<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.1 20151215//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.1/JATS-journalpublishing1.dtd">
<article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" article-type="research-article" dtd-version="1.0" specific-use="sps-1.4" xml:lang="en">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="nlm-ta">Arq Bras Cardiol</journal-id>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">abc</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Arquivos Brasileiros de Cardiologia</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Arq. Bras. Cardiol.</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub">0066-782X</issn>
      <issn pub-type="epub">1678-4170</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Sociedade Brasileira de Cardiologia - SBC</publisher-name>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v3">d5zSZHhHPNZCHpzV4JKYKtD</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="scielo-v2">S0066-782X2016004100137</article-id>
      <article-id pub-id-type="publisher-id" specific-use="previous-pid">S0066-782X2016005020101</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.5935/abc.20160102</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Original Article</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Mortality due to Cardiovascular Diseases in Women and Men in the Five Brazilian Regions, 1980-2012</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Mansur</surname>
            <given-names>Antonio de Padua</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff1"/>
          <xref ref-type="corresp" rid="c1"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Favarato</surname>
            <given-names>Desid&#233;rio</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff1"/>
        </contrib>
        <aff id="aff1">
          <institution content-type="orgname">USP</institution>
          <institution content-type="orgdiv1">FM</institution>
          <institution content-type="orgdiv2">HC</institution>
          <addr-line>
            <named-content content-type="city">S&#227;o Paulo</named-content>
            <named-content content-type="state">SP</named-content>
          </addr-line>
          <country country="BR">Brazil</country>
          <institution content-type="original">Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor)-HC - FMUSP, S&#227;o Paulo, SP - Brazil</institution>
          <institution content-type="normalized">Universidade de S&#227;o Paulo</institution>
        </aff>
      </contrib-group>
      <author-notes>
        <corresp id="c1"><bold>Mailing Address: Antonio de Padua Mansur,</bold> Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor) &#8211; HC FMUSP &#8211; Av. Dr. En&#233;as C. Aguiar, 44, Cerqueira C&#233;sar. Postal Code 05403-000, S&#227;o Paulo, SP &#8211; Brazil E-mail: <email>pmansur@cardiol.br</email>, <email>apmansur@yahoo.com</email>
				</corresp>
        <fn fn-type="con">
          <p>
            <bold>Author contributions</bold>
          </p>
          <p>Conception and design of the research, Statistical analysis and Writing of the manuscript: Mansur AP; Acquisition of data: Favarato D; Analysis and interpretation of the data and Critical revision of the manuscript for intellectual content: Mansur AP, Favarato D.</p>
        </fn>
        <fn fn-type="conflict">
          <p>
            <bold>Potential Conflict of Interest</bold>
          </p>
          <p>No potential conflict of interest relevant to this article was reported.</p>
        </fn>
      </author-notes>
      <pub-date pub-type="epub">
        <day>18</day>
        <month>07</month>
        <year>2016</year>
      </pub-date>
      <pub-date pub-type="collection">
        <month>08</month>
        <year>2016</year>
      </pub-date>
      <volume>107</volume>
      <issue>2</issue>
      <fpage>137</fpage>
      <lpage>146</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>14</day>
          <month>08</month>
          <year>2015</year>
        </date>
        <date date-type="rev-recd">
          <day>01</day>
          <month>04</month>
          <year>2016</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>01</day>
          <month>04</month>
          <year>2016</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <license license-type="open-access" xlink:href="http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xml:lang="en">
          <license-p>This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution License, which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original work is properly cited.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <abstract>
        <title>Abstract</title>
        <sec>
          <title>Background:</title>
          <p>Studies have shown different mortalities due to cardiovascular diseases (CVD), ischemic heart disease (IHD) and cerebrovascular diseases (CbVD) in the five Brazilian regions. Socioeconomic conditions of those regions are frequently used to justify differences in mortality due to those diseases. In addition, studies have shown a reduction in the differences between the mortality rates of the five Brazilian regions.</p>
        </sec>
        <sec>
          <title>Objective:</title>
          <p>To update CVD mortality data in women and men in the five Brazilian regions.</p>
        </sec>
        <sec>
          <title>Methods:</title>
          <p>Mortality and population data were obtained from the Brazilian Institute of Geography and Statistics and Ministry of Health. Risk of death was adjusted by use of the direct method, with the 2000 world standard population as reference. We analyzed trends in mortality due to CVD, IHD and CbVD in women and men aged &#8805; 30 years in the five Brazilian regions from 1980 to 2012.</p>
        </sec>
        <sec>
          <title>Results:</title>
          <p>Mortality due to: 1) CVD: showed reduction in the Northern, West-Central, Southern and Southeastern regions; increase in the Northeastern region; 2) IHD: reduction in the Southeastern and Southern regions; increase in the Northeastern region; and unchanged in the Northern and West-Central regions; 3) CbVD: reduction in the Southern, Southeastern and West-Central regions; increase in the Northeastern region; and unchanged in Northern region. There was also a convergence in mortality trends due to CVD, IHD, and CbVD in the five regions.</p>
        </sec>
        <sec>
          <title>Conclusion:</title>
          <p>The West-Central, Northern and Northeastern regions had the worst trends in CVD mortality as compared to the Southeastern and Southern regions. (Arq Bras Cardiol. 2016; [online].ahead print, PP.0-0)</p>
        </sec>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <title>Keywords:</title>
        <kwd>Cardiovascular Diseases</kwd>
        <kwd>Mortality</kwd>
        <kwd>Epidemiology</kwd>
        <kwd>Brazil</kwd>
        <kwd>Stroke</kwd>
        <kwd>Myocardial Ischemia</kwd>
      </kwd-group>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <sec sec-type="intro">
      <title>Introduction</title>
      <p>Cardiovascular diseases (CVD) are the major cause of death in men and women in the five Brazilian geoeconomic regions.<xref ref-type="bibr" rid="B1">1</xref> The Southeastern and Southern regions had the highest adjusted coefficients of mortality due to CVD, ischemic heart diseases (IHD) and cerebrovascular diseases (CbVD) as compared to the Northern, Northeastern and West-Central regions.<xref ref-type="bibr" rid="B1">1</xref> Mortality due to CVD in the Southeastern and Southern regions has a pattern similar to that observed in more developed countries, where CVD have a greater participation in the population overall mortality, and mortality due to IHD is more frequent than that due to CbVD. <xref ref-type="bibr" rid="B2">2</xref><sup>,</sup><xref ref-type="bibr" rid="B3">3</xref> Mortality due to CVD in the Northern, Northeastern and West-Central regions has a pattern similar to that observed in developing countries, where CVD have a proportionally smaller participation in the population overall mortality, and mortality due to CbVD is more frequent than that due to IHD.<xref ref-type="bibr" rid="B1">1</xref><sup>-</sup><xref ref-type="bibr" rid="B3">3</xref> Similarly, the reduction in mortality due to CVD, IHD and CbVD was significantly higher in the Southeastern and Southern regions as compared to that in the Northern and West-Central regions, while the Northeastern region showed an increase in mortality due to those diseases.<xref ref-type="bibr" rid="B1">1</xref><sup>,</sup><xref ref-type="bibr" rid="B4">4</xref> Those two studies have shown an approximation of the trends in mortality due to CVD in the five regions. However, Souza et al.<xref ref-type="bibr" rid="B1">1</xref> have assessed the mortality data due to CVD only until 2006, and Baena et al.<xref ref-type="bibr" rid="B4">4</xref> have reported mortality data in the five regions only for IHD until 2010.</p>
      <p>The present study aimed at assessing the trends in mortality due to CVD, IHD and CbVD, that is, if they are still maintained, in addition to updating data on mortality due to CVD in men and women in the five Brazilian regions from 1980 to 2012.</p>
    </sec>
    <sec sec-type="methods">
      <title>Methods</title>
      <p>This ecological, retrospective study based on temporal series assessed mortality due to DC, IHD and CbVD in a population aged &#8805; 30 years in the five Brazilian regions (Northern, Northeastern, West-Central, Southeastern and Southern) from 1980 to 2012. Mortality data were obtained from the Brazilian Ministry of Health web portal, <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.datasus.gov.br">www.datasus.gov.br</ext-link>.<xref ref-type="bibr" rid="B5">5</xref> The population data of the Brazilian Institute of Geography and Statistics (IBGE) were obtained from that same web portal. The deaths from 1990 to 1995 were classified according to the World Health Organization's International Classification of Disease (ICD), Ninth Revision (ICD-9), 1975, and adopted by the 20th World Health Assembly. According to ICD-9, diseases of the circulatory system (DCS) were encoded as 390 - 459, IHD were encoded as 410 - 414, and CbVD were encoded as 430 - 438. Mortality data from the year 1996 onwards were obtained from the Tenth Revision of ICD, and classified as follows: DCS were encoded as I00 - I99; IHD were encoded as I20 - I25; and CbVD were encoded as I60 - I69. For comparison purposes, mortality (per 100,000 inhabitants) was adjusted by using the direct standardization method, using as reference the 2000 world standard population.<xref ref-type="bibr" rid="B6">6</xref> Simple linear regression model was used to analyze and compare mortality trends. The dependent variables were DCS, IHD and CbVD, and the independent variable was year. The significance level adopted for the statistical tests was 5% (p &lt; 0.05). The statistical program used was SAS (SAS Institute Inc., 1989-1996, Cary, NC, USA), 9.2 version.</p>
    </sec>
    <sec sec-type="results">
      <title>Results</title>
      <p>Overall mortality rates for men and for women due to CVD, IHD and CbVD, as well as the results of the simple linear regression analysis, are shown in <xref ref-type="table" rid="t1">Tables 1</xref>, <xref ref-type="table" rid="t2">2</xref>, <xref ref-type="table" rid="t3">3</xref> and <xref ref-type="table" rid="t4">4</xref>, respectively.</p>
      <table-wrap id="t1">
        <label>Table 1</label>
        <caption>
          <title>Risk of death<xref ref-type="table-fn" rid="TFN1">*</xref> per 100,000 inhabitants due to cardiovascular diseases (CVD), and total variation, in the total population and in men and women in the period studied (1980-2012) in the five Brazilian regions</title>
        </caption>
        <table frame="hsides" rules="groups">
          <colgroup>
            <col width="10%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="10%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="10%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="10%"/>
          </colgroup>
          <thead>
            <tr style="border-bottom-style:solid;border-bottom-width:thin">
              <th align="center" colspan="6">
                <bold>CVD total population</bold>
              </th>
              <th align="center" colspan="6">
                <bold>CVD men</bold>
              </th>
              <th align="center" colspan="6">
                <bold>CVD women</bold>
              </th>
            </tr>
            <tr>
              <th align="left">
                <bold>Year</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>West- Central</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>West- Central</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>West-Central</bold>
              </th>
            </tr>
          </thead>
          <tbody>
            <tr>
              <td>1980</td>
              <td align="center">430</td>
              <td align="center">261</td>
              <td align="center">863</td>
              <td align="center">791</td>
              <td align="center">503</td>
              <td align="center">464</td>
              <td align="center">278</td>
              <td align="center">986</td>
              <td align="center">891</td>
              <td align="center">529</td>
              <td align="center">395</td>
              <td align="center">245</td>
              <td align="center">740</td>
              <td align="center">691</td>
              <td align="center">478</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1981</td>
              <td align="center">365</td>
              <td align="center">268</td>
              <td align="center">832</td>
              <td align="center">748</td>
              <td align="center">583</td>
              <td align="center">386</td>
              <td align="center">288</td>
              <td align="center">951</td>
              <td align="center">847</td>
              <td align="center">643</td>
              <td align="center">344</td>
              <td align="center">248</td>
              <td align="center">713</td>
              <td align="center">649</td>
              <td align="center">523</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1982</td>
              <td align="center">329</td>
              <td align="center">271</td>
              <td align="center">789</td>
              <td align="center">713</td>
              <td align="center">538</td>
              <td align="center">355</td>
              <td align="center">295</td>
              <td align="center">914</td>
              <td align="center">827</td>
              <td align="center">590</td>
              <td align="center">302</td>
              <td align="center">248</td>
              <td align="center">664</td>
              <td align="center">598</td>
              <td align="center">485</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1983</td>
              <td align="center">331</td>
              <td align="center">263</td>
              <td align="center">792</td>
              <td align="center">740</td>
              <td align="center">568</td>
              <td align="center">355</td>
              <td align="center">285</td>
              <td align="center">919</td>
              <td align="center">854</td>
              <td align="center">631</td>
              <td align="center">307</td>
              <td align="center">240</td>
              <td align="center">665</td>
              <td align="center">626</td>
              <td align="center">504</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1984</td>
              <td align="center">334</td>
              <td align="center">276</td>
              <td align="center">785</td>
              <td align="center">727</td>
              <td align="center">578</td>
              <td align="center">362</td>
              <td align="center">302</td>
              <td align="center">916</td>
              <td align="center">840</td>
              <td align="center">641</td>
              <td align="center">307</td>
              <td align="center">250</td>
              <td align="center">654</td>
              <td align="center">615</td>
              <td align="center">515</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1985</td>
              <td align="center">339</td>
              <td align="center">273</td>
              <td align="center">779</td>
              <td align="center">694</td>
              <td align="center">580</td>
              <td align="center">368</td>
              <td align="center">302</td>
              <td align="center">909</td>
              <td align="center">796</td>
              <td align="center">641</td>
              <td align="center">310</td>
              <td align="center">244</td>
              <td align="center">649</td>
              <td align="center">591</td>
              <td align="center">520</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1986</td>
              <td align="center">341</td>
              <td align="center">277</td>
              <td align="center">749</td>
              <td align="center">678</td>
              <td align="center">565</td>
              <td align="center">364</td>
              <td align="center">304</td>
              <td align="center">872</td>
              <td align="center">790</td>
              <td align="center">632</td>
              <td align="center">319</td>
              <td align="center">250</td>
              <td align="center">625</td>
              <td align="center">566</td>
              <td align="center">497</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1987</td>
              <td align="center">317</td>
              <td align="center">257</td>
              <td align="center">727</td>
              <td align="center">677</td>
              <td align="center">526</td>
              <td align="center">337</td>
              <td align="center">284</td>
              <td align="center">846</td>
              <td align="center">778</td>
              <td align="center">580</td>
              <td align="center">297</td>
              <td align="center">230</td>
              <td align="center">609</td>
              <td align="center">575</td>
              <td align="center">472</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1988</td>
              <td align="center">324</td>
              <td align="center">276</td>
              <td align="center">756</td>
              <td align="center">711</td>
              <td align="center">552</td>
              <td align="center">349</td>
              <td align="center">308</td>
              <td align="center">889</td>
              <td align="center">814</td>
              <td align="center">612</td>
              <td align="center">299</td>
              <td align="center">244</td>
              <td align="center">624</td>
              <td align="center">607</td>
              <td align="center">493</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1989</td>
              <td align="center">319</td>
              <td align="center">270</td>
              <td align="center">721</td>
              <td align="center">653</td>
              <td align="center">516</td>
              <td align="center">346</td>
              <td align="center">299</td>
              <td align="center">849</td>
              <td align="center">752</td>
              <td align="center">581</td>
              <td align="center">291</td>
              <td align="center">240</td>
              <td align="center">593</td>
              <td align="center">555</td>
              <td align="center">451</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1990</td>
              <td align="center">324</td>
              <td align="center">264</td>
              <td align="center">700</td>
              <td align="center">665</td>
              <td align="center">483</td>
              <td align="center">351</td>
              <td align="center">296</td>
              <td align="center">818</td>
              <td align="center">767</td>
              <td align="center">534</td>
              <td align="center">298</td>
              <td align="center">232</td>
              <td align="center">582</td>
              <td align="center">562</td>
              <td align="center">431</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1991</td>
              <td align="center">309</td>
              <td align="center">261</td>
              <td align="center">646</td>
              <td align="center">620</td>
              <td align="center">494</td>
              <td align="center">340</td>
              <td align="center">293</td>
              <td align="center">758</td>
              <td align="center">716</td>
              <td align="center">550</td>
              <td align="center">278</td>
              <td align="center">228</td>
              <td align="center">535</td>
              <td align="center">524</td>
              <td align="center">438</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1992</td>
              <td align="center">277</td>
              <td align="center">263</td>
              <td align="center">632</td>
              <td align="center">615</td>
              <td align="center">507</td>
              <td align="center">310</td>
              <td align="center">299</td>
              <td align="center">743</td>
              <td align="center">713</td>
              <td align="center">569</td>
              <td align="center">245</td>
              <td align="center">227</td>
              <td align="center">521</td>
              <td align="center">517</td>
              <td align="center">445</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1993</td>
              <td align="center">323</td>
              <td align="center">287</td>
              <td align="center">678</td>
              <td align="center">681</td>
              <td align="center">553</td>
              <td align="center">355</td>
              <td align="center">323</td>
              <td align="center">795</td>
              <td align="center">785</td>
              <td align="center">621</td>
              <td align="center">290</td>
              <td align="center">251</td>
              <td align="center">561</td>
              <td align="center">577</td>
              <td align="center">485</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1994</td>
              <td align="center">327</td>
              <td align="center">292</td>
              <td align="center">663</td>
              <td align="center">667</td>
              <td align="center">579</td>
              <td align="center">357</td>
              <td align="center">325</td>
              <td align="center">775</td>
              <td align="center">766</td>
              <td align="center">663</td>
              <td align="center">296</td>
              <td align="center">259</td>
              <td align="center">552</td>
              <td align="center">568</td>
              <td align="center">495</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1995</td>
              <td align="center">340</td>
              <td align="center">298</td>
              <td align="center">644</td>
              <td align="center">665</td>
              <td align="center">553</td>
              <td align="center">371</td>
              <td align="center">327</td>
              <td align="center">743</td>
              <td align="center">756</td>
              <td align="center">605</td>
              <td align="center">308</td>
              <td align="center">269</td>
              <td align="center">546</td>
              <td align="center">573</td>
              <td align="center">500</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1996</td>
              <td align="center">271</td>
              <td align="center">266</td>
              <td align="center">601</td>
              <td align="center">593</td>
              <td align="center">469</td>
              <td align="center">296</td>
              <td align="center">293</td>
              <td align="center">702</td>
              <td align="center">676</td>
              <td align="center">520</td>
              <td align="center">247</td>
              <td align="center">239</td>
              <td align="center">500</td>
              <td align="center">510</td>
              <td align="center">418</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1997</td>
              <td align="center">284</td>
              <td align="center">276</td>
              <td align="center">584</td>
              <td align="center">580</td>
              <td align="center">497</td>
              <td align="center">310</td>
              <td align="center">306</td>
              <td align="center">681</td>
              <td align="center">663</td>
              <td align="center">546</td>
              <td align="center">257</td>
              <td align="center">246</td>
              <td align="center">487</td>
              <td align="center">496</td>
              <td align="center">447</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1998</td>
              <td align="center">294</td>
              <td align="center">295</td>
              <td align="center">576</td>
              <td align="center">618</td>
              <td align="center">500</td>
              <td align="center">321</td>
              <td align="center">331</td>
              <td align="center">673</td>
              <td align="center">714</td>
              <td align="center">556</td>
              <td align="center">267</td>
              <td align="center">259</td>
              <td align="center">479</td>
              <td align="center">523</td>
              <td align="center">444</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1999</td>
              <td align="center">303</td>
              <td align="center">294</td>
              <td align="center">574</td>
              <td align="center">599</td>
              <td align="center">520</td>
              <td align="center">338</td>
              <td align="center">326</td>
              <td align="center">669</td>
              <td align="center">688</td>
              <td align="center">588</td>
              <td align="center">268</td>
              <td align="center">261</td>
              <td align="center">480</td>
              <td align="center">511</td>
              <td align="center">452</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2000</td>
              <td align="center">272</td>
              <td align="center">277</td>
              <td align="center">494</td>
              <td align="center">532</td>
              <td align="center">450</td>
              <td align="center">308</td>
              <td align="center">315</td>
              <td align="center">583</td>
              <td align="center">620</td>
              <td align="center">511</td>
              <td align="center">237</td>
              <td align="center">240</td>
              <td align="center">404</td>
              <td align="center">444</td>
              <td align="center">389</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2001</td>
              <td align="center">288</td>
              <td align="center">295</td>
              <td align="center">487</td>
              <td align="center">509</td>
              <td align="center">457</td>
              <td align="center">323</td>
              <td align="center">337</td>
              <td align="center">578</td>
              <td align="center">592</td>
              <td align="center">523</td>
              <td align="center">252</td>
              <td align="center">254</td>
              <td align="center">397</td>
              <td align="center">427</td>
              <td align="center">391</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2002</td>
              <td align="center">283</td>
              <td align="center">305</td>
              <td align="center">483</td>
              <td align="center">513</td>
              <td align="center">482</td>
              <td align="center">323</td>
              <td align="center">345</td>
              <td align="center">566</td>
              <td align="center">596</td>
              <td align="center">548</td>
              <td align="center">243</td>
              <td align="center">265</td>
              <td align="center">401</td>
              <td align="center">429</td>
              <td align="center">415</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2003</td>
              <td align="center">302</td>
              <td align="center">313</td>
              <td align="center">491</td>
              <td align="center">511</td>
              <td align="center">499</td>
              <td align="center">339</td>
              <td align="center">353</td>
              <td align="center">582</td>
              <td align="center">599</td>
              <td align="center">576</td>
              <td align="center">264</td>
              <td align="center">272</td>
              <td align="center">399</td>
              <td align="center">423</td>
              <td align="center">423</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2004</td>
              <td align="center">308</td>
              <td align="center">332</td>
              <td align="center">502</td>
              <td align="center">523</td>
              <td align="center">521</td>
              <td align="center">355</td>
              <td align="center">374</td>
              <td align="center">595</td>
              <td align="center">607</td>
              <td align="center">597</td>
              <td align="center">260</td>
              <td align="center">291</td>
              <td align="center">408</td>
              <td align="center">439</td>
              <td align="center">446</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2005</td>
              <td align="center">312</td>
              <td align="center">352</td>
              <td align="center">474</td>
              <td align="center">493</td>
              <td align="center">493</td>
              <td align="center">354</td>
              <td align="center">396</td>
              <td align="center">560</td>
              <td align="center">573</td>
              <td align="center">565</td>
              <td align="center">269</td>
              <td align="center">309</td>
              <td align="center">387</td>
              <td align="center">413</td>
              <td align="center">420</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2006</td>
              <td align="center">329</td>
              <td align="center">403</td>
              <td align="center">492</td>
              <td align="center">493</td>
              <td align="center">504</td>
              <td align="center">378</td>
              <td align="center">454</td>
              <td align="center">581</td>
              <td align="center">572</td>
              <td align="center">575</td>
              <td align="center">279</td>
              <td align="center">352</td>
              <td align="center">403</td>
              <td align="center">415</td>
              <td align="center">433</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2007</td>
              <td align="center">301</td>
              <td align="center">381</td>
              <td align="center">398</td>
              <td align="center">408</td>
              <td align="center">400</td>
              <td align="center">344</td>
              <td align="center">435</td>
              <td align="center">473</td>
              <td align="center">473</td>
              <td align="center">467</td>
              <td align="center">258</td>
              <td align="center">327</td>
              <td align="center">322</td>
              <td align="center">343</td>
              <td align="center">333</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2008</td>
              <td align="center">322</td>
              <td align="center">383</td>
              <td align="center">399</td>
              <td align="center">396</td>
              <td align="center">399</td>
              <td align="center">369</td>
              <td align="center">439</td>
              <td align="center">474</td>
              <td align="center">462</td>
              <td align="center">465</td>
              <td align="center">275</td>
              <td align="center">327</td>
              <td align="center">324</td>
              <td align="center">329</td>
              <td align="center">333</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2009</td>
              <td align="center">318</td>
              <td align="center">375</td>
              <td align="center">386</td>
              <td align="center">389</td>
              <td align="center">381</td>
              <td align="center">366</td>
              <td align="center">430</td>
              <td align="center">460</td>
              <td align="center">455</td>
              <td align="center">443</td>
              <td align="center">270</td>
              <td align="center">320</td>
              <td align="center">313</td>
              <td align="center">323</td>
              <td align="center">319</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2010</td>
              <td align="center">298</td>
              <td align="center">341</td>
              <td align="center">387</td>
              <td align="center">389</td>
              <td align="center">384</td>
              <td align="center">353</td>
              <td align="center">396</td>
              <td align="center">465</td>
              <td align="center">456</td>
              <td align="center">451</td>
              <td align="center">242</td>
              <td align="center">285</td>
              <td align="center">310</td>
              <td align="center">323</td>
              <td align="center">316</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2011</td>
              <td align="center">316</td>
              <td align="center">358</td>
              <td align="center">387</td>
              <td align="center">398</td>
              <td align="center">382</td>
              <td align="center">367</td>
              <td align="center">417</td>
              <td align="center">463</td>
              <td align="center">468</td>
              <td align="center">447</td>
              <td align="center">264</td>
              <td align="center">298</td>
              <td align="center">312</td>
              <td align="center">328</td>
              <td align="center">318</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2012</td>
              <td align="center">318</td>
              <td align="center">357</td>
              <td align="center">382</td>
              <td align="center">381</td>
              <td align="center">394</td>
              <td align="center">369</td>
              <td align="center">415</td>
              <td align="center">458</td>
              <td align="center">450</td>
              <td align="center">455</td>
              <td align="center">268</td>
              <td align="center">299</td>
              <td align="center">306</td>
              <td align="center">313</td>
              <td align="center">333</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>var (%)</td>
              <td align="center">-35</td>
              <td align="center">27</td>
              <td align="center">-126</td>
              <td align="center">-108</td>
              <td align="center">-28</td>
              <td align="center">-26</td>
              <td align="center">33</td>
              <td align="center">-115</td>
              <td align="center">-98</td>
              <td align="center">-16</td>
              <td align="center">-47</td>
              <td align="center">18</td>
              <td align="center">-142</td>
              <td align="center">-121</td>
              <td align="center">-44</td>
            </tr>
          </tbody>
        </table>
        <table-wrap-foot>
          <fn id="TFN1">
            <label>*</label>
            <p>adjusted by use of the direct method for the 2000 standard world population; var (%): percentage variation (2012/1980).</p>
          </fn>
        </table-wrap-foot>
      </table-wrap>
      <table-wrap id="t2">
        <label>Table 2</label>
        <caption>
          <title>Risk of death<xref ref-type="table-fn" rid="TFN2">*</xref> per 100,000 inhabitants due to ischemic heart diseases (IHD), and total variation, in the total population and in men and women in the period studied (1980-2012) in the five Brazilian regions</title>
        </caption>
        <table frame="hsides" rules="groups">
          <colgroup>
            <col width="10%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="10%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="10%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="10%"/>
          </colgroup>
          <thead>
            <tr style="border-bottom-style:solid;border-bottom-width:thin">
              <th align="center" colspan="6">
                <bold>IHD total population</bold>
              </th>
              <th align="center" colspan="6">
                <bold>IHD men</bold>
              </th>
              <th align="center" colspan="6">
                <bold>IHD women</bold>
              </th>
            </tr>
            <tr>
              <th align="left">
                <bold>Year</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>West- Central</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>West- Central</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>West- Central</bold>
              </th>
            </tr>
          </thead>
          <tbody>
            <tr>
              <td>1980</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">49</td>
              <td align="center">267</td>
              <td align="center">225</td>
              <td align="center">106</td>
              <td align="center">110</td>
              <td align="center">60</td>
              <td align="center">327</td>
              <td align="center">278</td>
              <td align="center">122</td>
              <td align="center">72</td>
              <td align="center">38</td>
              <td align="center">207</td>
              <td align="center">172</td>
              <td align="center">90</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1981</td>
              <td align="center">75</td>
              <td align="center">52</td>
              <td align="center">259</td>
              <td align="center">221</td>
              <td align="center">121</td>
              <td align="center">87</td>
              <td align="center">64</td>
              <td align="center">317</td>
              <td align="center">271</td>
              <td align="center">149</td>
              <td align="center">63</td>
              <td align="center">41</td>
              <td align="center">201</td>
              <td align="center">171</td>
              <td align="center">93</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1982</td>
              <td align="center">75</td>
              <td align="center">54</td>
              <td align="center">244</td>
              <td align="center">205</td>
              <td align="center">115</td>
              <td align="center">94</td>
              <td align="center">66</td>
              <td align="center">303</td>
              <td align="center">261</td>
              <td align="center">141</td>
              <td align="center">56</td>
              <td align="center">43</td>
              <td align="center">185</td>
              <td align="center">150</td>
              <td align="center">90</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1983</td>
              <td align="center">76</td>
              <td align="center">52</td>
              <td align="center">252</td>
              <td align="center">225</td>
              <td align="center">124</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">65</td>
              <td align="center">312</td>
              <td align="center">280</td>
              <td align="center">152</td>
              <td align="center">61</td>
              <td align="center">40</td>
              <td align="center">192</td>
              <td align="center">170</td>
              <td align="center">97</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1984</td>
              <td align="center">71</td>
              <td align="center">56</td>
              <td align="center">247</td>
              <td align="center">226</td>
              <td align="center">121</td>
              <td align="center">88</td>
              <td align="center">70</td>
              <td align="center">310</td>
              <td align="center">285</td>
              <td align="center">148</td>
              <td align="center">55</td>
              <td align="center">41</td>
              <td align="center">185</td>
              <td align="center">168</td>
              <td align="center">95</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1985</td>
              <td align="center">76</td>
              <td align="center">60</td>
              <td align="center">244</td>
              <td align="center">226</td>
              <td align="center">126</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">75</td>
              <td align="center">306</td>
              <td align="center">279</td>
              <td align="center">156</td>
              <td align="center">63</td>
              <td align="center">45</td>
              <td align="center">182</td>
              <td align="center">172</td>
              <td align="center">95</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1986</td>
              <td align="center">77</td>
              <td align="center">61</td>
              <td align="center">234</td>
              <td align="center">212</td>
              <td align="center">128</td>
              <td align="center">90</td>
              <td align="center">76</td>
              <td align="center">291</td>
              <td align="center">266</td>
              <td align="center">158</td>
              <td align="center">64</td>
              <td align="center">45</td>
              <td align="center">176</td>
              <td align="center">159</td>
              <td align="center">99</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1987</td>
              <td align="center">71</td>
              <td align="center">57</td>
              <td align="center">232</td>
              <td align="center">219</td>
              <td align="center">117</td>
              <td align="center">85</td>
              <td align="center">71</td>
              <td align="center">289</td>
              <td align="center">273</td>
              <td align="center">143</td>
              <td align="center">56</td>
              <td align="center">43</td>
              <td align="center">175</td>
              <td align="center">165</td>
              <td align="center">91</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1988</td>
              <td align="center">73</td>
              <td align="center">61</td>
              <td align="center">239</td>
              <td align="center">228</td>
              <td align="center">123</td>
              <td align="center">88</td>
              <td align="center">76</td>
              <td align="center">301</td>
              <td align="center">282</td>
              <td align="center">151</td>
              <td align="center">58</td>
              <td align="center">46</td>
              <td align="center">177</td>
              <td align="center">174</td>
              <td align="center">94</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1989</td>
              <td align="center">69</td>
              <td align="center">60</td>
              <td align="center">228</td>
              <td align="center">204</td>
              <td align="center">116</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">74</td>
              <td align="center">287</td>
              <td align="center">252</td>
              <td align="center">139</td>
              <td align="center">56</td>
              <td align="center">47</td>
              <td align="center">170</td>
              <td align="center">155</td>
              <td align="center">93</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1990</td>
              <td align="center">77</td>
              <td align="center">60</td>
              <td align="center">218</td>
              <td align="center">206</td>
              <td align="center">106</td>
              <td align="center">95</td>
              <td align="center">74</td>
              <td align="center">273</td>
              <td align="center">257</td>
              <td align="center">132</td>
              <td align="center">60</td>
              <td align="center">45</td>
              <td align="center">162</td>
              <td align="center">155</td>
              <td align="center">80</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1991</td>
              <td align="center">74</td>
              <td align="center">61</td>
              <td align="center">202</td>
              <td align="center">198</td>
              <td align="center">114</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">76</td>
              <td align="center">252</td>
              <td align="center">246</td>
              <td align="center">137</td>
              <td align="center">58</td>
              <td align="center">46</td>
              <td align="center">151</td>
              <td align="center">150</td>
              <td align="center">91</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1992</td>
              <td align="center">64</td>
              <td align="center">61</td>
              <td align="center">191</td>
              <td align="center">194</td>
              <td align="center">118</td>
              <td align="center">80</td>
              <td align="center">75</td>
              <td align="center">241</td>
              <td align="center">242</td>
              <td align="center">147</td>
              <td align="center">48</td>
              <td align="center">47</td>
              <td align="center">141</td>
              <td align="center">146</td>
              <td align="center">89</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1993</td>
              <td align="center">74</td>
              <td align="center">65</td>
              <td align="center">199</td>
              <td align="center">211</td>
              <td align="center">126</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">80</td>
              <td align="center">251</td>
              <td align="center">262</td>
              <td align="center">157</td>
              <td align="center">58</td>
              <td align="center">50</td>
              <td align="center">148</td>
              <td align="center">160</td>
              <td align="center">95</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1994</td>
              <td align="center">73</td>
              <td align="center">66</td>
              <td align="center">197</td>
              <td align="center">209</td>
              <td align="center">127</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">81</td>
              <td align="center">247</td>
              <td align="center">259</td>
              <td align="center">158</td>
              <td align="center">56</td>
              <td align="center">51</td>
              <td align="center">148</td>
              <td align="center">160</td>
              <td align="center">95</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1995</td>
              <td align="center">79</td>
              <td align="center">71</td>
              <td align="center">194</td>
              <td align="center">210</td>
              <td align="center">127</td>
              <td align="center">92</td>
              <td align="center">85</td>
              <td align="center">239</td>
              <td align="center">258</td>
              <td align="center">150</td>
              <td align="center">66</td>
              <td align="center">56</td>
              <td align="center">149</td>
              <td align="center">162</td>
              <td align="center">10</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1996</td>
              <td align="center">66</td>
              <td align="center">66</td>
              <td align="center">186</td>
              <td align="center">194</td>
              <td align="center">118</td>
              <td align="center">79</td>
              <td align="center">79</td>
              <td align="center">234</td>
              <td align="center">239</td>
              <td align="center">142</td>
              <td align="center">52</td>
              <td align="center">52</td>
              <td align="center">138</td>
              <td align="center">148</td>
              <td align="center">93</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1997</td>
              <td align="center">68</td>
              <td align="center">70</td>
              <td align="center">181</td>
              <td align="center">188</td>
              <td align="center">118</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">84</td>
              <td align="center">227</td>
              <td align="center">229</td>
              <td align="center">142</td>
              <td align="center">54</td>
              <td align="center">55</td>
              <td align="center">135</td>
              <td align="center">147</td>
              <td align="center">94</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1998</td>
              <td align="center">68</td>
              <td align="center">73</td>
              <td align="center">179</td>
              <td align="center">202</td>
              <td align="center">122</td>
              <td align="center">81</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">225</td>
              <td align="center">248</td>
              <td align="center">150</td>
              <td align="center">55</td>
              <td align="center">57</td>
              <td align="center">133</td>
              <td align="center">156</td>
              <td align="center">95</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1999</td>
              <td align="center">74</td>
              <td align="center">73</td>
              <td align="center">180</td>
              <td align="center">201</td>
              <td align="center">124</td>
              <td align="center">88</td>
              <td align="center">87</td>
              <td align="center">227</td>
              <td align="center">247</td>
              <td align="center">155</td>
              <td align="center">60</td>
              <td align="center">59</td>
              <td align="center">134</td>
              <td align="center">156</td>
              <td align="center">93</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2000</td>
              <td align="center">65</td>
              <td align="center">71</td>
              <td align="center">157</td>
              <td align="center">180</td>
              <td align="center">115</td>
              <td align="center">80</td>
              <td align="center">87</td>
              <td align="center">200</td>
              <td align="center">224</td>
              <td align="center">143</td>
              <td align="center">50</td>
              <td align="center">55</td>
              <td align="center">113</td>
              <td align="center">136</td>
              <td align="center">87</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2001</td>
              <td align="center">67</td>
              <td align="center">78</td>
              <td align="center">155</td>
              <td align="center">171</td>
              <td align="center">120</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">96</td>
              <td align="center">198</td>
              <td align="center">213</td>
              <td align="center">150</td>
              <td align="center">52</td>
              <td align="center">60</td>
              <td align="center">113</td>
              <td align="center">128</td>
              <td align="center">89</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2002</td>
              <td align="center">66</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">156</td>
              <td align="center">173</td>
              <td align="center">129</td>
              <td align="center">84</td>
              <td align="center">100</td>
              <td align="center">198</td>
              <td align="center">216</td>
              <td align="center">159</td>
              <td align="center">48</td>
              <td align="center">64</td>
              <td align="center">114</td>
              <td align="center">129</td>
              <td align="center">99</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2003</td>
              <td align="center">72</td>
              <td align="center">84</td>
              <td align="center">158</td>
              <td align="center">169</td>
              <td align="center">134</td>
              <td align="center">88</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">202</td>
              <td align="center">213</td>
              <td align="center">168</td>
              <td align="center">56</td>
              <td align="center">66</td>
              <td align="center">114</td>
              <td align="center">125</td>
              <td align="center">99</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2004</td>
              <td align="center">78</td>
              <td align="center">90</td>
              <td align="center">161</td>
              <td align="center">173</td>
              <td align="center">143</td>
              <td align="center">99</td>
              <td align="center">109</td>
              <td align="center">206</td>
              <td align="center">216</td>
              <td align="center">179</td>
              <td align="center">56</td>
              <td align="center">71</td>
              <td align="center">116</td>
              <td align="center">131</td>
              <td align="center">10</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2005</td>
              <td align="center">75</td>
              <td align="center">94</td>
              <td align="center">150</td>
              <td align="center">163</td>
              <td align="center">134</td>
              <td align="center">94</td>
              <td align="center">115</td>
              <td align="center">192</td>
              <td align="center">204</td>
              <td align="center">169</td>
              <td align="center">56</td>
              <td align="center">74</td>
              <td align="center">108</td>
              <td align="center">121</td>
              <td align="center">99</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2006</td>
              <td align="center">81</td>
              <td align="center">109</td>
              <td align="center">156</td>
              <td align="center">162</td>
              <td align="center">139</td>
              <td align="center">104</td>
              <td align="center">133</td>
              <td align="center">200</td>
              <td align="center">205</td>
              <td align="center">172</td>
              <td align="center">59</td>
              <td align="center">86</td>
              <td align="center">111</td>
              <td align="center">120</td>
              <td align="center">10</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2007</td>
              <td align="center">78</td>
              <td align="center">106</td>
              <td align="center">126</td>
              <td align="center">135</td>
              <td align="center">111</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">130</td>
              <td align="center">164</td>
              <td align="center">171</td>
              <td align="center">142</td>
              <td align="center">58</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">98</td>
              <td align="center">80</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2008</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">109</td>
              <td align="center">127</td>
              <td align="center">129</td>
              <td align="center">113</td>
              <td align="center">104</td>
              <td align="center">134</td>
              <td align="center">165</td>
              <td align="center">164</td>
              <td align="center">145</td>
              <td align="center">61</td>
              <td align="center">85</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">93</td>
              <td align="center">81</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2009</td>
              <td align="center">86</td>
              <td align="center">108</td>
              <td align="center">122</td>
              <td align="center">126</td>
              <td align="center">110</td>
              <td align="center">110</td>
              <td align="center">133</td>
              <td align="center">159</td>
              <td align="center">162</td>
              <td align="center">142</td>
              <td align="center">62</td>
              <td align="center">83</td>
              <td align="center">85</td>
              <td align="center">90</td>
              <td align="center">78</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2010</td>
              <td align="center">81</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">124</td>
              <td align="center">125</td>
              <td align="center">112</td>
              <td align="center">105</td>
              <td align="center">128</td>
              <td align="center">161</td>
              <td align="center">159</td>
              <td align="center">147</td>
              <td align="center">57</td>
              <td align="center">77</td>
              <td align="center">86</td>
              <td align="center">92</td>
              <td align="center">77</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2011</td>
              <td align="center">85</td>
              <td align="center">109</td>
              <td align="center">125</td>
              <td align="center">128</td>
              <td align="center">115</td>
              <td align="center">110</td>
              <td align="center">137</td>
              <td align="center">162</td>
              <td align="center">165</td>
              <td align="center">148</td>
              <td align="center">61</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">87</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">82</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2012</td>
              <td align="center">84</td>
              <td align="center">111</td>
              <td align="center">125</td>
              <td align="center">121</td>
              <td align="center">121</td>
              <td align="center">118</td>
              <td align="center">137</td>
              <td align="center">163</td>
              <td align="center">158</td>
              <td align="center">157</td>
              <td align="center">50</td>
              <td align="center">85</td>
              <td align="center">86</td>
              <td align="center">85</td>
              <td align="center">86</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>var (%)</td>
              <td align="center">-8</td>
              <td align="center">56</td>
              <td align="center">-114</td>
              <td align="center">-86</td>
              <td align="center">12</td>
              <td align="center">7</td>
              <td align="center">128</td>
              <td align="center">-101</td>
              <td align="center">-76</td>
              <td align="center">22</td>
              <td align="center">-44</td>
              <td align="center">55</td>
              <td align="center">-140</td>
              <td align="center">-102</td>
              <td align="center">-5</td>
            </tr>
          </tbody>
        </table>
        <table-wrap-foot>
          <fn id="TFN2">
            <label>*</label>
            <p>adjusted by use of the direct method for the 2000 standard world population; var (%): percentage variation (2012/1980).</p>
          </fn>
        </table-wrap-foot>
      </table-wrap>
      <table-wrap id="t3">
        <label>Table 3</label>
        <caption>
          <title>Risk of death<xref ref-type="table-fn" rid="TFN3">*</xref> per 100,000 inhabitants due to cerebrovascular diseases (CbVD), and total variation, in the total population and in men and women in the period studied (1980-2012) in the five Brazilian regions</title>
        </caption>
        <table frame="hsides" rules="groups">
          <colgroup>
            <col width="10%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="10%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="10%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="5%"/>
            <col width="10%"/>
          </colgroup>
          <thead>
            <tr style="border-bottom-style:solid;border-bottom-width:thin">
              <th align="center" colspan="6">
                <bold>CbVD total population</bold>
              </th>
              <th align="center" colspan="6">
                <bold>CbVD men</bold>
              </th>
              <th align="center" colspan="6">
                <bold>CbVD women</bold>
              </th>
            </tr>
            <tr>
              <th align="left">
                <bold>Year</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>West- Central</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>West- Central</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Northeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southeastern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Southern</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>West- Central</bold>
              </th>
            </tr>
          </thead>
          <tbody>
            <tr>
              <td>1980</td>
              <td align="center">117</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">275</td>
              <td align="center">207</td>
              <td align="center">110</td>
              <td align="center">121</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">303</td>
              <td align="center">225</td>
              <td align="center">114</td>
              <td align="center">113</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">247</td>
              <td align="center">188</td>
              <td align="center">107</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1981</td>
              <td align="center">96</td>
              <td align="center">88</td>
              <td align="center">282</td>
              <td align="center">213</td>
              <td align="center">146</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">312</td>
              <td align="center">234</td>
              <td align="center">157</td>
              <td align="center">95</td>
              <td align="center">88</td>
              <td align="center">252</td>
              <td align="center">193</td>
              <td align="center">134</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1982</td>
              <td align="center">98</td>
              <td align="center">87</td>
              <td align="center">270</td>
              <td align="center">207</td>
              <td align="center">137</td>
              <td align="center">98</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">302</td>
              <td align="center">235</td>
              <td align="center">147</td>
              <td align="center">99</td>
              <td align="center">85</td>
              <td align="center">238</td>
              <td align="center">178</td>
              <td align="center">128</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1983</td>
              <td align="center">98</td>
              <td align="center">83</td>
              <td align="center">266</td>
              <td align="center">212</td>
              <td align="center">148</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">84</td>
              <td align="center">300</td>
              <td align="center">239</td>
              <td align="center">163</td>
              <td align="center">99</td>
              <td align="center">83</td>
              <td align="center">232</td>
              <td align="center">185</td>
              <td align="center">133</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1984</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">276</td>
              <td align="center">209</td>
              <td align="center">151</td>
              <td align="center">104</td>
              <td align="center">92</td>
              <td align="center">312</td>
              <td align="center">232</td>
              <td align="center">165</td>
              <td align="center">102</td>
              <td align="center">86</td>
              <td align="center">240</td>
              <td align="center">186</td>
              <td align="center">137</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1985</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">86</td>
              <td align="center">271</td>
              <td align="center">201</td>
              <td align="center">148</td>
              <td align="center">105</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">309</td>
              <td align="center">226</td>
              <td align="center">159</td>
              <td align="center">101</td>
              <td align="center">83</td>
              <td align="center">233</td>
              <td align="center">176</td>
              <td align="center">137</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1986</td>
              <td align="center">102</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">266</td>
              <td align="center">202</td>
              <td align="center">148</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">93</td>
              <td align="center">303</td>
              <td align="center">234</td>
              <td align="center">160</td>
              <td align="center">100</td>
              <td align="center">86</td>
              <td align="center">229</td>
              <td align="center">170</td>
              <td align="center">135</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1987</td>
              <td align="center">105</td>
              <td align="center">86</td>
              <td align="center">254</td>
              <td align="center">201</td>
              <td align="center">138</td>
              <td align="center">107</td>
              <td align="center">90</td>
              <td align="center">289</td>
              <td align="center">227</td>
              <td align="center">148</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">220</td>
              <td align="center">174</td>
              <td align="center">128</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1988</td>
              <td align="center">107</td>
              <td align="center">93</td>
              <td align="center">265</td>
              <td align="center">208</td>
              <td align="center">146</td>
              <td align="center">112</td>
              <td align="center">98</td>
              <td align="center">304</td>
              <td align="center">234</td>
              <td align="center">162</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">226</td>
              <td align="center">182</td>
              <td align="center">131</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1989</td>
              <td align="center">102</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">251</td>
              <td align="center">199</td>
              <td align="center">144</td>
              <td align="center">107</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">289</td>
              <td align="center">226</td>
              <td align="center">155</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">86</td>
              <td align="center">212</td>
              <td align="center">172</td>
              <td align="center">134</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1990</td>
              <td align="center">101</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">249</td>
              <td align="center">203</td>
              <td align="center">135</td>
              <td align="center">104</td>
              <td align="center">95</td>
              <td align="center">288</td>
              <td align="center">231</td>
              <td align="center">149</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">209</td>
              <td align="center">176</td>
              <td align="center">122</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1991</td>
              <td align="center">99</td>
              <td align="center">87</td>
              <td align="center">229</td>
              <td align="center">192</td>
              <td align="center">132</td>
              <td align="center">105</td>
              <td align="center">93</td>
              <td align="center">266</td>
              <td align="center">220</td>
              <td align="center">147</td>
              <td align="center">92</td>
              <td align="center">81</td>
              <td align="center">192</td>
              <td align="center">164</td>
              <td align="center">118</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1992</td>
              <td align="center">84</td>
              <td align="center">90</td>
              <td align="center">229</td>
              <td align="center">189</td>
              <td align="center">136</td>
              <td align="center">90</td>
              <td align="center">98</td>
              <td align="center">266</td>
              <td align="center">217</td>
              <td align="center">148</td>
              <td align="center">79</td>
              <td align="center">81</td>
              <td align="center">192</td>
              <td align="center">160</td>
              <td align="center">125</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1993</td>
              <td align="center">104</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">246</td>
              <td align="center">204</td>
              <td align="center">158</td>
              <td align="center">108</td>
              <td align="center">105</td>
              <td align="center">286</td>
              <td align="center">231</td>
              <td align="center">175</td>
              <td align="center">101</td>
              <td align="center">88</td>
              <td align="center">206</td>
              <td align="center">176</td>
              <td align="center">141</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1994</td>
              <td align="center">106</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">239</td>
              <td align="center">199</td>
              <td align="center">168</td>
              <td align="center">112</td>
              <td align="center">104</td>
              <td align="center">276</td>
              <td align="center">226</td>
              <td align="center">190</td>
              <td align="center">100</td>
              <td align="center">90</td>
              <td align="center">202</td>
              <td align="center">172</td>
              <td align="center">146</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1995</td>
              <td align="center">111</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">233</td>
              <td align="center">198</td>
              <td align="center">148</td>
              <td align="center">119</td>
              <td align="center">104</td>
              <td align="center">268</td>
              <td align="center">224</td>
              <td align="center">163</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">90</td>
              <td align="center">198</td>
              <td align="center">173</td>
              <td align="center">133</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1996</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">81</td>
              <td align="center">155</td>
              <td align="center">164</td>
              <td align="center">121</td>
              <td align="center">93</td>
              <td align="center">87</td>
              <td align="center">179</td>
              <td align="center">183</td>
              <td align="center">135</td>
              <td align="center">84</td>
              <td align="center">76</td>
              <td align="center">130</td>
              <td align="center">144</td>
              <td align="center">107</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1997</td>
              <td align="center">92</td>
              <td align="center">85</td>
              <td align="center">152</td>
              <td align="center">165</td>
              <td align="center">131</td>
              <td align="center">94</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">177</td>
              <td align="center">190</td>
              <td align="center">146</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">79</td>
              <td align="center">128</td>
              <td align="center">140</td>
              <td align="center">116</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1998</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">147</td>
              <td align="center">176</td>
              <td align="center">133</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">171</td>
              <td align="center">205</td>
              <td align="center">150</td>
              <td align="center">90</td>
              <td align="center">81</td>
              <td align="center">122</td>
              <td align="center">146</td>
              <td align="center">117</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>1999</td>
              <td align="center">93</td>
              <td align="center">88</td>
              <td align="center">141</td>
              <td align="center">167</td>
              <td align="center">141</td>
              <td align="center">102</td>
              <td align="center">94</td>
              <td align="center">165</td>
              <td align="center">192</td>
              <td align="center">158</td>
              <td align="center">85</td>
              <td align="center">81</td>
              <td align="center">118</td>
              <td align="center">142</td>
              <td align="center">125</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2000</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">121</td>
              <td align="center">144</td>
              <td align="center">113</td>
              <td align="center">95</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">142</td>
              <td align="center">167</td>
              <td align="center">129</td>
              <td align="center">83</td>
              <td align="center">73</td>
              <td align="center">101</td>
              <td align="center">120</td>
              <td align="center">98</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2001</td>
              <td align="center">93</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">119</td>
              <td align="center">141</td>
              <td align="center">114</td>
              <td align="center">101</td>
              <td align="center">101</td>
              <td align="center">142</td>
              <td align="center">162</td>
              <td align="center">129</td>
              <td align="center">84</td>
              <td align="center">81</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">119</td>
              <td align="center">99</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2002</td>
              <td align="center">93</td>
              <td align="center">92</td>
              <td align="center">119</td>
              <td align="center">140</td>
              <td align="center">119</td>
              <td align="center">102</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">139</td>
              <td align="center">163</td>
              <td align="center">134</td>
              <td align="center">83</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">99</td>
              <td align="center">118</td>
              <td align="center">103</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2003</td>
              <td align="center">98</td>
              <td align="center">94</td>
              <td align="center">118</td>
              <td align="center">139</td>
              <td align="center">121</td>
              <td align="center">105</td>
              <td align="center">104</td>
              <td align="center">140</td>
              <td align="center">162</td>
              <td align="center">138</td>
              <td align="center">92</td>
              <td align="center">84</td>
              <td align="center">96</td>
              <td align="center">116</td>
              <td align="center">105</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2004</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">116</td>
              <td align="center">142</td>
              <td align="center">124</td>
              <td align="center">109</td>
              <td align="center">106</td>
              <td align="center">137</td>
              <td align="center">164</td>
              <td align="center">142</td>
              <td align="center">85</td>
              <td align="center">88</td>
              <td align="center">96</td>
              <td align="center">121</td>
              <td align="center">105</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2005</td>
              <td align="center">101</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">109</td>
              <td align="center">134</td>
              <td align="center">114</td>
              <td align="center">111</td>
              <td align="center">113</td>
              <td align="center">127</td>
              <td align="center">153</td>
              <td align="center">124</td>
              <td align="center">90</td>
              <td align="center">93</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">114</td>
              <td align="center">104</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2006</td>
              <td align="center">109</td>
              <td align="center">120</td>
              <td align="center">115</td>
              <td align="center">135</td>
              <td align="center">119</td>
              <td align="center">119</td>
              <td align="center">131</td>
              <td align="center">134</td>
              <td align="center">155</td>
              <td align="center">134</td>
              <td align="center">98</td>
              <td align="center">108</td>
              <td align="center">96</td>
              <td align="center">115</td>
              <td align="center">105</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2007</td>
              <td align="center">96</td>
              <td align="center">109</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">111</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">105</td>
              <td align="center">122</td>
              <td align="center">107</td>
              <td align="center">127</td>
              <td align="center">102</td>
              <td align="center">87</td>
              <td align="center">95</td>
              <td align="center">75</td>
              <td align="center">95</td>
              <td align="center">77</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2008</td>
              <td align="center">105</td>
              <td align="center">108</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">106</td>
              <td align="center">92</td>
              <td align="center">115</td>
              <td align="center">121</td>
              <td align="center">105</td>
              <td align="center">124</td>
              <td align="center">106</td>
              <td align="center">95</td>
              <td align="center">94</td>
              <td align="center">74</td>
              <td align="center">88</td>
              <td align="center">78</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2009</td>
              <td align="center">100</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">87</td>
              <td align="center">105</td>
              <td align="center">85</td>
              <td align="center">110</td>
              <td align="center">115</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">121</td>
              <td align="center">96</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">72</td>
              <td align="center">90</td>
              <td align="center">74</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2010</td>
              <td align="center">91</td>
              <td align="center">94</td>
              <td align="center">86</td>
              <td align="center">107</td>
              <td align="center">89</td>
              <td align="center">102</td>
              <td align="center">105</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">125</td>
              <td align="center">102</td>
              <td align="center">80</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">69</td>
              <td align="center">88</td>
              <td align="center">75</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2011</td>
              <td align="center">95</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">84</td>
              <td align="center">106</td>
              <td align="center">84</td>
              <td align="center">107</td>
              <td align="center">112</td>
              <td align="center">100</td>
              <td align="center">123</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">68</td>
              <td align="center">88</td>
              <td align="center">71</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>2012</td>
              <td align="center">93</td>
              <td align="center">97</td>
              <td align="center">81</td>
              <td align="center">103</td>
              <td align="center">86</td>
              <td align="center">104</td>
              <td align="center">111</td>
              <td align="center">96</td>
              <td align="center">120</td>
              <td align="center">98</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">82</td>
              <td align="center">66</td>
              <td align="center">86</td>
              <td align="center">74</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>var (%)</td>
              <td align="center">-26</td>
              <td align="center">15</td>
              <td align="center">-240</td>
              <td align="center">-101</td>
              <td align="center">-28</td>
              <td align="center">-16</td>
              <td align="center">26</td>
              <td align="center">-216</td>
              <td align="center">-88</td>
              <td align="center">-16</td>
              <td align="center">-38</td>
              <td align="center">0</td>
              <td align="center">-274</td>
              <td align="center">-119</td>
              <td align="center">-45</td>
            </tr>
          </tbody>
        </table>
        <table-wrap-foot>
          <fn id="TFN3">
            <label>*</label>
            <p>adjusted by use of the direct method for the 2000 standard world population; var (%): percentage variation (2012/1980).</p>
          </fn>
        </table-wrap-foot>
      </table-wrap>
      <table-wrap id="t4">
        <label>Table 4</label>
        <caption>
          <title>Simple linear regression model for mortality due to cardiovascular diseases (CVD), ischemic heart diseases (IHD) and cerebrovascular diseases (CbVD) in men and women in the period studied (1980-2012) in the five Brazilian regions</title>
        </caption>
        <table frame="hsides" rules="groups">
          <colgroup>
            <col width="16%"/>
            <col width="7%"/>
            <col width="7%"/>
            <col width="7%"/>
            <col width="7%"/>
            <col width="7%"/>
            <col width="7%"/>
            <col width="7%"/>
            <col width="7%"/>
            <col width="7%"/>
            <col width="7%"/>
            <col width="7%"/>
            <col width="7%"/>
          </colgroup>
          <thead>
            <tr style="border-bottom-style:solid;border-bottom-width:thin">
              <th>
							</th>
              <th align="center" colspan="4">
                <bold>Total</bold>
              </th>
              <th align="center" colspan="4">
                <bold>Men</bold>
              </th>
              <th align="center" colspan="4">
                <bold>Women</bold>
              </th>
            </tr>
            <tr>
              <th>
							</th>
              <th align="center">
                <bold>Raj<sup>2</sup></bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>&#946;</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>95%CI</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>P</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Raj<sup>2</sup></bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>&#946;</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>95%CI</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>P</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>Raj<sup>2</sup></bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>&#946;</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>95%CI</bold>
              </th>
              <th align="center">
                <bold>P</bold>
              </th>
            </tr>
          </thead>
          <tbody>
            <tr>
              <td>CVD Northern</td>
              <td align="center">0.23</td>
              <td align="center">-1.56</td>
              <td align="center">-2.53 &#8211; -0.59</td>
              <td align="center">0.003</td>
              <td align="center">0.02</td>
              <td align="center">-0.68</td>
              <td align="center">-1.78 &#8211; 0.42</td>
              <td align="center">0.220</td>
              <td align="center">0.51</td>
              <td align="center">-2.45</td>
              <td align="center">-3.30 &#8211; -1.60</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>CVD Northeastern</td>
              <td align="center">0.70</td>
              <td align="center">3.72</td>
              <td align="center">2.85 &#8211; 4.60</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.76</td>
              <td align="center">4.75</td>
              <td align="center">3.89 &#8211; 5.82</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.57</td>
              <td align="center">2.58</td>
              <td align="center">1.78 &#8211; 3.39</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>CVD Southeastern</td>
              <td align="center">0.97</td>
              <td align="center">-15.30</td>
              <td align="center">-16.18 &#8211; -14.43</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.97</td>
              <td align="center">-17.22</td>
              <td align="center">-18.23 &#8211; -16.20</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.97</td>
              <td align="center">-13.38</td>
              <td align="center">-14.17 &#8211; -12.60</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>CVD Southern</td>
              <td align="center">0.93</td>
              <td align="center">-12.12</td>
              <td align="center">-13.32 &#8211; -10.92</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.93</td>
              <td align="center">-13.53</td>
              <td align="center">-14.84 &#8211; -12.21</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.92</td>
              <td align="center">-10.70</td>
              <td align="center">-11.81 &#8211; -9.57</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>CVD West-Central</td>
              <td align="center">0.63</td>
              <td align="center">-5.17</td>
              <td align="center">-6.59 &#8211; -3.76</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.50</td>
              <td align="center">-4.70</td>
              <td align="center">-6.37 &#8211; -3.03</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.74</td>
              <td align="center">-5.64</td>
              <td align="center">-6.86 &#8211; -4.44</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>IHD Northern</td>
              <td align="center">0.14</td>
              <td align="center">0.14</td>
              <td align="center">-0.10 &#8211; 0.38</td>
              <td align="center">0.238</td>
              <td align="center">0.16</td>
              <td align="center">0.45</td>
              <td align="center">0.11 &#8211; 0.80</td>
              <td align="center">0.012</td>
              <td align="center">0.07</td>
              <td align="center">-0.17</td>
              <td align="center">-0.35 &#8211; 0.02</td>
              <td align="center">0.072</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>IHD Northeastern</td>
              <td align="center">0.90</td>
              <td align="center">1.97</td>
              <td align="center">1.73 &#8211; 2.22</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.88</td>
              <td align="center">2.41</td>
              <td align="center">2.10 &#8211; 2.73</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.90</td>
              <td align="center">1.54</td>
              <td align="center">1.36 &#8211; 1.73</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>IHD Southeastern</td>
              <td align="center">0.97</td>
              <td align="center">-4.64</td>
              <td align="center">-4.92 &#8211; -4.36</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.97</td>
              <td align="center">-5.47</td>
              <td align="center">-5.83 &#8211; -5.12</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.97</td>
              <td align="center">-3.81</td>
              <td align="center">-4.03 &#8211; -3.60</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>IHD Southern</td>
              <td align="center">0.85</td>
              <td align="center">-3.27</td>
              <td align="center">-3.76 &#8211; -2.78</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.87</td>
              <td align="center">-3.92</td>
              <td align="center">-4.47 &#8211; -3.37</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.82</td>
              <td align="center">-2.62</td>
              <td align="center">-3.10 &#8211; -2.17</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>IHD West-Central</td>
              <td align="center">0.48</td>
              <td align="center">0.11</td>
              <td align="center">-0.21 &#8211; 0.44</td>
              <td align="center">0.479</td>
              <td align="center">0.10</td>
              <td align="center">0.43</td>
              <td align="center">0.02 &#8211; 0.84</td>
              <td align="center">0.023</td>
              <td align="center">0.06</td>
              <td align="center">-0.76</td>
              <td align="center">-1.63 &#8211; 0.12</td>
              <td align="center">0.089</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>CbVD Northern</td>
              <td align="center">0.08</td>
              <td align="center">-0.24</td>
              <td align="center">-0.49 &#8211; 0.01</td>
              <td align="center">0.056</td>
              <td align="center">0.01</td>
              <td align="center">0.11</td>
              <td align="center">-0.17 &#8211; -0.39</td>
              <td align="center">0.440</td>
              <td align="center">0.45</td>
              <td align="center">-0.60</td>
              <td align="center">-0.84 &#8211; -0.37</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>CbVD Northeastern</td>
              <td align="center">0.38</td>
              <td align="center">0.56</td>
              <td align="center">0.31 &#8211; 0.81</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.62</td>
              <td align="center">0.95</td>
              <td align="center">0.68 &#8211; 1.22</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.01</td>
              <td align="center">0.14</td>
              <td align="center">-0.10 &#8211; 0.38</td>
              <td align="center">0.234</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>CbVD Southeastern</td>
              <td align="center">0.92</td>
              <td align="center">-7.51</td>
              <td align="center">-8.29 &#8211; -6.74</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.91</td>
              <td align="center">-8.27</td>
              <td align="center">-9.20 &#8211; -7.34</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.94</td>
              <td align="center">-6.74</td>
              <td align="center">-7.37 &#8211; -6.11</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>CbVD Southern</td>
              <td align="center">0.90</td>
              <td align="center">-3.84</td>
              <td align="center">-4.38 &#8211; -3.40</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.88</td>
              <td align="center">-4.13</td>
              <td align="center">-4.68 &#8211; -3.59</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.92</td>
              <td align="center">-3.56</td>
              <td align="center">-3.94 &#8211; -3.18</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
            </tr>
            <tr>
              <td>CbVD West-Central</td>
              <td align="center">0.56</td>
              <td align="center">-1.81</td>
              <td align="center">-2.38 &#8211; -1.24</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.45</td>
              <td align="center">-1.72</td>
              <td align="center">-2.39 &#8211; -1.05</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
              <td align="center">0.67</td>
              <td align="center">-1.91</td>
              <td align="center">-2.39 &#8211; -1.43</td>
              <td align="center">&lt; 0.0001</td>
            </tr>
          </tbody>
        </table>
        <table-wrap-foot>
          <fn id="TFN4">
            <p>95% CI: 95% confidence interval.</p>
          </fn>
        </table-wrap-foot>
      </table-wrap>
      <p>Mortality due to CVD increased in the Northeastern region from 1980 to 2012, as follows: 27% in the total population, 33% in men, and 18% in women. In the other regions, a reduction in mortality was observed in the total population, in men and in women. The reductions were more significant in the Southern and Southeastern regions, being greater than 95% in mortality from 1980 to 2012 (<xref ref-type="table" rid="t1">Table 1</xref>, <xref ref-type="fig" rid="f1">Figure 1</xref>).</p>
      <p>
        <fig id="f1">
          <label>Figure 1</label>
          <caption>
            <title>Simple linear regression analysis of mortality due to cardiovascular diseases (CVD) in individuals aged &#8805; 30 years in the five Brazilian regions from 1980 to 2012.</title>
          </caption>
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-107-02-0137-60102-gf01.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>The simple linear regression analysis showed: from 1980 to 2012, mortality due to IHD remained unaltered in the Northern (&#946; = 0.02; R<sub>aj</sub>
				<sup>2</sup> = 0.045; p = 0.237) and West-Central (&#946; = 0.01; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.016; p = 0.478) regions; increased in the Northeastern region (&#946; = 1.98; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.897; p&lt;0.0001); and decreased in the Southeastern (&#946; = -4.63; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.973; p &lt; 0.0001) and Southern (&#946; = -3.27; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.851; p &lt; 0.0001) regions (<xref ref-type="table" rid="t2">Tables 2</xref> and <xref ref-type="table" rid="t4">4</xref>; <xref ref-type="fig" rid="f2">Figure 2</xref>). In men, mortality due to IHD increased in the Northern (&#946; = 0.45; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.160; p = 0.012), Northeastern [ &#946; = 2.41 (95%CI: 2.10-2.75); R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.883; p &lt; 0.0001] and West-Central (&#946; = 0.43; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.131; p = 0.039) regions. The most important increase occurred in the Northeastern region (128%), followed by the West-Central (22%), and Northern (7%) regions (<xref ref-type="table" rid="t2">Tables 2</xref> and 4, <xref ref-type="fig" rid="f3">Figure 3</xref>). In women, mortality due to IHD increased in the Northeastern region (&#946; = 1.54; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.900; p &lt; 0.0001), and remained unaltered, but with a reduction trend, in the Northern (&#946; = -0.17; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.071; p = 0.071) and West-Central (&#946; = -0.76; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.061; p = 0.089) regions. The Northeastern region had the greatest increase in mortality due to IHD (55%) (<xref ref-type="table" rid="t2">Tables 2</xref> and <xref ref-type="table" rid="t4">4</xref>, <xref ref-type="fig" rid="f3">Figure 3</xref>).</p>
      <p>
        <fig id="f2">
          <label>Figure 2</label>
          <caption>
            <title>Simple linear regression analysis of mortality due to ischemic heart diseases (IHD) and cerebrovascular diseases (CbVD) in individuals aged &#8805; 30 years in the five Brazilian regions from 1980 to 2012.</title>
          </caption>
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-107-02-0137-60102-gf02.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <fig id="f3">
          <label>Figure 3</label>
          <caption>
            <title>Simple linear regression analysis of mortality due to ischemic heart diseases (IHD) in men (M) and women (W) aged &#8805; 30 years in the five Brazilian regions from 1980 to 2012.</title>
          </caption>
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-107-02-0137-60102-gf03.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>Simple linear regression analysis showed that, from 1980 to 2012, mortality due to CbVD remained unaltered, but with a reduction trend, in the Northern region (&#946; = -0.24; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.840; p = 0.056), increased in the Northeastern region (&#946; = 0.56; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.381; p &lt; 0.0001), and had a significant reduction in the Southeastern (&#946; = -7.5; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.924; p &lt; 0.0001), Southern (&#946; = -3.85; R<sub>aj</sub><sup>2</sup>=0.905; p &lt; 0.0001) and West-Central (&#946; = -1,81; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,562; p &lt; 0,00) regions. Mortality due to CbVD increased in the Northeastern region by 15%, while significant reductions of 240% and 101% occurred in the Southeastern and Southern regions, respectively (<xref ref-type="table" rid="t3">Tables 3</xref> and <xref ref-type="table" rid="t4">4</xref>, <xref ref-type="fig" rid="f2">Figure 2</xref>). In men, mortality due to CbVD increased in the Northeastern region (&#946; = 0.95; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.616; p &lt; 0.0001), remained unaltered in the Northern region (&#946; = 0; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.020; p = 0.438), and decreased in the Southeastern (&#946; = -8.27; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.911; p &lt; 0.0001), Southern (&#946; = -4.13; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.881; p &lt; 0.0001) and West-Central (&#946; = -1.72; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.455; p &lt; 0.0001) regions. In men, mortality due to CbVD increased in the Northeastern region by 26%, the most significant reductions of 216% and 88% occurring in the Southeastern and Southern regions, respectively (<xref ref-type="table" rid="t3">Tables 3</xref> and <xref ref-type="table" rid="t4">4</xref>, <xref ref-type="fig" rid="f4">Figure 4</xref>). In women, mortality due to CbVD remained unaltered in the Northeastern region (&#946; = 0; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.044; p = 0.241), and decreased in the Northern (&#946; = -0.60; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.470; p&lt;0.001), Southeastern (&#946; = -6.74; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.937; p &lt; 0.0001), Southern (&#946; = -3.56; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.921; p &lt; 0.0001) and West-Central (&#946; = -1.91; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0.061; p &lt; 0.0001) regions. In women, the reduction in mortality due to CbVD was more important in the Southeastern and Southern regions, 274% and 119%, respectively (<xref ref-type="table" rid="t3">Tables 3</xref> and <xref ref-type="table" rid="t4">4</xref>, <xref ref-type="fig" rid="f4">Figure 4</xref>). The convergence of the trends in mortality due to IHD and CbVD observed in the five Brazilian regions resulted mainly from the reduction in mortality due to those diseases in the Southeastern and Southern regions. The convergence of mortality due to CbVD was significant from 1997 onwards, while, for IHD, that occurred only from 2007 onwards (<xref ref-type="fig" rid="f5">Figure 5</xref>).</p>
      <p>
        <fig id="f4">
          <label>Figure 4</label>
          <caption>
            <title>Simple linear regression analysis of mortality due to cerebrovascular diseases (CbVD) in men (M) and women (W) aged &#8805;30 years in the five Brazilian regions from 1980 to 2012.</title>
          </caption>
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-107-02-0137-60102-gf04.jpg"/></fig>
      </p>
      <p>
        <fig id="f5">
          <label>Figure 5</label>
          <caption>
            <title>Convergence of trends in mortality due to ischemic heart diseases (IHD) and cerebrovascular diseases (CbVD) in the five Brazilian regions from 1980 to 2012.</title>
          </caption>
          <graphic xlink:href="1678-4170-abc-107-02-0137-60102-gf05.jpg"/></fig>
      </p>
    </sec>
    <sec sec-type="discussion">
      <title>Discussion</title>
      <p>This study showed the highest reductions in mortality due to CVD, IHD and CbVD in the Southeastern and Southern regions, while the Northeastern region had mortality due to those diseases increased. The results varied in the Northern and West-Central regions. Therefore, the Southeastern and Southern regions behaved similarly to the most developed countries, with a persistent trend of reduction in mortality due to CVD.<xref ref-type="bibr" rid="B7">7</xref><sup>,</sup><xref ref-type="bibr" rid="B8">8</xref>
			</p>
      <p>On the other hand, the mortality trends of the other regions behaved similarly to those of developing countries. The population's more limited access to a more appropriate health care system, in addition to socioeconomic and cultural aspects, might justify those trends. For example, the control of risk factors accounted for at least a 50% reduction in mortality due to CVD in more developed countries.<xref ref-type="bibr" rid="B9">9</xref>
			</p>
      <p>A recent report of the 2013 Brazilian National Health Research ( <italic>Pesquisa Nacional de Sa&#250;de</italic> - PNS) showed better performance of the Southeastern and Southern regions regarding the diagnosis and treatment of the major risk factors for CVD.<xref ref-type="bibr" rid="B10">10</xref> The PNS data showed a higher consumption of fruits and vegetables and greater practice of physical activity in the Southeastern and Southern regions. Regarding risk factors [systemic arterial hypertension (SAH), dyslipidemia and diabetes], the Southeastern and Southern regions showed: greater proportion of individuals aged &#8805; 18 years measuring blood pressure; higher use of anti-hypertensive drugs; greater access to at least one medication obtained from the Popular Pharmacy Program; and more frequent measurement of serum glucose, total cholesterol and triglyceride levels.<xref ref-type="bibr" rid="B10">10</xref> Briefly, the population's access to the health care system was better in the Southeastern and Southern regions.</p>
      <p>Similarly, regarding risk factor assessment, that PNS report showed that women performed better as compared to men, which can even intensify the already existing natural protection of women against the atherosclerotic process, and, thus, against cardiovascular events.</p>
      <p>In addition, the better access to the health care system in the Southeastern and Southern regions can justify the greater reduction in mortality due to CbVD as compared to IHD. That results from the fact that the logistics involved in the diagnosis and treatment of SAH, the major risk factor for CbVD, is significantly less complex than that required for IHD. Ischemic heart diseases involve more risk factors, such as dyslipidemia, smoking habit, diabetes and SAH, and their diagnosis depend on more complex complementary tests.</p>
      <p>In addition to the drug treatment complexity, there is limited availability of the intervention treatment, restricted to large urban centers. Such diagnostic and therapeutic limitations can justify the heterogeneity in the risk of death due to acute myocardial infarction in the different Brazilian regions.<xref ref-type="bibr" rid="B11">11</xref>
			</p>
      <p>Similarly, social inequalities and low educational level are additional conditions associated with higher mortality due to CVD.<xref ref-type="bibr" rid="B12">12</xref><sup>-</sup><xref ref-type="bibr" rid="B14">14</xref> The Southern and Southeastern regions have the highest urban developing indices, which is assessed by the progress of the regions in three basic dimensions: income, educational level and health.<xref ref-type="bibr" rid="B15">15</xref><sup>,</sup><xref ref-type="bibr" rid="B16">16</xref> Half of the mortality due to CVD before the age of 65 years can be attributed to poverty.<xref ref-type="bibr" rid="B13">13</xref> Similarly, the educational level has an inverse relationship with mortality due to CVD. Inadequate feeding, insufficient physical activity, alcohol consumption and smoking are important risk factors for DVC and more prevalent in the least favored social levels.<xref ref-type="bibr" rid="B17">17</xref> Therefore, primary and secondary prevention programs aimed at those population strata can significantly impact morbidity and mortality due to CVD. For example, the "Family Health Strategy" program facilitated actions for health promotion and perfected the process of prevention and early diagnosis of the major risk factors for CVD.<xref ref-type="bibr" rid="B18">18</xref>
			</p>
      <p>Another important point observed in our study was the convergence of the trends in mortality due to IHD and CbVD in the Brazilian regions. The convergence of the trends in mortality due to IHD occurred from 2007 onwards, while that due to CbVD occurred 10 years earlier. That behavior reflects in the earlier and steepest drop in mortality due to CbVD, resulting in the epidemiological transition phenomenon, which is predominance of mortality due to IHD over that due to CbVD.<xref ref-type="bibr" rid="B19">19</xref>
			</p>
      <p>This study's major limitations relates to the quality of Brazilian mortality data, such as errors related to the diagnosis and accuracy of death certificates, ill-defined causes of deaths and data inputting errors. The number of death certificates with symptoms, signs and ill-defined health conditions reported as cause of death is an indirect indicator of the data quality pattern. Despite the progressive improvement, the number of death certificates with those characteristics in the Northeastern, Northern and West-Central regions is still significant.<xref ref-type="bibr" rid="B20">20</xref><sup>,</sup><xref ref-type="bibr" rid="B21">21</xref>
			</p>
      <p>In addition, validation studies for mortality rate data are not available in most Brazilian states or cities. Thus, the reduction in the number of death certificates with symptoms, signs and ill-defined health conditions reported as cause of death can redirect to the increase in the number of death certificates due to CVD, and consequently, artificially reflect as an increase in mortality due to CVD in the Northeastern, Northern and West-Central regions.</p>
    </sec>
    <sec sec-type="conclusions">
      <title>Conclusion</title>
      <p>The persistence of those mortality trends in the five Brazilian regions will lead, in a few years, to an inversion in the risk of death in the regions, making the Northeastern region, and to a lesser extent, the Northern and West-Central regions, those with the highest coefficients of mortality due to CVD. Thus, intensification of preventive public health policies for CVD and improvement in socioeconomic conditions, especially in the Northeastern region, might result in similar coefficients of mortality in the five Brazilian regions.</p>
    </sec>
  </body>
  <back>
    <fn-group>
      <fn fn-type="supported-by">
        <p>
          <bold>Sources of Funding</bold>
        </p>
        <p>There were no external funding sources for this study.</p>
      </fn>
      <fn fn-type="other">
        <p>
          <bold>Study Association</bold>
        </p>
        <p>This study is not associated with any thesis or dissertation work.</p>
      </fn>
    </fn-group>
    <ref-list>
      <title>References</title>
      <ref id="B1">
        <label>1</label>
        <mixed-citation>1 Souza MF, Alencar AP, Malta DC, Moura L, Mansur AP. Serial temporal analysis of ischemic heart disease and stroke death risk in five regions of Brazil from 1981 to 2001. Arq Bras Cardiol. 2006;87(6):735-40.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Souza</surname>
              <given-names>MF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Alencar</surname>
              <given-names>AP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Malta</surname>
              <given-names>DC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Moura</surname>
              <given-names>L</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mansur</surname>
              <given-names>AP</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Serial temporal analysis of ischemic heart disease and stroke death risk in five regions of Brazil from 1981 to 2001</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <year>2006</year>
          <volume>87</volume>
          <issue>6</issue>
          <fpage>735</fpage>
          <lpage>740</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B2">
        <label>2</label>
        <mixed-citation>2 Finegold JA, Asaria P, Francis DP. Mortality from ischaemic heart disease by country, region, and age: statistics from World Health Organisation and United Nations. Int J Cardiol. 2013;168(2):934-45.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Finegold</surname>
              <given-names>JA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Asaria</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Francis</surname>
              <given-names>DP</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Mortality from ischaemic heart disease by country, region, and age: statistics from World Health Organisation and United Nations</article-title>
          <source>Int J Cardiol</source>
          <year>2013</year>
          <volume>168</volume>
          <issue>2</issue>
          <fpage>934</fpage>
          <lpage>945</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B3">
        <label>3</label>
        <mixed-citation>3 Moran AE, Forouzanfar MH, Roth GA, Mensah GA, Ezzati M, Murray CJ, et al. Temporal trends in ischemic heart disease mortality in 21 world regions, 1980 to 2010: the Global Burden of Disease 2010 study. Circulation. 2014;129(14):1483-92.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Moran</surname>
              <given-names>AE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Forouzanfar</surname>
              <given-names>MH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Roth</surname>
              <given-names>GA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Mensah</surname>
              <given-names>GA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ezzati</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Murray</surname>
              <given-names>CJ</given-names>
            </name>
            <etal/>
          </person-group>
          <article-title>Temporal trends in ischemic heart disease mortality in 21 world regions, 1980 to 2010: the Global Burden of Disease 2010 study</article-title>
          <source>Circulation</source>
          <year>2014</year>
          <volume>129</volume>
          <issue>14</issue>
          <fpage>1483</fpage>
          <lpage>1492</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B4">
        <label>4</label>
        <mixed-citation>4 Baena CP, Chowdhury R, Schio NA, Sabbag AE Jr, Guarita-Souza LC, Olandoski M, et al. Ischaemic heart disease deaths in Brazil: current trends, regional disparities and future projections. Heart. 2013;99(18):1359-64.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Baena</surname>
              <given-names>CP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Chowdhury</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Schio</surname>
              <given-names>NA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sabbag</surname>
              <given-names>AE</given-names>
              <suffix>Jr</suffix>
            </name>
            <name>
              <surname>Guarita-Souza</surname>
              <given-names>LC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Olandoski</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <etal/>
          </person-group>
          <article-title>Ischaemic heart disease deaths in Brazil: current trends, regional disparities and future projections</article-title>
          <source>Heart</source>
          <year>2013</year>
          <volume>99</volume>
          <issue>18</issue>
          <fpage>1359</fpage>
          <lpage>1364</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B5">
        <label>5</label>
        <mixed-citation>5 Minist&#233;rio da Sa&#250;de. Datasus. Mortalidade Brasil. [Citado em 2015 Dez 10]. Dispon&#237;vel em: <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://tabnet.datasus.gov.br/cgi/deftohtm.exe?sih/cnv/niuf.def">http://tabnet.datasus.gov.br/cgi/deftohtm.exe?sih/cnv/niuf.def</ext-link></mixed-citation>
        <element-citation publication-type="webpage">
          <person-group person-group-type="author">
            <collab>Minist&#233;rio da Sa&#250;de</collab>
          </person-group>
          <source>Datasus. Mortalidade Brasil</source>
          <date-in-citation content-type="access-date">2015 Dez 10</date-in-citation>
          <comment>Dispon&#237;vel em: <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://tabnet.datasus.gov.br/cgi/deftohtm.exe?sih/cnv/niuf.def">http://tabnet.datasus.gov.br/cgi/deftohtm.exe?sih/cnv/niuf.def</ext-link>
					</comment>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B6">
        <label>6</label>
        <mixed-citation>6 Segi M, Fujisaku S, Kurihara M, Narai Y, Sasajima K. The age-adjusted death rates for malignant neoplasms in some selected sites in 23 countries in 1954-1955 and their geographical correlation. Tohoku J Exp Med. 1960;72:91-103.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Segi</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fujisaku</surname>
              <given-names>S</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kurihara</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Narai</surname>
              <given-names>Y</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Sasajima</surname>
              <given-names>K</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>The age-adjusted death rates for malignant neoplasms in some selected sites in 23 countries in 1954-1955 and their geographical correlation</article-title>
          <source>Tohoku J Exp Med</source>
          <year>1960</year>
          <volume>72</volume>
          <fpage>91</fpage>
          <lpage>103</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B7">
        <label>7</label>
        <mixed-citation>7 Nichols M, Townsend N, Scarborough P, Rayner M. Cardiovascular disease in Europe 2014: epidemiological update. Eur Heart J. 2014;35(42):2950-9. Erratum in: Eur Heart J. 2015;36(13):794.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Nichols</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Townsend</surname>
              <given-names>N</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Scarborough</surname>
              <given-names>P</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rayner</surname>
              <given-names>M.</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Cardiovascular disease in Europe 2014: epidemiological update</article-title>
          <source>Eur Heart J</source>
          <year>2014</year>
          <volume>35</volume>
          <issue>42</issue>
          <fpage>2950</fpage>
          <lpage>2959</lpage>
          <comment>Erratumin: Eur Heart J. 2015</comment>
          <volume>36</volume>
          <issue>13</issue>
          <fpage>794</fpage>
          <lpage>794</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B8">
        <label>8</label>
        <mixed-citation>8 Roth GA, Forouzanfar MH, Moran AE, Barber R, Nguyen G, Feigin VL, et al. Demographic and epidemiologic drivers of global cardiovascular mortality. N Engl J Med. 2015;372(14):1333-41.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Roth</surname>
              <given-names>GA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Forouzanfar</surname>
              <given-names>MH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Moran</surname>
              <given-names>AE</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Barber</surname>
              <given-names>R</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Nguyen</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Feigin</surname>
              <given-names>VL</given-names>
            </name>
            <etal/>
          </person-group>
          <article-title>Demographic and epidemiologic drivers of global cardiovascular mortality</article-title>
          <source>N Engl J Med</source>
          <year>2015</year>
          <volume>372</volume>
          <issue>14</issue>
          <fpage>1333</fpage>
          <lpage>1341</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B9">
        <label>9</label>
        <mixed-citation>9 Ford ES, Ajani UA, Croft JB, Critchley JA, Labarthe DR, Kottke TE, et al. Explaining the decrease in U.S. deaths from coronary disease, 1980-2000. N Engl J Med. 2007;356(23):2388-98.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ford</surname>
              <given-names>ES</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ajani</surname>
              <given-names>UA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Croft</surname>
              <given-names>JB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Critchley</surname>
              <given-names>JA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Labarthe</surname>
              <given-names>DR</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Kottke</surname>
              <given-names>TE</given-names>
            </name>
            <etal/>
          </person-group>
          <article-title>Explaining the decrease in U.S. deaths from coronary disease, 1980-2000</article-title>
          <source>N Engl J Med</source>
          <year>2007</year>
          <volume>356</volume>
          <issue>23</issue>
          <fpage>2388</fpage>
          <lpage>2398</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B10">
        <label>10</label>
        <mixed-citation>10 Instituto Brasileiro de Geografia e Estat&#237;stica (IBGE). Pesquisa Nacional de Sa&#250;de. [Citado em 2015 Jun 10]. Dispon&#237;vel em: <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="ftp://ftp.ibge.gov.br/PNS/2013/pns2013.pdf">ftp://ftp.ibge.gov.br/PNS/2013/pns2013.pdf</ext-link></mixed-citation>
        <element-citation publication-type="webpage">
          <source>Instituto Brasileiro de Geografia e Estat&#237;stica (IBGE). Pesquisa Nacional de Sa&#250;de</source>
          <date-in-citation content-type="access-date">2015 Jun 10</date-in-citation>
          <comment>Dispon&#237;vel em: <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="ftp://ftp.ibge.gov.br/PNS/2013/pns2013.pdf">ftp://ftp.ibge.gov.br/PNS/2013/pns2013.pdf</ext-link>
					</comment>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B11">
        <label>11</label>
        <mixed-citation>11 Nicolau JC, Franken M, Lotufo PA, Carvalho AC, Marin Neto JA, Lima FG, et al. Use of demonstrably effective therapies in the treatment of acute coronary syndromes: comparison between different Brazilian regions. Analysis of the Brazilian Registry on Acute Coronary Syndromes (BRACE). Arq Bras Cardiol. 2012;98(4):282-9.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Nicolau</surname>
              <given-names>JC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Franken</surname>
              <given-names>M</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lotufo</surname>
              <given-names>PA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Carvalho</surname>
              <given-names>AC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Marin</surname>
              <given-names>JA</given-names>
              <suffix>Neto</suffix>
            </name>
            <name>
              <surname>Lima</surname>
              <given-names>FG</given-names>
            </name>
            <etal/>
          </person-group>
          <article-title>Use of demonstrably effective therapies in the treatment of acute coronary syndromes: comparison between different Brazilian regions. Analysis of the Brazilian Registry on Acute Coronary Syndromes (BRACE)</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <year>2012</year>
          <volume>98</volume>
          <issue>4</issue>
          <fpage>282</fpage>
          <lpage>289</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B12">
        <label>12</label>
        <mixed-citation>12 Ishitani LH, Franco GC, Perp&#233;tuo IH, Fran&#231;a E. [Socioeconomic inequalities and premature mortality due to cardiovascular diseases in Brazil]. Rev Sa&#250;de P&#250;blica. 2006;40(4):684-91.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ishitani</surname>
              <given-names>LH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Franco</surname>
              <given-names>GC</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Perp&#233;tuo</surname>
              <given-names>IH</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Fran&#231;a</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Socioeconomic inequalities and premature mortality due to cardiovascular diseases in Brazil</article-title>
          <source>Rev Sa&#250;de P&#250;blica</source>
          <year>2006</year>
          <volume>40</volume>
          <issue>4</issue>
          <fpage>684</fpage>
          <lpage>691</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B13">
        <label>13</label>
        <mixed-citation>13 Bassanesi SL, Azambuja MI, Achutti A. Premature mortality due to cardiovascular disease and social inequalities in Porto Alegre: from evidence to action. Arq Bras Cardiol. 2008;90(6):403-12.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Bassanesi</surname>
              <given-names>SL</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Azambuja</surname>
              <given-names>MI</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Achutti</surname>
              <given-names>A</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Premature mortality due to cardiovascular disease and social inequalities in Porto Alegre: from evidence to action</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <year>2008</year>
          <volume>90</volume>
          <issue>6</issue>
          <fpage>403</fpage>
          <lpage>412</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B14">
        <label>14</label>
        <mixed-citation>14 Polanczyk CA, Ribeiro JP. Coronary artery disease in Brazil: contemporary management and future perspectives. Heart. 2009;95(11):870-6.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Polanczyk</surname>
              <given-names>CA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ribeiro</surname>
              <given-names>JP</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Coronary artery disease in Brazil: contemporary management and future perspectives</article-title>
          <source>Heart</source>
          <year>2009</year>
          <volume>95</volume>
          <issue>11</issue>
          <fpage>870</fpage>
          <lpage>876</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B15">
        <label>15</label>
        <mixed-citation>15 Programa das Na&#231;&#245;es Unidas para o Desenvolvimento (PNUD). [Citado em 2015 Nov 11]. Dispon&#237;vel em: <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.pnud.org.br/IDH/DH.aspx">http://www.pnud.org.br/IDH/DH.aspx</ext-link></mixed-citation>
        <element-citation publication-type="webpage">
          <source>Programa das Na&#231;&#245;es Unidas para o Desenvolvimento (PNUD)</source>
          <date-in-citation content-type="access-date">2015 Nov 11</date-in-citation>
          <comment>Dispon&#237;vel em: <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.pnud.org.br/IDH/DH.aspx">http://www.pnud.org.br/IDH/DH.aspx</ext-link>
					</comment>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B16">
        <label>16</label>
        <mixed-citation>16 &#205;ndice de Desenvolvimento Humano Municipal. Brasil. [Citado em 2015 Dez 8]. Dispon&#237;vel em: <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://g1.globo.com/brasil/idhm-2013/platb/">http://g1.globo.com/brasil/idhm-2013/platb/</ext-link></mixed-citation>
        <element-citation publication-type="webpage">
          <source>&#205;ndice de Desenvolvimento Humano Municipal. Brasil.</source>
          <date-in-citation content-type="access-date">2015 Dez 8</date-in-citation>
          <comment>Dispon&#237;vel em: <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://g1.globo.com/brasil/idhm-2013/platb/">http://g1.globo.com/brasil/idhm-2013/platb/</ext-link>
					</comment>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B17">
        <label>17</label>
        <mixed-citation>17 Schmidt MI, Duncan BB, Azevedo e Silva G, Menezes AM, Monteiro CA, Barreto SM, et al. Chronic non-communicable diseases in Brazil: burden and current challenges. Lancet. 2011;377(9781):1949-61.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Schmidt</surname>
              <given-names>MI</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Duncan</surname>
              <given-names>BB</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Azevedo e Silva</surname>
              <given-names>G</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Menezes</surname>
              <given-names>AM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Monteiro</surname>
              <given-names>CA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Barreto</surname>
              <given-names>SM</given-names>
            </name>
            <etal/>
          </person-group>
          <article-title>Chronic non-communicable diseases in Brazil: burden and current challenges</article-title>
          <source>Lancet</source>
          <year>2011</year>
          <volume>377</volume>
          <issue>9781</issue>
          <fpage>1949</fpage>
          <lpage>1961</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B18">
        <label>18</label>
        <mixed-citation>18 Ceccon RF, Meneghel SN, Viecili PR. Hospitalization due to conditions sensitive to primary care and expansion of the Family Health Program in Brazil: an ecological study. Rev Bras Epidemiol. 2014;17(4):968-77.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Ceccon</surname>
              <given-names>RF</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Meneghel</surname>
              <given-names>SN</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Viecili</surname>
              <given-names>PR</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Hospitalization due to conditions sensitive to primary care and expansion of the Family Health Program in Brazil: an ecological study</article-title>
          <source>Rev Bras Epidemiol</source>
          <year>2014</year>
          <volume>17</volume>
          <issue>4</issue>
          <fpage>968</fpage>
          <lpage>977</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B19">
        <label>19</label>
        <mixed-citation>19 Mansur AP, Lopes AI, Favarato D, Avakian SD, C&#233;sar LA, Ramires JA. Epidemiologic transition in mortality rate from circulatory diseases in Brazil. Arq Bras Cardiol. 2009;93(5):506-10.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Mansur</surname>
              <given-names>AP</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lopes</surname>
              <given-names>AI</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Favarato</surname>
              <given-names>D</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Avakian</surname>
              <given-names>SD</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>C&#233;sar</surname>
              <given-names>LA</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Ramires</surname>
              <given-names>JA</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Epidemiologic transition in mortality rate from circulatory diseases in Brazil</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <year>2009</year>
          <volume>93</volume>
          <issue>5</issue>
          <fpage>506</fpage>
          <lpage>510</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B20">
        <label>20</label>
        <mixed-citation>20 Fran&#231;a E, de Abreu DX, Rao C, Lopez AD. Evaluation of cause-of-death statistics for Brazil, 2002-2004. Int J Epidemiol. 2008;37(4):891-901.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Fran&#231;a</surname>
              <given-names>E</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>de Abreu</surname>
              <given-names>DX</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Rao</surname>
              <given-names>C</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Lopez</surname>
              <given-names>AD</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Evaluation of cause-of-death statistics for Brazil, 2002-2004</article-title>
          <source>Int J Epidemiol</source>
          <year>2008</year>
          <volume>37</volume>
          <issue>4</issue>
          <fpage>891</fpage>
          <lpage>901</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
      <ref id="B21">
        <label>21</label>
        <mixed-citation>21 Gaui EN, Oliveira GM, Klein CH. Mortality by heart failure and ischemic heart disease in Brazil from 1996 to 2011. Arq Bras Cardiol. 2014;102(6):557-65.</mixed-citation>
        <element-citation publication-type="journal">
          <person-group person-group-type="author">
            <name>
              <surname>Gaui</surname>
              <given-names>EN</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Oliveira</surname>
              <given-names>GM</given-names>
            </name>
            <name>
              <surname>Klein</surname>
              <given-names>CH</given-names>
            </name>
          </person-group>
          <article-title>Mortality by heart failure and ischemic heart disease in Brazil from 1996 to 2011</article-title>
          <source>Arq Bras Cardiol</source>
          <year>2014</year>
          <volume>102</volume>
          <issue>6</issue>
          <fpage>557</fpage>
          <lpage>565</lpage>
        </element-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
  <sub-article article-type="translation" id="s1" xml:lang="pt">
    <front-stub>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading">
          <subject>Artigo Original</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title>Mortalidade por Doen&#231;as Cardiovasculares em Mulheres e Homens nas cinco Regi&#245;es do Brasil, 1980-2012</article-title>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Mansur</surname>
            <given-names>Antonio de Padua</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff2">
            <sup>1</sup>
          </xref>
          <xref ref-type="corresp" rid="c2"/>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>Favarato</surname>
            <given-names>Desid&#233;rio</given-names>
          </name>
          <xref ref-type="aff" rid="aff2">
            <sup>1</sup>
          </xref>
        </contrib>
        <aff id="aff2">
          <label>1</label>
          <institution content-type="original">Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor)-HC - FMUSP, S&#227;o Paulo, SP - Brasil</institution>
        </aff>
      </contrib-group>
      <author-notes>
        <corresp id="c2"><bold>Correspond&#234;ncia: Antonio de Padua Mansur</bold>, Instituto do Cora&#231;&#227;o (InCor) - HC FMUSP - Av. Dr. En&#233;as C. Aguiar, 44, Cerqueira C&#233;sar. CEP 05403-000, S&#227;o Paulo, SP - Brasil. E-mail: <email>pmansur@cardiol.br</email>, <email>apmansur@yahoo.com</email>
				</corresp>
        <fn fn-type="con">
          <p>
            <bold>Contribui&#231;&#227;o dos autores</bold>
          </p>
          <p>Concep&#231;&#227;o e desenho da pesquisa, An&#225;lise estat&#237;stica e Reda&#231;&#227;o do manuscrito: Mansur AP; Obten&#231;&#227;o de dados: Favarato D; An&#225;lise e interpreta&#231;&#227;o dos dados e Revis&#227;o cr&#237;tica do manuscrito quanto ao conte&#250;do intelectual importante: Mansur AP, Favarato D.</p>
        </fn>
        <fn fn-type="conflict">
          <p>Potencial conflito de interesse Declaro n&#227;o haver conflito de interesses pertinentes.</p>
        </fn>
      </author-notes>
      <abstract>
        <title>Resumo</title>
        <sec>
          <title>Fundamento:</title>
          <p>Estudos mostraram diferentes mortalidades por doen&#231;as cardiovasculares (DCV), doen&#231;a isqu&#234;mica do cora&#231;&#227;o (DIC) e doen&#231;as cerebrovasculares (DCbV) nas cinco regi&#245;es do Brasil. Particularidades socioecon&#244;micas entre as cinco regi&#245;es s&#227;o frequentemente usadas para justificar diferen&#231;as na mortalidade por essas doen&#231;as. Estudos tamb&#233;m mostraram redu&#231;&#227;o das diferen&#231;as entre as taxas de mortalidade das cinco regi&#245;es do Brasil.</p>
        </sec>
        <sec>
          <title>Objetivo:</title>
          <p>Atualizar os dados de mortalidade por DCV em mulheres e homens nas cinco regi&#245;es do pa&#237;s.</p>
        </sec>
        <sec>
          <title>M&#233;todos:</title>
          <p>Os dados populacionais e de mortalidade foram obtidos do Instituto Brasileiro de Geografia e Estat&#237;stica e do Minist&#233;rio da Sa&#250;de. O risco de morte foi ajustado pelo m&#233;todo da padroniza&#231;&#227;o direta, tendo como refer&#234;ncia a popula&#231;&#227;o mundial em 2000. Foram analisadas as tend&#234;ncias da mortalidade por DCV, DIC e DCbV em mulheres e homens com &#8805; 30 anos de idade nas cinco regi&#245;es do Brasil no per&#237;odo de 1980-2012.</p>
        </sec>
        <sec>
          <title>Resultados:</title>
          <p>Observou-se na mortalidade: 1) por DCV: redu&#231;&#227;o nas regi&#245;es Norte, Centro-Oeste, Sul e Sudeste; aumento na regi&#227;o Nordeste; 2) por DIC: redu&#231;&#227;o nas regi&#245;es Sudeste e Sul; aumento na regi&#227;o Nordeste; e inalterada nas regi&#245;es Norte e Centro-Oeste; 3) por DCbV: redu&#231;&#227;o nas regi&#245;es Sul, Sudeste e Centro-Oeste; aumento na regi&#227;o Nordeste; e inalterada na regi&#227;o Norte. Observou-se tamb&#233;m converg&#234;ncia das tend&#234;ncias da mortalidade por DCV, DIC e DCbV nas cinco regi&#245;es.</p>
        </sec>
        <sec>
          <title>Conclus&#227;o:</title>
          <p>As regi&#245;es Centro-Oeste, Norte e Nordeste tiveram as maiores taxas de mortalidade por DCV comparadas &#224;s regi&#245;es Sudeste e Sul. (Arq Bras Cardiol. 2016; [online].ahead print, PP.0-0)</p>
        </sec>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="pt">
        <title>Palavras-chave:</title>
        <kwd>Doen&#231;as Cardiovasculares</kwd>
        <kwd>Mortalidade</kwd>
        <kwd>Epidemiologia</kwd>
        <kwd>Brasil</kwd>
        <kwd>Acidente Vascular Cerebral (AVC)</kwd>
        <kwd>Doen&#231;a Isqu&#234;mica do Cora&#231;&#227;o</kwd>
      </kwd-group>
    </front-stub>
    <body>
      <sec sec-type="intro">
        <title>Introdu&#231;&#227;o</title>
        <p>As doen&#231;as cardiovasculares (DCV) s&#227;o as principais causas de morte em homens e mulheres nas cinco regi&#245;es do Brasil.<xref ref-type="bibr" rid="B1">1</xref> As regi&#245;es Sudeste e Sul tiveram os maiores coeficientes ajustados de mortalidade por DCV, doen&#231;as isqu&#234;micas do cora&#231;&#227;o (DIC) e doen&#231;as cerebrovasculares (DCbV) comparadas com as regi&#245;es Norte, Nordeste e Centro-Oeste.<xref ref-type="bibr" rid="B1">1</xref> A mortalidade por DCV nas regi&#245;es Sudeste e Sul tem padr&#227;o semelhante ao observado nos pa&#237;ses mais desenvolvidos, onde as DCV t&#234;m maior participa&#231;&#227;o na mortalidade geral da popula&#231;&#227;o e predomina a mortalidade por DIC sobre as DCbV.<xref ref-type="bibr" rid="B2">2</xref><sup>,</sup><xref ref-type="bibr" rid="B3">3</xref> Do outro lado, a mortalidade por DCV nas regi&#245;es Norte, Nordeste e Centro-Oeste tem padr&#227;o semelhante ao observado nos pa&#237;ses em desenvolvimento, onde as DCV t&#234;m proporcionalmente menor participa&#231;&#227;o na mortalidade geral da popula&#231;&#227;o e predomina a mortalidade por DCbV sobre as DIC.<xref ref-type="bibr" rid="B1">1</xref><sup>-</sup><xref ref-type="bibr" rid="B3">3</xref> Da mesma forma, a redu&#231;&#227;o da mortalidade por DCV, DIC e DCbV foi significativamente maior nas regi&#245;es Sudeste e Sul quando comparadas com as regi&#245;es Norte e Centro-Oeste, enquanto que na regi&#227;o Nordeste observou-se um aumento na mortalidade por essas doen&#231;as.<xref ref-type="bibr" rid="B1">1</xref><sup>,</sup><xref ref-type="bibr" rid="B4">4</xref> Esses dois estudos mostraram uma aproxima&#231;&#227;o das linhas de tend&#234;ncia da mortalidade por DCV entre as cinco regi&#245;es. Por&#233;m, Souza et al.<xref ref-type="bibr" rid="B1">1</xref> analisaram os dados de mortalidade por DCV at&#233; o ano 2006 e Baena et al.<xref ref-type="bibr" rid="B4">4</xref> reportaram dados de mortalidade nas cinco regi&#245;es somente para as DIC at&#233; o ano de 2010.</p>
        <p>Este estudo teve como objetivo analisar as tend&#234;ncias de mortalidade por DCV, DIC e DCbV, isto &#233;, se as tend&#234;ncias ainda se mant&#234;m, assim como atualizar os dados de mortalidade por DCV em homens e mulheres nas cinco regi&#245;es do Brasil no per&#237;odo de 1980 a 2012.</p>
      </sec>
      <sec sec-type="methods">
        <title>M&#233;todos</title>
        <p>Este estudo ecol&#243;gico, retrospectivo, baseado nas s&#233;ries temporais analisou a mortalidade por DC, DIC e DCbV na popula&#231;&#227;o com idade &#8805;30 anos nas cinco regi&#245;es do Brasil (Norte, Nordeste, Centro-Oeste, Sudeste e Sul) de 1980 at&#233; 2012. Os dados sobre a mortalidade foram obtidos no portal do Minist&#233;rio da Sa&#250;de, <ext-link ext-link-type="uri" xlink:href="http://www.datasus.gov.br">www.datasus.gov.br</ext-link>.<xref ref-type="bibr" rid="B5">5</xref> Os dados populacionais do Instituto Brasileiro de Geografia e Estat&#237;stica (IBGE) foram obtidos no mesmo portal. Os &#243;bitos de 1990 a 1995 foram classificados de acordo com o CID-9, 9<sup>a</sup> Confer&#234;ncia de Revis&#227;o da Classifica&#231;&#227;o Internacional de Doen&#231;as (CID), de 1975, e adotado pela 20<sup>a</sup> Assembleia Mundial da Sa&#250;de. Os dados de mortalidade a partir do ano de 1996 foram obtidos da 10<sup>a</sup> revis&#227;o da CID. As doen&#231;as do aparelho circulat&#243;rio (DC) foram agrupadas nos c&#243;digos 390 a 459, as DIC, c&#243;digos 410 a 414, e as DCbV, c&#243;digos 430 a 438, da 9<sup>a</sup> Revis&#227;o da CID. A mortalidade a partir do ano de 1996 foi classificada pela 10&#170; revis&#227;o da CID. As DC est&#227;o agrupadas nos c&#243;digos I00 a I99, as DIC, c&#243;digos I20 a I25 e as DCbV, nos c&#243;digos I60 a I69. Para fins de compara&#231;&#227;o, a mortalidade, por 100.000 habitantes, foi ajustada pelo m&#233;todo da padroniza&#231;&#227;o direta, tendo como refer&#234;ncia a popula&#231;&#227;o mundial padr&#227;o do ano 2000.<xref ref-type="bibr" rid="B6">6</xref> O modelo de regress&#227;o linear simples foi usado para an&#225;lise e compara&#231;&#245;es das tend&#234;ncias de mortalidade. As vari&#225;veis dependentes foram DC, DIC e DCbV, e a vari&#225;vel independente foi o ano. O n&#237;vel de signific&#226;ncia adotado para os testes estat&#237;sticos foi de 5% (p &lt; 0,05). O programa estat&#237;stico usado foi o SAS (SAS Institute Inc., 1989-1996, Cary, NC, EUA), vers&#227;o 9.2.</p>
      </sec>
      <sec sec-type="results">
        <title>Resultados</title>
        <p>A mortalidade total em homens e em mulheres por DCV, DIC e DCbV, assim como, os resultados das an&#225;lises de regress&#227;o linear simples, encontram-se, respectivamente, nas <xref ref-type="table" rid="t5">Tabelas 1</xref>, <xref ref-type="table" rid="t6">2</xref>, <xref ref-type="table" rid="t7">3</xref> e <xref ref-type="table" rid="t8">4</xref>.</p>
        <table-wrap id="t5">
          <label>Tabela 1</label>
          <caption>
            <title>Risco de morte<xref ref-type="table-fn" rid="TFN5">*</xref> por 100 mil habitantes por doen&#231;as cardiovasculares (DCV) e varia&#231;&#227;o total no per&#237;odo de observa&#231;&#227;o (1980-2012) na popula&#231;&#227;o total e em homens e mulheres nas 5 regi&#245;es do Brasil</title>
          </caption>
          <table frame="hsides" rules="groups">
            <colgroup>
              <col width="10%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="10%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="10%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="10%"/>
            </colgroup>
            <thead>
              <tr style="border-bottom-style:solid;border-bottom-width:thin">
                <th align="center" colspan="6">
                  <bold>DCV popula&#231;&#227;o total</bold>
                </th>
                <th align="center" colspan="6">
                  <bold>DCV homens</bold>
                </th>
                <th align="center" colspan="6">
                  <bold>DCV em mulheres</bold>
                </th>
              </tr>
              <tr>
                <th align="left">
                  <bold>Ano</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Norte</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Nordeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sudeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sul</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Centro-Oeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Norte</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Nordeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sudeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sul</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Centro-Oeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Norte</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Nordeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sudeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sul</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>West-Central</bold>
                </th>
              </tr>
            </thead>
            <tbody>
              <tr>
                <td>1980</td>
                <td align="center">430</td>
                <td align="center">261</td>
                <td align="center">863</td>
                <td align="center">791</td>
                <td align="center">503</td>
                <td align="center">464</td>
                <td align="center">278</td>
                <td align="center">986</td>
                <td align="center">891</td>
                <td align="center">529</td>
                <td align="center">395</td>
                <td align="center">245</td>
                <td align="center">740</td>
                <td align="center">691</td>
                <td align="center">478</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1981</td>
                <td align="center">365</td>
                <td align="center">268</td>
                <td align="center">832</td>
                <td align="center">748</td>
                <td align="center">583</td>
                <td align="center">386</td>
                <td align="center">288</td>
                <td align="center">951</td>
                <td align="center">847</td>
                <td align="center">643</td>
                <td align="center">344</td>
                <td align="center">248</td>
                <td align="center">713</td>
                <td align="center">649</td>
                <td align="center">523</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1982</td>
                <td align="center">329</td>
                <td align="center">271</td>
                <td align="center">789</td>
                <td align="center">713</td>
                <td align="center">538</td>
                <td align="center">355</td>
                <td align="center">295</td>
                <td align="center">914</td>
                <td align="center">827</td>
                <td align="center">590</td>
                <td align="center">302</td>
                <td align="center">248</td>
                <td align="center">664</td>
                <td align="center">598</td>
                <td align="center">485</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1983</td>
                <td align="center">331</td>
                <td align="center">263</td>
                <td align="center">792</td>
                <td align="center">740</td>
                <td align="center">568</td>
                <td align="center">355</td>
                <td align="center">285</td>
                <td align="center">919</td>
                <td align="center">854</td>
                <td align="center">631</td>
                <td align="center">307</td>
                <td align="center">240</td>
                <td align="center">665</td>
                <td align="center">626</td>
                <td align="center">504</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1984</td>
                <td align="center">334</td>
                <td align="center">276</td>
                <td align="center">785</td>
                <td align="center">727</td>
                <td align="center">578</td>
                <td align="center">362</td>
                <td align="center">302</td>
                <td align="center">916</td>
                <td align="center">840</td>
                <td align="center">641</td>
                <td align="center">307</td>
                <td align="center">250</td>
                <td align="center">654</td>
                <td align="center">615</td>
                <td align="center">515</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1985</td>
                <td align="center">339</td>
                <td align="center">273</td>
                <td align="center">779</td>
                <td align="center">694</td>
                <td align="center">580</td>
                <td align="center">368</td>
                <td align="center">302</td>
                <td align="center">909</td>
                <td align="center">796</td>
                <td align="center">641</td>
                <td align="center">310</td>
                <td align="center">244</td>
                <td align="center">649</td>
                <td align="center">591</td>
                <td align="center">520</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1986</td>
                <td align="center">341</td>
                <td align="center">277</td>
                <td align="center">749</td>
                <td align="center">678</td>
                <td align="center">565</td>
                <td align="center">364</td>
                <td align="center">304</td>
                <td align="center">872</td>
                <td align="center">790</td>
                <td align="center">632</td>
                <td align="center">319</td>
                <td align="center">250</td>
                <td align="center">625</td>
                <td align="center">566</td>
                <td align="center">497</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1987</td>
                <td align="center">317</td>
                <td align="center">257</td>
                <td align="center">727</td>
                <td align="center">677</td>
                <td align="center">526</td>
                <td align="center">337</td>
                <td align="center">284</td>
                <td align="center">846</td>
                <td align="center">778</td>
                <td align="center">580</td>
                <td align="center">297</td>
                <td align="center">230</td>
                <td align="center">609</td>
                <td align="center">575</td>
                <td align="center">472</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1988</td>
                <td align="center">324</td>
                <td align="center">276</td>
                <td align="center">756</td>
                <td align="center">711</td>
                <td align="center">552</td>
                <td align="center">349</td>
                <td align="center">308</td>
                <td align="center">889</td>
                <td align="center">814</td>
                <td align="center">612</td>
                <td align="center">299</td>
                <td align="center">244</td>
                <td align="center">624</td>
                <td align="center">607</td>
                <td align="center">493</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1989</td>
                <td align="center">319</td>
                <td align="center">270</td>
                <td align="center">721</td>
                <td align="center">653</td>
                <td align="center">516</td>
                <td align="center">346</td>
                <td align="center">299</td>
                <td align="center">849</td>
                <td align="center">752</td>
                <td align="center">581</td>
                <td align="center">291</td>
                <td align="center">240</td>
                <td align="center">593</td>
                <td align="center">555</td>
                <td align="center">451</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1990</td>
                <td align="center">324</td>
                <td align="center">264</td>
                <td align="center">700</td>
                <td align="center">665</td>
                <td align="center">483</td>
                <td align="center">351</td>
                <td align="center">296</td>
                <td align="center">818</td>
                <td align="center">767</td>
                <td align="center">534</td>
                <td align="center">298</td>
                <td align="center">232</td>
                <td align="center">582</td>
                <td align="center">562</td>
                <td align="center">431</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1991</td>
                <td align="center">309</td>
                <td align="center">261</td>
                <td align="center">646</td>
                <td align="center">620</td>
                <td align="center">494</td>
                <td align="center">340</td>
                <td align="center">293</td>
                <td align="center">758</td>
                <td align="center">716</td>
                <td align="center">550</td>
                <td align="center">278</td>
                <td align="center">228</td>
                <td align="center">535</td>
                <td align="center">524</td>
                <td align="center">438</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1992</td>
                <td align="center">277</td>
                <td align="center">263</td>
                <td align="center">632</td>
                <td align="center">615</td>
                <td align="center">507</td>
                <td align="center">310</td>
                <td align="center">299</td>
                <td align="center">743</td>
                <td align="center">713</td>
                <td align="center">569</td>
                <td align="center">245</td>
                <td align="center">227</td>
                <td align="center">521</td>
                <td align="center">517</td>
                <td align="center">445</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1993</td>
                <td align="center">323</td>
                <td align="center">287</td>
                <td align="center">678</td>
                <td align="center">681</td>
                <td align="center">553</td>
                <td align="center">355</td>
                <td align="center">323</td>
                <td align="center">795</td>
                <td align="center">785</td>
                <td align="center">621</td>
                <td align="center">290</td>
                <td align="center">251</td>
                <td align="center">561</td>
                <td align="center">577</td>
                <td align="center">485</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1994</td>
                <td align="center">327</td>
                <td align="center">292</td>
                <td align="center">663</td>
                <td align="center">667</td>
                <td align="center">579</td>
                <td align="center">357</td>
                <td align="center">325</td>
                <td align="center">775</td>
                <td align="center">766</td>
                <td align="center">663</td>
                <td align="center">296</td>
                <td align="center">259</td>
                <td align="center">552</td>
                <td align="center">568</td>
                <td align="center">495</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1995</td>
                <td align="center">340</td>
                <td align="center">298</td>
                <td align="center">644</td>
                <td align="center">665</td>
                <td align="center">553</td>
                <td align="center">371</td>
                <td align="center">327</td>
                <td align="center">743</td>
                <td align="center">756</td>
                <td align="center">605</td>
                <td align="center">308</td>
                <td align="center">269</td>
                <td align="center">546</td>
                <td align="center">573</td>
                <td align="center">500</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1996</td>
                <td align="center">271</td>
                <td align="center">266</td>
                <td align="center">601</td>
                <td align="center">593</td>
                <td align="center">469</td>
                <td align="center">296</td>
                <td align="center">293</td>
                <td align="center">702</td>
                <td align="center">676</td>
                <td align="center">520</td>
                <td align="center">247</td>
                <td align="center">239</td>
                <td align="center">500</td>
                <td align="center">510</td>
                <td align="center">418</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1997</td>
                <td align="center">284</td>
                <td align="center">276</td>
                <td align="center">584</td>
                <td align="center">580</td>
                <td align="center">497</td>
                <td align="center">310</td>
                <td align="center">306</td>
                <td align="center">681</td>
                <td align="center">663</td>
                <td align="center">546</td>
                <td align="center">257</td>
                <td align="center">246</td>
                <td align="center">487</td>
                <td align="center">496</td>
                <td align="center">447</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1998</td>
                <td align="center">294</td>
                <td align="center">295</td>
                <td align="center">576</td>
                <td align="center">618</td>
                <td align="center">500</td>
                <td align="center">321</td>
                <td align="center">331</td>
                <td align="center">673</td>
                <td align="center">714</td>
                <td align="center">556</td>
                <td align="center">267</td>
                <td align="center">259</td>
                <td align="center">479</td>
                <td align="center">523</td>
                <td align="center">444</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1999</td>
                <td align="center">303</td>
                <td align="center">294</td>
                <td align="center">574</td>
                <td align="center">599</td>
                <td align="center">520</td>
                <td align="center">338</td>
                <td align="center">326</td>
                <td align="center">669</td>
                <td align="center">688</td>
                <td align="center">588</td>
                <td align="center">268</td>
                <td align="center">261</td>
                <td align="center">480</td>
                <td align="center">511</td>
                <td align="center">452</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2000</td>
                <td align="center">272</td>
                <td align="center">277</td>
                <td align="center">494</td>
                <td align="center">532</td>
                <td align="center">450</td>
                <td align="center">308</td>
                <td align="center">315</td>
                <td align="center">583</td>
                <td align="center">620</td>
                <td align="center">511</td>
                <td align="center">237</td>
                <td align="center">240</td>
                <td align="center">404</td>
                <td align="center">444</td>
                <td align="center">389</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2001</td>
                <td align="center">288</td>
                <td align="center">295</td>
                <td align="center">487</td>
                <td align="center">509</td>
                <td align="center">457</td>
                <td align="center">323</td>
                <td align="center">337</td>
                <td align="center">578</td>
                <td align="center">592</td>
                <td align="center">523</td>
                <td align="center">252</td>
                <td align="center">254</td>
                <td align="center">397</td>
                <td align="center">427</td>
                <td align="center">391</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2002</td>
                <td align="center">283</td>
                <td align="center">305</td>
                <td align="center">483</td>
                <td align="center">513</td>
                <td align="center">482</td>
                <td align="center">323</td>
                <td align="center">345</td>
                <td align="center">566</td>
                <td align="center">596</td>
                <td align="center">548</td>
                <td align="center">243</td>
                <td align="center">265</td>
                <td align="center">401</td>
                <td align="center">429</td>
                <td align="center">415</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2003</td>
                <td align="center">302</td>
                <td align="center">313</td>
                <td align="center">491</td>
                <td align="center">511</td>
                <td align="center">499</td>
                <td align="center">339</td>
                <td align="center">353</td>
                <td align="center">582</td>
                <td align="center">599</td>
                <td align="center">576</td>
                <td align="center">264</td>
                <td align="center">272</td>
                <td align="center">399</td>
                <td align="center">423</td>
                <td align="center">423</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2004</td>
                <td align="center">308</td>
                <td align="center">332</td>
                <td align="center">502</td>
                <td align="center">523</td>
                <td align="center">521</td>
                <td align="center">355</td>
                <td align="center">374</td>
                <td align="center">595</td>
                <td align="center">607</td>
                <td align="center">597</td>
                <td align="center">260</td>
                <td align="center">291</td>
                <td align="center">408</td>
                <td align="center">439</td>
                <td align="center">446</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2005</td>
                <td align="center">312</td>
                <td align="center">352</td>
                <td align="center">474</td>
                <td align="center">493</td>
                <td align="center">493</td>
                <td align="center">354</td>
                <td align="center">396</td>
                <td align="center">560</td>
                <td align="center">573</td>
                <td align="center">565</td>
                <td align="center">269</td>
                <td align="center">309</td>
                <td align="center">387</td>
                <td align="center">413</td>
                <td align="center">420</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2006</td>
                <td align="center">329</td>
                <td align="center">403</td>
                <td align="center">492</td>
                <td align="center">493</td>
                <td align="center">504</td>
                <td align="center">378</td>
                <td align="center">454</td>
                <td align="center">581</td>
                <td align="center">572</td>
                <td align="center">575</td>
                <td align="center">279</td>
                <td align="center">352</td>
                <td align="center">403</td>
                <td align="center">415</td>
                <td align="center">433</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2007</td>
                <td align="center">301</td>
                <td align="center">381</td>
                <td align="center">398</td>
                <td align="center">408</td>
                <td align="center">400</td>
                <td align="center">344</td>
                <td align="center">435</td>
                <td align="center">473</td>
                <td align="center">473</td>
                <td align="center">467</td>
                <td align="center">258</td>
                <td align="center">327</td>
                <td align="center">322</td>
                <td align="center">343</td>
                <td align="center">333</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2008</td>
                <td align="center">322</td>
                <td align="center">383</td>
                <td align="center">399</td>
                <td align="center">396</td>
                <td align="center">399</td>
                <td align="center">369</td>
                <td align="center">439</td>
                <td align="center">474</td>
                <td align="center">462</td>
                <td align="center">465</td>
                <td align="center">275</td>
                <td align="center">327</td>
                <td align="center">324</td>
                <td align="center">329</td>
                <td align="center">333</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2009</td>
                <td align="center">318</td>
                <td align="center">375</td>
                <td align="center">386</td>
                <td align="center">389</td>
                <td align="center">381</td>
                <td align="center">366</td>
                <td align="center">430</td>
                <td align="center">460</td>
                <td align="center">455</td>
                <td align="center">443</td>
                <td align="center">270</td>
                <td align="center">320</td>
                <td align="center">313</td>
                <td align="center">323</td>
                <td align="center">319</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2010</td>
                <td align="center">298</td>
                <td align="center">341</td>
                <td align="center">387</td>
                <td align="center">389</td>
                <td align="center">384</td>
                <td align="center">353</td>
                <td align="center">396</td>
                <td align="center">465</td>
                <td align="center">456</td>
                <td align="center">451</td>
                <td align="center">242</td>
                <td align="center">285</td>
                <td align="center">310</td>
                <td align="center">323</td>
                <td align="center">316</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2011</td>
                <td align="center">316</td>
                <td align="center">358</td>
                <td align="center">387</td>
                <td align="center">398</td>
                <td align="center">382</td>
                <td align="center">367</td>
                <td align="center">417</td>
                <td align="center">463</td>
                <td align="center">468</td>
                <td align="center">447</td>
                <td align="center">264</td>
                <td align="center">298</td>
                <td align="center">312</td>
                <td align="center">328</td>
                <td align="center">318</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2012</td>
                <td align="center">318</td>
                <td align="center">357</td>
                <td align="center">382</td>
                <td align="center">381</td>
                <td align="center">394</td>
                <td align="center">369</td>
                <td align="center">415</td>
                <td align="center">458</td>
                <td align="center">450</td>
                <td align="center">455</td>
                <td align="center">268</td>
                <td align="center">299</td>
                <td align="center">306</td>
                <td align="center">313</td>
                <td align="center">333</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>var (%)</td>
                <td align="center">-35</td>
                <td align="center">27</td>
                <td align="center">-126</td>
                <td align="center">-108</td>
                <td align="center">-28</td>
                <td align="center">-26</td>
                <td align="center">33</td>
                <td align="center">-115</td>
                <td align="center">-98</td>
                <td align="center">-16</td>
                <td align="center">-47</td>
                <td align="center">18</td>
                <td align="center">-142</td>
                <td align="center">-121</td>
                <td align="center">-44</td>
              </tr>
            </tbody>
          </table>
          <table-wrap-foot>
            <fn id="TFN5">
              <label>*</label>
              <p>ajustada pelo m&#233;todo direto para a popula&#231;&#227;o padronizada mundial de 2000; var (%): varia&#231;&#227;o percentual (2012/1980).</p>
            </fn>
          </table-wrap-foot>
        </table-wrap>
        <table-wrap id="t6">
          <label>Tabela 2</label>
          <caption>
            <title>Risco de morte<xref ref-type="table-fn" rid="TFN6">*</xref> por 100 mil habitantes por doen&#231;as cardiovasculares (DCV) e varia&#231;&#227;o total no per&#237;odo de observa&#231;&#227;o (1980-2012) na popula&#231;&#227;o total e em homens e mulheres nas 5 regi&#245;es do Brasil</title>
          </caption>
          <table frame="hsides" rules="groups">
            <colgroup>
              <col width="10%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="10%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="10%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="10%"/>
            </colgroup>
            <thead>
              <tr style="border-bottom-style:solid;border-bottom-width:thin">
                <th align="center" colspan="6">
                  <bold>DIC popula&#231;&#227;o total</bold>
                </th>
                <th align="center" colspan="6">
                  <bold>DIC Homens</bold>
                </th>
                <th align="center" colspan="6">
                  <bold>DIC mulheres</bold>
                </th>
              </tr>
              <tr>
                <th align="left">
                  <bold>Ano</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Norte</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Nordeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sudeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sul</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Centro-Oeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Norte</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Nordeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sudeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sul</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Centro-Oeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Norte</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Nordeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sudeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sul</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Centro-Oeste</bold>
                </th>
              </tr>
            </thead>
            <tbody>
              <tr>
                <td>1980</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">49</td>
                <td align="center">267</td>
                <td align="center">225</td>
                <td align="center">106</td>
                <td align="center">110</td>
                <td align="center">60</td>
                <td align="center">327</td>
                <td align="center">278</td>
                <td align="center">122</td>
                <td align="center">72</td>
                <td align="center">38</td>
                <td align="center">207</td>
                <td align="center">172</td>
                <td align="center">90</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1981</td>
                <td align="center">75</td>
                <td align="center">52</td>
                <td align="center">259</td>
                <td align="center">221</td>
                <td align="center">121</td>
                <td align="center">87</td>
                <td align="center">64</td>
                <td align="center">317</td>
                <td align="center">271</td>
                <td align="center">149</td>
                <td align="center">63</td>
                <td align="center">41</td>
                <td align="center">201</td>
                <td align="center">171</td>
                <td align="center">93</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1982</td>
                <td align="center">75</td>
                <td align="center">54</td>
                <td align="center">244</td>
                <td align="center">205</td>
                <td align="center">115</td>
                <td align="center">94</td>
                <td align="center">66</td>
                <td align="center">303</td>
                <td align="center">261</td>
                <td align="center">141</td>
                <td align="center">56</td>
                <td align="center">43</td>
                <td align="center">185</td>
                <td align="center">150</td>
                <td align="center">90</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1983</td>
                <td align="center">76</td>
                <td align="center">52</td>
                <td align="center">252</td>
                <td align="center">225</td>
                <td align="center">124</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">65</td>
                <td align="center">312</td>
                <td align="center">280</td>
                <td align="center">152</td>
                <td align="center">61</td>
                <td align="center">40</td>
                <td align="center">192</td>
                <td align="center">170</td>
                <td align="center">97</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1984</td>
                <td align="center">71</td>
                <td align="center">56</td>
                <td align="center">247</td>
                <td align="center">226</td>
                <td align="center">121</td>
                <td align="center">88</td>
                <td align="center">70</td>
                <td align="center">310</td>
                <td align="center">285</td>
                <td align="center">148</td>
                <td align="center">55</td>
                <td align="center">41</td>
                <td align="center">185</td>
                <td align="center">168</td>
                <td align="center">95</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1985</td>
                <td align="center">76</td>
                <td align="center">60</td>
                <td align="center">244</td>
                <td align="center">226</td>
                <td align="center">126</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">75</td>
                <td align="center">306</td>
                <td align="center">279</td>
                <td align="center">156</td>
                <td align="center">63</td>
                <td align="center">45</td>
                <td align="center">182</td>
                <td align="center">172</td>
                <td align="center">95</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1986</td>
                <td align="center">77</td>
                <td align="center">61</td>
                <td align="center">234</td>
                <td align="center">212</td>
                <td align="center">128</td>
                <td align="center">90</td>
                <td align="center">76</td>
                <td align="center">291</td>
                <td align="center">266</td>
                <td align="center">158</td>
                <td align="center">64</td>
                <td align="center">45</td>
                <td align="center">176</td>
                <td align="center">159</td>
                <td align="center">99</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1987</td>
                <td align="center">71</td>
                <td align="center">57</td>
                <td align="center">232</td>
                <td align="center">219</td>
                <td align="center">117</td>
                <td align="center">85</td>
                <td align="center">71</td>
                <td align="center">289</td>
                <td align="center">273</td>
                <td align="center">143</td>
                <td align="center">56</td>
                <td align="center">43</td>
                <td align="center">175</td>
                <td align="center">165</td>
                <td align="center">91</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1988</td>
                <td align="center">73</td>
                <td align="center">61</td>
                <td align="center">239</td>
                <td align="center">228</td>
                <td align="center">123</td>
                <td align="center">88</td>
                <td align="center">76</td>
                <td align="center">301</td>
                <td align="center">282</td>
                <td align="center">151</td>
                <td align="center">58</td>
                <td align="center">46</td>
                <td align="center">177</td>
                <td align="center">174</td>
                <td align="center">94</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1989</td>
                <td align="center">69</td>
                <td align="center">60</td>
                <td align="center">228</td>
                <td align="center">204</td>
                <td align="center">116</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">74</td>
                <td align="center">287</td>
                <td align="center">252</td>
                <td align="center">139</td>
                <td align="center">56</td>
                <td align="center">47</td>
                <td align="center">170</td>
                <td align="center">155</td>
                <td align="center">93</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1990</td>
                <td align="center">77</td>
                <td align="center">60</td>
                <td align="center">218</td>
                <td align="center">206</td>
                <td align="center">106</td>
                <td align="center">95</td>
                <td align="center">74</td>
                <td align="center">273</td>
                <td align="center">257</td>
                <td align="center">132</td>
                <td align="center">60</td>
                <td align="center">45</td>
                <td align="center">162</td>
                <td align="center">155</td>
                <td align="center">80</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1991</td>
                <td align="center">74</td>
                <td align="center">61</td>
                <td align="center">202</td>
                <td align="center">198</td>
                <td align="center">114</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">76</td>
                <td align="center">252</td>
                <td align="center">246</td>
                <td align="center">137</td>
                <td align="center">58</td>
                <td align="center">46</td>
                <td align="center">151</td>
                <td align="center">150</td>
                <td align="center">91</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1992</td>
                <td align="center">64</td>
                <td align="center">61</td>
                <td align="center">191</td>
                <td align="center">194</td>
                <td align="center">118</td>
                <td align="center">80</td>
                <td align="center">75</td>
                <td align="center">241</td>
                <td align="center">242</td>
                <td align="center">147</td>
                <td align="center">48</td>
                <td align="center">47</td>
                <td align="center">141</td>
                <td align="center">146</td>
                <td align="center">89</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1993</td>
                <td align="center">74</td>
                <td align="center">65</td>
                <td align="center">199</td>
                <td align="center">211</td>
                <td align="center">126</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">80</td>
                <td align="center">251</td>
                <td align="center">262</td>
                <td align="center">157</td>
                <td align="center">58</td>
                <td align="center">50</td>
                <td align="center">148</td>
                <td align="center">160</td>
                <td align="center">95</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1994</td>
                <td align="center">73</td>
                <td align="center">66</td>
                <td align="center">197</td>
                <td align="center">209</td>
                <td align="center">127</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">81</td>
                <td align="center">247</td>
                <td align="center">259</td>
                <td align="center">158</td>
                <td align="center">56</td>
                <td align="center">51</td>
                <td align="center">148</td>
                <td align="center">160</td>
                <td align="center">95</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1995</td>
                <td align="center">79</td>
                <td align="center">71</td>
                <td align="center">194</td>
                <td align="center">210</td>
                <td align="center">127</td>
                <td align="center">92</td>
                <td align="center">85</td>
                <td align="center">239</td>
                <td align="center">258</td>
                <td align="center">150</td>
                <td align="center">66</td>
                <td align="center">56</td>
                <td align="center">149</td>
                <td align="center">162</td>
                <td align="center">10</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1996</td>
                <td align="center">66</td>
                <td align="center">66</td>
                <td align="center">186</td>
                <td align="center">194</td>
                <td align="center">118</td>
                <td align="center">79</td>
                <td align="center">79</td>
                <td align="center">234</td>
                <td align="center">239</td>
                <td align="center">142</td>
                <td align="center">52</td>
                <td align="center">52</td>
                <td align="center">138</td>
                <td align="center">148</td>
                <td align="center">93</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1997</td>
                <td align="center">68</td>
                <td align="center">70</td>
                <td align="center">181</td>
                <td align="center">188</td>
                <td align="center">118</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">84</td>
                <td align="center">227</td>
                <td align="center">229</td>
                <td align="center">142</td>
                <td align="center">54</td>
                <td align="center">55</td>
                <td align="center">135</td>
                <td align="center">147</td>
                <td align="center">94</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1998</td>
                <td align="center">68</td>
                <td align="center">73</td>
                <td align="center">179</td>
                <td align="center">202</td>
                <td align="center">122</td>
                <td align="center">81</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">225</td>
                <td align="center">248</td>
                <td align="center">150</td>
                <td align="center">55</td>
                <td align="center">57</td>
                <td align="center">133</td>
                <td align="center">156</td>
                <td align="center">95</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1999</td>
                <td align="center">74</td>
                <td align="center">73</td>
                <td align="center">180</td>
                <td align="center">201</td>
                <td align="center">124</td>
                <td align="center">88</td>
                <td align="center">87</td>
                <td align="center">227</td>
                <td align="center">247</td>
                <td align="center">155</td>
                <td align="center">60</td>
                <td align="center">59</td>
                <td align="center">134</td>
                <td align="center">156</td>
                <td align="center">93</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2000</td>
                <td align="center">65</td>
                <td align="center">71</td>
                <td align="center">157</td>
                <td align="center">180</td>
                <td align="center">115</td>
                <td align="center">80</td>
                <td align="center">87</td>
                <td align="center">200</td>
                <td align="center">224</td>
                <td align="center">143</td>
                <td align="center">50</td>
                <td align="center">55</td>
                <td align="center">113</td>
                <td align="center">136</td>
                <td align="center">87</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2001</td>
                <td align="center">67</td>
                <td align="center">78</td>
                <td align="center">155</td>
                <td align="center">171</td>
                <td align="center">120</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">96</td>
                <td align="center">198</td>
                <td align="center">213</td>
                <td align="center">150</td>
                <td align="center">52</td>
                <td align="center">60</td>
                <td align="center">113</td>
                <td align="center">128</td>
                <td align="center">89</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2002</td>
                <td align="center">66</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">156</td>
                <td align="center">173</td>
                <td align="center">129</td>
                <td align="center">84</td>
                <td align="center">100</td>
                <td align="center">198</td>
                <td align="center">216</td>
                <td align="center">159</td>
                <td align="center">48</td>
                <td align="center">64</td>
                <td align="center">114</td>
                <td align="center">129</td>
                <td align="center">99</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2003</td>
                <td align="center">72</td>
                <td align="center">84</td>
                <td align="center">158</td>
                <td align="center">169</td>
                <td align="center">134</td>
                <td align="center">88</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">202</td>
                <td align="center">213</td>
                <td align="center">168</td>
                <td align="center">56</td>
                <td align="center">66</td>
                <td align="center">114</td>
                <td align="center">125</td>
                <td align="center">99</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2004</td>
                <td align="center">78</td>
                <td align="center">90</td>
                <td align="center">161</td>
                <td align="center">173</td>
                <td align="center">143</td>
                <td align="center">99</td>
                <td align="center">109</td>
                <td align="center">206</td>
                <td align="center">216</td>
                <td align="center">179</td>
                <td align="center">56</td>
                <td align="center">71</td>
                <td align="center">116</td>
                <td align="center">131</td>
                <td align="center">10</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2005</td>
                <td align="center">75</td>
                <td align="center">94</td>
                <td align="center">150</td>
                <td align="center">163</td>
                <td align="center">134</td>
                <td align="center">94</td>
                <td align="center">115</td>
                <td align="center">192</td>
                <td align="center">204</td>
                <td align="center">169</td>
                <td align="center">56</td>
                <td align="center">74</td>
                <td align="center">108</td>
                <td align="center">121</td>
                <td align="center">99</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2006</td>
                <td align="center">81</td>
                <td align="center">109</td>
                <td align="center">156</td>
                <td align="center">162</td>
                <td align="center">139</td>
                <td align="center">104</td>
                <td align="center">133</td>
                <td align="center">200</td>
                <td align="center">205</td>
                <td align="center">172</td>
                <td align="center">59</td>
                <td align="center">86</td>
                <td align="center">111</td>
                <td align="center">120</td>
                <td align="center">10</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2007</td>
                <td align="center">78</td>
                <td align="center">106</td>
                <td align="center">126</td>
                <td align="center">135</td>
                <td align="center">111</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">130</td>
                <td align="center">164</td>
                <td align="center">171</td>
                <td align="center">142</td>
                <td align="center">58</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">98</td>
                <td align="center">80</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2008</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">109</td>
                <td align="center">127</td>
                <td align="center">129</td>
                <td align="center">113</td>
                <td align="center">104</td>
                <td align="center">134</td>
                <td align="center">165</td>
                <td align="center">164</td>
                <td align="center">145</td>
                <td align="center">61</td>
                <td align="center">85</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">93</td>
                <td align="center">81</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2009</td>
                <td align="center">86</td>
                <td align="center">108</td>
                <td align="center">122</td>
                <td align="center">126</td>
                <td align="center">110</td>
                <td align="center">110</td>
                <td align="center">133</td>
                <td align="center">159</td>
                <td align="center">162</td>
                <td align="center">142</td>
                <td align="center">62</td>
                <td align="center">83</td>
                <td align="center">85</td>
                <td align="center">90</td>
                <td align="center">78</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2010</td>
                <td align="center">81</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">124</td>
                <td align="center">125</td>
                <td align="center">112</td>
                <td align="center">105</td>
                <td align="center">128</td>
                <td align="center">161</td>
                <td align="center">159</td>
                <td align="center">147</td>
                <td align="center">57</td>
                <td align="center">77</td>
                <td align="center">86</td>
                <td align="center">92</td>
                <td align="center">77</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2011</td>
                <td align="center">85</td>
                <td align="center">109</td>
                <td align="center">125</td>
                <td align="center">128</td>
                <td align="center">115</td>
                <td align="center">110</td>
                <td align="center">137</td>
                <td align="center">162</td>
                <td align="center">165</td>
                <td align="center">148</td>
                <td align="center">61</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">87</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">82</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2012</td>
                <td align="center">84</td>
                <td align="center">111</td>
                <td align="center">125</td>
                <td align="center">121</td>
                <td align="center">121</td>
                <td align="center">118</td>
                <td align="center">137</td>
                <td align="center">163</td>
                <td align="center">158</td>
                <td align="center">157</td>
                <td align="center">50</td>
                <td align="center">85</td>
                <td align="center">86</td>
                <td align="center">85</td>
                <td align="center">86</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>var (%)</td>
                <td align="center">-8</td>
                <td align="center">56</td>
                <td align="center">-114</td>
                <td align="center">-86</td>
                <td align="center">12</td>
                <td align="center">7</td>
                <td align="center">128</td>
                <td align="center">-101</td>
                <td align="center">-76</td>
                <td align="center">22</td>
                <td align="center">-44</td>
                <td align="center">55</td>
                <td align="center">-140</td>
                <td align="center">-102</td>
                <td align="center">-5</td>
              </tr>
            </tbody>
          </table>
          <table-wrap-foot>
            <fn id="TFN6">
              <label>*</label>
              <p>ajustada pelo m&#233;todo direto para a popula&#231;&#227;o padronizada mundial de 2000; var (%): varia&#231;&#227;o percentual (2012/1980).</p>
            </fn>
          </table-wrap-foot>
        </table-wrap>
        <table-wrap id="t7">
          <label>Tabela 3</label>
          <caption>
            <title>Risco de morte<xref ref-type="table-fn" rid="TFN7">*</xref> por 100 mil habitantes por doen&#231;as cerebrovasculares (DCbV) e varia&#231;&#227;o total no per&#237;odo de observa&#231;&#227;o (1980-2012) na popula&#231;&#227;o total e em homens e mulheres nas 5 regi&#245;es do Brasil</title>
          </caption>
          <table frame="hsides" rules="groups">
            <colgroup>
              <col width="10%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="10%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="10%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="5%"/>
              <col width="10%"/>
            </colgroup>
            <thead>
              <tr style="border-bottom-style:solid;border-bottom-width:thin">
                <th align="center" colspan="6">
                  <bold>DCbV Popula&#231;&#227;o Total</bold>
                </th>
                <th align="center" colspan="6">
                  <bold>DCbV homens</bold>
                </th>
                <th align="center" colspan="6">
                  <bold>DCbV mulheres</bold>
                </th>
              </tr>
              <tr>
                <th align="left">
                  <bold>Ano</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Norte</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Nordeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sudeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sul</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Centro-Oeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Norte</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Nordeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sudeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sul</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Centro-Oeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Norte</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Nordeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sudeste</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Sul</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Centro-Oeste</bold>
                </th>
              </tr>
            </thead>
            <tbody>
              <tr>
                <td>1980</td>
                <td align="center">117</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">275</td>
                <td align="center">207</td>
                <td align="center">110</td>
                <td align="center">121</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">303</td>
                <td align="center">225</td>
                <td align="center">114</td>
                <td align="center">113</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">247</td>
                <td align="center">188</td>
                <td align="center">107</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1981</td>
                <td align="center">96</td>
                <td align="center">88</td>
                <td align="center">282</td>
                <td align="center">213</td>
                <td align="center">146</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">312</td>
                <td align="center">234</td>
                <td align="center">157</td>
                <td align="center">95</td>
                <td align="center">88</td>
                <td align="center">252</td>
                <td align="center">193</td>
                <td align="center">134</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1982</td>
                <td align="center">98</td>
                <td align="center">87</td>
                <td align="center">270</td>
                <td align="center">207</td>
                <td align="center">137</td>
                <td align="center">98</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">302</td>
                <td align="center">235</td>
                <td align="center">147</td>
                <td align="center">99</td>
                <td align="center">85</td>
                <td align="center">238</td>
                <td align="center">178</td>
                <td align="center">128</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1983</td>
                <td align="center">98</td>
                <td align="center">83</td>
                <td align="center">266</td>
                <td align="center">212</td>
                <td align="center">148</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">84</td>
                <td align="center">300</td>
                <td align="center">239</td>
                <td align="center">163</td>
                <td align="center">99</td>
                <td align="center">83</td>
                <td align="center">232</td>
                <td align="center">185</td>
                <td align="center">133</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1984</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">276</td>
                <td align="center">209</td>
                <td align="center">151</td>
                <td align="center">104</td>
                <td align="center">92</td>
                <td align="center">312</td>
                <td align="center">232</td>
                <td align="center">165</td>
                <td align="center">102</td>
                <td align="center">86</td>
                <td align="center">240</td>
                <td align="center">186</td>
                <td align="center">137</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1985</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">86</td>
                <td align="center">271</td>
                <td align="center">201</td>
                <td align="center">148</td>
                <td align="center">105</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">309</td>
                <td align="center">226</td>
                <td align="center">159</td>
                <td align="center">101</td>
                <td align="center">83</td>
                <td align="center">233</td>
                <td align="center">176</td>
                <td align="center">137</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1986</td>
                <td align="center">102</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">266</td>
                <td align="center">202</td>
                <td align="center">148</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">93</td>
                <td align="center">303</td>
                <td align="center">234</td>
                <td align="center">160</td>
                <td align="center">100</td>
                <td align="center">86</td>
                <td align="center">229</td>
                <td align="center">170</td>
                <td align="center">135</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1987</td>
                <td align="center">105</td>
                <td align="center">86</td>
                <td align="center">254</td>
                <td align="center">201</td>
                <td align="center">138</td>
                <td align="center">107</td>
                <td align="center">90</td>
                <td align="center">289</td>
                <td align="center">227</td>
                <td align="center">148</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">220</td>
                <td align="center">174</td>
                <td align="center">128</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1988</td>
                <td align="center">107</td>
                <td align="center">93</td>
                <td align="center">265</td>
                <td align="center">208</td>
                <td align="center">146</td>
                <td align="center">112</td>
                <td align="center">98</td>
                <td align="center">304</td>
                <td align="center">234</td>
                <td align="center">162</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">226</td>
                <td align="center">182</td>
                <td align="center">131</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1989</td>
                <td align="center">102</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">251</td>
                <td align="center">199</td>
                <td align="center">144</td>
                <td align="center">107</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">289</td>
                <td align="center">226</td>
                <td align="center">155</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">86</td>
                <td align="center">212</td>
                <td align="center">172</td>
                <td align="center">134</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1990</td>
                <td align="center">101</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">249</td>
                <td align="center">203</td>
                <td align="center">135</td>
                <td align="center">104</td>
                <td align="center">95</td>
                <td align="center">288</td>
                <td align="center">231</td>
                <td align="center">149</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">209</td>
                <td align="center">176</td>
                <td align="center">122</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1991</td>
                <td align="center">99</td>
                <td align="center">87</td>
                <td align="center">229</td>
                <td align="center">192</td>
                <td align="center">132</td>
                <td align="center">105</td>
                <td align="center">93</td>
                <td align="center">266</td>
                <td align="center">220</td>
                <td align="center">147</td>
                <td align="center">92</td>
                <td align="center">81</td>
                <td align="center">192</td>
                <td align="center">164</td>
                <td align="center">118</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1992</td>
                <td align="center">84</td>
                <td align="center">90</td>
                <td align="center">229</td>
                <td align="center">189</td>
                <td align="center">136</td>
                <td align="center">90</td>
                <td align="center">98</td>
                <td align="center">266</td>
                <td align="center">217</td>
                <td align="center">148</td>
                <td align="center">79</td>
                <td align="center">81</td>
                <td align="center">192</td>
                <td align="center">160</td>
                <td align="center">125</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1993</td>
                <td align="center">104</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">246</td>
                <td align="center">204</td>
                <td align="center">158</td>
                <td align="center">108</td>
                <td align="center">105</td>
                <td align="center">286</td>
                <td align="center">231</td>
                <td align="center">175</td>
                <td align="center">101</td>
                <td align="center">88</td>
                <td align="center">206</td>
                <td align="center">176</td>
                <td align="center">141</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1994</td>
                <td align="center">106</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">239</td>
                <td align="center">199</td>
                <td align="center">168</td>
                <td align="center">112</td>
                <td align="center">104</td>
                <td align="center">276</td>
                <td align="center">226</td>
                <td align="center">190</td>
                <td align="center">100</td>
                <td align="center">90</td>
                <td align="center">202</td>
                <td align="center">172</td>
                <td align="center">146</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1995</td>
                <td align="center">111</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">233</td>
                <td align="center">198</td>
                <td align="center">148</td>
                <td align="center">119</td>
                <td align="center">104</td>
                <td align="center">268</td>
                <td align="center">224</td>
                <td align="center">163</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">90</td>
                <td align="center">198</td>
                <td align="center">173</td>
                <td align="center">133</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1996</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">81</td>
                <td align="center">155</td>
                <td align="center">164</td>
                <td align="center">121</td>
                <td align="center">93</td>
                <td align="center">87</td>
                <td align="center">179</td>
                <td align="center">183</td>
                <td align="center">135</td>
                <td align="center">84</td>
                <td align="center">76</td>
                <td align="center">130</td>
                <td align="center">144</td>
                <td align="center">107</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1997</td>
                <td align="center">92</td>
                <td align="center">85</td>
                <td align="center">152</td>
                <td align="center">165</td>
                <td align="center">131</td>
                <td align="center">94</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">177</td>
                <td align="center">190</td>
                <td align="center">146</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">79</td>
                <td align="center">128</td>
                <td align="center">140</td>
                <td align="center">116</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1998</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">147</td>
                <td align="center">176</td>
                <td align="center">133</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">171</td>
                <td align="center">205</td>
                <td align="center">150</td>
                <td align="center">90</td>
                <td align="center">81</td>
                <td align="center">122</td>
                <td align="center">146</td>
                <td align="center">117</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>1999</td>
                <td align="center">93</td>
                <td align="center">88</td>
                <td align="center">141</td>
                <td align="center">167</td>
                <td align="center">141</td>
                <td align="center">102</td>
                <td align="center">94</td>
                <td align="center">165</td>
                <td align="center">192</td>
                <td align="center">158</td>
                <td align="center">85</td>
                <td align="center">81</td>
                <td align="center">118</td>
                <td align="center">142</td>
                <td align="center">125</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2000</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">121</td>
                <td align="center">144</td>
                <td align="center">113</td>
                <td align="center">95</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">142</td>
                <td align="center">167</td>
                <td align="center">129</td>
                <td align="center">83</td>
                <td align="center">73</td>
                <td align="center">101</td>
                <td align="center">120</td>
                <td align="center">98</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2001</td>
                <td align="center">93</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">119</td>
                <td align="center">141</td>
                <td align="center">114</td>
                <td align="center">101</td>
                <td align="center">101</td>
                <td align="center">142</td>
                <td align="center">162</td>
                <td align="center">129</td>
                <td align="center">84</td>
                <td align="center">81</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">119</td>
                <td align="center">99</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2002</td>
                <td align="center">93</td>
                <td align="center">92</td>
                <td align="center">119</td>
                <td align="center">140</td>
                <td align="center">119</td>
                <td align="center">102</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">139</td>
                <td align="center">163</td>
                <td align="center">134</td>
                <td align="center">83</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">99</td>
                <td align="center">118</td>
                <td align="center">103</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2003</td>
                <td align="center">98</td>
                <td align="center">94</td>
                <td align="center">118</td>
                <td align="center">139</td>
                <td align="center">121</td>
                <td align="center">105</td>
                <td align="center">104</td>
                <td align="center">140</td>
                <td align="center">162</td>
                <td align="center">138</td>
                <td align="center">92</td>
                <td align="center">84</td>
                <td align="center">96</td>
                <td align="center">116</td>
                <td align="center">105</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2004</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">116</td>
                <td align="center">142</td>
                <td align="center">124</td>
                <td align="center">109</td>
                <td align="center">106</td>
                <td align="center">137</td>
                <td align="center">164</td>
                <td align="center">142</td>
                <td align="center">85</td>
                <td align="center">88</td>
                <td align="center">96</td>
                <td align="center">121</td>
                <td align="center">105</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2005</td>
                <td align="center">101</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">109</td>
                <td align="center">134</td>
                <td align="center">114</td>
                <td align="center">111</td>
                <td align="center">113</td>
                <td align="center">127</td>
                <td align="center">153</td>
                <td align="center">124</td>
                <td align="center">90</td>
                <td align="center">93</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">114</td>
                <td align="center">104</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2006</td>
                <td align="center">109</td>
                <td align="center">120</td>
                <td align="center">115</td>
                <td align="center">135</td>
                <td align="center">119</td>
                <td align="center">119</td>
                <td align="center">131</td>
                <td align="center">134</td>
                <td align="center">155</td>
                <td align="center">134</td>
                <td align="center">98</td>
                <td align="center">108</td>
                <td align="center">96</td>
                <td align="center">115</td>
                <td align="center">105</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2007</td>
                <td align="center">96</td>
                <td align="center">109</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">111</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">105</td>
                <td align="center">122</td>
                <td align="center">107</td>
                <td align="center">127</td>
                <td align="center">102</td>
                <td align="center">87</td>
                <td align="center">95</td>
                <td align="center">75</td>
                <td align="center">95</td>
                <td align="center">77</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2008</td>
                <td align="center">105</td>
                <td align="center">108</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">106</td>
                <td align="center">92</td>
                <td align="center">115</td>
                <td align="center">121</td>
                <td align="center">105</td>
                <td align="center">124</td>
                <td align="center">106</td>
                <td align="center">95</td>
                <td align="center">94</td>
                <td align="center">74</td>
                <td align="center">88</td>
                <td align="center">78</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2009</td>
                <td align="center">100</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">87</td>
                <td align="center">105</td>
                <td align="center">85</td>
                <td align="center">110</td>
                <td align="center">115</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">121</td>
                <td align="center">96</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">72</td>
                <td align="center">90</td>
                <td align="center">74</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2010</td>
                <td align="center">91</td>
                <td align="center">94</td>
                <td align="center">86</td>
                <td align="center">107</td>
                <td align="center">89</td>
                <td align="center">102</td>
                <td align="center">105</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">125</td>
                <td align="center">102</td>
                <td align="center">80</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">69</td>
                <td align="center">88</td>
                <td align="center">75</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2011</td>
                <td align="center">95</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">84</td>
                <td align="center">106</td>
                <td align="center">84</td>
                <td align="center">107</td>
                <td align="center">112</td>
                <td align="center">100</td>
                <td align="center">123</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">68</td>
                <td align="center">88</td>
                <td align="center">71</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>2012</td>
                <td align="center">93</td>
                <td align="center">97</td>
                <td align="center">81</td>
                <td align="center">103</td>
                <td align="center">86</td>
                <td align="center">104</td>
                <td align="center">111</td>
                <td align="center">96</td>
                <td align="center">120</td>
                <td align="center">98</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">82</td>
                <td align="center">66</td>
                <td align="center">86</td>
                <td align="center">74</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>var (%)</td>
                <td align="center">-26</td>
                <td align="center">15</td>
                <td align="center">-240</td>
                <td align="center">-101</td>
                <td align="center">-28</td>
                <td align="center">-16</td>
                <td align="center">26</td>
                <td align="center">-216</td>
                <td align="center">-88</td>
                <td align="center">-16</td>
                <td align="center">-38</td>
                <td align="center">0</td>
                <td align="center">-274</td>
                <td align="center">-119</td>
                <td align="center">-45</td>
              </tr>
            </tbody>
          </table>
          <table-wrap-foot>
            <fn id="TFN7">
              <label>*</label>
              <p>ajustada pelo m&#233;todo direto para a popula&#231;&#227;o padronizada mundial de 2000; var (%): varia&#231;&#227;o percentual (2012/1980).</p>
            </fn>
          </table-wrap-foot>
        </table-wrap>
        <table-wrap id="t8">
          <label>Tabela 4</label>
          <caption>
            <title>Modelo de regress&#227;o linear simples para mortalidade por doen&#231;as cardiovasculares (DCV), doen&#231;as isqu&#234;micas do cora&#231;&#227;o (DIC) e doen&#231;as cerebrovasculares (DCbV) no per&#237;odo de observa&#231;&#227;o (1980-2012) em homens e mulheres nas 5 regi&#245;es do Brasil</title>
          </caption>
          <table frame="hsides" rules="groups">
            <colgroup>
              <col width="16%"/>
              <col width="7%"/>
              <col width="7%"/>
              <col width="7%"/>
              <col width="7%"/>
              <col width="7%"/>
              <col width="7%"/>
              <col width="7%"/>
              <col width="7%"/>
              <col width="7%"/>
              <col width="7%"/>
              <col width="7%"/>
              <col width="7%"/>
            </colgroup>
            <thead>
              <tr style="border-bottom-style:solid;border-bottom-width:thin">
                <th>
								</th>
                <th align="center" colspan="4">
                  <bold>Total</bold>
                </th>
                <th align="center" colspan="4">
                  <bold>Homens</bold>
                </th>
                <th align="center" colspan="4">
                  <bold>Mulheres</bold>
                </th>
              </tr>
              <tr>
                <th>
								</th>
                <th align="center">
                  <bold>Raj<sup>2</sup></bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>&#946;</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>IC95%</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>P</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Raj<sup>2</sup></bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>&#946;</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>IC95%</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>P</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>Raj<sup>2</sup></bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>&#946;</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>IC95%</bold>
                </th>
                <th align="center">
                  <bold>P</bold>
                </th>
              </tr>
            </thead>
            <tbody>
              <tr>
                <td>DCV norte</td>
                <td align="center">0,23</td>
                <td align="center">-1,56</td>
                <td align="center">-2,53 &#8211; -0,59</td>
                <td align="center">0,003</td>
                <td align="center">0,02</td>
                <td align="center">-0,68</td>
                <td align="center">-1,78 &#8211; 0,42</td>
                <td align="center">0,220</td>
                <td align="center">0,51</td>
                <td align="center">-2,45</td>
                <td align="center">-3,30 &#8211; -1,60</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DCV nordeste</td>
                <td align="center">0,70</td>
                <td align="center">3,72</td>
                <td align="center">2,85 &#8211; 4,60</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,76</td>
                <td align="center">4,75</td>
                <td align="center">3,89 &#8211; 5,82</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,57</td>
                <td align="center">2,58</td>
                <td align="center">1,78 &#8211; 3,39</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DCV Sudeste</td>
                <td align="center">0,97</td>
                <td align="center">-15,30</td>
                <td align="center">-16,18 &#8211; -14,43</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,97</td>
                <td align="center">-17,22</td>
                <td align="center">-18,23 &#8211; -16,20</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,97</td>
                <td align="center">-13,38</td>
                <td align="center">-14,17 &#8211; -12,60</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DCV Sul</td>
                <td align="center">0,93</td>
                <td align="center">-12,12</td>
                <td align="center">-13,32 &#8211; -10,92</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,93</td>
                <td align="center">-13,53</td>
                <td align="center">-14,84 &#8211; -12,21</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,92</td>
                <td align="center">-10,70</td>
                <td align="center">-11,81 &#8211; -9,57</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DCV centro-oeste</td>
                <td align="center">0,63</td>
                <td align="center">-5,17</td>
                <td align="center">-6,59 &#8211; -3,76</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,50</td>
                <td align="center">-4,70</td>
                <td align="center">-6,37 &#8211; -3,03</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,74</td>
                <td align="center">-5,64</td>
                <td align="center">-6,86 &#8211; -4,44</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DIC norte</td>
                <td align="center">0,14</td>
                <td align="center">0,14</td>
                <td align="center">-0,10 &#8211; 0,38</td>
                <td align="center">0,238</td>
                <td align="center">0,16</td>
                <td align="center">0,45</td>
                <td align="center">0,11 &#8211; 0,80</td>
                <td align="center">0,012</td>
                <td align="center">0,07</td>
                <td align="center">-0,17</td>
                <td align="center">-0,35 &#8211; 0,02</td>
                <td align="center">0,072</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DIC Nordeste</td>
                <td align="center">0,90</td>
                <td align="center">1,97</td>
                <td align="center">1,73 &#8211; 2,22</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,88</td>
                <td align="center">2,41</td>
                <td align="center">2,10 &#8211; 2,73</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,90</td>
                <td align="center">1,54</td>
                <td align="center">1,36 &#8211; 1,73</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DIC Sudeste</td>
                <td align="center">0,97</td>
                <td align="center">-4,64</td>
                <td align="center">-4,92 &#8211; -4,36</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,97</td>
                <td align="center">-5,47</td>
                <td align="center">-5,83 &#8211; -5,12</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,97</td>
                <td align="center">-3,81</td>
                <td align="center">-4,03 &#8211; -3,60</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DIC Sul</td>
                <td align="center">0,85</td>
                <td align="center">-3,27</td>
                <td align="center">-3,76 &#8211; -2,78</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,87</td>
                <td align="center">-3,92</td>
                <td align="center">-4,47 &#8211; -3,37</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,82</td>
                <td align="center">-2,62</td>
                <td align="center">-3,10 &#8211; -2,17</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DIC centro-oeste</td>
                <td align="center">0,48</td>
                <td align="center">0,11</td>
                <td align="center">-0,21 &#8211; 0,44</td>
                <td align="center">0,479</td>
                <td align="center">0,10</td>
                <td align="center">0,43</td>
                <td align="center">0,02 &#8211; 0,84</td>
                <td align="center">0,023</td>
                <td align="center">0,06</td>
                <td align="center">-0,76</td>
                <td align="center">-1,63 &#8211; 0,12</td>
                <td align="center">0,089</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DCbV norte</td>
                <td align="center">0,08</td>
                <td align="center">-0,24</td>
                <td align="center">-0,49 &#8211; 0,01</td>
                <td align="center">0,056</td>
                <td align="center">0,01</td>
                <td align="center">0,11</td>
                <td align="center">-0,17 &#8211; -0,39</td>
                <td align="center">0,440</td>
                <td align="center">0,45</td>
                <td align="center">-0,60</td>
                <td align="center">-0,84 &#8211; -0,37</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DCbV nordeste</td>
                <td align="center">0,38</td>
                <td align="center">0,56</td>
                <td align="center">0,31 &#8211; 0,81</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,62</td>
                <td align="center">0,95</td>
                <td align="center">0,68 &#8211; 1,22</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,01</td>
                <td align="center">0,14</td>
                <td align="center">-0,10 &#8211; 0,38</td>
                <td align="center">0,234</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DCbV sudeste</td>
                <td align="center">0,92</td>
                <td align="center">-7,51</td>
                <td align="center">-8,29 &#8211; -6,74</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,91</td>
                <td align="center">-8,27</td>
                <td align="center">-9,20 &#8211; -7,34</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,94</td>
                <td align="center">-6,74</td>
                <td align="center">-7,37 &#8211; -6,11</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DCbV sul</td>
                <td align="center">0,90</td>
                <td align="center">-3,84</td>
                <td align="center">-4,38 &#8211; -3,40</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,88</td>
                <td align="center">-4,13</td>
                <td align="center">-4,68 &#8211; -3,59</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,92</td>
                <td align="center">-3,56</td>
                <td align="center">-3,94 &#8211; -3,18</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
              </tr>
              <tr>
                <td>DCbV centro-oeste</td>
                <td align="center">0,56</td>
                <td align="center">-1,81</td>
                <td align="center">-2,38 &#8211; -1,24</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,45</td>
                <td align="center">-1,72</td>
                <td align="center">-2,39 &#8211; -1,05</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
                <td align="center">0,67</td>
                <td align="center">-1,91</td>
                <td align="center">-2,39 &#8211; -1,43</td>
                <td align="center">&lt; 0,0001</td>
              </tr>
            </tbody>
          </table>
          <table-wrap-foot>
            <fn id="TFN8">
              <p>IC 95%: intervalo de confian&#231;a 95%.</p>
            </fn>
          </table-wrap-foot>
        </table-wrap>
        <p>A mortalidade por DCV aumentou na regi&#227;o Nordeste no per&#237;odo de 1980 a 2012, como se segue: 27% na popula&#231;&#227;o total, 33% nos homens e 18% nas mulheres. Nas demais regi&#245;es, observou-se uma redu&#231;&#227;o da mortalidade na popula&#231;&#227;o total, nos homens e nas mulheres. As redu&#231;&#245;es foram mais significativas nas regi&#245;es Sul e Sudeste com redu&#231;&#245;es acima de 95% na mortalidade para o per&#237;odo de 1980 a 2012 (<xref ref-type="table" rid="t4">Tabela 1</xref>, <xref ref-type="fig" rid="f6">Figura 1</xref>).</p>
        <p>
          <fig id="f6">
            <label>Figura 1</label>
            <caption>
              <title>An&#225;lise de regress&#227;o linear simples da mortalidade por doen&#231;as cardiovasculares (DCV) em indiv&#237;duos com &#8805; 30 anos nas cinco regi&#245;es do Brasil no per&#237;odo de 1980 a 2012.</title>
            </caption>
            <graphic xlink:href="1678-4170-abc-107-02-0137-60102-gf01-pt.jpg"/></fig>
        </p>
        <p>A an&#225;lise de regress&#227;o linear simples mostrou: a mortalidade por DIC ficou inalterada nas regi&#245;es Norte (&#946; = 0,02; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,045; p = 0,237) e Centro-Oeste (&#946; = 0,01; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,016; p = 0,478); aumentou na regi&#227;o Nordeste (&#946; = 1,98; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,897; p &lt; 0,0001); e diminuiu nas regi&#245;es Sudeste (&#946; = -4,63; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,973; p &lt; 0,0001) e Sul (&#946; = -3,27; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,851; p &lt; 0,0001) no per&#237;odo de 1980 a 2012 (<xref ref-type="table" rid="t6">Tabelas 2</xref> e <xref ref-type="table" rid="t8">4</xref>; <xref ref-type="fig" rid="f7">Figura 2</xref>). Nos homens, a mortalidade por DIC aumentou nas regi&#245;es Norte (&#946; = 0,45; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,160; p = 0,012), Nordeste [ &#946; = 2,41 (IC95%: 2,10-2,75); R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,883; p &lt; 0,0001] e Centro-Oeste (&#946; = 0,43; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,131; p = 0,039). O aumento mais importante foi na regi&#227;o Nordeste (128%), seguido das regi&#245;es Centro-Oeste (22%) e Norte (7%) (<xref ref-type="table" rid="t6">Tabelas 2</xref>e <xref ref-type="table" rid="t8">4</xref>, <xref ref-type="fig" rid="f8">Figura 3</xref>). Nas mulheres, a mortalidade por DIC aumentou na regi&#227;o Nordeste (&#946; = 1,54; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,900; p &lt; 0,0001), tendo permanecido inalterada, mas com tend&#234;ncia de queda, nas regi&#245;es Norte (&#946; = -0,17; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,071; p = 0,071) e Centro-Oeste (&#946; = -0,76; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,061; p = 0,089). A regi&#227;o Nordeste teve o maior aumento na mortalidade por DIC (55%) (<xref ref-type="table" rid="t6">Tabelas 2</xref> e <xref ref-type="table" rid="t8">4</xref>, <xref ref-type="fig" rid="f8">Figura 3</xref>).</p>
        <p>
          <fig id="f7">
            <label>Figura 2</label>
            <caption>
              <title>An&#225;lise de regress&#227;o linear simples da mortalidade por doen&#231;as isqu&#234;micas do cora&#231;&#227;o (DIC) e doen&#231;as cerebrovasculares (DCbV) em indiv&#237;duos com &#8805; 30 anos nas cinco regi&#245;es do Brasil no per&#237;odo de 1980 a 2012.</title>
            </caption>
            <graphic xlink:href="1678-4170-abc-107-02-0137-60102-gf02-pt.jpg"/></fig>
        </p>
        <p>
          <fig id="f8">
            <label>Figura 3</label>
            <caption>
              <title>An&#225;lise de regress&#227;o linear simples da mortalidade por doen&#231;as isqu&#234;micas do cora&#231;&#227;o (DIC) em homens (H) e mulheres (M) com &#8805; 30 anos nas cinco regi&#245;es do Brasil no per&#237;odo de 1980 a 2012.</title>
            </caption>
            <graphic xlink:href="1678-4170-abc-107-02-0137-60102-gf03-pt.jpg"/></fig>
        </p>
        <p>A an&#225;lise de regress&#227;o linear simples mostrou que a mortalidade por DCbV ficou inalterada, mas com tend&#234;ncia de queda, na regi&#227;o Norte (&#946; = -0,24; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,840; p = 0,056), aumentou na regi&#227;o Nordeste (&#946; = 0,56; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,381; p &lt; 0,0001), e teve redu&#231;&#227;o importante nas regi&#245;es Sudeste (&#946; = -7,5; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,924; p &lt; 0,0001), Sul (&#946; = -3,85; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,905; p &lt; 0,0001) e Centro-Oeste (&#946; = -1,81; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,562; p &lt; 0,00) no per&#237;odo de 1980 a 2012. O aumento da mortalidade na regi&#227;o Nordeste foi de 15% e a redu&#231;&#227;o foi mais importante nas regi&#245;es Sudeste e Sul, respectivamente, de 240% e 101% (<xref ref-type="table" rid="t7">Tabelas 3</xref> e <xref ref-type="table" rid="t8">4</xref>, <xref ref-type="fig" rid="f7">Figura 2</xref>). Nos homens, a mortalidade por DCbV aumentou na regi&#227;o Nordeste (&#946; = 0,95; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,616; p &lt; 0,0001), permaneceu inalterada na regi&#227;o Norte (&#946; = 0; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,020; p = 0,438), e diminuiu nas regi&#245;es Sudeste (&#946; = -8,27; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,911; p &lt; 0,0001), Sul (&#946; = -4,13; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,881; p &lt; 0,0001) e Centro-Oeste (&#946; = -1,72; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,455; p &lt; 0,0001). O aumento da mortalidade por DCbV na regi&#227;o Nordeste foi de 26%, tendo as redu&#231;&#245;es mais significativas ocorrido nas regi&#245;es Sudeste e Sul, respectivamente, de 216% e 88% (<xref ref-type="table" rid="t7">Tabelas 3</xref> e <xref ref-type="table" rid="t8">4</xref>, <xref ref-type="fig" rid="f9">Figura 4</xref>). Nas mulheres, a mortalidade por DCbV permaneceu inalterada na regi&#227;o Nordeste (&#946; = 0; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,044; p = 0,241) e diminuiu nas regi&#245;es Norte (&#946; = -0,60; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,470; p &lt; 0,001), Sudeste (&#946; = -6,74; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,937; p &lt; 0,0001), Sul (&#946; = -3,56; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,921; p &lt; 0,0001) e Centro-Oeste (&#946; = -1,91; R<sub>aj</sub><sup>2</sup> = 0,061; p &lt; 0,0001). A redu&#231;&#227;o da mortalidade por DCbV nas mulheres foi mais importante nas regi&#245;es Sudeste (274%) e Sul (119%) (<xref ref-type="table" rid="t7">Tabelas 3</xref>e <xref ref-type="table" rid="t8">4</xref>, <xref ref-type="fig" rid="f9">Figura 4</xref>). A converg&#234;ncia das tend&#234;ncias de mortalidade por DIC e DCbV observada para as cinco regi&#245;es do Brasil ocorreu principalmente devido &#224; redu&#231;&#227;o da mortalidade dessas doen&#231;as nas regi&#245;es Sudeste e Sul. A converg&#234;ncia da mortalidade por DCbV foi significativa a partir de 1997, enquanto que, para DIC, ocorreu somente a partir do ano de 2007 (<xref ref-type="fig" rid="f10">Figura 5</xref>).</p>
        <p>
          <fig id="f9">
            <label>Figura 4</label>
            <caption>
              <title>An&#225;lise de regress&#227;o linear simples da mortalidade por doen&#231;as cerebrovasculares (DCbV) em homens (H) e mulheres (M) com &#8805; 30 anos nas cinco regi&#245;es do Brasil no per&#237;odo de 1980 a 2012.</title>
            </caption>
            <graphic xlink:href="1678-4170-abc-107-02-0137-60102-gf04-pt.jpg"/></fig>
        </p>
        <p>
          <fig id="f10">
            <label>Figura 5</label>
            <caption>
              <title>Converg&#234;ncia das tend&#234;ncias de mortalidade por doen&#231;as isqu&#234;micas do cora&#231;&#227;o (DIC) e doen&#231;as cerebrovasculares (DCbV) nas cinco regi&#245;es do Brasil de 1980 a 2012.</title>
            </caption>
            <graphic xlink:href="1678-4170-abc-107-02-0137-60102-gf05-pt.jpg"/></fig>
        </p>
      </sec>
      <sec sec-type="discussion">
        <title>Discuss&#227;o</title>
        <p>Este estudo mostrou que as regi&#245;es Sudeste e Sul tiveram as maiores redu&#231;&#245;es na mortalidade por DCV, DIC e DCbV, tendo a regi&#227;o Nordeste apresentado um aumento da mortalidade por essas doen&#231;as. Os resultados foram vari&#225;veis para as regi&#245;es Norte e Centro-Oeste. Esses achados mostram que as regi&#245;es Sudeste e Sul tiveram um comportamento semelhante ao dos pa&#237;ses mais desenvolvidos, isto &#233;, a persistente tend&#234;ncia de redu&#231;&#227;o da mortalidade por DCV.<xref ref-type="bibr" rid="B7">7</xref><sup>,</sup><xref ref-type="bibr" rid="B8">8</xref>
				</p>
        <p>Por outro lado, o comportamento das tend&#234;ncias de mortalidade das demais regi&#245;es foi semelhante ao de pa&#237;ses em desenvolvimento. O menor acesso da popula&#231;&#227;o a um sistema de sa&#250;de mais adequado e aspectos socioecon&#244;micos e culturais podem justificar essas tend&#234;ncias. Por exemplo, o controle dos fatores de risco foi respons&#225;vel por pelo menos 50% da redu&#231;&#227;o da mortalidade por DCV nos pa&#237;ses mais desenvolvidos.<xref ref-type="bibr" rid="B9">9</xref>
				</p>
        <p>Relat&#243;rio recente da Pesquisa Nacional de Sa&#250;de (PNS) de 2013 mostrou melhor desempenho das regi&#245;es Sudeste e Sul no diagn&#243;stico e tratamento dos principais fatores de risco para as DCV.<xref ref-type="bibr" rid="B10">10</xref> Os dados da PNS mostraram maior consumo de frutas, verduras e atividade f&#237;sica nas regi&#245;es Sudeste e Sul. Em rela&#231;&#227;o aos fatores de risco [hipertens&#227;o arterial sist&#234;mica (HAS), dislipidemia e diabetes], as regi&#245;es Sudeste e Sul tiveram: maior propor&#231;&#227;o de indiv&#237;duos com &#8805; 18 anos de idade com medida da press&#227;o arterial, maior uso de medica&#231;&#227;o anti-hipertensiva, maior acesso a pelo menos uma medica&#231;&#227;o obtida do Programa de Farm&#225;cia Popular, e mais an&#225;lise s&#233;rica da glicose, do colesterol total e dos triglic&#233;rides.<xref ref-type="bibr" rid="B10">10</xref> Em resumo, o acesso ao sistema de sa&#250;de pela popula&#231;&#227;o foi melhor nas regi&#245;es Sudeste e Sul.</p>
        <p>Da mesma forma, o relat&#243;rio da PNS mostrou melhor desempenho das mulheres nas avalia&#231;&#245;es dos fatores de risco do que dos homens, fato esse que pode inclusive intensificar a j&#225; existente prote&#231;&#227;o natural das mulheres para o processo da aterosclerose e, consequentemente, para os eventos cardiovasculares.</p>
        <p>O melhor acesso ao sistema de sa&#250;de nas regi&#245;es Sudeste e Sul pode tamb&#233;m justificar a maior redu&#231;&#227;o da mortalidade por DCbV comparada &#224;s DIC. Isso porque a log&#237;stica envolvida no diagn&#243;stico e tratamento da HAS, principal fator de risco para as DCbV, &#233; significantemente menos complexa do que a necess&#225;ria para as DIC. Essas &#250;ltimas t&#234;m mais fatores de risco, como dislipidemia, tabagismo, diabetes e HAS, envolvidos e muitas vezes o diagn&#243;stico depende de exames complementares mais complexos.</p>
        <p>Al&#233;m da complexidade do tratamento medicamentoso, observa-se tamb&#233;m limitada disponibilidade do tratamento intervencionista restrito aos grandes centros urbanos. Essas limita&#231;&#245;es diagn&#243;sticas e terap&#234;uticas podem justificar a heterogeneidade do risco de morte por infarto agudo do mioc&#225;rdio nas diferentes regi&#245;es do Brasil.<xref ref-type="bibr" rid="B11">11</xref>
				</p>
        <p>Da mesma forma, as desigualdades sociais e a baixa escolaridade s&#227;o condi&#231;&#245;es adicionais associadas com maior mortalidade por DCV.<xref ref-type="bibr" rid="B12">12</xref><sup>-</sup><xref ref-type="bibr" rid="B14">14</xref> As regi&#245;es Sul e Sudeste t&#234;m os maiores &#237;ndices de desenvolvimento urbano, que &#233; avaliado pelo progresso das regi&#245;es em tr&#234;s dimens&#245;es b&#225;sicas: renda, educa&#231;&#227;o e sa&#250;de.<xref ref-type="bibr" rid="B15">15</xref><sup>,</sup><xref ref-type="bibr" rid="B16">16</xref> Metade da mortalidade por DCV antes do 65 anos pode ser atribu&#237;da &#224; pobreza.<xref ref-type="bibr" rid="B13">13</xref> Da mesma forma, a escolaridade tem uma rela&#231;&#227;o inversa com a mortalidade por DCV. Alimenta&#231;&#227;o inadequada, baixa atividade f&#237;sica, consumo de &#225;lcool e tabagismo s&#227;o outros importantes fatores de risco para as DVC e mais prevalentes nas classes sociais menos favorecidas da popula&#231;&#227;o.<xref ref-type="bibr" rid="B17">17</xref> Portanto, programas de preven&#231;&#227;o prim&#225;ria e secund&#225;ria nessa camada da popula&#231;&#227;o podem ter impacto significativo na morbimortalidade por DCV. Por exemplo, o programa "Estrat&#233;gia Sa&#250;de da Fam&#237;lia" facilitou a&#231;&#245;es de promo&#231;&#227;o da sa&#250;de e aperfei&#231;oou o processo de preven&#231;&#227;o e diagn&#243;stico precoce dos principais fatores de risco para DCV.<xref ref-type="bibr" rid="B18">18</xref>
				</p>
        <p>Outro ponto importante observado em nosso estudo foi a converg&#234;ncia das tend&#234;ncias de mortalidade pelas DIC e DCbV das regi&#245;es brasileiras. A converg&#234;ncia das tend&#234;ncias de mortalidade por DIC ocorreu a partir de 2007, enquanto que, para as DCbV, foi 10 anos mais precoce. Esse comportamento refletiu na queda mais precoce e acentuada da mortalidade por DCbV, resultando no fen&#244;meno da transi&#231;&#227;o epidemiol&#243;gica, que &#233; o predom&#237;nio da mortalidade por DIC sobre as DCbV.<xref ref-type="bibr" rid="B19">19</xref>
				</p>
        <p>As principais limita&#231;&#245;es deste estudo est&#227;o relacionadas &#224; qualidade dos dados brasileiros de mortalidade, tais como erros relacionados com o diagn&#243;stico e precis&#227;o dos atestados de &#243;bito, mortes associadas com causas desconhecidas e erros de entrada de dados. O n&#250;mero de certid&#245;es de &#243;bito com sintomas, sinais e condi&#231;&#245;es de sa&#250;de mal definidas como diagn&#243;stico para a causa da morte &#233; indicador indireto da qualidade-padr&#227;o dos dados. Tal n&#250;mero de certificados, apesar da melhora progressiva, ainda &#233; significativo nas regi&#245;es Nordeste, Norte e Centro-Oeste.<xref ref-type="bibr" rid="B20">20</xref><sup>,</sup><xref ref-type="bibr" rid="B21">21</xref>
				</p>
        <p>Estudos de valida&#231;&#227;o para os dados de taxa de mortalidade n&#227;o est&#227;o tamb&#233;m dispon&#237;veis na maioria dos estados ou cidades no Brasil. Da mesma forma, a redu&#231;&#227;o no n&#250;mero de certid&#245;es de &#243;bito com sintomas, sinais e condi&#231;&#245;es de sa&#250;de mal definidas como diagn&#243;stico para a causa da morte pode redirecionar para o aumento do n&#250;mero de certid&#245;es de &#243;bito por DCV e, consequentemente, refletir artificialmente como aumento da mortalidade por DCV das regi&#245;es Nordeste, Norte e Centro-Oeste.</p>
      </sec>
      <sec sec-type="conclusions">
        <title>Conclus&#227;o</title>
        <p>A manuten&#231;&#227;o dessas tend&#234;ncias de mortalidade nas cinco regi&#245;es do Brasil levar&#225; em poucos anos a invers&#227;o do risco de morte entre as regi&#245;es, tornando a regi&#227;o Nordeste e, em menor grau, as regi&#245;es Norte e Centro-Oeste, as regi&#245;es do Brasil com maiores coeficientes de mortalidade por DCV. Portanto, intensifica&#231;&#227;o de pol&#237;ticas de sa&#250;de p&#250;blica de preven&#231;&#227;o das DCV e melhorias das condi&#231;&#245;es socioecon&#244;micas, em especial da regi&#227;o Nordeste, poder&#227;o resultar em semelhantes coeficientes de mortalidade para as cinco regi&#245;es do Brasil.</p>
      </sec>
    </body>
    <back>
      <fn-group>
        <fn fn-type="supported-by">
          <p>
            <bold>Fontes de financiamento</bold>
          </p>
          <p>O presente estudo n&#227;o teve fontes de financiamento externas</p>
        </fn>
        <fn fn-type="other">
          <p>
            <bold>Vincula&#231;&#227;o acad&#234;mica</bold>
          </p>
          <p>N&#227;o h&#225; vincula&#231;&#227;o deste estudo a programas de p&#243;s-gradua&#231;&#227;o.</p>
        </fn>
      </fn-group>
    </back>
  </sub-article>
</article>
