester transfer in non-insulin-dependent diabetes mellitus    (NIDDM). Atherosclerosis. 1996; 123: 93-101.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Alterations in composition and concentration of lipoproteins and elevated cholesteryl ester transfer in non-insulin-dependent diabetes mellitus (NIDDM)</article-title>
          <source>Atherosclerosis</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>93</fpage>
          <lpage>101</lpage>
          <volume>123</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Elchebly</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Porokhov</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pulcini</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Berthezene</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ponsin</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B17">
        <mixed-citation>17. Kahri J, Groop PH, Elliott T, Viberti G,    Taskinen MR. Plasma cholesteryl ester transfer protein and its relationship    to plasma lipoproteins and apolipoprotein A-I-containing lipoproteins in IDDM    patients with microalbuminuria and clinical nephropathy. Diabetes Care. 1994;    17: 412-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Plasma cholesteryl ester transfer protein and its relationship to plasma lipoproteins and apolipoprotein A-I-containing lipoproteins in IDDM patients with microalbuminuria and clinical nephropathy</article-title>
          <source>Diabetes Care</source>
          <date>
            <year>1994</year>
          </date>
          <fpage>412</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>17</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Kahri</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Groop</surname>
              <given-names>PH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Elliott</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Viberti</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Taskinen</surname>
              <given-names>MR</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B18">
        <mixed-citation>18. Ahnadi CE, Berthezene F, Ponsin G. Simvastatin-induced    decrease in the transfer of cholesterol esters from high density lipoproteins    to very low and low density lipoproteins in normolipidemic subjects. Atherosclerosis.    1993; 99: 219-28.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Simvastatin-induced decrease in the transfer of cholesterol esters from high density lipoproteins to very low and low density lipoproteins in normolipidemic subjects</article-title>
          <source>Atherosclerosis</source>
          <date>
            <year>1993</year>
          </date>
          <fpage>219</fpage>
          <lpage>28</lpage>
          <volume>99</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ahnadi</surname>
              <given-names>CE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Berthezene</surname>
              <given-names>F</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ponsin</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B19">
        <mixed-citation>19. Guerin M, Lassel TS, Le Goff W, Farnier M,    Chapman MJ. Action of atorvastatin in combined hyperlipidemia: preferential    reduction of cholesteryl ester transfer from HDL to VLDL1 particles. Arterioscler    Thromb Vasc Biol. 2000; 20: 189-97.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Action of atorvastatin in combined hyperlipidemia: preferential reduction of cholesteryl ester transfer from HDL to VLDL1 particles</article-title>
          <source>Arterioscler Thromb Vasc Biol</source>
          <date>
            <year>2000</year>
          </date>
          <fpage>189</fpage>
          <lpage>97</lpage>
          <volume>20</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Guerin</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lassel</surname>
              <given-names>TS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Le Goff</surname>
              <given-names>W</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Farnier</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chapman</surname>
              <given-names>MJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B20">
        <mixed-citation>20. Jiang XC, Agellon LB, Walsh A, Breslow JL,    Tall A. Dietary cholesterol increases transcription of the human cholesteryl    ester transfer protein gene in transgenic mice: dependence on natural flanking    sequences. J Clin Invest. 1992; 90: 1290-5.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Dietary cholesterol increases transcription of the human cholesteryl ester transfer protein gene in transgenic mice: dependence on natural flanking sequences</article-title>
          <source>J Clin Invest</source>
          <date>
            <year>1992</year>
          </date>
          <fpage>1290</fpage>
          <lpage>5</lpage>
          <volume>90</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Jiang</surname>
              <given-names>XC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Agellon</surname>
              <given-names>LB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Walsh</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Breslow</surname>
              <given-names>JL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tall</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B21">
        <mixed-citation>21. Dallinga-Thie GM, van Tol A, Hattori H, Rensen    PC, Sijbrands EJ. Plasma phospholipid transfer protein activity is decreased    in type 2 diabetes during treatment with atorvastatin: a role for apolipoprotein    E? Diabetes. 2006; 55: 1491-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Plasma phospholipid transfer protein activity is decreased in type 2 diabetes during treatment with atorvastatin: a role for apolipoprotein E?</article-title>
          <source>Diabetes</source>
          <date>
            <year>2006</year>
          </date>
          <fpage>1491</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>55</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Dallinga-Thie</surname>
              <given-names>GM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>van Tol</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hattori</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rensen</surname>
              <given-names>PC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sijbrands</surname>
              <given-names>EJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B22">
        <mixed-citation>22. Kaser S, Foger B, Ebenbichler CF, Kirchmair    R, Gander R, Ritsch A, et al. Influence of leptin and insulin on lipid transfer    proteins in human hepatoma cell line, HepG2. Int J Obes Relat Metab Disord.    2001; 25: 1633-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Influence of leptin and insulin on lipid transfer proteins in human hepatoma cell line, HepG2</article-title>
          <source>Int J Obes Relat Metab Disord</source>
          <date>
            <year>2001</year>
          </date>
          <fpage>1633</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>25</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Kaser</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Foger</surname>
              <given-names>B</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ebenbichler</surname>
              <given-names>CF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kirchmair</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Gander</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ritsch</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B23">
        <mixed-citation>23. Arii K, Suehiro T, Yamamoto M, Ito H, Hashimoto    K. Suppression of plasma cholesteryl ester transfer protein activity in acute    hyperinsulinemia and effect of plasma nonesterified fatty acid. Metabolism.    1997; 46: 1166-70.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Suppression of plasma cholesteryl ester transfer protein activity in acute hyperinsulinemia and effect of plasma nonesterified fatty acid</article-title>
          <source>Metabolism</source>
          <date>
            <year>1997</year>
          </date>
          <fpage>1166</fpage>
          <lpage>70</lpage>
          <volume>46</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Arii</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Suehiro</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Yamamoto</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ito</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hashimoto</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B24">
        <mixed-citation>24. Sutherland WH, Walker RJ, Lewis-Barned NJ,    Pratt H, Tillmann HC, Tillman HC. The effect of acute hyperinsulinemia on plasma    cholesteryl ester transfer protein activity in patients with non-insulin-dependent    diabetes mellitus and healthy subjects. Metabolism. 1994; 43: 1362-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The effect of acute hyperinsulinemia on plasma cholesteryl ester transfer protein activity in patients with non-insulin-dependent diabetes mellitus and healthy subjects</article-title>
          <source>Metabolism</source>
          <date>
            <year>1994</year>
          </date>
          <fpage>1362</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>43</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Sutherland</surname>
              <given-names>WH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Walker</surname>
              <given-names>RJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lewis-Barned</surname>
              <given-names>NJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pratt</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tillmann</surname>
              <given-names>HC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tillman</surname>
              <given-names>HC</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B25">
        <mixed-citation>25. Riemens SC, van Tol A, Sluiter WJ, Dullaart    RP. Plasma phospholipid transfer protein activity is lowered by 24-h insulin    and acipimox administration: blunted response to insulin in type 2 diabetic    patients. Diabetes. 1999; 48: 1631-7.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Plasma phospholipid transfer protein activity is lowered by 24-h insulin and acipimox administration: blunted response to insulin in type 2 diabetic patients</article-title>
          <source>Diabetes</source>
          <date>
            <year>1999</year>
          </date>
          <fpage>1631</fpage>
          <lpage>7</lpage>
          <volume>48</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Riemens</surname>
              <given-names>SC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>van Tol</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sluiter</surname>
              <given-names>WJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Dullaart</surname>
              <given-names>RP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B26">
        <mixed-citation>26. Riemens SC, van Tol A, Sluiter WJ, Dullaart    RP. Plasma phospholipid transfer protein activity is related to insulin resistance:    impaired acute lowering by insulin in obese Type II diabetic patients. Diabetologia.    1998; 41: 929-34.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Plasma phospholipid transfer protein activity is related to insulin resistance: impaired acute lowering by insulin in obese Type II diabetic patients</article-title>
          <source>Diabetologia</source>
          <date>
            <year>1998</year>
          </date>
          <fpage>929</fpage>
          <lpage>34</lpage>
          <volume>41</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Riemens</surname>
              <given-names>SC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>van Tol</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sluiter</surname>
              <given-names>WJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Dullaart</surname>
              <given-names>RP</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B27">
        <mixed-citation>27. Friedewald WT, Levy RI, Fredrickson DS. Estimation    of the concentration of low-density lipoprotein cholesterol in plasma, without    use of the preparative ultracentrifuge. Clin Chem. 1972; 18: 499-502.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Estimation of the concentration of low-density lipoprotein cholesterol in plasma, without use of the preparative ultracentrifuge</article-title>
          <source>Clin Chem</source>
          <date>
            <year>1972</year>
          </date>
          <fpage>499</fpage>
          <lpage>502</lpage>
          <volume>18</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Friedewald</surname>
              <given-names>WT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Levy</surname>
              <given-names>RI</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fredrickson</surname>
              <given-names>DS</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B28">
        <mixed-citation>28. American Diabetes Association. Standards    of medical care in diabetes -- 2008. Diabetes Care. 2008; 31 (Suppl. 1): S12-54.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Standards of medical care in diabetes -- 2008</article-title>
          <source>Diabetes Care</source>
          <date>
            <year>2008</year>
          </date>
          <fpage>S12</fpage>
          <lpage>54</lpage>
          <volume>31</volume>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B29">
        <mixed-citation>29. Maranh&#227;o RC, Cesar TB, Pedroso-Mariani    SR, Hirata MH, Mesquita CH. Metabolic behavior in rats of a nonprotein microemulsion    resembling low-density lipoprotein. Lipids. 1993; 28: 691-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Metabolic behavior in rats of a nonprotein microemulsion resembling low-density lipoprotein</article-title>
          <source>Lipids</source>
          <date>
            <year>1993</year>
          </date>
          <fpage>691</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>28</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Maranh&#227;o</surname>
              <given-names>RC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cesar</surname>
              <given-names>TB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pedroso-Mariani</surname>
              <given-names>SR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Hirata</surname>
              <given-names>MH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mesquita</surname>
              <given-names>CH</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B30">
        <mixed-citation>30. Ginsburg GS, Small DM, Atkinson D. Microemulsions    of phospholipids and cholesterol esters: protein-free models of low density    lipoprotein. J Biol Chem. 1982; 257: 8216-27.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Microemulsions of phospholipids and cholesterol esters: protein-free models of low density lipoprotein</article-title>
          <source>J Biol Chem</source>
          <date>
            <year>1982</year>
          </date>
          <fpage>8216</fpage>
          <lpage>27</lpage>
          <volume>257</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ginsburg</surname>
              <given-names>GS</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Small</surname>
              <given-names>DM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Atkinson</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B31">
        <mixed-citation>31. Liang HQ, Rye KA, Barter PJ. Dissociation    of lipid-free apolipoprotein A-I from high density lipoproteins. J Lipid Res.    1994; 35: 1187-99.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Dissociation of lipid-free apolipoprotein A-I from high density lipoproteins</article-title>
          <source>J Lipid Res</source>
          <date>
            <year>1994</year>
          </date>
          <fpage>1187</fpage>
          <lpage>99</lpage>
          <volume>35</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Liang</surname>
              <given-names>HQ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rye</surname>
              <given-names>KA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Barter</surname>
              <given-names>PJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B32">
        <mixed-citation>32. Clay MA, Newnham HH, Forte TM, Barter PI.    Cholesteryl ester transfer protein and hepatic lipase activity promote shedding    of apo A-I from HDL and subsequent formation of discoidal HDL. Biochim Biophys    Acta. 1992; 1124: 52-8.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Cholesteryl ester transfer protein and hepatic lipase activity promote shedding of apo A-I from HDL and subsequent formation of discoidal HDL</article-title>
          <source>Biochim Biophys Acta</source>
          <date>
            <year>1992</year>
          </date>
          <fpage>52</fpage>
          <lpage>8</lpage>
          <volume>1124</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Clay</surname>
              <given-names>MA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Newnham</surname>
              <given-names>HH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Forte</surname>
              <given-names>TM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Barter</surname>
              <given-names>PI</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B33">
        <mixed-citation>33. Pussinen P, Jauhianinen M, Metso J, Tyynela    J, Ehnholm C. Pig plasma phospholipid transfer protein facilitates HDL interconversion.    J Lipid Res. 1995; 36: 975-85.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Pig plasma phospholipid transfer protein facilitates HDL interconversion</article-title>
          <source>J Lipid Res</source>
          <date>
            <year>1995</year>
          </date>
          <fpage>975</fpage>
          <lpage>85</lpage>
          <volume>36</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Pussinen</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jauhianinen</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Metso</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Tyynela</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ehnholm</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B34">
        <mixed-citation>34. Barter PJ, Lally JI. In vitro exchanges of    esterified cholesterol between serum lipoprotein fractions: studies of humans    and rabbits. Metabolism. 1979; 28: 230-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>In vitro exchanges of esterified cholesterol between serum lipoprotein fractions: studies of humans and rabbits</article-title>
          <source>Metabolism</source>
          <date>
            <year>1979</year>
          </date>
          <fpage>230</fpage>
          <lpage>6</lpage>
          <volume>28</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Barter</surname>
              <given-names>PJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lally</surname>
              <given-names>JI</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B35">
        <mixed-citation>35. Barter PJ, Jones ME. Kinetic studies of the    transfer of esterified cholesterol between human plasma low and high density    lipoproteins. J Lipid Res. 1980; 21: 238-49.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Kinetic studies of the transfer of esterified cholesterol between human plasma low and high density lipoproteins</article-title>
          <source>J Lipid Res</source>
          <date>
            <year>1980</year>
          </date>
          <fpage>238</fpage>
          <lpage>49</lpage>
          <volume>21</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Barter</surname>
              <given-names>PJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jones</surname>
              <given-names>ME</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B36">
        <mixed-citation>36. Albers JJ, Wolfbauer G, Cheung MC, Day JR,    Ching AF, Lok S, et al. Functional expression of human and mouse plasma phospholipid    transfer protein: effect of recombinant and plasma PLTP on HDL subspecies. Biochim    Biophys Acta. 1995; 1258: 27-34.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Functional expression of human and mouse plasma phospholipid transfer protein: effect of recombinant and plasma PLTP on HDL subspecies</article-title>
          <source>Biochim Biophys Acta</source>
          <date>
            <year>1995</year>
          </date>
          <fpage>27</fpage>
          <lpage>34</lpage>
          <volume>1258</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Albers</surname>
              <given-names>JJ</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Wolfbauer</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Cheung</surname>
              <given-names>MC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Day</surname>
              <given-names>JR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ching</surname>
              <given-names>AF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lok</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B37">
        <mixed-citation>37. Lusa S, Jauhiainen M, Metso J, Somerharju    P, Ehnholm C. The mechanism of human plasma phospholipid transfer protein-induced    enlargement of high-density lipoprotein particles: evidence for particle fusion.    Biochem J. 1996; 313 (Pt 1): 275-82.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>The mechanism of human plasma phospholipid transfer protein-induced enlargement of high-density lipoprotein particles: evidence for particle fusion</article-title>
          <source>Biochem J</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>275</fpage>
          <lpage>82</lpage>
          <issue>Pt 1</issue>
          <volume>313</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Lusa</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jauhiainen</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Metso</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Somerharju</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ehnholm</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B38">
        <mixed-citation>38. von Eckardstein A, Jauhiainen M, Huang Y,    Metso J, Langer C, Pussinen P, et al. Phospholipid transfer protein mediated    conversion of high density lipoproteins generates pre beta 1-HDL. Biochim Biophys    Acta. 1996; 1301: 255-62.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Phospholipid transfer protein mediated conversion of high density lipoproteins generates pre beta 1-HDL</article-title>
          <source>Biochim Biophys Acta</source>
          <date>
            <year>1996</year>
          </date>
          <fpage>255</fpage>
          <lpage>62</lpage>
          <volume>1301</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>von Eckardstein</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Jauhiainen</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Huang</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Metso</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Langer</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Pussinen</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B39">
        <mixed-citation>39. Castro GR, Fielding CJ. Early incorporation    of cell-derived cholesterol into pre-beta-migrating high-density lipoprotein.    Biochemistry. 1988; 27: 25-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Early incorporation of cell-derived cholesterol into pre-beta-migrating high-density lipoprotein</article-title>
          <source>Biochemistry</source>
          <date>
            <year>1988</year>
          </date>
          <fpage>25</fpage>
          <lpage>9</lpage>
          <volume>27</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Castro</surname>
              <given-names>GR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fielding</surname>
              <given-names>CJ</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B40">
        <mixed-citation>40. Janis MT, Metso J, Lankinen H, Strandin T,    Olkkonen VM, Rye KA, et al. Apolipoprotein E activates the low-activity form    of human phospholipid transfer protein. Biochem Biophys Res Commun. 2005; 331:    333-40.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <article-title>Apolipoprotein E activates the low-activity form of human phospholipid transfer protein</article-title>
          <source>Biochem Biophys Res Commun</source>
          <date>
            <year>2005</year>
          </date>
          <fpage>333</fpage>
          <lpage>40</lpage>
          <volume>331</volume>
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Janis</surname>
              <given-names>MT</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Metso</surname>
              <given-names>J</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lankinen</surname>
              <given-names>H</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Strandin</surname>
              <given-names>T</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Olkkonen</surname>
              <given-names>VM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rye</surname>
              <given-names>KA</given-names>
            </name>
          </person-group>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="TRen" xml:lang="en">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Original Articles</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="en">Lipid transfer to HDL in type-2 diabetic patients: associations with microalbuminuria, statin, and insulin</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="en">
        <p>BACKGROUND: Type-2 diabetes mellitus (T2DM) is an isolated risk factor for coronary artery disease, especially when associated with microalbuminuria (MA). Structural and functional changes in lipoproteins have not yet been fully elucidated in this context. OBJECTIVE: To assess lipid transfer (T) to HDL in type-2 diabetic patients and its association with microalbuminuria and treatment with statins or insulin. METHODS: Thirty-three patients with type-2 diabetes mellitus and 34 age-matched control subjects were studied. A synthetic cholesterol-rich nanoemulsion radiolabeled with &#179;H- triglycerides (TG) and 14C-free cholesterol (FC) or &#179;H- cholesteryl ester (CE) and 14C-phospholipids (PL) was incubated with plasma. Both the nanoemulsion and lipoproteins were precipitated, except for HDL, which was counted for radioactivity. RESULTS: PLT (%) was higher in the T2DM group than in the control group (25.2 &#177; 3.2 and 19.7 &#177; 3.2 respectively; p &lt; 0.001), as was free cholesterol (% FC): 9.1 &#177; 2.7 and 6.3 &#177; 1.5 respectively; p &lt; 0.001. The diagnosis of microalbuminuria (MA) was not associated with changes in lipid transfers. Insulin therapy was associated with lower PLT rates: 23.5 &#177; 2.1 versus 26.1 &#177; 3.3; p = 0.018. Statin therapy, in turn, was associated with a drop in all lipid transfers - CET 3.5 &#177; 0.9; PLT: 23.8 &#177; 2.0; TGT: 3.9 &#177; 0.8; FCT: 7.4 &#177; 1.3 - as compared to the group that was not on statin therapy (CET: 5.9 &#177; 2.4; PLT: 26.9 &#177; 3.6; TGT: 6.4 &#177; 2.2; FCT: 11.1 &#177; 2.6). CONCLUSION:Type-2 diabetes mellitus increased lipid transfer to HDL particles, whereas statin therapy decreased all lipid transfers. The presence of MA was not associated with changes in lipid transfer.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Cholesterol, HDL</kwd>
        <kwd>lipoproteins</kwd>
        <kwd>diabetes mellitus, type 2</kwd>
        <kwd>insulin</kwd>
        <kwd>hydroxymethylglutaryl-CoA reductase inhibitors</kwd>
        <kwd>albuminuria</kwd>
        <kwd>diabetic nephropathies</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ORIGINAL ARTICLE</bold>
      </p>
      <p><undefined id="tx-body2"/>Lipid transfer to HDL in type-2 diabetic patients: associations with microalbuminuria, statin, and insulin</p>
      <p>
        <bold>Gilson Soares Feitosa-Filho; Talita de Mattos Seydell; Alina Coutinho Rodrigues Feitosa; Raul Cavalcante Maranh&#227;o; Jos&#233; Ant&#244;nio Franchini Ramires</bold>
      </p>
      <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor), Hospital do Cora&#231;&#227;o da Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo (HCFMUSP), S&#227;o Paulo, SP - Brazil</p>
      <p>Mailing address</p>
      <p>
        <bold>SUMMARY</bold>
      </p>
      <p><bold>BACKGROUND:</bold> Type-2 diabetes mellitus (T2DM) is an isolated risk factor for coronary artery disease, especially when associated with microalbuminuria (MA). Structural and functional changes in lipoproteins have not yet been fully elucidated in this context.</p>
      <p><bold>OBJECTIVE:</bold> To assess lipid transfer (T) to HDL in type-2 diabetic patients and its association with microalbuminuria and treatment with statins or insulin.</p>
      <p><bold>METHODS:</bold> Thirty-three patients with type-2 diabetes mellitus and 34 age-matched control subjects were studied. A synthetic cholesterol-rich nanoemulsion radiolabeled with <sup>3</sup>H- triglycerides (TG) and <sup>14</sup>C-free cholesterol (FC) or <sup>3</sup>H- cholesteryl ester (CE) and <sup>14</sup>C-phospholipids (PL) was incubated with plasma. Both the nanoemulsion and lipoproteins were precipitated, except for HDL, which was counted for radioactivity.</p>
      <p><bold>RESULTS:</bold> PLT (%) was higher in the T2DM group than in the control group (25.2 &#177; 3.2 and 19.7 &#177; 3.2 respectively; p &lt; 0.001), as was free cholesterol (% FC): 9.1 &#177; 2.7 and 6.3 &#177; 1.5 respectively; p &lt; 0.001. The diagnosis of microalbuminuria (MA) was not associated with changes in lipid transfers. Insulin therapy was associated with lower PLT rates: 23.5 &#177; 2.1 <italic>versus</italic> 26.1 &#177; 3.3; p = 0.018. Statin therapy, in turn, was associated with a drop in all lipid transfers - CET 3.5 &#177; 0.9; PLT: 23.8 &#177; 2.0; TGT: 3.9 &#177; 0.8; FCT: 7.4 &#177; 1.3 - as compared to the group that was not on statin therapy (CET: 5.9 &#177; 2.4; PLT: 26.9 &#177; 3.6; TGT: 6.4 &#177; 2.2; FCT: 11.1 &#177; 2.6).</p>
      <p><bold>CONCLUSION:</bold>Type-2 diabetes mellitus increased lipid transfer to HDL particles, whereas statin therapy decreased all lipid transfers. The presence of MA was not associated with changes in lipid transfer. </p>
      <p><bold>Key words: </bold>Cholesterol, HDL; lipoproteins; diabetes mellitus, type 2; insulin; hydroxymethylglutaryl-CoA reductase inhibitors; albuminuria; diabetic nephropathies.</p>
      <p>
        <bold>Introduction</bold>
      </p>
      <p>Type-2 diabetes mellitus (T2DM) is a major cardiovascular risk factor, and atherosclerosis is the most common cause of death in diabetic patients. The dyslipidemia of T2DM is characterized by hypertriglyceridemia, decreased HDL-cholesterol, and increased small dense LDL particles<sup>1,2</sup>. Statins significantly decrease the risk of cardiovascular events in T2DM pacients<sup>3-5</sup>. The presence of microalbuminuria increases the risk of coronary artery disease<sup>6,7</sup>.</p>
      <p>Lipoprotein are composed of different amounts of triglycerides and esterified cholesterol in their hydrophobic core and phospholipids and free cholesterol on their amphipatic surface, where apolipoproteins are located. HDL has antiatherosclerotic activity, the mechanism of which is not entirely understood. The most likely hypothesis is reverse cholesterol transport. Nevertheless, other mechanisms, such as anti-inflammatory, antithrombotic, and antioxidant properties<sup>8,9</sup>, seem to play a role in the protective effect of HDL.</p>
      <p>Reverse cholesterol transport (RCT) is the process by which excess cholesterol is removed from peripheral tissues to the liver for subsequent excretion. Lecithin:cholesterol acyltransferase (LCAT) contributes to this transport by catalyzing the esterification of cholesterol, thus allowing it to be transferred to the hydrophobic core of the HDL particle. </p>
      <p>Plasma lipoproteins exchange lipids constantly, a process facilitated by transfer proteins, such as cholesteryl ester transfer protein (CETP), which mediates the exchange of cholesterol esters, triglycerides, and phospholipids between lipoproteins<sup>10</sup>, and phospholipid transfer protein (PLTP), which mediates phospholipid and cholesterol transfer from other triglyceride-rich lipoproteins to HDL<sup>11,12</sup>.</p>
      <p>Plasma PLTP<sup>13,14</sup> and CETP<sup>15,16</sup> activities seem to be higher in type-2 diabetic patients. The role of microalbuminuria in transfer protein activities has yet to be defined<sup>17</sup>. Some studies, however, show that the use of statin<sup>18-21</sup> and insulin<sup>22-26</sup> decreases plasma CETP and PLTP.</p>
      <p>Lipid transfers depend on several other factors as well. Plasma concentration of each lipoprotein subclass influences these exchanges, since they are brought about by collisions between lipoprotein particles. The lipid and protein content of the particle and concentrations of several other plasma proteins may play a role in this process. </p>
      <p>The complex relationship between lipid transfer and atherogenesis remains unclear. Lipid transfer plays a critical role in plasma HDL metabolism, by constantly remodeling lipoprotein particles and, thereby, interfering with their many functional aspects.</p>
      <p>The purpose of this study was twofold: first, to assess, in T2DM patients, the simultaneous transfer to HDL of the four major lipids that make up its structure, namely, free cholesterol, cholesterol ester, triglycerides, and phospholipids; and second, to ascertain the influence of microalbuminuria, as well as that of statin or insulin therapy, on lipid transfer.</p>
      <p>
        <bold>Methods</bold>
      </p>
      <p>Thirty-three volunteer patients with type-2 diabetes mellitus were recruited from the outpatient services of the Hospital das Cl&#237;nicas Heart Institute of the University of S&#227;o Paulo Medical School (InCor - HCFMUSP) and the Diabetes Outpatient Clinic of the Division of Diabetes of the Discipline of Endocrinology and Metabolism of the <italic>Hospital das Cl&#237;nicas</italic> of the University of S&#227;o Paulo Medical School. Patients taking protease inhibitors, immunosuppressive agents, or corticosteroids were excluded from the study, as were transplant recipients and patients with liver cirrhosis, neoplasias, thyroid disease, or serum creatinine &gt; 1.5 mg/dL. All patients signed an informed consent form. Blood and urine samples were collected at the Laboratory of Lipid Metabolism of InCor. HDL functional assays (lipid transfer) were performed at the same laboratory. Urine samples were tested at <italic>Hospital das Cl&#237;nicas</italic> Central Laboratory, and blood samples at the InCor laboratory.</p>
      <p>Thirty-four age-matched subjects were selected from the database of the Laboratory of Lipid Metabolism to serve as control group. No subject in this group had any comorbidity or was taking any medication. Those with fasting plasma glucose equal to or greater than 100 mg/dl were excluded.</p>
      <p>All participants were interviewed about their medical history, with particular emphasis on past conditions and current medications. Laboratory tests were performed on a blood sample and two or three urine samples collected on different days to measure the urinary albumin/creatinine ratio.</p>
      <p>
        <bold>Serial laboratory tests</bold>
      </p>
      <p>The following parameters were measured in diabetic and control subjects: total cholesterol (TC), lipoprotein fractions (VLDL, LDL, and HDL), and fasting plasma glucose - in serum samples obtained after 12 hours of fasting - using the enzymatic colorimetric method (COD-PAD; Labtest). LDL-cholesterol was quantified using the Friedewald formula<sup>27</sup>: LDL-C = TC-(VLDL-C+HDL-C), in mg/dL, where VLDL-C is estimated by dividing triglyceride value by 5. Glycated hemoglobin (HbA1c) was measured in whole blood by immunoturbidimetric assay at the laboratory of InCor-HCFMUSP. The presence or absence of microalbuminuria was determined in first-morning spot urine samples by the nephelometric method at the <italic>Hospital das Cl&#237;nicas</italic> Central Laboratory. Urine creatinine was measured in the same sample, and the albumin-creatinine ratio was expressed in mcg/mg of creatinine. Patients with urinary albumin-creatinine ratio less than 30 mcg/mg were considered normoalbuminuric, whereas those with urinary albumin-creatinine ratio between 30 and 300 mcg/mg were considered microalbuminuric, according to the American Diabetes Association criteria<sup>28</sup>.</p>
      <p>Urine samples were collected on different days, outside of menses for women, from patients with no symptoms of urinary tract infection. If the results of the two tests did not agree, a third sample was requested.</p>
      <p>
        <bold>LDE as an investigative tool</bold>
      </p>
      <p>In earlier studies, the Laboratory of Lipid Metabolism of the Heart Institute (InCor-HCFMUSP) reproduced LDL metabolism using a synthetic emulsion with a lipid composition resembling that of the native LDL (LDE)<sup>29</sup>. The primary purpose of these studies was to use LDE to gain further insight into dyslipidemias. LDE is protein-free, but when it comes into contact with native lipoproteins it acquires apo E, which may be recognized by LDL receptors and, thereby, taken up by the cell<sup>29</sup>. This emulsion was prepared according to the technique described by Ginsburg et al<sup>30</sup> and modified by Maranh&#227;o et al<sup>29</sup>.</p>
      <p>
        <bold>Transfer of free cholesterol, cholesterol ester, triglycerides, and phospholipids from lde to hdl</bold>
      </p>
      <p>Blood samples were collected after a 12-hour fast in EDTA-containing tubes (1.5 g/l), and plasma was obtained after centrifugation at 3.000 rpm for 10 minutes in a Sorval RT7 centrifuge. Two 200-<italic>&#181;</italic> plasma samples were incubated with 50 <italic>&#181;</italic>l of LDE each for 60 minutes at 37&#176;C in a Gyromax 706R orbital shaker and agitated at 40 rpm. Each 50 <italic>&#181;</italic>l of LDE was radiolabeled with <sup>3</sup>H- cholesteryl ester (<sup>3</sup>H-CE) and <sup>14</sup>C-phospholipids (<sup>14</sup>C-PL) or <sup>3</sup>H- triglycerides (<sup>3</sup>H-TG) and <sup>14</sup>C-free cholesterol (<sup>14</sup>C-FC). After incubation, 250 <italic>&#181;</italic>l of precipitating reagent for apo-B-containing lipoproteins (dextran sulfate 0.2%/ MgCl<sub>2 </sub>3M, v/v) was added to the tubes. The resulting mixtures were vortexed for 30 seconds and centrifuged for 10 minutes at 3.000 rpm. The HDL fraction was obtained after precipitation of the nanoemulsion, together with apo B-containing lipoproteins, with 250 <italic>&#181;</italic>l of dextran/MgCl<sub>2 </sub>(0.2% Dextran and 0.3 mol/L MgCl<sub>2</sub>). Aliquots (250-<italic>&#181;</italic>l ) of supernatant containing HDL were transferred with a pipette to scintillation vials containing 5.0 of scintillation fluid (Ultima Gold, PerkinElmer, Boston, USA), and radioactivity was measured on a beta counter (Liquid Scintillation Analyzer, Packard 1600 TR, Palo Alto, CA) using the Plus 5.01 software (Diamond Computers) to detect <sup>14</sup>C and <sup>3</sup>H in the samples. Sample blank was a mixture of 200 <italic>&#181;</italic>l TRIS-HCl buffer and 50 <italic>&#181;</italic>l of LDE, which was incubated and precipitaded as described previously. Total radioactivity in each sample was measured in 200 <italic>&#181;</italic>l of plasma with 50 <italic>&#181;</italic>l of LDE, followed by incubation, but without precipitating reagent. Lipid transfer from LDE to plasma HDL was expressed as percentage (%) of total radioactivity.</p>
      <p>
        <bold>Statistical analysis</bold>
      </p>
      <p>Statistical analysis was performed using SPSS 13.0 for Windows (Statistical Package for Social Sciences). Continuous variables were expressed as means and standard deviations, and categorical variables as percentages and absolute values.</p>
      <p>The Kolmogorov-Smirnov test was performed for normal distribution. As variables were non-normally distributed, nonparametric tests were used. Differences between categorical variables were assessed by Fisher's exact test or the chi-square test.</p>
      <p>Diabetic patients were compared with their controls, in addition to subgroups of diabetic patients, regarding the presence of microalbuminuria and use of statin and insulin. The Mann-Whitney test was performed to compare independent continuous variables, and Spearman's nonparametric test was used for correlations. Two tailed p values &lt; 0.05 were considered statistically significant.</p>
      <p>
        <bold>Results</bold>
      </p>
      <p><xref ref-type="table" rid="tab01-body2">Table 1</xref> summarizes clinical data, plasma lipid composition, and glucose levels in T2DM patients and control subjects. Mean age of the T2DM group (55 &#177; 9) did not differ significantly from that of the control group.</p>
      <table-wrap id="tab01-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gt01-en.jpg"/></table-wrap>
      <p>No difference was found in plasma total cholesterol, LDL-C, and HDL-C between the T2DM group and the control group, <italic>p</italic> &gt; 0.05. Triglycerides levels were 38% higher (<italic>p</italic> &lt; 0.01) in the T2DM group than in the control group. Fasting plasma glucose was 44% higher in the T2DM group (<italic>p</italic> &lt; 0.001). Body mass index was 19% higher among T2DM patients (<italic>p</italic> &lt; 0.001).</p>
      <p><xref ref-type="table" rid="tab02-body2">Table 2</xref> shows lipid values (cholesterol ester, phospholipids, triglycerides, and free cholesterol) transferred from the nanoemulsion to HDL in diabetic patients and control subjects.</p>
      <table-wrap id="tab02-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gt02-en.jpg"/></table-wrap>
      <p>There was no difference in cholesterol ester and triglyceride transfer from the nanoemulsion to HDL between diabetic patients and control subjects. As for free cholesterol and phospholipid transfers, these were approximately 30% and 22% higher in the diabetic group than in the control group, respectively (<italic>p</italic> &lt; 0.001).</p>
      <p>Among diabetic patients, no significant differences were found regarding the presence or not of microalbuminuria. However, mean age was 13% higher in the microalbuminuric than in the non-microalbuminuric group (p = 0.008). Age, gender, hypertension prevalence, body mass index, use of statins or insulin, plus lipid and glucose levels did not differ between both groups.</p>
      <p>Comparing the subgroups of microalbuminuric and normoalbuminuric diabetic patients aged over 55, it was possible to compare groups within the same age range. Once more, there was no significant difference in lipid transfer to HDL between these groups (<xref ref-type="table" rid="tab03-body2">Table 3</xref>).</p>
      <table-wrap id="tab03-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gt03-en.jpg"/></table-wrap>
      <p>Using the urinary albumin-to-creatinine ratio as a continuous variable, a relationship was established between all variables by the Spearman correlation test. A higher urinary albumin/creatinine ratio was positively correlated with age and glycated hemoglobin and negatively correlated with free cholesterol transfer (<xref ref-type="table" rid="tab04-body2">Table 4</xref>).</p>
      <table-wrap id="tab04-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gt04-en.jpg"/></table-wrap>
      <p>Regarding insulin therapy, age, gender, body mass index, hypertension prevalence, plus lipid and glucose levels were similar in the insulin and non-insulin treated groups. The frequency of statin use was also similar in both groups. Insulin therapy was associated with a 10% decrease in phospholipid transfer to HDL (p = 0.018) (<xref ref-type="fig" rid="fig01-body2">Figure 1</xref>). </p>
      <fig id="fig01-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gf01-en.jpg"/></fig>
      <p>With respect to statin therapy, transfer of all lipids to HDL was significantly lower in the group receiving this drug class than in the group that was not (<xref ref-type="fig" rid="fig02-body2">Figure 2</xref>). Among T2DM patients, transfer of cholesterol ester, phospholipids, triglycerides, and free cholesterol was, respectively, 41%, 12%, 39%, and 33% lower in those who were on statins than in those who were not.</p>
      <fig id="fig02-body2">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gf02-en.jpg"/></fig>
      <p>
        <bold>Discussion</bold>
      </p>
      <p>The contribution of HDL-associated proteins to the generation, maturation, and reverse transport of cholesterol has been extensively studied. Cholesteryl ester transfer protein (CETP) modulates HDL levels and composition by mediating the exchange of neutral lipids (esterified cholesterol and triglycerides) between HDL and triglyceride-rich lipoproteins, in addition to promote phospholipid transfer to HDL. This protein also releases apolipoproteins from HDL in the presence of fatty acids<sup>31,32</sup>. Plasma phospholipid transfer protein (PLTP) itself can release apolipoproteins from HDL<sup>33</sup>. Cholesterol ester in HDL particles may originate from two sources: 1) esterification of HDL-free cholesterol, and 2) cholesterol ester of other lipoprotein<sup>34,35</sup>.</p>
      <p>PLTP acts by transferring surface phospholipids to HDL and displacing apo AI from the particle's surface<sup>36,37</sup>. An important PLTP-mediated product of HDL particles are the small, lipid-poor pre-&#946;-HDLs that act as initial acceptors of free cholesterol<sup>38,39</sup>. Apo E (but not apo AI) is capable of converting inactive PLTP into its active form<sup>40</sup>. This is a major characteristic that must be kept in mind, since LDE is devoid of apolipoproteins and acquires apo E when comes into contact with the blood.</p>
      <p>This study provides a simple and fast manner to estimate HDL acceptor activity of all lipids using a single methodology. It allowed us to demonstrate that the uptake of phospholipids and free cholesterol by HDL is greater in diabetic patients, as compared to control subjects. </p>
      <p>The finding of increased phospholipid transfer in diabetic patients, suggesting higher PLTP activity, is consistent with some reports in the literature<sup>13,14</sup>. Earlier studies have also shown an increase in plasma cholesteryl ester transfer<sup>15,16</sup></p>
      <p>The relationship between microalbuminuria and dyslipidemia in diabetic patients has been well explored. In this study, however, no differences were found in lipid transfer to HDL between normoalbuminuric and microalbuminuric T2DM patients. In the literature, no change in CETP activity was reported in microalbuminuric patients<sup>17</sup>.</p>
      <p>Phospholipid transfer to HDL was lower in insulin-treated than in non-insulin-treated patients, with no changes in the other three lipids. PLTP is responsible for most phospholipid transfer to HDL and, to a lesser extent, facilitates the influx of free cholesterol to this lipoprotein. The present study suggests a possible correlation between insulin and PLTP activity. Most studies in the literature, though not all, that sought to investigate the relationship between insulin and PLTP activity have shown inhibition of the latter<sup>22-26</sup>.</p>
      <p>Statin therapy was found to reduce the uptake of all lipids by HDL. Other studies have demonstrated that it decreases plasma CETP activity by three different mechanisms: 1) reducing plasma CETP mass<sup>18</sup>, 2) reducing lipoproteins with which HDL interacts<sup>19</sup>, and 3) possibly reducing CETP gene expression<sup>20</sup>. In a substudy of the DALI trial, statin therapy reduced plasma PLTP activity, despite increasing PLTP mass<sup>21</sup>. In the present study, the lipid acceptor activity of HDL was assessed. The other direction of lipid exchange between lipoproteins was not measured: the amount of lipids from HDL that is donated to the other lipoproteins is not known. Paradoxically, HDL acceptor activity was directly associated with risk factors of atherosclerosis, and statin therapy decreased all lipid transfer to HDL. This may be explained by the fact that the HDL with transfer characteristics that are more compatible with good markers is associated with less acquisition and loss of lipids and, therefore, would be a more stable HDL. </p>
      <p>This study provides additional data regarding the complex and still incompletely understood mechanism of lipid exchange between lipoproteins. It also demonstrates that the use of insulin and statins is associated with functional aspects of HDL, as well as with its transfer proteins.</p>
      <p>
        <bold>Study limitations</bold>
      </p>
      <p>Diabetes mellitus is a condition that may have a broad clinical spectrum. An attempt was made to standardize the study population, excluding diabetic patients who were receiving exclusively non-pharmacological therapy, as well as those with evidence of renal failure or macroalbumin&#250;ria. </p>
      <p>In spite of this, there was a degree of heterogeneity in the diabetic sample, in that diabetes mellitus was more advanced or more associated with comorbidities in some patients than in others. Moreover, part of the study sample was using insulin, statins, or anti-hypertensive drugs. </p>
      <p>Ideally, any medication that might interfere with lipid metabolism or microalbuminuria should have been discontinued. That was not the case. Lipid measurements following discontinuation of statin therapy, therefore, were not performed, because we believe that such discontinuation would lead to a transient change in lipid levels in a population with cardiovascular risk factors without conferring any benefit. The same is true regarding anti-hypertensive and hypoglycemic drugs.</p>
      <p>
        <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
      </p>
      <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
      <p>
        <bold>Sources of Funding</bold>
      </p>
      <p>This study was funded by CNPq (the National Council of Technological and Scientific Development), and FAPESP (the S&#227;o Paulo State Research Foundation).</p>
      <p>
        <bold>Study Association</bold>
      </p>
      <p>This article is part of the doctoral dissertation submitted by Gilson Soares Feitosa-Filho, from <italic>Faculdade de Ci&#234;ncias M&#233;dicas da Universidade do Estado do Rio de Janeiro</italic>.</p>
      <p>
        <bold>References</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
  <sub-article article-type="translation" id="TRes" xml:lang="es">
    <front-stub>
      <article-categories/>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="es">Transferencias lip&#237;dicas hacia HDL en diab&#233;ticos tipo 2: asociaciones con microalbuminuria, estatina y insulina</article-title>
      </title-group>
      <abstract xml:lang="es">
        <p>FUNDAMENTO: La diabetes mellitus tipo 2 (DM2) es un factor de riesgo aislado para coronariopat&#237;a, principalmente cuando asociado a la microalbuminuria (MA). Alteraciones estructurales y funcionales de las lipoprote&#237;nas no est&#225;n totalmente aclaradas en ese contexto. OBJETIVO: Evaluar no s&#243;lo la transferencia de l&#237;pidos hacia HDL (T) en pacientes DM2, sino tambi&#233;n la asociaci&#243;n tanto con la presencia de la MA como con el tratamiento con estatina o insulina. M&#201;TODOS: Estudiamos a 33 pacientes con DM2 y 34 controles pareados para edad. Se incub&#243; con plasma una nanoemulsi&#243;n lip&#237;dica artificial radiomarcada con &#179;H-Triglic&#233;rido (TG) y 14C-colesterol libre (CL) o &#179;H-colesterol esterificado (CE) y 14C-fosfol&#237;pido (FL). Se procedi&#243; a la precipitaci&#243;n de la nanoemulsi&#243;n y de las lipoprote&#237;nas, con excepci&#243;n de la HDL, que tuvo su radioactividad contada. RESULTADOS: El valor de TFL (%) result&#243; mayor en el grupo con DM2 en confrontaci&#243;n con el grupo-control (25,2&#177;3,2 y 19,7&#177;3,2 respectivamente; p &lt; 0,001); la TCL (%), por su vez, obtuvo los siguientes resultados: 9,1&#177;2,7 y 6,3&#177;1,5 respectivamente; p &lt; 0,001. El diagn&#243;stico de MA no se asoci&#243; a cambios de la propiedad de transferencia. El uso de la insulina se asoci&#243; al menor valor de TFL (%): 23,5&#177;2,1 vs 26,1&#177;3,3; p = 0,018. Ya el uso de la estatina se asoci&#243; a la baja del valor de todas las lipoprote&#237;nas - TCE (%): 3,5&#177;0,9; TFL (%):23,8&#177;2,0; TTG (%): 3,9&#177;0,8; TCL (%):7,4&#177;1,3 - si comparado al grupo que no usaba estatina (TCE (%):5,9&#177;2,4; TFL (%):26,9&#177;3,6; TTG (%):6,4&#177;2,2; TCL (%):11,1&#177;2,6). CONCLUSIONES: El DM2 aument&#243; la transferencia de l&#237;pidos de superficie hacia HDL, mientras que el uso de estatina disminuy&#243; todas las transferencias de l&#237;pidos. La presencia de MA no se asoci&#243; a las alteraciones de las transferencias de l&#237;pidos.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="es">
        <kwd>Colesterol HDL</kwd>
        <kwd>lipoprote&#237;nas</kwd>
        <kwd>diabetes mellitus tipo 2</kwd>
        <kwd>insulina</kwd>
        <kwd>inhibidores de hidroximetilglutaril-CoA reductase</kwd>
        <kwd>albuminuria</kwd>
        <kwd>nefropat&#237;as diab&#233;ticas</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <p>
        <bold>ART&#205;CULO ORIGINAL</bold>
      </p>
      <p>
        <fn id="tx-body3">
          <label>
            <bold>Transferencias lip&#237;dicas hacia HDL en diab&#233;ticos tipo 2: asociaciones con microalbuminuria, estatina y insulina</bold>
          </label>
          <p>
            <bold>Gilson Soares Feitosa-Filho; Talita de Mattos Seydell; Alina Coutinho Rodrigues Feitosa; Raul Cavalcante Maranh&#227;o; Jos&#233; Ant&#244;nio Franchini Ramires</bold>
          </p>
        </fn>
      </p>
      <p>Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor), Hospital do Cora&#231;&#227;o da Faculdade de Medicina da Universidade de S&#227;o Paulo (HCFMUSP), S&#227;o Paulo, SP - Brasil</p>
      <p>Correspondencia</p>
      <p>
        <bold>RESUMEN</bold>
      </p>
      <p><bold>FUNDAMENTO:</bold> La diabetes mellitus tipo 2 (DM2) es un factor de riesgo aislado para coronariopat&#237;a, principalmente cuando asociado a la microalbuminuria (MA). Alteraciones estructurales y funcionales de las lipoprote&#237;nas no est&#225;n totalmente aclaradas en ese contexto.</p>
      <p><bold>OBJETIVO:</bold> Evaluar no s&#243;lo la transferencia de l&#237;pidos hacia HDL (T) en pacientes DM2, sino tambi&#233;n la asociaci&#243;n tanto con la presencia de la MA como con el tratamiento con estatina o insulina.</p>
      <p><bold>M&#201;TODOS:</bold> Estudiamos a 33 pacientes con DM2 y 34 controles pareados para edad. Se incub&#243; con plasma una nanoemulsi&#243;n lip&#237;dica artificial radiomarcada con <sup>3</sup>H-Triglic&#233;rido (TG) y <sup>14</sup>C-colesterol libre (CL) o <sup>3</sup>H-colesterol esterificado (CE) y <sup>14</sup>C-fosfol&#237;pido (FL). Se procedi&#243; a la precipitaci&#243;n de la nanoemulsi&#243;n y de las lipoprote&#237;nas, con excepci&#243;n de la HDL, que tuvo su radioactividad contada.</p>
      <p><bold>RESULTADOS:</bold> El valor de TFL (%) result&#243; mayor en el grupo con DM2 en confrontaci&#243;n con el grupo-control (25,2&#177;3,2 y 19,7&#177;3,2 respectivamente; p &lt; 0,001); la TCL (%), por su vez, obtuvo los siguientes resultados: 9,1&#177;2,7 y 6,3&#177;1,5 respectivamente; p &lt; 0,001. El diagn&#243;stico de MA no se asoci&#243; a cambios de la propiedad de transferencia. El uso de la insulina se asoci&#243; al menor valor de TFL (%): 23,5&#177;2,1 vs 26,1&#177;3,3; p = 0,018. Ya el uso de la estatina se asoci&#243; a la baja del valor de todas las lipoprote&#237;nas &#150; TCE (%): 3,5&#177;0,9; TFL (%):23,8&#177;2,0; TTG (%): 3,9&#177;0,8; TCL (%):7,4&#177;1,3 &#150; si comparado al grupo que no usaba estatina (TCE (%):5,9&#177;2,4; TFL (%):26,9&#177;3,6; TTG (%):6,4&#177;2,2; TCL (%):11,1&#177;2,6).</p>
      <p><bold>CONCLUSIONES:</bold> El DM2 aument&#243; la transferencia de l&#237;pidos de superficie hacia HDL, mientras que el uso de estatina disminuy&#243; todas las transferencias de l&#237;pidos. La presencia de MA no se asoci&#243; a las alteraciones de las transferencias de l&#237;pidos.</p>
      <p><bold>Palabras-clave:</bold> Colesterol HDL, lipoprote&#237;nas, diabetes mellitus tipo 2, insulina, inhibidores de hidroximetilglutaril-CoA reductase, albuminuria, nefropat&#237;as diab&#233;ticas.</p>
      <p>
        <bold>Introducci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>La diabetes mellitus tipo 2 (DM2) es un importante factor de riesgo cardiovascular; la aterosclerosis es su principal causa de &#243;bito. La dislipidemia del DM2 se caracteriza por la ocurrencia de hipertrigliceridemia, HDL colesterol reducido y incremento de la subfracci&#243;n peque&#241;a y densa de la LDL<sup>1,2</sup>. En pacientes con DM2, el uso de estatinas reduce mucho el riesgo de eventos cardiovasculares<sup>3-5</sup>. La presencia de microalbuminuria aumenta el mayor riesgo de desarrollarse la enfermedad arterial coronaria<sup>6,7</sup>.</p>
      <p>Las clases de lipoprote&#237;nas se constituyen de diferentes proporciones de triglic&#233;ridos y colesterol esterificado en su n&#250;cleo hidrof&#243;bico, adem&#225;s de fosfol&#237;pidos y colesterol libre en su superficie anfip&#225;tica, donde est&#225;n las apolipoprote&#237;nas. La HDL presenta actividad antiateroscler&#243;tica, pero todav&#237;a no se comprendi&#243; totalmente el mecanismo por lo que ella ejerce ese rol. El transporte reverso de colesterol es el principal mecanismo previsto. No obstante, otros mecanismos, tales como acciones antiinflamatorias, antitromb&#243;ticas y antioxidativas<sup>8,9</sup>, parecen participar en la funci&#243;n protectora de la HDL.</p>
      <p>Se denomina como transporte reverso de colesterol el proceso en el que se remueve el exceso de colesterol de los tejidos perif&#233;ricos para excreci&#243;n desde el h&#237;gado. La lecitina colesterol aciltransferasa (LCAT) participa en ese transporte al catalizar la esterificaci&#243;n del colesterol, lo que permite su desplazamiento hacia el n&#250;cleo hidrof&#243;bico de la part&#237;cula. </p>
      <p>Las lipoprote&#237;nas plasm&#225;ticas intercambian l&#237;pidos constantemente, proceso &#233;ste facilitado por las prote&#237;nas de transferencia, tales como las prote&#237;nas de transferencia de &#233;ster de colesterol (CETP) y de fosfol&#237;pidos (PLTP). La primera media el intercambio de &#233;steres de colesterol, triglic&#233;ridos y fosfol&#237;pidos entre las lipoprote&#237;nas<sup>10</sup>; la segunda auxilia la transferencia de fosfol&#237;pidos y colesterol de otras lipoprote&#237;nas ricas hacia la HDL<sup>11,12</sup>. </p>
      <p>Los pacientes con DM2 parecen presentar mayor actividad de PLTP<sup>13,14</sup> as&#237; como mayor transferencia de &#233;steres de colesterol<sup>15,16</sup>. No hay una definici&#243;n respecto a la participaci&#243;n de la microalbuminuria en la actividad de las prote&#237;nas de transferencia<sup>17</sup>. A su vez, algunos estudios evidencian reducci&#243;n tanto en la actividad de CETP como en la de PLTP, a trav&#233;s del uso de estatinas<sup>18-21</sup> e insulina<sup>22-26.</sup></p>
      <p>Las transferencias lip&#237;dicas tambi&#233;n dependen de diversos otros factores. La concentraci&#243;n de cada subclase de lipoprote&#237;na interfiere en esos intercambios, una vez que &#233;stos dependen de las colisiones de las part&#237;culas lipoproteicas. Las composiciones lip&#237;dica y proteica de la part&#237;cula, as&#237; como las concentraciones de diversas otras prote&#237;nas plasm&#225;ticas, pueden influenciar en el proceso. </p>
      <p>La compleja relaci&#243;n entre transferencia lip&#237;dica y aterog&#233;nesis todav&#237;a no est&#225; aclarada. En el metabolismo plasm&#225;tico de la HDL, las transferencias lip&#237;dicas ejercen un rol fundamental, en la medida que remodelan constantemente las part&#237;culas de las lipoprote&#237;nas y, con ello, interfieren en sus diversos aspectos funcionales. </p>
      <p>El objetivo de este estudio fue evaluar, en pacientes con DM2, la transferencia simult&#225;nea hacia la HDL de los cuatro principales l&#237;pidos que constituyen su estructura: colesterol libre, &#233;ster de colesterol, triglic&#233;ridos y fosfol&#237;pidos. Adem&#225;s de ello, verificar la influencia de la presencia de la microalbuminuria y del tratamiento con estatina o insulina sobre las transferencias lip&#237;dicas.</p>
      <p>
        <bold>M&#233;todos</bold>
      </p>
      <p>Se seleccionaron a 33 pacientes voluntarios portadores de diabetes mellitus tipo 2 en los ambulatorios del Instituto do Cora&#231;&#227;o del Hospital de Cl&#237;nicas de la Facultad de Medicina de la Universidad de S&#227;o Paulo (InCor-HCFMUSP) y del Ambulatorio de Diabetes del Servicio de Diabetes de la Disciplina de Endocrinolog&#237;a y Enfermedades Metab&#243;licas del Hospital de Cl&#237;nicas de la Universidad de S&#227;o Paulo. Se excluyeron primeramente a los individuos en uso de inhibidores de proteasas, drogas inmunosupresoras, corticoides; tambi&#233;n los transplantados, cirr&#243;ticos, portadores de neoplasias, pacientes con tiroidopat&#237;as y, por &#250;ltimo, los portadores de creatinina s&#233;rica &gt; 1,5 mg/dl. Todos los pacientes firmaron un t&#233;rmino de consentimiento informado. Se procedieron las colectas de sangre y de orina en el Laboratorio de Metabolismo de L&#237;pidos, en el InCor. Los ensayos funcionales de la HDL (transferencia de l&#237;pidos) se realizaron en ese mismo laboratorio. Se analizaron las muestras urinarias en el Laboratorio Central del Hospital de Cl&#237;nicas, mientras que las determinaciones bioqu&#237;micas de las muestras de sangre se realizaron en el Laboratorio del InCor.</p>
      <p>Para componerse el grupo control se seleccionaron a 34 individuos que forman parte de un banco de datos del Laboratorio de Metabolismo de L&#237;pidos, pareados por edad. Esos individuos no presentan comorbidades y tampoco utilizan medicaciones. De este grupo, se excluyeron a todos los individuos que tuvieran glucemia de ayuno mayor o igual que 100 mg/dl.</p>
      <p>Se orient&#243; la evaluaci&#243;n de los participantes a partir de historia cl&#237;nica, en cuyo an&#225;lisis se enfatiz&#243; la b&#250;squeda por antecedentes patol&#243;gicos y medicaciones en uso. Ya la evaluaci&#243;n laboratorial se condujo tanto a trav&#233;s de colecta de sangre como por dos o tres recolecciones de muestra urinaria en d&#237;as diferentes para medici&#243;n de la relaci&#243;n de microalbuminuria/creatininuria.</p>
      <p>
        <bold>Determinaciones bioqu&#237;micas s&#233;ricas</bold>
      </p>
      <p>Se realizaron las determinaciones bioqu&#237;micas de los pacientes diab&#233;ticos e individuos control &#150;colesterol total (CT), fracciones (VLDL, LDL y HDL), triglic&#233;ridos (TG) y glucemia de ayuno&#150; en muestras de suero obtenidas tras 12 horas de ayuno a trav&#233;s del m&#233;todo colorim&#233;trico y enzim&#225;tico, COD-PAD (Labtest). Se determin&#243; el colesterol de LDL por medio de la f&#243;rmula de Friedewald<sup>27</sup>: <italic>LDLc= CT-(VLDLc+HDLc)</italic>, en mg/dl, en que se obtiene el VLDLc a trav&#233;s de la divisi&#243;n del valor de la concentraci&#243;n de los triglic&#233;ridos por 5. Para la determinaci&#243;n de la hemoglobina glicosilada se utiliz&#243; sangre total, a partir del m&#233;todo inmunoturbidim&#233;trico en el laboratorio de an&#225;lisis cl&#237;nicos del InCor-HCFMUSP.</p>
      <p>Se determin&#243; la microalbuminuria a partir de la primera muestra aislada de orina de la ma&#241;ana, a trav&#233;s del m&#233;todo de nefelometr&#237;a, en el Laboratorio Central del Hospital de Cl&#237;nicas. En la misma muestra se midi&#243; los niveles de la creatinina urinaria. As&#237;, el valor de la relaci&#243;n albumina/creatinina urinaria se expresaba en mcg/mg de creatinina. Se consideraron normales los pacientes con relaci&#243;n albuminuria/creatininuria inferior a 30 mcg/mg, mientras que se defini&#243; el valor considerado normal para la microalbuminuria entre 30 y 300 mcg/mg, conforme apuntado por <italic>American Diabetes Association</italic><sup>28</sup>. En d&#237;as diferentes, se recoleccionaban dos muestras urinarias, fuera del per&#237;odo menstrual &#150;en el caso de las mujeres&#150; y en pacientes sin s&#237;ntomas de infecci&#243;n urinaria. Si los resultados de ambas recolecciones no fueran concordantes, se solicitaba una tercera.</p>
      <p>
        <bold>La LDE como herramienta de investigaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>En estudios previos, el Laboratorio de Metabolismo de L&#237;pidos de InCor-HCFMUSP ha reproducido el metabolismo de la LDL por medio de una emulsi&#243;n creada artificialmente, con composici&#243;n lip&#237;dica semejante a la de la LDL natural (LDE)<sup>29</sup>. El objetivo principal de esos estudios ha sido el uso de la LDE en la investigaci&#243;n de las dislipidemias. La LDE no tiene prote&#237;na, pero, al entrar en contacto con las lipoprote&#237;nas naturales, adquiere apo E. &#201;sta puede ser reconocida por el receptor de la LDL, siendo por lo tanto captada por la c&#233;lula<sup>29</sup>. Se prepar&#243; la LDE seg&#250;n la t&#233;cnica descripta por Ginsburg et al.<sup>30</sup> y modificada por Maranh&#227;o et al.<sup>29</sup>. </p>
      <p>
        <bold>Transferencia de colesterol libre, colesterol &#233;ster, triglic&#233;ridos y fosfol&#237;pidos desde la LDE hacia la HDL</bold>
      </p>
      <p>Se recolectaron muestras de los pacientes tras ayuno de 12 horas, en EDTA (1,5 g/l), y se obtuvo el plasma luego de 10 minutos de centrifugaci&#243;n, a 3.000 rpm, en centr&#237;fuga Sorval RT7. Se incubaron 2 muestras de 200 <italic>&#181;</italic>l de plasma con 50 <italic>&#181;</italic>l da LDE cada, durante 60 minutos, a 37&#176;C, en agitador orbital Gyromax 706R, bajo agitaci&#243;n de 40 rpm. Se marcaba radiactivamente cada 50 <italic>&#181;</italic>l de LDE con <sup>3</sup>H-colesterol &#233;ster (<sup>3</sup>H-CE) y <sup>14</sup>C-fosfatidilcolina (<sup>14</sup>C-PL), o <sup>3</sup>H-triglic&#233;ridos (<sup>3</sup>H-TG) y <sup>14</sup>C-colesterol libre (<sup>14</sup>C-CL). Tras la incubaci&#243;n, se adicionaron a las mezclas 250 <italic>&#181;</italic>l de reactivos de precipitaci&#243;n de lipoprote&#237;nas compuesto por apo B (sulfato de dextran 0,2%/ MgCl<sub>2 </sub>3M, v/v). Se agitaron las mezclas en vortex por 30 segundos y posteriormente se las centrifugaron por 10 minutos a 3.000 rpm. Se obtuvo la fracci&#243;n HDL tras precipitaci&#243;n de la nanoemulsi&#243;n, as&#237; como de las lipoprote&#237;nas compuestas con apo B, coN 250 <italic>&#181;</italic>l dextran/MgCl<sub>2 </sub>(0,2% Dextran y 0,3 mol/l MgCl<sub>2</sub>). Se pipetearon al&#237;cuotas de 250 <italic>&#181;</italic>l del sobrenadante, que conten&#237;a la HDL, en frascos de centelleo. Se acrecentaron a estos frascos 5,0 ml de soluci&#243;n centelladora <italic>Ultima Gold</italic> (PerkinElmer, Boston, USA). Finalmente, la radioactividad presente en cada muestra se cuantific&#243; en contador beta (<italic>Liquid Scintillation Analyzer, Packard</italic> 1600 TR, Palo Alto, CA) a trav&#233;s de la utilizaci&#243;n del <italic>software</italic> Plus Vers. 5.01 de la <italic>Diamond Computers</italic>, con el objetivo de determinar los conteos de <sup>14</sup>C y <sup>3</sup>H de las muestras. El blanco para este experimento consiste de la mezcla de 200 <italic>&#181;</italic>l de soluci&#243;n tamp&#243;n TRIS-HCl y 50 <italic>&#181;</italic>l de LDE, incubada y precipitada en las mismas condiciones descriptas anteriormente. Se determin&#243; el valor de radiactividad total presente en la muestra a partir de la incubaci&#243;n de 200 <italic>&#181;</italic>l de plasma con 50 <italic>&#181;</italic>l de LDE, seguida de incubaci&#243;n, ahora sin adici&#243;n de reactivos de precipitaci&#243;n. La cuantificaci&#243;n de los l&#237;pidos transferidos de la LDE hacia HDL plasm&#225;tica se expres&#243; como porcentaje (%) con relaci&#243;n a la radiactividad total incubada.</p>
      <p>
        <bold>An&#225;lisis estad&#237;stico</bold>
      </p>
      <p>Se produjo dicho an&#225;lisis por medio del programa SPSS (<italic>Statistical Package for Social Sciences for Windows</italic>), versi&#243;n 13.0. Se expresaron las variables continuas en promedio y desviaciones est&#225;ndar. Las variables categ&#243;ricas, por su parte, se expresan en valores porcentuales y absolutos. </p>
      <p>Para probarse la normalidad de la distribuci&#243;n de las variables, se aplic&#243; la prueba de Kolmogorov-Smirnov. Como las variables presentaban distribuci&#243;n no normal, se utilizaron pruebas no param&#233;tricas. Ya para evaluarse la diferencia entre las variables categ&#243;ricas, se realiz&#243; la prueba exacta de Fisher o la prueba Chi-cuadrado.</p>
      <p>Se compararon, entonces, no s&#243;lo los diab&#233;ticos y sus respectivos controles, sino tambi&#233;n subgrupos entre los diab&#233;ticos, compuestos de acuerdo con la presencia de microalbuminuria, el uso de estatina y la utilizaci&#243;n de insulina. Se realizaron las comparaciones de variables continuas independientes por medio de la prueba de Mann-Whitney. Para probar asociaciones, se utiliz&#243; la prueba no param&#233;trica de Spearman. Se consideraron estad&#237;sticamente significativos los valores de p &lt; 0,05, a dos colas.</p>
      <p>
        <bold>Resultados</bold>
      </p>
      <p>En la <xref ref-type="table" rid="tab01-body3">Tabla 1</xref> est&#225;n presentados los datos cl&#237;nicos, la composici&#243;n plasm&#225;tica de los l&#237;pidos, as&#237; como el control gluc&#233;mico en pacientes con DM2 y en individuos control. La edad promedio fue de 55&#177;9 a&#241;os en el grupo DM2, sin diferencia en relaci&#243;n con el grupo control.</p>
      <table-wrap id="tab01-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gt01-es.jpg"/></table-wrap>
      <p>No hubo diferencia en las concentraciones plasm&#225;ticas de colesterol total, LDL-C y HDL-C entre el grupo de pacientes con DM2 y el grupo control, p &gt; 0,05. La concentraci&#243;n plasm&#225;tica de los triglic&#233;ridos en estos pacientes se mostr&#243; el 38% mayor (p &lt; 0,001), cuando comparados con los individuos control. La glucemia de ayuno fue el 44% mayor en el grupo DM2 (p &lt; 0,001). Tambi&#233;n el &#237;ndice de masa corporal result&#243; el 19% mayor entre los pacientes DM2 (p &lt; 0,001).</p>
      <p>En la <xref ref-type="table" rid="tab02-body3">Tabla 2</xref> est&#225;n presentados los valores en porcentaje de l&#237;pidos (&#233;ster de colesterol, fosfol&#237;pidos, triglic&#233;ridos y colesterol libre) transferidos de la nanoemulsi&#243;n para la HDL de los pacientes diab&#233;ticos y de los individuos control.</p>
      <table-wrap id="tab02-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gt02-es.jpg"/></table-wrap>
      <p>No hubo diferencia en la transferencia de &#233;ster de colesterol y triglic&#233;ridos de la nanoemulsi&#243;n hacia la HDL entre los pacientes diab&#233;ticos, si comparados a los individuos control. Con respecto a la transferencia de colesterol libre y fosfol&#237;pidos, &#233;stas se presentaron aproximadamente el 30% y el 22% mayor, respectivamente, en el grupo de los pacientes diab&#233;ticos, si comparados al grupo control (p &lt; 0,001).</p>
      <p>Entre los pacientes diab&#233;ticos, no se notaron diferencias significativas respecto a la presencia o ausencia de MA. Sin embargo, el grupo con MA ten&#237;a un promedio de edad el 13% mayor que el grupo sin esa caracter&#237;stica (p = 0,008). Los factores edad, sexo, prevalencia de hipertensi&#243;n arterial, &#237;ndice de masa corporal, uso de estatina o insulina, perfil lip&#237;dico o gluc&#237;dico no se mostraban diferentes entre ambos grupos.</p>
      <p>Al compararse el mismo grupo con MA con los pacientes sin MA con edad superior a 55 a&#241;os, fue posible una comparaci&#243;n entre grupos con edades semejantes. Una vez m&#225;s, no hubo ninguna diferencia en la transferencia lip&#237;dica hacia HDL (<xref ref-type="table" rid="tab03-body3">Tab. 3</xref>).</p>
      <table-wrap id="tab03-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gt03-es.jpg"/></table-wrap>
      <p>Con la utilizaci&#243;n de la raz&#243;n microalbuminuria/creatininuria como variable continua, se estableci&#243; la correlaci&#243;n de Spearman con todas las variables continuas analizadas. De ese modo, una mayor raz&#243;n microalbuminuria/creatininuria se correlacion&#243; positivamente con edad y hemoglobina glicosilada, mientras que tuvo correlaci&#243;n negativa con transferencia de colesterol libre (<xref ref-type="table" rid="tab04-body3">tab. 4</xref>).</p>
      <table-wrap id="tab04-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gt04-es.jpg"/></table-wrap>
      <p>Con relaci&#243;n al uso o no de insulinoterapia, los grupos presentaban edad, sexo, &#237;ndice de masa corporal, prevalencia de hipertensi&#243;n arterial, perfil lip&#237;dico y gluc&#237;dico semejantes. Ambos grupos presentaban, a&#250;n, una frecuencia de uso de estatinas tambi&#233;n semejantes. El uso de insulina fue un factor que se relacion&#243; a una transferencia el 10% menor de fosfol&#237;pidos hacia HDL (p = 0,018) (<xref ref-type="fig" rid="fig01-body3">fig. 1</xref>).</p>
      <fig id="fig01-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gf01-es.jpg"/></fig>
      <p>En lo que toca al uso o no de estatina, se percibi&#243; que el grupo tratado con esa medicaci&#243;n revel&#243; una transferencia significativamente menor de todos los l&#237;pidos hacia HDL, si comparado al que no usaba estatina (<xref ref-type="fig" rid="fig02-body3">fig. 2</xref>). Entre los pacientes con DM2 que usan estatina, la transferencia de &#233;steres de colesterol, fosfol&#237;pidos, triglic&#233;ridos y colesterol libre result&#243;, respectivamente, el 41%, 12%, 39% y el 33% menor que el grupo con DM2 que no usaba dicha medicaci&#243;n. </p>
      <fig id="fig02-body3">
        <graphic xlink:href="1678-4170-abc-92-02-0100-00005-gf02-es.jpg"/></fig>
      <p>
        <bold>Discusi&#243;n</bold>
      </p>
      <p>La contribuci&#243;n de las prote&#237;nas asociadas a la HDL al proceso de generaci&#243;n, madurez y transporte reverso de colesterol ha sido extensivamente estudiada. La CETP modula los niveles de HDL, as&#237; como su composici&#243;n, al mediar el intercambio de l&#237;pidos neutros (colesterol esterificado y triglic&#233;ridos) entre HDL y lipoprote&#237;nas ricas en triglic&#233;ridos, adem&#225;s de auxiliar en la transferencia de fosfol&#237;pidos hacia la HDL. La CETP se muestra capaz tambi&#233;n de liberar apolipoprote&#237;nas a partir de la HDL cuando en presencia de &#225;cidos graxos<sup>31,32</sup>. La propia PLTP tambi&#233;n puede liberar apolipoprote&#237;nas de la HDL<sup>33</sup>. El colesterol &#233;ster presente en la HDL puede tener dos fuentes: 1. la esterificaci&#243;n de colesterol libre de la HDL y 2. desde el colesterol &#233;ster de otra lipoprote&#237;na<sup>34,35</sup>.</p>
      <p>La PLTP act&#250;a en la transferencia de fosfol&#237;pidos de superficie hacia HDL y eventualmente en el desplazamiento de apo AI de las superficies de las part&#237;culas<sup>36,37</sup>. Las pre-B-HDL peque&#241;as y pobres en l&#237;pidos &#150;un importante producto de la HDL mediado por la PLTP&#150;, act&#250;an como aceptores iniciales de colesterol libre<sup>38,39</sup>. La apo E (y no la apo AI) se revela capaz de convertir PLTP inactiva en su forma activa<sup>40</sup>. Esta es una importante caracter&#237;stica a acordarse, visto que la LDE no posee apo y adquiere la apo E cuando en contacto con la sangre.</p>
      <p>El presente estudio abre la posibilidad de estimarse, por medio de una &#250;nica metodolog&#237;a, la actividad aceptora de la HDL de todos los l&#237;pidos de forma simple y &#225;gil. Con ello, fue posible demostrar que existe mayor captaci&#243;n de fosfol&#237;pidos y colesterol libre por la HDL en los pacientes diab&#233;ticos en comparaci&#243;n con individuos control. </p>
      <p>El hallazgo de mayor transferencia de l&#237;pidos de superficie en los pacientes diab&#233;ticos sugiere mayor actividad de PLTP, lo que est&#225; de acuerdo con algunos resultados registrados en la literatura<sup>13,14</sup>. Estudios previos muestran tambi&#233;n incremento de las tasas de transferencia de colesterol &#233;ster plasm&#225;tico<sup>15,16</sup>.</p>
      <p>La relaci&#243;n entre microalbuminuria y dislipidemia en pacientes con diabetes mellitus ha sido bien explorada. En este estudio, sin embargo, no se encontraron diferencias en la transferencia de l&#237;pidos hacia HDL entre pacientes con DM2, con o sin microalbuminuria. En la literatura, la actividad de CETP no se mostr&#243; alterada en pacientes con microalbuminuria<sup>17</sup>.</p>
      <p>Entre los pacientes usuarios de insulina, la transferencia de fosfol&#237;pidos hacia HDL result&#243; menor en relaci&#243;n a los no usuarios, sin que hubiera alteraci&#243;n en la transferencia de los dem&#225;s l&#237;pidos. La PLTP constituye la principal responsable por la transferencia de fosfol&#237;pidos hacia la HDL y auxilia con menor intensidad la transferencia de colesterol libre hacia esta lipoprote&#237;na. El presente estudio sugiere, por tanto, una posible correlaci&#243;n entre insulina y actividad de PLTP. En la literatura, aunque no hay unanimidad, la mayor&#237;a de los estudios que se propusieron a investigar la relaci&#243;n entre insulina y actividad de PLTP muestran una inhibici&#243;n de &#233;sta &#250;ltima<sup>22-26</sup>.</p>
      <p>La estatina, por su parte, redujo la captaci&#243;n de todos los l&#237;pidos por la HDL. La disminuci&#243;n de la actividad de CETP con uso de estatina ha sido observada en otros estudios. Ella logra dicha disminuci&#243;n a trav&#233;s de tres mecanismos: 1. reducci&#243;n de la masa de CETP<sup>18</sup>; 2. reducci&#243;n de las lipoprote&#237;nas con las que la HDL interact&#250;a<sup>19</sup>; y tambi&#233;n 3. posiblemente por reducci&#243;n en la expresi&#243;n del gen CETP<sup>20</sup>. Un subestudio del estudio DALI evidenci&#243; que el tratamiento con estatina resulta capaz de reducir la actividad de PLTP, aunque aumenta la masa de PLTP<sup>21</sup>.</p>
      <p>En este estudio, se evalu&#243; la actividad aceptora de l&#237;pidos de la HDL. El otro sentido del intercambio de l&#237;pidos entre las lipoprote&#237;nas no se midi&#243;: no se sabe qu&#233; porcentaje de l&#237;pidos de la HDL se transfiri&#243; para las dem&#225;s lipoprote&#237;nas. Como una paradoja, la actividad aceptora de la HDL se asoci&#243; directamente a factores de riesgo de aterosclerosis, mientras que el uso de estatinas redujo la transferencia de todos os l&#237;pidos hacia HDL. Una hip&#243;tesis para justificarse el hecho reside en que la HDL con caracter&#237;sticas de transferencias m&#225;s compatibles con buenos marcadores estar&#237;a asociada a la menor adquisici&#243;n y p&#233;rdida de l&#237;pidos, lo que la caracteriza, por lo tanto, como una HDL m&#225;s estable. </p>
      <p>Este estudio acrecienta datos al complejo y todav&#237;a no totalmente aclarado mecanismo de intercambio de l&#237;pidos entre lipoprote&#237;nas. A la vez, permite la identificaci&#243;n de la asociaci&#243;n del uso de insulina y estatinas con aspectos funcionales de la HDL, as&#237; como sus prote&#237;nas de transferencia.</p>
      <p>
        <bold>Limitaciones del estudio</bold>
      </p>
      <p>La diabetes mellitus es una patolog&#237;a que puede presentar un espectro cl&#237;nico bastante amplio. En este sentido, se intent&#243; uniformizarse la poblaci&#243;n estudiada, con la exclusi&#243;n no s&#243;lo de pacientes diab&#233;ticos bajo tratamiento exclusivamente no farmacol&#243;gico, sino tambi&#233;n de aquellos que presentaran evidencias de insuficiencia renal o macroalbuminuria. </p>
      <p>A pesar de ello, se reconoce como limitaci&#243;n al estudio un relativo grado de heterogeneidad de la poblaci&#243;n de los diab&#233;ticos estudiados: algunos presentan enfermedad m&#225;s avanzada o m&#225;s asociada a comorbidades que otros. Adem&#225;s de eso, se observ&#243; el uso de insulina, estatina o antihipertensivos en parte de la poblaci&#243;n estudiada. </p>
      <p>Idealmente, se deber&#237;a proceder a la suspensi&#243;n de medicaciones que interfirieran en el metabolismo lip&#237;dico o en la microalbuminuria. El hecho de que no se haya realizado los an&#225;lisis lip&#237;dicos tras un per&#237;odo de descontinuaci&#243;n de la estatina se debi&#243; a la comprensi&#243;n de que ocurrir&#237;a un descontrol transitorio del perfil lip&#237;dico en una poblaci&#243;n con factores de riesgo cardiovascular, sin que ning&#250;n beneficio pudiera provenir de dicha suspensi&#243;n. Raciocinio semejante explica que no se hayan suspendido antihipertensivos o hipoglucemiantes de los pacientes.</p>
      <p>
        <bold>Potencial conflicto de intereses</bold>
      </p>
      <p>Declaro no haber conflicto de intereses pertinentes.</p>
      <p>
        <bold>Fuentes de financiaci&#243;n</bold>
      </p>
      <p>El presente estudio fue financiado por el Consejo Nacional de Desarrollo Cient&#237;fico y Tecnol&#243;gico (CNPq) y por la Fundaci&#243;n de Amparo a la Investigaci&#243;n del Estado de S&#227;o Paulo (FAPESP).</p>
      <p>
        <bold>Vinculaci&#243;n acad&#233;mica</bold>
      </p>
      <p>Este art&#237;culo forma parte de tesis de doctorado de Gilson Soares Feitosa-Filho, por el Programa de Postgrado en Cardiolog&#237;a del InCor-HCFMUSP.</p>
      <p>
        <bold>Referencias</bold>
      </p>
    </body>
  </sub-article>
</article>
